장음표시 사용
211쪽
nomen apud Romanos diu ignoratum est: ccc enim Meo amplius annis sine his fuisse Censorinus scribit, MCensorino prius Plin. nam nusqua in D tabul. noras nominatas tradui, ut in aliis postea legib. lectu est. Apud Aegyptios tam c Grecos id nomp fuisse horologioru ratio uel simile facit lanx quo modo respondeant horae aequinoctiales ciuilib. ecdierit uel nocti si uestione uel decreisone, facile ratione mathematica colligit Cittiles enhra, id est cericae bruma dc hyberno solsti tio tertia parte minores quam equinoctiales
Diterditi ene patet a stiri uero solstitio scrtia parte maiores productiores t ex quod se quens est, tunc uni hyberna dual, quarti S.
siue, quod idem est dimidio id quod Ne gilium significasse autumant, cum ait:
Anne nouum tardis fidus te mensibus addas hoc est Iunio Iulio, qui b. mensa b. hore longisses me sunt diuitae Ad hoc idem etia poeta respexit, cum muco l. lunt Saepe ego longos Cuniando puerum Anemini me condere soles.
Hinc is ordax ille Catulli ii Celitu lepos:
E molli en a fui ut hora die. Et Iuvenalis: Exul ab octava Marius bibit. Et sic locutus est Plautus Iladianus, curei rustice scriptores alii. Sunt igitur uerno tempore soleariete,autumno Libram ingrediente,
212쪽
aequinoctiales horae, id est, pares. Legitur in quarto lib. epigrammatumVal. Martialis ad Euphemum dapum structorem Domitiani, ut creditur,epigramma, in quo agit de una quaq; hora,quid Romae fieri mos esset: super quo aded multa ad hanc die no modo grammatici scripsere, sedec Medicia Iureconsuta ti,ut plura me pudeat in praesentia afferre, cure per se notum sit tantum illud ipsum ad
scribam: Prinia salutantes, fel altera continet hora.
Exercet raucos tertia causidicos. In quintam uarios extendit Roma labores.
Sexta quies lassis, scptima fui erit. Sufficit in nonum nitidis octava pala stris.
Imperat extructos frangere nona toros.
Hora libellorum decima in Eupheme meorum. Temperat ambrobias cum tua cura dapes, Et bonus aetherio laxatur nectare Caesar Ingenti, tenet pocula parca manu, Tunc admitte iocosar Iu timet ire licenti Ad maturinion norira Thalia Iovem.
Vides ex his uersibus ad sextam usq; horam negociis opera dare Romanos solitos, tum reliquas ad decimam usq; curationi corporis equitae qua de re extat etiam apud Gra cos incerti autoris distichon, hoc ipsum id obscure significat:
213쪽
Cognosce graecam argutiam, quae latine nos alis commode exprimi potest utcun*tameverrere tentabo:
sussci infixtum labor horum,deinde sequentes,
Vt uiuas,numeri itera, Dei, monet.
Hoc carmen ita Max. Plantides exponit Adsextam, inquit, diei horam operari dabo re decet, post hanc ad cibu procedere, quod etiam manifestatur per notas cliteras horologii. Nam si graecas literas, quae septimam, octauam, non ama decimam horam significant,hoc est, s η, , , coniungas, uerbum δεξιexprimis, quod uiue significat latine, ac si dicat, edas ut uiuas, hoc est, ut ille ait, ' Daese nν Ne id potius innuit,ad sextam usqueli oram laborandum, quaed propterea me
lior diei pars esse uidetur. Vnde& Paulus Iureconsultus lib. i. ad edictum scribit, cuiusq; diei maior pars horarii est septem, primara diei no supremarum quae uerba deguntur in Pandect titulo de uel b. rerum si g. Iuxta hanc sententiamin quidam Vergilianuillud esse existimant: Nunc adeo melior quoniam pars actu dies Z. Porro hora uocabulum apud autores plura significa tria ama annus in quatuor horas diuiditur, id est, tempora, ut iam diximus,un dexis i anni ab Aegyptiis, qui trimestres Orant. Item αωνι annales, a quibus peγραφοι eoru scriptores,qui&historiographi. Non
214쪽
nunquam etiam hora pro eo tempore accipitur quo quid est in proprio uigore dc consi siendi ui, ut Suidas alii Mocent, a quae iaω αιον, teste Galeno, frui tum vocamus maturum, tuo tempore lectum Hora quoque itidetur apud recos pulchritudinem in re dum significare: hinc μο, formosus pulcher: δ decor dc forma. Hora item apud Latinos fuit iuuetutis dea, dc Quirini uxor dicta, de qua Ennius poeta illo uersu: Te Quirine pater enci morano Quirini Plura Ouidius in Metamorph. Horas etiam aliquando positas est inuenire pro ipsa comi inclinatione ex dispositione, luod dicitur: ut si dicamus Italiam vergere ad sextam horam, hoc est, ad meridiem, S ad primam ho
ram brumalem, hoc est, ad hybernum orien rem, quomodo locutum Plinium videmus, cum de Italia agens ita ait in tertio Incedit, inquit, per maria, coeli regione ad meridiem
quidem sed siquis diligenti subtilitate id exigat, inter sextam horam primam miruma lem. Sedet ad hanc norma Claud. Ptolemaea videmus,ui bium, fluuiorum, regionii, alio rumi locorum distantias ac spacia segmentorum insuper, id est, parallelorum ratione Ostenditae, quem mox δ ali j nonnulli secuti sunt, quamobrem iam sat superi de horis, nunc ad horologia me conuertam.
De horologi j igitur acturi,eorum prius uaria
215쪽
DE ANNIS ET HENII B. LIB. 9 et
uaria nomina tenera asseremus, tum de ration cito nihil Appellata sunt ea in primis apud ueteres solaria, horaria, horolo gia,&horographia: tum etiam quae ex aquae mensura fierent, clepsydre, Shydrologia,sed horoscopa uasa dicuntur a Plinio Sola rium, inquit Varro,dicunt in quo horae in sole inspiciuntur. Huius est, teste Gellio, men tio apud Plautum in fabula Boeotia, ex parasit esurientis persona:
Vt illum dei pcrdant qui prim is horas repperit, Qv adeo primus statuit hic olarium,
Qui mihi comminuit sero articulatim diem.
Inuenio solaris apud duntaxat Iurisco Π-sultos prouectigali positu, d publico prae statur, ob soli publici occupatione. Sed idem quoq; in priuatis uidet Vlpianus: Si quis in
lapidicinis caedere uoluerit, no aliter hoc fa
ciat, nisi prius solitii solariu domino praester. qdAccui s. parsi aduertens, salariu uel solatiulegit qua in re Andr Alciatus lynceus fuit. Dictu solariu in hoc sensu, ut uidet, a solo, ita lud a sole. Primus uero horologiu, quod ab
Ia orari ratione appellatu est OG ADinex, Lace
demone ostedit Anaximenes Milesius Thaleris discipulus, ut scribit Plin. Phavorinus a me, ut est apud Laert Diogene, idAnaximandi, adscribit positu pab eo ait Lacedaemone
--πι eusci', d Ambros interpretas, in loco capta lae umbrae idoneo. Herodot.lib. hist. a.
216쪽
Graecos ait a Babyloniis didicisse Gnomo
Dem, hoc est, normam S umbilicum umbra xum, partes duodecim diei. Sed in libris sacris regnorum quartO,longe ante apud He braeos ipsum horologium positum ab Achazio rege inuenimus, quo tamen loco uariara legitur lectio nam in Hebraeo codice nullam horologii mentionem, sed umbrarii eius in
uenies: in Graeco uero LXXII Interpretum, neutrius,sed graduum,hoc est, αἰαβαωαν. In
Latino autem qui ab Hieronymo a pleris interpretatus creditur,st δ horologii umbrarum mentio, id quod in Esaiae prophetae libro legimus, quo loco de eadem re iisdeetiam uerbis agitur, ubi plura Hieronymus, uidetur ipse ex Symmacho ita legere uo luisse, ut passim in Latinis codicibus habet. Sed enim apud Romanos cuius fuerit inueritum parum constare Censorinus scribit alii enim apud aedem Quirini primum statutum dicunt, alij in Capitolio, nonnulli ad aedem Dianae in Aventino. Illud, inquit, satis con star, nullu in foro prius fuisse, quam id quod M. Messala ex Sicilia aduectum ad Rostra incolumna posuit, quod cum in climate Sicilis
descriptum esset, ad horas Romae non coueniebat in Coc em stadins,ut ait Plinius, ausi ut longissime in D solis umbrae mutantur.
Quinimo Vitruvius Polio architecturae lib. nono: Londialiter liquit,distant descriptiones
217쪽
nes horologiorum locorum mutationibus: umbraru enim a quinoctialium magnitudi nibus designant analemmatorii formae, ex quibus perficiuntur ad rationi locor uim bra gnomonum morarum descriptiones. Analemma autem est ratio conquisita solis Aurali nnti cursu δ umbrae crescentis a brumae obseruatioticii uelita,e qua per rationes architecto
Dicas circina descriptiones est in uetus est claus in mundo. Cum igitur Romae non conueniret scio teri con Sicilia , L. Philippus censor aliud iuxta constituit deinde aliquanto post P. Cor. Nasica censor ex aqua fecit. Haec sere Censorinus. At uero Plin. lib. I. Serius, inquit, horarum obseruatio Rome contigit. Ni tabulis ortus tantum d occasus nomi natur, post aliquot annos diei tus est meri dies, accenso, hoc cit, costilis ministro princone id pronunciante, cum e curia inter Rose sera Graecostasin prospexist i solem talem. a columna aenea ad carcerem inclinato si de re supremam pronunciabat sed hoc serenis
tantum diebus usq; ad primum Punicum bellum. In his Plinii uerbis erratum esse uide rur, cum dicitur in D tabulis ortum tantare occasum nominari, post aliquor an Dos meridiem adiectum cum in X ii ipsis tabulis haec uerba legi comperiantur, quae in rhetoricis ad Herennisi cum de pacti formula praecepta tradunt,allata sunt: Rem ubi pa
218쪽
gunt, oratione pagunt in comitio,aut in se xo. Ante meridiem causam coniicito. Item a pud Gellium lib. i .capr. In No autem a bulis uerbum ioc,inquit,ita scriptu est Ante meridiem causam conscito Quum perorat ambo pra sentes, post meridiem praesentini tem addicito. Si ambo praesentes, sol occasus suprema tempestas esto. haec quidem etialius. In uerbis uero rhetoricorum ad Heren/nium notandum, pago uerbum sine n litera proferri licet id nunquam lectum scribat in Vergilianis comentariis Seruius. Illud quo
que ex his ipsis tabulari uerbis colligimus, ante meridiem causidicorum horam fuisse, id quod etiam ex supra allato Martialis epi grammate liquido cognoscimus ad quod allude hoc quoquo modo Iuvenal.scribit: ipse dies ut bro distinguitur ordine rerum, Sportu a cindeforum uris ritus Apollo.
Sed redeundum ad horologial institutu. Priamus Romanis solacium horologiu statuisse ante XL annos quam cum Pyrria bellatum est,ad aedem Quirini, L. Papyrius Cursor, cueandem edem dedicaret a patre suo uotam, a
Fab. Vestali prodit, qui ne a facti horologii
ratione, uel artis cena signi cauit, nec unde
translatu, aut apud quem scriptu id inuene xit M. Varro primu statutu in publico secundum Rostra in columna tradit bello Punicorrimo, i M. Val Minalicosule Catina capta in Si
219쪽
DM ANNIM ET HENSIB LIV. 19sin Sicilia: deportarum inde post X X X annos quam de Papyrii horologio tradit, an
noui bis cccc LXXVII. Nec congruebant ad horas eius lineae Paruerunt aute ei annis
undecentum, donec LMart. Philippus, qui cu L. Paulo fuit censor, diligentius ordinatii iuxta posuit idi munus inter cosoria operagratissime est acceptum. Etiamnu tamen rati hilo tempor incertae fuere horarus ad proximum lustrum, tunc Scipio Nasica collega Lanati, primus aqua diuisit horas aeque no
cuium ac dierum id horologium sub tecto
dicauit, anno urbis DXc V. Tandiu populo Romano indiscreta lux fuit. Et hactenus ex Pliniuuerbis. Scribit uero Vi struuius, Ctesibium Alexandrinum tonsoris filium, in patris tonstrina cum alia, tum etiam horolo gium ex aqua statuine. ubi multa de huius comodi re ad hybernum horologiorum usum subiungit,inter quae illa celebrat que Anaporica dicta sunt, quorum ci conficiendorum rationem diligentissime est persecutus. Illa quot Nicephori Gregorae institimenta,quibus ratio cognoscendarum horarum noctis ex stellarum cursu traditur, miranda uideri possunt sed quonia ad astrologoria potius ciciuilium hominu usum pei tinent, missa facimus,autorctantum innuimus, sicui forte aliquado id desideri u inciderit. Sunto qui ho
ras luna observent id. multiplici ratione, a
220쪽
Sed quanta maiore solertia ac arte ad hanc die horologia excogitata videmus, uel quae puluisculis 'arenulis, S ais quide uersicolorib. horas nobis metiunt uel que columelli ignomicis, uel tabella pyxidet magnete incluso, distinctis lineis Quo no illa miracula refereda Que hodie ex diuerso metallo cofeeta, uelut automata,sua sponte agunt, haec dentatis supra infra protulis,assidue circumactis ponderib. quibus da libratis,ad stati motus temperamentu conficiunt, in quil, .non horas modo diurnas nocturnas sedec errantiu ccclestiuuat lignora ortu fac occasus colpici una. ut minus iam mirari suppetat Archimedis illa Graecis adeo Latini si scripto ribus cantatissima sphaera, librinq; aut Archyte Boetiissi Seuerint in ueta, quae a Cassiodoro tradunt. Hec, inqua,maiora horologia plerunt turrib. imponunt, machinisi qui busdam aptant, ut no modo totis ipsis urbi bus horae, sed Mad multos persaepe lapides ex notae aerea sonitu exaudiant. Mitto nunc minuta priuataque horologia qua passim sunt. Ego in specilli oculari capulo Leonis N. Pont. horologia mirabiliter horas osten tans saepe conspexi, quo ille in uenationibus itineribus lutebatur. Sed iam, ut puto, de horologiis satis. Nunc per dies singulos κηνολωγὴ conficiar dest, Calendarium.