Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

11쪽

Si videbitur Reverendissimo .magistro Sacri Palatii Apostolici. N. Barearius se. BHan. Vicesserens. Uod inaestico ditari, disiim P. Carolus de Aquino Soc Jesu in hoc Architecturae iudi ficatoriae Vocabulario laudabiliter praestitit; omnia siquidem scite , nitide erudite, pro industria, pro dignitate tractavit. Ideo, cumjussu Reverendisi. Patris Io Benedicti Zuanelli Sacri Palatii Apostolici Μagistri opus hoc attente legerim, nihilque Fidei, moribusque contrarium repererim , ypis utiliter

mandandum censeo Romae Kal. Jun. MDCCXXXlv.

Fr Io Benedictus Euanelli Ord. Praed. Sacri Palatii Apostolici agister.

12쪽

Baeus Apud Vitruvium pars illa est , quae ad modum tegula quadrilaterae, reflexis ad venustatem lateribus , columnae capitulum complet. Errant facile qui simile in bas ornamentum intelligunt, in errorem inducti ex cuba , seu quadrangulari utriusque forma mam licet maxima sit harum partium similitudo, mappellatione Italica promistu dicantur adi pars tamen illa basis kitur potius Plynthus, Latine Later , Laterculus, Italis Matione, uadreuo Orto In capitulo autem appellatur Abacus Latinis operculum. Alia notione Abacos nuncupabant Veteres quadrata quaedam spatia , quibus parietes distriminabant, quae bitumine, fragmentis vitreis, Waliis medicamentis imbuta , vel lapillis pumicosis distincta , pulcherrima emblemata, veluti totidem picturas, reserebant. Idem Vitruvius. Iinius meminerunt. Rarus hodie eorum usius in aedificiis urbanis , quae tapetiis , peripetasmatis , varioque illustrantur ornatu serico . In rusticis vero virorum Principum aedificiis oeum habent deserviuntque ad sentcs, pilas structiles, Umilia ornanda. Abacum , partem capituli, dicimus, ut notatum est, ado cum indicat

commemorata spatia, vocamus Ripartimenti, Co urintimenti. A Acutius. Parvus abaeus suadremito. Pliniur.

Asasos . Carens bas . Gloss. sed a basi negante Gra

corum particula

Asaros . Latine inaccessum. Singulari s gniscatu sic appellarunt Rhodii munitionem erectam ad tegendum Arte

13쪽

Ac ua Columella Acna . ustis longior, ferro acuminatus, quo boves stimulantur. Inde translatus ad perticam menseriam decem pedum , sive decempedain ingrimensoribus,, Structoribus commune instrumentum s. De hae maliis agrorum mensuris, vide Salmasium ad Solin. ACANT Rus . Notae genus herbae Branc Ursna . Quomodo ejus seliis exornentur capitula ordinis Corinthii, Compositi, vide in voce Calathur. Ae proarus , cum Apud Frontinum de suaduct M dulus acceptorius est, qui puteo immersus aquam ha rit opponitur erogatorio, qui in altum elevatus aquam refundit. ACcassioNas . Item Adiectiones, Idiecta dicimus , pr minentia quaedam, exuberantia in aedificiis membra quae ad majorem firmitatem, vel elegantiam , praeter regulas artis, interdum adstrui leni Aggetti, poni. Acastaru opus . Dicitur ab acere, tritici purgamento. Apud Festum est quod lutoin paleis mistum extruitur. Munitiones acerato faretas dixeris, quae opere tumultuario attolluntur . Terrapies . Sedis parietes luto subacto antiquitus struebantur, cum ignota erat ratio arenae thssilis caletisque miscendae. Quod hodie etiam , in maceriis praesertim , perdurat Palladius: Maceriscluto, lapide excitant. Item Petronius de Pristis. Et paris eirca palea Miatur inani, Fortuisoque lato claus munibat agrestir Pudet nos modo fabricas luto struere, immemores originis nostrae, qui generis tam amplam, tam excellentem nobilitatem ex luto compacti traximus ACROEATI οὐ Machina scansoria , vel terrae defixa , ut censet Turnebus, vel ductilis , ut opinatur Barbarus. Simile quidpiam putaverim scansori O pegmati, quo utimur ad altiores parietes dealbandos ACROTERIA orum Vitruv. l. I. a. extantes eminulae aedificiorum summitates. Singulari acceptione pilae, b

sesque

14쪽

res lite minore , quae in summis seu igiis statua sin sigilla sustinent. Ita Baldus cum Philandro, Barbaris.

de luiti, uadrisini eos patue. Aous . Non torum apud Agrimenseres , sed etiam tria aquaeductibus mensura est pedum centum viginti intra quod spatium puteos construi praecipit Vitruvias

tunc marmor bene levigatum existimant, cum superductis unguibus nihil asperi offendunt.

Anuoxio . Structurae quidpiam addo veroperose praegravia submoveo . Curi. Rupes 'arsual admonti taris. AnuManario . Rudis operis descripti, Cic. in Orat Abοα- etatura, Mi o. Vide Iehonographia. ADTrui Pars templi secretior, ubi sacris solum ni inistris est loeus . Virg. a. o.

irique adriis hae trista dicta repor M. Adytum apud Graecos negatum ingressum significat, cui

opponitur aditus Latinorum . Adyti Ethnicorum exemplar sui in sanctius penetrale in templo Salomonis Sancta Sanctorum nuncupatum , Iocumque extitisse stibterraneum , opinatur Salmasius in Solin oracula ibidem reddita discimus a Seneca s. q. Responsa dantur reta, dum incerio sono Laxanor adrio fata 2Eoas . Pro templo, tam singulari , quam plurativo dicitur mi mero sed apponi solet Numen , cui est dicaturi rufides Minervae, Telluris, Iovis&c. Templa , Chima Item pro domes, etiam singulari numero , quod Grammatici aliquot falso denegant. Cura. LI. Proximi foribus aedis, mistia ex aequiescebat. Vide omas Templum aEDIcuti. Parva aedes, parvum temphim ais L s. Edi- eulam ictoria Virginis de avit. Etiam lacessum Cainpella. .

15쪽

I. I. i. Nam vel communium operum est collocatio , vel privatorum . Privata propriae cujusque sunt aedesci publica aedificia vel defensionem spectant, ut moenia , munitori1', quae plurima recensentur, structurae vel re' digionem, ut templa, sana, aedesque sacrae vel urbanae vitae nece Issitatem aut opportunitatem, ut ora, porticus, theatra his milia . In hisce autem omnibus

habenda est ratio firmitatis, quod praestabit materiae elinctio diligens, avaritia sumptus faciendi lectu se utilitatis, quod effciet commoda distributi, venustatis, ut quod solidum, .utile comparatum est, sit etiam ad speciem is aspectui gratum

AEDIFICATrumuha. Parvum aedificium Cicero. LAEDipictu . De qualibet fere structura dicitur. . nipli arci . Qui aedificat. Cicero. AAEDIFICO . Non aedem solum , ut vox sonat, sed quodlibet artesectum construo, ut navem, machinam, portum, theatrum c. - QNIPONDIuM. Equitas ponderis . Utruvius. Est etiam

massa globosia Qtidi serri, certi ponderis , annulo statem inserta, & per eandem ultro citroque ductilis ibique designat, ubi sti in aequilibrio . Eam Graeci, a gura, non ab officio, ducto nomine, vocant Sphaeroma

Marco , Romano

AETOMA istis Fastigium domus, sorma triangulari, in quo statuas is imagines constitui consuevim , notat Vopiscus in vita Floriani Spartianus Trichorum vocat. Templorum olim , sacrarumque aedium ornamentum fuit. Primus Caesar id fastigii genus habere coepit domi suae, - inter alia quae serpavit, divinitatis insignia . Idem ' consequentes Caesares imitati sunt . Nam privatarum aedium tecta plana erant, ne Aetomatis, arichoris, quae ornamenta, Acroterii genus licet interpretari. AZ ARIA , ae . Fodina aeris . Plinius. Ea Anius . i. Qui fabricat opera aenea. Plinius AERa Rivis Pecuniae publicae , aerum pretiosarum reposi-

16쪽

ARCHiTECTuR E EDIPICATORIAE. I torium Constitutum Romae in Ede Saturni; signatique Praefecti, seu Tribum Erarii, spectatissimi Cives,.quorum fides multis experimentis esset comperta , .

Quantam vero pecuniae summam Augustus pri mum, o stea Caesares alii congesserint, incredibile memoratu est. Generatim de ea seripserunt Dio, Suetonius Periit Appiani liber , in quo de ejus semma singillatim se scripturum recepit in dispositione sui operis Aristoteles lib. a. Polit damnat Spartanorum incuriam , quibus nullae erant ad usius publicos congestae opes Athenienses contra mille quotannis talenta in Trarium reserebant,

authore Thucydidi, capitali suplicio iis proposito, qui

saeram illam pecuniam in alios usiis derivarent, nisi extremo necessitatis articulo aliud suadente . IErarium

proprie populi est uisicus Principis oribuni primum

ut dixi, apud Romanos Erario praeeranta postea vero Quaestores donec sub Caesaribus novi creati Magistratus, appellationibus variis Custodes pecuniae Principum,& largitionum. Es, aeris . Metallum notum. Ab adjunctis , a regione , vel usu nomenclaturas varias sertitur: Es Corinthium i , Cyprium , Deli cum AEgineticum, suste , signatum, coronarium, inauratum. Fit teste Plinio, ex effossis

lapidibus aerugosis chalcite, vel cadmia. Apud Cyprios

inventum perhibetur fortuito metallorum confluxu, ut Florus, aliique reserunt. Negat id tamen Bocardus; contenditque ante ejus misturae casum , aes apud Cyprios in usi suisse. Rege Servio primum signatum tradie Plinius, impressiumque nota pecudum, ex quo pecuniae nomen . Idem addocet, aera magni frigoris tempore fundi oporteres , quod vix credibile memoratu est, extera iacilius rubiginem contraheres, quam neglecta. IEs ab aere dicitur , cujus impressione hi sisnus . Neque enim ullum ex metallis aere magis est senorum. Hinc adagium Si Dodonaeum in homines impendio loquaces&garrulos, . pelvi aenea in urbe Dodona, quae a pueri statua

17쪽

istatua flagello item aeneo percussa ingentem tinnitum ireddebat Ausonius rNee Dodonaei emat tinnitur aheni Amxa , orum. Quae ad domum pertinent; cuiusmodi sint ianua ligneae, tenestrae,is similia . Locum habet vocabulum in aedium locationibus. Locare domum cum a15-xis . Pandectae.

Acca . Non blum de munitione ex terra meipit ilia , vallis , palisque adnexis firmata , verum de lapideis etiam dicitur, cujusmodi apud Caesarem, aliosque Historicos plurimi occurrunt. Fiunt ea munimenta ad tegenda castra, arces, portus e. Item ad infrenandos amnes, caestuari , ne exundantia, spondasque egressa, agros insostent ad tormenta etiam fulminalia disponenda deserviunt; mon una appellatione vocantur Parate, Terrapioi, Arsevi, 'ari, Parapeti , Trincere Batteris . Celeberrimi sunt aggeres, quibus Anglia a Scotia, Regnum Sinens a Majore Scythia seiungitur. AGGER In aerae . Praetentura ultra fossam ad tuendam viam tectam ambulacrum valli lorica valli in planitiem desinens . valdo , statio. ALai. Partes propugna ii, quae cortinam sis laricam murorum resipiciunt eique in angulum coeunt. Ale, Hauehi de Bal-νdo. Apud Uitruvium Alae dicuntur parietes interjecti in pluribus aedificiis. Item muri erecti ab utril quo templi, theatri, vel porticus parte & milis in iisdem ordo columnarum Italis etiam Ale. A Lahaiuia, ii Flos calcis dilutius maceratae, admisso glutino, quo illinuntur parietes, calae prius loricati. Ia eo . Idem nomen habe , cum admiscetur contum pulvisculo marmorario suem Tectorium pro albario etiam dicitur, authore Vitruvio Advertendum tamen est eum Salmasio latius quiddam ess ieetorium neque enim de integumento ex sola calce diluta dieitur; sed usurpatur promticue de tegumento ex crustis, gypto , calces, mar morario, versicoloribus etiam lapillis

18쪽

Ahaasti , orum . Qui albarium inducunt . Leg. a. Od. Theodos de exeus artis. Imbiancatore. Axatur, orum . Vide Dealbatores. Αιr xa. Ubi sacrificium peragitur. Ab altitudine nuneupatur. Altaria vocabant Veteres, quae Diis Superis solum erigebantur aras, quae tam Superis, quam infimis. Causas , quamobrem consipicuo excelsisque in loco erig rentur altaria, tres affert Sophoclis Scholiastes Primum, quia altissimo Deo altis in locis est offerendum , . Iterum , ut Dii e coelo propinquius exaudirent offerentium Q plicantium vota Postrem5, quoniam in sublimi posita profanationi minus erant obnoxia . De alistari in templo Hierosblymitano apud Hebrae Osa item de ritibus dicandi apud nos, sacrandi, denudandi, velandi, abluendique altaria, vide Hot annum, macros Fratres. Vide Ara. AxvEo Arus, a, m. Quod est ad modum alvei excavatum . Utr. I. 3. φ. Solobata alveolatur. Axvaus . Quadratum stylobata spatium , undique praecinctum coronides Cavo, Letto, Mani, Fonis , Mondato.

Item in balneis Iocus, inuasi osse is piscinuli, per quam aqua defluit. Quin etiam vas amplum, ubi lavabant. Bagno In aquaeductibus vero receptorium ex Diore rivo, vel emissario. Hir. I. I. IO. Αιτνxastiuin Locus ubi Palaestritae toti ungebantur. Item

ubi Alyptae, servi balneares , lotos ungebant, ex quo nomen Alypterii ex Graeco. Eorumdem balnearium servorum instrumenta erant gutti, lintea, ampullae, te liculae, spongii, strigiles Auxo, onis . Editior in templo locus, & populo conspicuus, ubi sacri oratores verba iaciebant. Ibidem indi-eebantur Ecclesiasticae sanctiones,, Diaconus Evangelium legeri, laschale Preconium decantare erat solitus Epistolae etiam, Lectiones,, Evangelia in sacris Liturgiis inde legebantur. Prudentius Peristeph mmn. D. de S. Hyppolito.

Fronte

19쪽

Tollitur, Antipes praedicat unde Deum. AMaarcas . egulae , quae in tectis collocantur asseribus transversae. Fesus Planelle. Aullud AcRuM. Pars aedium, pomarii&c ad ambulandum idonea , Lugia Galleria, Viale. AMati Lari , nis Non actus itum , sed etiam locus ambulandi. Hir. l. 3. 9. Cirea theatrum sunt porticu , ambulationes Ambulatio autem vel est apertaciis Latinis dicitur ambulatio subdialis, Graecis Hypetra, vel est parietibus Fornicibus conclusa is Latinis appellatur ambulatio tecta, Graecis Hypogat , id est subterranea. Ambulationes Romanorum porticus erant inter silvestres arbores platanones , cum adjectis per certa

intervalla stationibus ad quiescendum. Vide Copi or

ticus a

AM pHIPRosTTLos Columnas tam in anteriore, quam in posteriore parte habens. Vitr. I. 3. I. AM pHITHALAMus . Vide Thriamur. AMpHITHEATRu . A Uespas an extructum, dedicatum a

Tito, a Domitiano instauratum AEdilicium figura ovali, latissimo ambitu, admirabili structura postum; ubi magnificentia Caesiarum immensas opes , architectura extremos ingenii conatus, robur inexplicabile Artificum labor exeruit ut plane lacessiendae aeternitati videatur extructum, ad ostentandum quo demum inexhausta opulentiae standus m studiose ingenii mortalis ambitio provehi possit. Licet Gothorum saevitia is injuria temporum , dimidia fere sui parte sit dirutum , perstat tamen, nullis facile molitionibus soliditate operis , structurae. magnis centia comparandum Architecturae ordines as fabre distinctos facies exhibet, aliis supra alios in singulis praecinctionibus usque ad supremum fastigium apte appositeque dispositis . Interiores gradus , seu potius conscensionum pulvilli structiles , cum adjectis porticibus, innumeros sere spectatores excipiebant, ea arte

. . . . cuneis

20쪽

cuneis comparatis , ut sine aliorum incommodo abeundi, recedendique cuilibet facultas esset. Discriminata sedilia, ratione habita dignitatis Senatorum magistratuum, Patritiorum Populi Praefossi sub terram spatia ad retinenda aquas, inducendasque ad usium , Naumachiarum Specus caveaeque seris asservandis e trucri omnia demum quadrato lapide mire colligata in eamque molis altitudinem perducta, ut delatari se a sere oculi sentiant Ludis olim , Uenationibus, Gladiatorum certaminibus Amphitheatrum deseruiit idem

postea longe clarius SS. Martyrum supticiis , Tanguine nobilitatum AMussis . Regulam , qua aliquid exaequatur , exponit Festus . Vetus est dictum . Ad amussim lapis es' licandur,

non amus i ad lapidem . Falsus arguitur Budaeus , qui censiuit, amussim filum esse rubro colore tinctum, quo fabri materarii ligna dirigunt ad secturam . Licet enim ab iisdem fabris colore rubro tingatur flum vel resticulus, ut secandi in rectum habeant signum, cita tinctus resticulus rubrica dicatur a Perso, Aes oeulo rubruam dirigat uno, nihilominus a Carmentariis smplex albumque filum , vel resticulus adhiberi solet ususque est ad spatia dirigenda, ut structura aequata consistat. Hinc apud Gellium Amusis alba in lapide albo, adagium dici solitum de nullo discrimine habito. Usurpavit Plato in Charmide, affirmans, Socratem erga adolescentes perinde se habuisse, ac amus, sim albam in lapide albo nimirum quoniam aequo omnes amaret animo , nulla habita ratione venustioris format quo vitio se falsis insimulatum profitebatur . Ho.

AMYGDALATUM opus . In struictura dicitur , cum Laterculi

in speciem amygdalarum , sorma sere triangulari, non directe, sipine , sed oblique, in latus coeunt.

Eodem opere occurrunt passim in templorum veteruntis

pavimentis elegantissima emblemata ex lapillis marmoreis versicoloribus. Distinguitur amygdalatiun opus vi reti-