장음표시 사용
221쪽
bile est alius fuisse generis ab istis de quibus
iis lapathia quatici non est absimilis tanta 2'' α
amen sunt magnitu sine, ut vulgo longitudo gnitudi- id sex pedes, latitudo ultra duos protenda φε ur: quo fit ut nulla ratione adduci possim vizredam in Europa, Asia,& Africa tantae lon-;itudinis clatitudinis folia extare.Nam etsi harmacopolam quedam audiui as eueranem se vidisse folium Peta suis latitudine vi aae cum quadrante, hoc est siquidem rotun-la est haec planta cuius circumferentia trestinas cum quadrantibus tribus suo ambitu raperet: nusquam tamen accedebat hίe am-γlitudo ad nostri aco-aire magnitudinem. Cerum quidem est foliorum illorum crassi udinem longitudini non respondere, imo xilia maxime esse, assidue tamen erecta, adeo et venti paulo vehementioris quo regio illarequentissime vexatur mediana tantum ost impetum ferat reliquum vero ita disse ratur ut eminus conspicienti hi frutices plu-nis struthio carnelinis ornati esse credantur. Matheolus commentariis in Dioscoridem
se palmain dactylis agens scribit quandam'sse plantam in Egypto, Cypro De nascen-
em, quam Veneti inde redeuntes Masarnippellant,&Musas similiter fructus quamque optime eo loco depinxit: cuius descriptionem,quia non partiri ad nostrum Pac, M. Ocire accedit,hoc loco adicribere placet. Ἀ- bor ei sis '
a itur,inquit ille,adolescitis quinum se dςRGpxio n. iiii
222쪽
bus alterius sata:&lio est arundineo, quod in men per quam longo , latoque ambitu se di Liundit, adeo ut in longum trium cubitorum mensuram quandoque excedat in latum vero
sesqui cubitum spatietur , lata cras que per
medium excurrente costa Torrescunt folia aestate sui nutura . vel etiam fortasse solis ardore, adeo Vt mense Septe imbri eoru in costar pro iis nuda cernantur, decidente liorum materia, quod admodum sit tenuis. Caulis squaros foliorum cortice vestitur, palma , vel arundinis modo Ramos habet nullos, sed caudice tantum consistit. Evertice germen emergit materie molli longitudine. re cubitali, quo alia ab origine, ad summurn
prodeunt germina ternum, quatern timue digitorum inuicem distantia e quibus circumes ueniunt fructus, parui cucumeris magnitu dine, qui per maturitatem qua dant enus fla-
Uescunt, corii cessici, liti eodem modo digitis detrahitur Substantia pulpsi consistit melo- peponum modo, nullo intus osse, neque se mine. Primum gustantibiis ructibus inspi- litatem quandam prae se ferre videt minia deo ut primo statim gustu non placeant, Verum
qui esui assuescunt, iis in dies magis dele elatum quippe qui quadam occulta saporis sua ui ate allecti qui nisi traetu temporis cum palato inli gratiam, nunquam saturi videantur.
Ita Musam inquit Mathiolus mihi descripsere qui ex gypto, Cypro ad nos re
223쪽
uertuntur Sed quamam antiquis Musa fuerit planta,quid referam non habeo. Fusius hoc ille persequitur allato Theophrasti, Gerapionis testimonio, ut videre cuiuis licet. Alibi quidem de ficu Indica puta Orietati agit,
cuius pictura quam eo loco exhiber, indicat arborem esse monstrosissi fiat formata ac Veritus ne Lectori tardium asseram pra sertim cum minus ad Paco ire nostri formam accedat)intermissam repetam historiae meae seriem: si qui vero plura nosse cupiant , eos ad Iss . commentariorum illorum libri 1 caput
aod gitur attinet ad Xyla frutices, quae es. in mediocrem proceritatem assurgunt, in Brasilia magno reperiuntur numero flores instar campanularum lutearum citrullinarue mittunt ubi vero efformatum est pomum, non modo ad ageam glandem proxime accedit, sed etiam maturum inquatuor diuiditur partes , quae per floccos pilae magnitudine xylum emittunt, quod Barbari Ameni A.
Dis nuncupant. In floccorum illorum medio Xylon. reperiuntiar grana quaedam nigra compacta, atque admodum compressa ad renis humani formam, cuius compacturae magnitudo a bam non superat. Porro Barbarae foemina
xyli illius colligendi , ,endi ignarae non sunt, eo si quidem cubilia sua conficiunt ad
eum qui a nobis dicetur modum. Praeterea quamuis olim quantum accepi Avi ea in America nullae crescerent aurei ac citrei ς'mδ'
224쪽
nae in America nastuntur. Aeetum a Cannis sacc2ti.
Arudines quibusBarbari sagittas suas ar
naalidaodie tamen cum Lusitani multas maritimis oris quas accolunt conseverint non
modo in dies propagantur, sed etiam poma ferunt aurea qua: a Barbaris Margou-ia appellatur irae dulcia, lamborum pugnorum crassitudine citrea quoque lampliora,&mriora numero.
Saccari quoque cannae optime in illis terris crescunt in maxima copia Attamen cum nos Galli, hominibus , machinis ad eliciendum saccarum idoneis nondum essemus instructi ut sunt Lusitani in iis quae occupant apud Barbaros locis in aqua cannas4llas Vt
saccari saporem induerent, madeficiebamus: prout ante est a nobis dictum cap. 9 ubi de Barbarorum potu egimus: alij succum is edullam earum exsugebant. Hoc porro Ioco rem multis fortasse admirandam narrabo, cannas huiusmodi nonnunquam mucescere sinebamus,&in aqua madefaciebamus , quae contra saccari qualitatem, quam dulcissimam esse nemo ignorat,adeo acida fiebat, ut aceti nobis esset loco. Similiter in sylvis non raro arundines nasi cuntur crassitudine cruris humani: sed quemadmodum supra dixi de Paco--, adeo sunt
tenera A singuli carum uno ictu gladio se-
centur adhuc stantes , aridae vero tanta durati ut fissis illis, in modum chirurgicorum s alpioru efformatis sagittas suas ita arment Barbari ut uno iactu seras humi fundant. Sed quando de cannis arundinibus incidit ser
225쪽
no, Calconditus hist de bello Turc. scribit
ia India Orientali arundines reperiri tantarn agnitudinis ac crassitudinis, nauigii vi em prestent, non modo tranandis flumini rus, sed etiam singulae quadraginta tritici melim nos capiant, medimno sex modios Grae-
Ad haec Matthiolus suis in Dioscoridem
ommentariis ait, arundinem quq magna Otia in Italia nascitur palis vitium apta adde em cubitorum altitudinem exsurgere, lac eqTassitudine, pari firmitudine. Mastiche etiam in hac nostra America in lumetis nascitur, quae una cum aliis prope in initis herbis foribus odoratis, terram suatissimo odore perfundit. Quamuis autem ea quam incolebamus re 'io, ius nimirum Capricorni tropico subest, tonitruis horridis quq Barbari et oupan vo- an imbribus vehementioribus, ventis lue rapidissimis non sit immunis, tamen luia nusquam in ea gelia, nix, nec grando ronspicitur ac proinde suis nunquam spo iantur arbores rodibus, utpote quae frigorelon insectentur, per totum annum e Vigent nodo, quo mense Mai, lent apud nos syl rq Praeterea quando huc usque sum progre Lus, iuuat comemorare, cum mense Decem
,ri non modo breuissimi sint dies apud nos,ed etiam frigore rigentes manus perflemus, Ilaciesque naso dependeat, tum temporis A
niue, ge tu, gra-dine immunis. Arbor es assidue virentes in Amerita.
226쪽
mericanos diebus longissimis vii , tantoque aestu torreri, ut ego sociiq; ad 33. Decembris fluuiis illi ardore solari cogeretur. VCruta-
me, qd sp hqrgno ignaris facile est intellige
re, cu dies sub tropicis nusqua ta Ogi, neque rursum tam breues atque in nostro climate exoriantur, multo sunt aequabiliores, multo clementiore coelo utuntur incolae. Haec mi ni dicenda fuere de arboribus Americanis. Plantarum, herbarumque fati unus mentionem, ab iis exordiar, quas turn fructibus, tum effectis aliis antecellere existimo: ac primum quidem planta quae fructum Ananins e dit, forma iri similis, foliis incuruatis, in ambitu diuisis, ad aloe accedentibus, eiusdem cucarduo maiore forma pomum vero melonis mediocris est crassitudine, nucisque pineae forma, in nullam recllinatum partem ad cinarae nostrae modum crescit. Carteitim Anani illa cum ad iustam peruenerunt maturitatem, colore sunt aureo coeruleum imitante , odorernes de rubi fructus edit, adeo ut a nobis in sylvis aliisque locis, ubi nascuntur, errantes ex odore facile deprehenderentur: sapore adeo dulci ut a nullis sal gamis nostris superetur. Itaque Optimum esse totius Americae fructum existimo. Ipse via tarn aliquando compressa, ex quo cVathum succi elicui qui maluatico vino nihilo cedere mihi videbatur foemina vero Americana canistros iis plenos, quos Pana ovi nuncupant, Una cum Pacos illis , de luibus paulo
227쪽
ante mentionem seci , aliisque fructibus ad nos afferabant, quos singuis singulis pectionabus aut speculis mercabamur. Inter ea quae in America nascuntur simpli p.,a admicia unum est quod ovoupinambausti nostri 'κei, Petum nominant eodem cum lapatho maiori nostro modo crescit, altitudine nonnihil superat BIiis ad eo non absimilibus, quae tamen propius ad Consolidam maiorem accedunt. Haec herba ob insignem, qua est praedita, vim magno apud Barbaros est in pretio Hoc autem modo ea tunturi Collectam manipulati in in casis appendunt, is sic t, ybisti . lein quatuor aut quinquefolia ali amplio εα quomoeri folio inuoluta accendunt, or1que accensa do ibath idmouentium umque retrahunt quo licet bea- naribus, labiisque perforatis exeat, adeo sustentantur, ut si ad bellum proficiscantur,aut alia urgeat necessitas, eo per triduu,aut quatriduum alantur. Bengo quoque Noui Orb. y 3 μ' iist. ait Indos Peruanos peregre profecturos
ierbam quam Coca ipsi appellant ore clau- am, veluti panchrestum quoddam pharma-zum circumferre: quippe eius praesidio freti integrum diem nullius nec cibi, nec potus egentes iter faciunt. Matthiolus quoque post Theophrastum scribit Scythas glycirissa co- tentos absque alio alimetorum praesidio de tem, duodecimque dies degere Quae Petum Barbarorum nostrorum non male respon '
dent .Ea quoque in alium tuntur sium nam bru vi, quo de cerebro humores superfluos eliciat, L.
228쪽
vix ullum ex Barbarismisendas, e cuius colla fasciculus istius herbae non pendeat, cuiuisumum colitivo absorbent , etiam cum familiaribus colloquetes sumus vero ut ante dictum est)per nares, labiaque pertusa exhalat, velut a turibulo Dodor vero ille minime es grauis. Benzonis itaque interpres magno errore credidit, hanc eam esse herbam, quam
colae Conobba nominant, cuius odorem acu
tum, tetrum, atque adeo Diabolicum esse Bengo affirmat. Mulieres hac herba tentes nunquam animaduerti cuius quidem rei causam ignoro assero autem finiti illum quem expertus sum famemnon mediocriter depellere.
Ceterum Nicotiana, seu Reginae herbadi-N eoit, cet apud nos Petum nominetur,tamen ea non a verum est de qua iam ago : quin imo duae ista platse ...is. nequem forma, neque in Viribus ullo conueniunt modo. Villae Rusticae 1 criptor Gallicus lib. 2. cap. 79. asserit Nicotianam, quae a Ni Coto, qui primus eam e Lusitania in Galliam trastulit, e Florida allatam esse, quae ZOΟOOO, passu unn millibus ab America distat totae nim torrida Lona inter utraque est interiecta. Preterea diligenter in plerisque hortis, quoru domini vera Petum gloriabantu perquisiui, nec tamen hactenus in Gallia nostra reperi. Ne autem Theuetus qui non ita pridem Angolis mensem suam herbam adeo celebrauit, ut veram esse Petum assirmet credat
229쪽
a me quod scripsi ignorari, de ea idem quod de Nicotiana iudico si quidem emgies quam de sua Cosmographia depingendam curauit,
plantam referat. Itaque a me illi non conceditur quod sibi assumit, se primum omnium verae Petum semen in Galliam attuli1 se. Quin credo ob coeli inclementiam aegre apud nos
Brassicarum quoque illic vidi genus a Barbaris Caiou- nominatu, quibus nonnunquaius condiunt, foliis est latitudines forma ad Ne nuti accedentibus. Quantum vero ad radices attinet lxster amot cis fui, ex quibus , Ut dixi cap. 9. Rarbara mulieres farinam sua coficiunt alias etia habent,quas Helich appellant: quaru non odo atque ferax est Brasiliense solum, atque Lemovicesse, Sabaudicum est raparum, sed mam radices ipsariunt crassitudine amborumgnorum, longitudine sesquipedales plus 'inus. Licet aut primo aspectu a terra auul- unius generis esse videantur, quia tamennter coquendum aliae violaceum ceu pasti-Iac V, alia aureum ceu cotonea mala, aliae deiique album colorem indusit, trium esse ge-lerum autumo. Vt ut sit, vere possum arῖrnare Ias radices pra sertim quae aureo sunt olore in cineribus cocta piris nostris vel γptimis bonitate non cedere. Earum folia tuae hederae terrestris more humi serpunt, bliis cucumerrem,aut latissimorum spinacio-um simillima, colore tamen differunt, prO
230쪽
pius ad vitam albam accedente. Caeterum quia semine carent Barbarae mulieres quibus est curae radicum istarum propagatio, mini mo negotio rem in agriculi ura inauditam eas serunt mutatim si quidem concisas instar pastinacarii, quibus in acetariis utimur, serunt quae frustula non multo post totidem Eignunt cras as radices Herach, quot in terra fuerunt iniecta Tametsi quia cibarium est terrae illius praecipuum , passimque pere
Erinantibus occurrunt, eas etiam pote nasci ex illimo.
Maisobi Barbaris quoque fiuctui genus est quod
'Vςklδ0' illi uanobi vocant, qui sub terra nascuntur genu' sub more tuberum, tenuibusque si lamentis inter xe se deuinciuntur, nucleum auellan amplitu f*ςμ μ d fieri sapore habent colore tamen leuco 'pa putamine pisi siliqua non firmiore Anverti folia, semenque proferat hic fructus,
quamuis saepius eo vesci mihi contigerit, non
tamen adeo est a me obseruatum, ut a memoria repetere possim. Matthiolus quarundam avellanaru Indicarum eminit, quae a Serapione,inquit, Fause nominantur, nuci myristicae persimilium, in quodam inuolucro crescunt Bombycis nos absimili, quae frequenter inter alia aromata ex India aduehuntur. Praeterea illic quoque magna est copia In eum cox dici piperis no oblongi sicut magno errore nuxψm meo a b eustriis nautis accepto superioribu