Laurentii Pignorii Patavini De servis, & eorum apud veteres ministeriis, commentarius : in quo familia, tum urbana, tum rustica, ordine producitur & illustratur

81쪽

DE SER v I S. 3'Servive uxorem ducent, aut Po cent

Novum attulerunt, quod si nusquam

Et hoc demum jure nititur Diocletiani, & Maximiani AA. ' rescriptum, servos ob violatum contubernium , adulterii crimine accusari non posse. Si quis autem servi alieni corpus, animumve corrupisset, ex edicto

Praetoris, &lege = Aquillia poenam facti dominus exigebat. Non igitur mirum est, si domini servos pignori dabant, si addicebant , si deferebant in censu. De pignore Papinianus ; Servo pignori dato , Peculium ejus creditor, citra conventionem ρ cialiter sver eo conceptam , frustra diastrabit. Servum autem Oppigner

82쪽

o L A v R. PI G N O RI v SAddixti servum nummis here mille

ducentis,

Ui bene coenares Calliodore Iirmel. De censu 'Ulpianus haec habet ; infervis deferendis observandum est, ut 9 nationes eorum, ct aetates, ct res, stincta, ct artificia specialiter deferantur. Pleramque vero homines etiam liberi addicebantur a Praetore creditoribus ex Lege XII. tabularum, cujus verba sunt apud si Gellium, &meminit Quintilianus. Hi autem licet in vinculis essent, servi tamen non erant. FabiuS major contra addi ctum , qui se testamento manumissum fuisse protestabatur : ante omnia servus hic habet nomen, est incensu, an in tri . infra, hunc ex quo genere fervorum ponitis ' domi natum esse se non dicit, ne emptum quidem, aut haereditate relicitum. pendet igitur omnis hac conditio ex faenore. qui e

quitur '

83쪽

DE SERVI S. Iquitur ' ut nomen sit. Et hi omnes vel pactione , vel debiti repraesentatio

ne liberabantur : quod sum inquit Fabius ferari non est, habere in sua

pol ate, quando desinat fervire. At quia nomina quaedam, ut appellant Grammatici collectiva, servilia haec recensenteS observavimus, nostrum exit illa indicare. FAMILIAE appetilatione omnes, qui in servitio fisnt, cov-tinentur, inquit ' Vlpianus. Huc pertinet ρ Rubrica , si Familia furtum fecisse dicatur : & Festi epitomator, cum eodem ε Vlpiano, etiam alibi in idem consentiunt. ψ Phaedrus irOnice; se opus domino folui cum esset fa-

Cum unus homo ut inquit Cicero)familia non sit. t xv. autem serviS constabat familia ad minus. Domini Da-

84쪽

ti sunt inquit ' Macrobius ) ama

joribus nostras, quod vellent his vocibus omnem dominis invidiam , omnem fervis contumeliam detrahere. FAMULΤ-Τ I I nomen idem penitus expressit. ρ Capitolinus ;Supervenerunt autem Pertinaci, cum ille aulicum famulitium ordinaret.

Spartianus ; ct postera die occurente omni famulitio aulico. Famulitium a famulo , Famulus 1 Famel, seu Fa-mul Osco verbo deducta sunt; &meminerunt Festus,Nonius, Ennius, Lucretius. G REY idem significabat. Seneca : hinc puerorum perspicuos cultu atqueforma greges. Juvenalis, Alter enim, si concedas mactare, v vebit Dc grege fervorum magna, aut purucherrima quaquc

a Lib. I. Saturnal. e. II. Plautus in Epidies in prin. b Pertinace. c Severo. d Epikia Io, e Sat. I 2.

85쪽

DE SERVI S. 3 Et quidem Comoedos signanter, &

Histriones PetroniuS: Grex agit in ceram mimum : Fater ille

vocatur

Filius hic: nomen divitis ille tenet. Donatus in Adelphos : haec sane acta est Ludis scenicis funebribus L. Emiam Pauli : agentibus L Ambivio, ct

L. Turylone, qu/ cumsuis gregibus etiam tum persinati agebant. PVE R , &ΡvER I esidem ratione. Paulus : Pueri appellatio tres significationes habet, unam cum omnes fervos pπ ros appellaremus , sc. ' Cicero :nam puer festivus Anagnostes noster Sositheus decesserat, meque plus qNam fervi mors debere videbatur , commoverat. Huc referenda sunt Festi verba : Suintipor servile nomen frequens apud antiquos erat, a pranomine domini ducitum , ut Marcipor, Caia

86쪽

ψ LAVR. PIGNO RIVS Luciporesve, dominorum gentilas, Uictum in promiscuo habebant. Huc Fabii . Quintiliani ; infervis jam intercidit lyud genus, quod ducebatur a domino : unde Marcipores, Publiporesque. Hinc lucem accipit vetuS Inscriptio , quae & ad Libertos hoc transferre videtur.

P. RUBRIO. LATINO

Marcipores autem , & Publipores dicebantur , quasi Marci, & Publii pueri, ut doceth Priscianus, pueri Idest servi. Quo spectat fortE Varronis objurgatio ; quotusquisque jam fervos habet priscis nominibus ' Quae omnia faciunt, ut servi nomen apud Asconium restituendum putem , O cum puer ante subtractus esset, de; ervo Alicore a stionem ita habuisse, ut eum

87쪽

DE sERVI s. As articulatim confecaret. pro Alicore lego Aulipore, ad praescriptum eorum, quae diximus. PAEDAGOGII etiam nomine venerunt servi , licet non omnes promiscuh. ' Vlpianus; si instructum fundum legasset, ut cum eo venisset, prasto essent in triclinio, logato continentur. - Seneca : quare Pa

dagogium preciosa veste succingitur '

ς Idem : omnium Faedagogia oblitas cie vehuntur, ne Sol, ne frigus ten ram cutem ladat. Tertullianus ; cum de Padagogiis aulicis, ne spio quem, dum deum facitis. ς Ammianus Marincellinus de Procopio tyranno; stetit itaque subtabidus sexcitum putares ab

inferis nusquam reperto paludamento , tunica auro distincta, ut regius minister, indutus a calce ad pubem in paedagogiani pueri speciem, purpureis opertus tegminibus pedes, hastatusque; purpureum itidem pannulum tiva manu g stabat, ui in theatrali scana simulachrum

88쪽

46 LAvR. PIGNOR 1vschrum quoddam insigne , per aulaeum, mel mimicam illationem subito putares emersum. Ex his patet, Opinor, e quo

genere servorum Paedagogium constaret. SERVI ΤIvM, & SERv1ΤIA familiam universam complexa sunt.' Cicero : quid magis deformatum , inquinatum, perversum, conturbatum dici

potest, quam omne servitium permissu Magistra/us liberatum , in alteram frenam immissum ' Columella, Uilbicumfundo, familiaeque praeponi convenat, a Iatis nec prima , nec ultima ; nam servitia sic tirunculum contemnunt ut senem. At si servos homines non esse nonnullis

ut vidimus) aliquando placuit; non

ideo tamen ablatum etiam illis hominis nomen est. Ho Mo enim absolute servum expressit. Cato : Villicum , Villicam , operarios V. Bubulcos III. Subulcum I. inarium I. Opilionem Lfumma hominum XIII. Catullus; aere comparasti Ad Lecticam homines

Alii

89쪽

Da SERVIS Alii passim. Domi autem nato S vERNAs appellabant. ' Adamantius Martyri us : si enim dema domi genitum signiscet, id est , ρ υνυές. Et ab hac

VOCC VERNACvLT, quibus infensus fuit Imperator h Vitellius. quorsum enim ibi substituamus divinac tos, aut veracutos ' Signat autem Sustonius plebeculam Romanam, de Cujus dicacitate haec habet ε Tertullianus ; i os uirites, i am vernaculam septem collium plebem convenio, an alia

cui Caesari suo parcat illa lingua Romana ' Notavit pridem & ' Martialis: Vernaculorum dicita, sordidum den

tem di

c t foeda linguae probra circulatricis. Et haec est vernacula multitudo' Tacito; qua militaribus numeris perdialectum in lima, las iri sueta, laborum intolerans, seditionem concivit. 2, haec Taciti non sunt , in castris insignem istami

a apud ca odorum; b Sueton. e lib. I. an l.

90쪽

8 LAVR. PIGNOR Tusillam, quae Germanicum Caesarem, florem illum domus Augusta, non tralathie exercuit. Tetigit & Cicero aliquando , ut cum recensuit imaginem antiquae, & μ vernaculae festivitatis, saporem k vernaculum , crimen domesticum, ac Vernaculum. Et quidem Felix Romulum, Picum, Tiberinum , Consum , Pilumnum , Picumnum , eadem ratione Romanorum dixit vernaculoS Deos; eadem Petrus Diaconus Et nae incendium Siciliae , appellavit vernaculum genus monstri. domesticum videlicet quidpiam , & nativum cupiebant significare. Hinc natum proculdubio est, ut Vernacul OS nominarent domesticos servos. t Marcianus Capella :famulitium Veneris,uernaculaeque Bromiales , tantos cacbinnos concussis admodum tuler uultibus, ut quamplures alios conuisos cohibere risum, hoc maxime in petulaviis proruptionis font-

a lib. s. ad mit. b de elar. orat. c V. in Uer rem. d in Octavio. e libin, lib. s.