장음표시 사용
61쪽
Carthaginiensibus in Saturnum. Licurgiis Lacedem iis in Apollinem Draco, Solon Atheniensibus in Mineruam Mahumeth Arabibus in Gabrielem Zamoixis Getis in Vestam Minos Cretesibus, ut vulgatior fama tenet, ac Parrhasii monumentis traditur, in Iouem. Lique in alios quos, ne in ipsis recensendis tempus conteratur, consulto praetermicteie iudieaui. Qua de re optime haec omnia intelligens diuinus ille philosophus diuinitrus ait seruantem legem Deo obedire Leges enim S si ab hominibus iuxta varios ciuitatum mores, diuersasq; necessitates constituantur; non tamen illos ipsarum autoris, sed cognitores tantum, ac promulgatores esse facile dignosci potest. Cum rationis duce, quo etiam donii Dei est pa ticula ibus causis verum, ac bonum aptent, quod legis est essentia oriturq ex vo untate illius qui non solum hirnanarum legurri est princep; sed Mnaturalium , illarumque etiam, quae ad purissi imas in cori liptibilesque mentes illas utinent, nec non propriarum legum prouidentiae, que nil aliud sunt nisi propria voluntas, ac bonitas ab eodem Deo non seiuncta. His legibus quamuis summus uniti et si monet rca omnem hunc mundum regat, rebusq; consulat humanis, non tamen existimandi est omnia in dis
serenter ab ipso ordinari, atq; disponi,sed singula eisdem
legibus,licet non eodem modo recte,accomodateq: iuxta uniuscuiusq; propriam dispositionem. In quo liceat mihi per humanitatem vestram ab luatulum morari, cito enim ad id deueniemus, te quo dicturi sumus,ad cognitionem inquam excellentiae, utilitatis, ac necess ratis illius, quae proprie a nobis lex dicitur, in q; eo, quod nostrς contigit voluntati ordinem, prs cribit, vitamq; ad rectam rationis normam praecipue dirigit, atq; perducit Deus igitur suae bonitatis lege nihil praeter se ipsum respiciens, vinulla re indigeret, sibique ipsi totum esset,lianc tam mundi machina ab aeterno producere statuit, variarumq; in eo 3pecierum ordines contineri voluit ac vilicui a proprias virtutes tribuit, atque operationes. Ita ut ali abs' materia illi simillimae libero operarentur aliqvcro materiei.
62쪽
η eonii iuctae partim propria, partim aliena uouantate, homo autem inter utrasq; positus intellectu, quo Deo proximus est liber es et, ac sui dominus corpore vero subiectis, ac inserioribns naturis in hereret, ut ex hac varie rate maximo ornamento, ac pulcritudini uniuetio esset He leges non ureis, marmoreis i tabulis insculptae, sed antequam terra suis in limbus lapides,ac metalla conciperet, in aeterni,summiqn totius orbis opificis mente conscripte in temporis
natauitate patefacte, ac promulgata suere. Quapropter Proprias leges unaque q res creata obtinuit, quibus pare re perpz tuo debeat adeo ut non tantum coeli,verum etiam ea omnia, quae sub orbem Lune subiecta sunt, certo ordine, atque immutabili quadam lege gubernarentur. Hinc factiam est, ut coelestia corpora, a celementa omnia , quibus uniuersum costat suas assidue exerceant operationes, ita utccelum in uariabili, velocissimoque motu ad productionem, coagmentationemque merorum corpori concurrat,causa at, ac se in altum leuet ignis, terra vero frigefaciat, ac descendat, reliqua duo aer, aqua ex his extremis participent. Hinc laetum est,ut numquodque eorum propria sede, ac regione contentum in alienas ir-1uere, ac migrare non conentur. Ex hoc etiam clare inspicitur non alia ex causa, nisi quadam ipsius natura lege sancitum esse annum in quadripertita tempestatum varietate distingui, telluremqne hiberno frigore adstringi vernis autem temporibus laxari, fruges,fructusque arborum aest misca ribtis percoqui, in autumno denique mitesci. Et qitis nam dubitare potest hominis animam sicut a Deo optirui maximo inter res ab is , creatas in altiori dignitatis scde collocata suit, ita quoque ab eodem dignior lege non fuisse munitam Sed quae nam illius est lexa Haec audito es praecipua, summaq; est; que particulares a molectitur, riam cum omnia a natura producta totis viribus Deum imitari non desinant vitaque, ac operationibus illius similia fieri ita etiam homo eumdem fuem toto pectore consequii cmper studeat. Et quemadmodum Deus Priara pedatur critas, ac lumina est bouitas, ita homo naturali
63쪽
apparet, cum eius cognitio ad ea, quae in philoson hi ac
giferam, vetuosamque affirmet, nullum attamen in ea se raciorem locum esse ait, neque uberiorem eo, in quo de officiis agitur, quibus constanter, honesteque viueadi praecepta ducuntur H autem ubi nam melius, quam in legi bus niten mio sunt, aut ex quo facilius, quam ex illis acquiri S d quod magis est, si Plutarco credrinus, philosophi condiderunt leges, illique philosophi, quos, vehementer admirata Graecia, septem sapientes appella
64쪽
runt, quique per populos, ciuitates tanquam Disa racolebantur. O amobrem non immerito iura sperat simus Vlpianus de legali scientia loquutus, veram philolon hiam illam esse a pectissime affirmauit. Et si in sacris epibus de Deo multa nobis explicantur multaque de rebus diuinis definiuntur, non ne de theologica scendia per illas cognoscere possumus Eademque ratione si theolo. sia, quia de Deo agit diuina nominatur, cur legum cognitio diuina etiam appellari nequiverit ob id credo ego, auditores, iuris prudentiam definuites illam humanarum,.diuinarumque rerum notitiam,iusti, atque iniusti scientiam esse optime dixerunt. Et ex hoc, ut nonnulla de illius praestantia attingam, facile nunc mihi patebit argumentum ad vobis demonstrandum legum facultatem scientiis omnibus theologia una excepta, ex quo Deum tanquam sui obiectum speculatur quam maxime antecellere, ac nobilitate preeste Gramaticam enim, Rhetoriis cana, Dialecticamq; quis non videt ad recte loquendi instructionem tantum necessarias esses Illas namque, ut Senecq placet, non discere, sed didicisse debemus. Iroia Iogia vero, Geometria, Arithmetica, musica, si veritatem in se continere dicantur,cum tamen pietatis officio careant quo pacto unquam legali scienti comparari poterunt, quae pro hominum salute, ciuitatumque incolumitate, vita Que&quieta, beata obtinenda optimam, certamq; tradit ratioηem' Sed neque moralis philosophia
maior ac dignior ista dici potest, si quod summi philomphi inquiunt negare nolumus, notabiliorem enim, nobilioremque eam scientiam esse pio bant, per quam distinctam alicu:us ei cognitionem habemus ea, quae generale tantum atque confusam nobis notitiam affert Lex vero non huiusmodi est, sed quamlibet hominis actionem ita cctitur, atque secernit,ut benefactis honore 3, praemia, malefactis autem ignominias, supplicia exacte constituat, nihilque in vita siue corpus, siue animum respiciat, euenire pol sit, quod sacrarum lagum constitutionibus vel diuinorum canonum praeceptis Obstrictum non videa.
65쪽
mns Demedicina vero quid dicasn si tanto in honore ipsa est quod morborum leuationem habet, boneque valetudinis, ac firmitatis tum effectrix esse, tum conseruatrix creditur, qui tandem honores illius scientiae praestantia digni excogitari possunt, quae non corporis, sed ani ni firmituditiem esticit, non morbos, sed vitia ipsis periculosiora expellit, non ualetudinem, sed iustitia,veramq; gloriam, ac selicitatem tribuit, atque ostendit Citerum
omnis scientia, qua animi motus, vel mores non cura urvana indubitater dici potest, ac propterea leges cum ad mala detestanda, bonosque actus permovendos praecipua induet sint, earum scientia persectissima aliisque omitibus excellentior semper erit existimanda. Sed ut de earuutilitate aliqua in medium asteram quam plurima auditores, O mictenda sunt,quide illaru praestantia dici posset prius enim vox tempusque deficeret, quam materis ubertas,&quidquid dicere semper videre omisi seir cipua,
que etiam si dicerem,multa tamen maiora,ac praeclariora dicenda suis seu iderentur. Tanta igitur est legum cognitionis utilitas, tantaq; commodi ni agnitudo, ut nec domus ulla, nec ciuitas,nec homuli quaelibet societas abs in earum scientia ac exercitatione regi, aut coleruari posse
experientia ipsa omnibus manifestetur. Si vir uxorem non pro comite indiuidua uitae, sed pro ancilla habere uelit, si uxor uiri partes praeripere conetur,si uterque liberos in seruorum , seruos in pecudum loco habeat, si liberi parentibus erui domini, Obtemperare abnuant,quis unquaadeo mentis inops reperiri potest,qui nullam in domo ita
instituta concordian nullam beneuolentiam , nullam anismorum, uoluntatumque consociationem, sed omnia rixatum discordiarumque plena perpetuosore constater, n5
affirmet AE contra cro si pater familias cum uxore,cuml:beris cun seruis tali sit,qualis esse debet, isti a omnes illius imperium non detrectent unusq: alteri inferiori, ut tenetur obedientiam praestet, quisnam dubitare potest omnem amoris dulcedinem,omnem pacis amabilitatem, omnem denique uitae beatae fructum ii illa domo reperi
66쪽
gri Ex dictis quoque facile intelligi potest eam primam
fuisse priscis temporius causam congrcgandarum ciuitatum in regna, imperia constituendi, ut legum uiri coa ustissimi semper adessent, qui potentiorum usm, atque audaci, in coercerent, henuiores ab illorum iniuriis deseriderent, unitar q quod suum esset tribuerent, omnibusq; iuris aequabilitatem pro iusta portione ministraret. Nam eo tempore fruti τε clare ait Cicero J cum homines nondum iure ciuili descripto fusi per agros atque dispersi uagarentur, tantumque haberent,quantum manu,ac uiribus percaedem,ac vulnera, aut eriper aut retinere potuissend.
extiterunt uiri uirtute&consilio praestantes, qui dissipatos unum in locum congregarunt, eosque ex ferocitate uia ad iustitiam atque mansuetudinem transtulerunt, ecinuento diuino, di humano iure eos moenibus sepserunt. Optime enim considerabant prudentes illi urbium conditores non moenibus magis, quam legibus homines tutossore, eosque quamdiu iuris aequitate gubernarentii , tam diti amice inter se , ac concorditer vivere, simulatque legi hus, earumque administratoribus carerent eos nec aequo iure sit ros,neq; eo quod suis laboribus peperisset sine metu ac seditione esse fruituros. Vbicunque enitor leges dominantur illinc fraudes, illinc doli, illinc periuria exulant, non adulteri, non raptores, non sica ij, non latrones reperiuntur, sed ea maia eueniunt, quae ad ciuitates,4 regna , imperia propaganda, hominumque cetus,ac societates conseruandas maxime necessaria experiuntur. Nullum namque imperium, nulla Respublica line legibus potest esse diuturna arma enim sicut imperia parant, ita leges parta conseruant, ut sine armis regna acquiri non possunt, ita nequiuerunt eadem sine legibus custodiri. Nullis vim millis iniuriam, nullis impetum fieri leges palluntur, sed unumquemq: in suo gradu, suaque dignitate tuentur. Haec autem, aut his contraria ex quo nam caudari dicemus Wisi aut ex legum obedientia, aut ex illarum . contemptu' pretus vero, aut ob cruantia ex quo nam, ni sic ipsarum cognitione, vel ex earundem inscientia'
67쪽
tes, donarumque artuim disciplinam masturos darent
inuit am postulare λ od eam si consequanturo
ni tum, Omarum qu itolior ulli congeri in se I quisiui sic certo opinantur Iustitiam Verouehum r.Niptizobcineri, uri ne peritos cum eam ad i sunt
civitatibus consulereisoni aliquid facientibus praemia decernereαontra agentibus poena; consitituere,ac propterearam latentiari ita ,am: autoritate nihil fructuosius
&eximia laude dignum extrenuus copiarum dux pessisse 2 v ς' aliau invaserit, vicerit, de uastauerit, Maelaadum laus optam legum consulto unquam tribui potest, eius dignitas, eius quiscientia maioren semper merere non eatur Ipse euim non oppugnatione sed peritia, non victoria sed iustitia, non euersone,sed suo aucoritatri ope hiis tinuimineolumitatem bonarum arciucultum viteq; selicitatem inducendo urbes ab hostibus ac propugnatoribus defendit, gubernat, atque conseruata Etenim cum varia sinc ad urbium c istodiam ac salutem ex gitata propugnacita ut aggeres, muri, fossae aliaque liqui modi, llum prosecto Mus praesiduam, aut sortius quilina' brico, quo a iuris fidelitia, ac exercitatione mu
68쪽
nitur. Quid enim allud sulat leges nisi muri,&ssundamenta ciuitatum, in quibus bonos quani diutissime detinent, malos arcent, xiis appropinquare non sinunt' Quid γro est cum a sine lege nisi mente, animo, conssilio, ac sen entia carens λ Propterea vere dixerunt veteres legem esse animam ciuitatis, quom admodum enim corpus, cum antina priuatur, absque sensu, absque motu, absque operati demus ita ut non solum immobile statim fiat, verunt et i m a e, ut nec ipso corporis nomine appellari queat. sic qitoque sine lege urbs non tantum hominum societate Optimarum artium studiis, pacis, ac felicitatas solatio Orbatur, sed talis denique efficitur, ut eam prudentes quam pin rimi viri nec ciuitatem ullo pacto habendam esse existimauerint illa enim urbs habenda non est,ut ipsi comprobare videntur,cum leges in ea nihil valent, cum iudiciariacent, cum mos Occidit patrius, ac ita vivitur, ut sceletat
ur impetus id conatus non reprimatur ab iis, qui scientia qui autoritate, qui iustitia improborum audaciam maxime coarctare possunt. Sed quid pluribus insisto Qui legem aufert Solem a mundo tollit,ubi iuris cognitio non colituri, ibi ne vita quidem duci potest cum iustitia non dominatur, felicitas unquam comparari nequit. Nunc vero quid absq; Solis luce uniuersum esset quid uniuersum absque viti quid vita absque felicitate Nihil profecto neque pulcrum, neque honestum , neque bonum reperiri potest quod iuris, quitatisq; peritia non cognoscatur. Le gibus earum administia tuane. atque Obseruantia exornantur, ac reguntur omnia. Vniuersa, quae in terra, quae in mari, qliae in aere, quae in coelo fiunt lege disponuntur.
Ipsa adamantinis vinculis tellurem sustinet, quq nobis alimetita prepat at nubes cogit, easque in pluviam resoluit,
sequa inter elementa portio conseruetur, aquae terminos imponit, quos praeterire non audet, coelestes orbes certo Ordine, ac motu instituit, atque regit,ut lucem, calorem,ac viri tuem in haec in seriora immitant. Quod stamus, ac in Cedimu S, quod ornautius, quod denique secure vitam agimus id totum est iuris ac legum desensioui tribuendum ,
69쪽
que flagrantissimas hominum libidiiκs . atque auaritias cohiberent, non mulieres pudicas, nota agros,non dona's, non vitam tutam haberemus, virgines e parentii mamplexibus eriperentur, per vias, per vicos, per plateas hol niues percuterentur, ςxpoliarentur, crudelissime inter
Me retitur. Omni enim , t ait Demosthenes quae praeclara sunt, quaeque augusta, per quae ciuitas decoratur, conseruatur liberorum erga parentes reuerentia, seruo. rum erga dominos obedientia, in seriorum erga maiores honor, moderatio legum additamento, ipsarumque consulto mina ope turpitudinem, immodestiam, audaciam in pudentiam fugiunx. Hac de legum praestatia, earumq: scientia nobilitate, ac utilitate breuiter habui, ut uobis pro Iosueram, eaquς tantum veluti gemmas, aureaq; nilia,ssii: bus ex iurisque prudentia exornaretur, ex infim copia eorum, q:iae dici potui sent desumpsi, atque collegi. Nim quid aliud superesserin sint ad hanc praeclaarus imam scientiam totis viribus capellendam paucis uos cohortarer Equidem id libentissime sacerem si vestram erga legum cognitionem luminam , curatamque diligetiam animiqae propensionem non perspicerem. Iuris enim pru senti l dignitate,ac pulcritudine ita incensi estis, ut sine eius tractatione, ac studione vitam quidem iucundam putetis. Quid igitur finem ne dicendi faciam id enim a me iam expectari video. Ego vero id facere haud decretia, sed priuiquam desina pretiosa munera, quq ipsa si s amatoribus largitur uobis eam sequi cupientibus natrare uti ongruum fore existimo. . Non ut ad eius co-ς stionem adipiscendam omnem laborem perserendum omnem corporis voluptatem negligendam , omnemque aliarum rerum curam ex animo eiiciendam esse uos admoneam, sed solum, ut ii conan a nullo in studio melius, qua in hoc collocari posse cognoscatis. Quoniam vero locutionis es tenuitas autoritatem vobis minuere iacile posset lege ipsam ita uos alloquentem credere debetis. Audi amice uoces meas, quq non mendacia,non sallacias,non dolos, ted ueri tacem Ps4m, verum bonum, maxi inainque.
70쪽
felicitatem maxime ch prehendimi. Ego Deo ceterna ante omnia sum, Permeelamenta,per me coelestia corpora, per me cuncta animantia facta sunt omniaque mihi obediunt, ac obediendo reguntur. Ego omnii: in bonaruartium cultrix, ii irtutum omnium mater, o milium scietitiarum regina, qui coelest orbes,tempero, lamenta connecto, familias sustineo, ciuitates rego, prouincias glaberno regna confirmo, imperia augeo haundun, com seruo Ego, qui creaturis omnibus recti rationem impono, precipio , impero, vos tantum,ut liberos cohari non audeo piae debeo, sed ad me sequendunt, atque amplectenduna dulcibus promissis, maximiisque prem'iis horto ae suta ui te cogo. Omnia, quae homines iis in maymiopeia expetere solent, cuiuscumque generis illa sint iustare cerit tus, ain facilius, quam scientia quae ex me addiscitur ac qui , conseruari, amplificari laeunt. Tit quem moderatarum opum cumulandarum desiderium teneas Ex te mi δε exili patrimonio paucis annis ad maximas diu tias cultores ne perveniunt, eas' partas in dies amplificant. Eli, quem non tam opes moueant, quam honores delectent Ea,qua fulgeo aequitate consulti summis laudibus illustrantur caeterisque gloriae splendore antecellunt. Est qui dignitates assequendi cupiditate afficiatur λ me tan an ex uberrimo sonte supreniae manat, nec ulla unquaideo illustris exoptari, alioque studio obtineri potest, ut ne scientia siliti longe sibi non comparent praeclario m. N Obultatem amat aliquis 'Obscurissis imo tene: rtos lupra omnes omnium sumosas imagines colloco, Omlnis immortalitatem anteponit alius Qui me se iuuntur ulgent memoria seculorum malum, qua ii nos eritas alit, quam aeternitas semper intuetur Vosio, ,
onarum a tu illi diis, iuuenes deditissimos me et 2,icia digna', si per me ineliores effici istimatis sim rim tam , t T quillitatem, si gaudium. ti m utilitatis Victorial quae omne alas u erat riri