Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

211쪽

mendis cogitantes qui lecti ilima marmoris vena cognita, ex eodem Templum aedificarunt. Summis iidem honoribus affecerunt Pixodarum permutatoque in se per eidem nomine, statuerunt , ut Evangelus in posterum diceretur, ab opportuno inventi marmoris nuncio. Τassio . De senium atque nervorum tensionibus in re main chinali saepe agit Vitruvius Tapio RiuM. Pars balnei , ubi tepida continetur aquaia. Vit r. l. S. Io Uide Balneum Taagast . Ferrum spirale acutum, cum ligneo manubrio aptum ad perforandum Daedali inventum suisse seribit Plinius l. 7. 56. Trapan , Mehii, Suechiello, Tripello. Τaa uiuus . Deus a Veterum superstitione habitus . Col batur ad imaginem informis rudi sciue lapidis eique is ut ait Festus , sacrificabant; quod in ejus tutela fines agrorum esse crederent. Terminalia etiam est eidem celebrata Termini porro in agris cippi erant & columella lapidear. Interdum etiam arbores , quae ideo Te minales appellatae . Ovid. Fast.

Termine, sive lapis, sive es desertur in agrissipes. Item Dbullus I. I. I.

Nam vereor, seu Dper habet desertur in agris Seu vetur in trivio florida serta lapis.

TassaLLATu opus . Vide Emblema, o Favi. TasTA Tures a Fragmenta ex lateribus, vel vasis, omnique opere fictili, probe contusb. In ruderatione pavimentorum ea utendum praecipit Vitruvius I. . i. Ruderi novo

tertia pari Iesae tuns admisceatur. Idem Magister praescribit modum, quo certum experimentum capere possumus de eadem structuris idonea . Collocetur illa sub dies s gelicidiis c pruinis laeta vitium non prodet, ad usum erit proficui secus , rejicienda est a structoribus

spicata Tiburtina sunt diligenter exigenda , ut non δώ-

212쪽

beant lacunar, ne extanter tumulor, sed sint extensa, ct ad regulam perfricata. Testulae sunt, scutulaeque ad figuram amygdalae, vel rhombi, quibus sternunturia vimenta . picata dicuntur, quoniam in acumen desii nunt ad modum spicat Tiburtina appellari censeo, neutiquam quoniam eruantur ab ipsis fodinis Tiburtini marmoris , quod minime est testaceum sed quoniam conficiantur ex testis ad eas figuras sectis, quae in agro Tiburtino ingenti copia crebrescunt, duplicis sunt generis. Aliae sunt coloris albi, massaeque sunt testacear, ion- nulla terrae admistione concretae, quae facile eruuntur ,& ad aedificia praesertim in coronis fastigiorum aptantur Tesine. Alia sunt coloris subnigri, interdum subsul- vi, sed admodum pumicosae, caverno isque in figuras porro varias naturae ingenio imbricatimin canaliculatim elaboratae, quibus ad sontes, frontes aedificiorunta appositis crustis ornandas utimur. Horum lapidum , si vetustarum in eodem agro Tiburtino sngularis item est copia prope exiguum stagnum , non ita longe ab Albula disjunctum , quod ab iisdem scruposis lapidibus vocatur

Lago de tartari. ΤEsruno. Atestaceo hujus noti animalis tegumento , quod chelonium dicitur , Architectura aedificatoria mutuata est genus operis concamerati, quod constat duobus arcubus se in centro secantibus. Sunt autem quatuor pile arcuatae, invicem transverse .crucis figuram simulantes. Volta a Croce, Croclera, Hela: nam veli etiam formam reserunt anguli quatuor ejusdem fornicis. Simili structura arcuantur etiam tecta , quae Vitruvius testudinata appellat Padulione. In templis demum usos artisces a Virgilio discimus: i. media tesudine templi Septa armi , solioque altὸ subnixa resedit.

Et quoniam ejusdem testudinis concameratum operimentum quadratis quibusdam diviseris ad formam te isellarum discriminatur , artifices inhaerentes naturie ingenii, a C e tefacta

213쪽

te saeta sepe indicantis, simile ornamentum in variis, pro cuiusque arbitrio, aedificiorum partibus commenti Iunt: in hanc sententiam exponendus Urgil. Georg. 2. Nec varios inhiant pulera tesudine postes: Neque enim in postibus locum habet arcus testudinatus ut parum diligenter traditur a Lexicariis . Eiusmodiceri tessellarum ornamentis non unas an uas illustratas proponit Baroccius in suis anuarum iconismis TasTunis Tu M Tacruu . Quod est in quatuor partes divisum,

ut est expositum in diistione Testari

ΤETRADIRON. Mensura quatuor palmorum . Ut tr. l. a. 3.ΤEra AsrYLos . Quatuor columnas habens . Uit r. l. 3. a.

THALAMus . Cubiculum , sed proprie nuptiali, cui oppositus, sed tamen prope erat antithalamus, cubiculum ,

Ancillarum, ut praesto essent ad Sponsi , vel Sponis nutum . Sic enim legendum est apud Vitruvium l. 6. o. , ubi agit de dispositione cubiculorum , more Griecorum & non amphithalamul. ΤΗΕaraui. mpla ad publice spectandum pars Civitatis Differt ab Amphitheatro primum , quoniam Theatrum est ad formam hemicycli, anterius scenam habet, quae ab uno ad alterum cornu porrigitur Amphitheatrum vero scena caret; sed di sipolitis in orbem sedilibus extenditur. Praeterea Amphitheatrum duobus constat hemicyclis iunctis , Movi potius quam circuli speciem exhibet. Postremo in theatris ludos scenicos celebrabant histriones in Amphitheatro Gladiatores Circenses spectabantur. Parum cognita antiquitus Romanis theatra nec nisi ad libellam instituta disciplinae severioris habita. Lux postea valescente, admirabili magnificentia percrebuerunt . Odoramentis croceis respersa tradit Plinius i. ai. 6. Contecta carbasinis velamentis , atque adeo purpureis ariCatulo Uide commemoratum Plinium l. 6. S., ubi praecipue recenset Romanorum theatra potissimum vero exhibitum a M. Scauro, de quo ita praefaturci par maximὰ omnium ouaecumque Dissiliae by Orale

214쪽

fuere humana manu facti, non temporaria mora, verὼm etiam aeternitati, deshratione Consule etiam Vitruvium

l. S., ubi de theatrorum symmetriis late scribit. Vide

TaaκM Q. Balnea aquarum suapte natura calidarum, quarum usus ad lavandum , vel excitandum sudorem . Usu pari etiam solent de balneis artesectis cujusinodi extruetas a Nerone tradit inter alios Martialis Thermae notione Graeca calorem significant. Hinc Thermopylis appellatio, angustiis nempe Oetae montis in Tessalia, ubi

calidae aquae Herculi sacrae habebantur, quibus celebritatem nominis Leonidas, Iocii milites victoria adversus Xersem, sua clade secerunt. Publicas privatasque Thermas Roma requentabat. Quanta vero magnitudine Martificio solerent extrui, ruinae, quae supersunt abunde testantur. Crebrescunt ubique gentium, sed non prisca illa magnificentia, praesertim in Italia ex aquis medicatis,4 plerumque tepentibus, non sollim ad munditiam, voluptatem, verum etiam ad languores totilendos idoneae4 salutares. Praeteritis aliis injurius fuero

Caelo, Urbique Tiburtinae, ubi hae scribo, si nullam

secero earum mentionem , quae ad omne morborum genus

prohibendum perutilia merito existimantur ad scatebras Albulae, amnis sulphurei, qui brevi decursu exacto,

in Anienem devolvitur. Taotius . Exponit Servius scutum veluti quoddam esse in medio tecto , in quo trabes coeunt, ad quod dona suspendi consueverant. Ex optimae notae Scriptorum testimoniis summitas est testudinata, tam in se cris quai in profanis aedisciis . Quamobrem tuto usurpari potest pro ea intemplis nostratibus parte, quae nixa quatuor pilis, totidem arcubus insistens, supra fornicatum , templi tectum in orbem sere extollitur, cum adnexo desuper thoraci , sublatoque sacrosanctae Crucis signo, pila aeneae insidente Cupoli. De tholo meminit Vitrum vi usi. 7. 5. Ce a TnT-

215쪽

Τarust a Notione Graeca aram significat. Sumitur in re scenica pro editiore loco in orchestra Graecanica , ubi musca instrumenta pulsabantur. Hinc Thymelici apud Vitruvium l. 3. . qui musici erant scenici, fidibus,

cytharis praecinenteS.

TAYROMA, atis . A Vitruvio perpetuo Graecissante, Graeco vocabulo ostium appellatur l. q. 6. Thyromatum genera sunt Doricum, Ionicum , Atticurges Tisicas . Trabis, seu tigni genus, quod tectis, vel muris ruituris siupponitur . Non dicitur a tibia, mulico instrumento, quas tibicen sustineat aedificium , ut tibiae sonus canentcs, in quo cum Fello decepti sunt Lexicarii dicitur autem a tibia crure ut enim haec corpus, scal-bicen parietes sulcit. Puntello, segno TIGILL ui. Parvum tignum. Ut a signo tigillum , se a tigno Tigillum Trap2cello. Tic Niastius. Fabri tigniarii apud Ciceronem in Brut non solum sunt, qui expoliunt dolantque ligna; sed etiam qui eadem ad usium aedificiorum aptant atque disponunt. Tissu M. Festus differre tradit tignum a trabe, quoniam haec duo complectitur tigna coaptata . Scriptores omne ligni aedificatorii genus indiscriminatim tigna appellant praecipue vero ligna majora Topsus . Genus lapidis scabrum tu micosium idem lapide liceo longe levius . Dissecatur alicubi in quadratam figuram ex jugis tophaceis, labore, si compendii

ratio ducatur, non admodum gravi. Laudatur in ornamenti xystorum ambulationum , ac praesertim insontibus extruendis. In aedificiis struetiirae est facilis crescitque ex illis mire adauetram opus prae manibus. Sed ob lapidis levitatem minus est firmum iraecipue vero si structurae lateritia conseratur . In fastigiis domorum commodius locantur, neutiquam vero in rubstructionibus, praesertim si iis lapides montani silicet superponantur.

216쪽

ΤOREUMA Opus ex aere, argento, vel auro chlatum. Dicitur de vasculis , poculis, mensis in similibus Cicero. ΤοREuTIca Ars consciendi toreumata Plinius. Τοκus . Vide Puhinus. ΤοRutius . Parvus torus. Dumaeeetto , Utincino . Vide

ΤRhas. Si esto credimus, dicitur de duplici tigno simul

compacto Passim tamen apud Scriptores de uno, sed procerae magnitudinis serpatur. rabes proxima sunt materia facultatis aediscatoriae Usus earum varius Praecipuarum nomina , rectae, arrectariae , transversiariae compactiles, tradi oriae, verganeae c. Ex marmore setiam sunt: ilinius quidem i. 36 8 AEgyptios obelos trabes vocat. Plumbeas etiam constructas in re oppugnatoria scribit Polyaenus l. 6. TRANSENNA . Contextum ex transversis ligneis, vel erreis virgulis Wassiculis , quibus conficitur. Est enim repagulum cancellatum vel reticulatum , quod in aedibus pro senestris, apponitur , vel ante merces venales obtenditur ad securitatem aiunt etiam ex vitro pellucido , prinstantque prospectum liberum , sine aeris parum clementis incommodo . Prospicere per transennam dicimus, non penitus, sed obiter&procul inspicere ut qui negotiatorum merces prospiciunt per cancellos iisdem praetentos Gelasia, asello errata . tymon Iocis Transenna , quod parum diligenter ab aliis traditur, plane assequutus est Servius ad illud Virgilii l. 3. - volucrem trajestri in fune columbam vocem illam trajecto, exponit , extenta. Ex quo addit

transennam vocari senem extensum . Et de extensio quidem sene, sive reticulo, vel uniculis cancellatis, exponendus est Plautus in Bacchid ubi de sene, mox dolis capiendo scribit: Nune ab transenna hie turdus lumbrieum petit Pendebit hodie pulerΘ. Nisi potius hune locum non tam de reticulo cancellato,

quam

217쪽

teat. Ad eum nempe arcum, appensumque lumbricum alii formicam alatam appendunt turdi accurrentes haerent nodo alligati quod genus tendiculae, vel potius pedicae venatoria dicitur Archetii, acetolo. TRANsTiLLui. Parvum transtrum , it r. l. S. II. Τsthus Tatii. In textura tectorum transtra apud Vitruvium. l. q. a. sunt trabes sue asseres fransversi ΤRisuNAL . Sumitur pro quovis loco , ubi jus dicitur. Apud Romanos structura erat arcuata editior, ex qua conspici Magistratus ab omnibus posset. Locata ibidem sella curulis, ex qua Praetor judicia serebat Vitruvius i. q. I.

desicribit Tribunal, quod in Basilica Iulia ipse consti

tuerat.

ΤRIcKORu . Memoratur a Statio I. i. r. Exponi silet domus tripartita, quae tres contignationes, vel in una contignatione tria habet distincta habitacula ripari menti. Quoniam vero eadem vox legitur apud Spartianum , mendosum locum censet Salmasius, QTrichoro sustituit Trigonum exponitque aedes Imperatorias, vel templa ad formam triangularem in fastigiis acuminata , . vide Tectum. ΤηicLiuitii. Non blum dicitur de tribus mensis discubitoriis, sed de ipsis cenationibus , nempe cubiculis , ubi triclinia erant disposita Cie ad Att. l. 3. ult. Villa ita completa militibus es, ut vix trutinium , ubi carnaturus Caesar esset, vacaret. Taic Lupui . Latinearisiulci Tres sunt canaliculi, pro ornamento appositi inriophoris Dorici ordinis . Vitruvius i. q. et ex aedificiis ligneis tradit non pauca transtulisse Architectos veteres ad lapidea & marmorea aedificiata. originem insuper docet habuisse triglyphos a projecturis trabium extra muros, quae, cum parum venustam exhiberent speciem, praesecabantur, secturis tabella coopertis, , ne visum offenderent, cera caerulea illitis . Eas vero praesectiones, quae trium sulcorum formam habe

rent s

218쪽

ARCHITECTuR E AEDIHCATORIAE. o Irent, triglyphis Doricis addit originem fecisse . DATalaouui. Quid sit in pavimentis. Vide FasI.

ergatae, a tribus orbiculis , quibus vertitur, appellata. Tatfrac . Uide Disiega.

hauriendis selum aquis , sed oneribus etiam attollendis idoneum . Constat assiculo trajecto per rotulam, quae circumacta sun ductario, pondera deprimit sublevat

Τauti La . Lamina ferrea , sere triangularis , cum ligneo manubrio, qua fabri murarii calcem accipiunt ad inducendum tectorium . Caetauola TauLLissario . rullissandi actus . Uit r. l. 7. 3.ΤavLLisso . Trulla parietem incrustare, loricare, inducere tectorium . Stabilire, Dionaeare , istare

Tauscus A Uitruvio l. 33 sic appellatur columnae scapus, sive sustis . Fuso delia Colonna Tuai, vel Tubuli fictiles . In aquaeductibus mutuo inserti, alligatique cannabinis fasciis glutinatis , aquas deducunt. Doccioni Vitruvius i. 8. 7. prae fistulis plumbeis magnopere commendat tubos fictiles . Praeter enir quam tib facilius admodum refici possunt , si vitium contraxerint; sunt etiam longe salubriores aquariis ductae. Cum enim cerussa, quae ex plumbo nascitur, vitiosa sit, necesse est ipsium etiam plumbum haud parum noxium esse . Exemplo praeterea sunt artifices ipsi plumbarii, qui plumbum sundendo, ex malignis metalli incensi vaporibus, vitiato in membris vigore sanguinis, pallorem inducunt. Addit postremo Magister idipsum comprobare eorum usium , qui cum poculis, patinisque, Quasi argenteis non careant, propter salubritaten

tamen

219쪽

ro VOCABu LAR Iu M tamen cibum fictilibus capiunt; quod de Rege Agathocle est antiquitus commemoratum . Sed Tyrannus ille rudibus crassi sique cenabat fictilibus. Nostrorum temporum subtilioris ingenii gula est . Ad inventa nimirum est ratio figulinis patinis lancibusque splendidius quanti, argenteis comessandi. Neque enim blum vasis cretaceis affabre picturatis dapes ministrantur sed ab extremis Iaponum inerumque finibus accersentur scyphi, pocilla, paropsides, ex tenuissima perspicuaque structura fictili, quae Veterum esse myrrhina plurimis video esse persuasum . Quamvis nihil est caula, quamobrem tam remotae& laboriose ejusimodi quaerantur lautitiae, cum apud Saxones in Germania ejus generis nitidissima vasa conficiantur. Quae licet peritissimi artifices auro praeligent & picturis elegantissimis exornent, adhuc eorum candori mihi videntur injurii. Tunas Malleus A tundendo dicitur, authore Festo. Ex quo cognomentum Tudetanis adhaest iis , qui ad modum mallei caput rmatum habent. Hinc porro cognomen' tum Tuditis Carolo Maiori, vulgo Caris Martelli, de quo ab AEgidio Parisiens scriptum invenio: Dictus Tudites, sulari malleus ore,

Ille fui simul, ct contusi malleus orbis.

Tua uarti . Rusticum habitaculum , stramentis , arundinibus ulva palustri, vel textura viminea tectum is Pastoribus Arcadia inventum scribit Pausanias in Atticis. Tua uRIOLui. Parvum tugurium . Astuleμι. Τu Mutius . Proprie cumulus editioris terrae; quoniam pr fossi terra iterum super sepulto cadavere coacervatur. Vide Sepulcrum Tu Rais . Praecelsi aedificii genus, erecti ad speciem simul munimentum Earum inventum Plinius lib. 7. 56. ad Cyclopes retulit . Lapideas tamen , que Tyrrhenum invcnisse alii contendunt. Non absurde antiqui Fabulat res coronam ex turribus Berecvnthiae, quae Turra ipsis erat, attribuerunt quod firmissimum ex terra esset comminiis Dissilia πιν Orale

220쪽

miniscentes ad ejus caput ornandum . Turres abscissae aliae sunt, alia muris affxae. Nam de ligneis mobilibus , ad forum bellicum pertinentibus, non est hic agendi locus. Abicilli ad portuum , ditiorum tutamentum vel ad magnificentiae pompam in urbibus extruuntur Quae muris adhaerent, alicubi in domorum attolluntur fastigiis ad praesidium , sed plerunque per certa intervalla disposita moenia ambiunt muniuntque Frequentissimus apud nos in templis sacrarum turrium usus is quarum culmine notae chalybeat, roboreis cardinibus appenta , certis interdiu noctuque sonitus signis editis, adorandum. ad sacrificandum 'emque universiam divinam frequentandam nos admonent invitantque. Tua Ricuti . Parva turris .

Tuscus , velausicanicus ordo. Vide Antiquus ordo TrupasuM. In adjectionibus supra columnas est spatiui triangulari sere figura clausum intra coronidis ambitum Uit r. l. 3. 3. S uisio. Item spatium intra coronae ci cui tum in stylobatis, postibus januarum . In machinis demum spatium est , quod ab aliis membris praecingitur, nudumque est in medio tabulatum. poc Rapnia maec illa est ingeniorum nutrix, vindex oblivionis , immortalitatis conciliatrix , nullis praeconiis satis concelebrata iacultas . Ea vero est, qua potiori jure quam Bibliothecarum, ut tradit Plinius, inventores, ingenia mortalium rem publicam secit. Quemadmodum septem Graeciae civitates super Homeri patria summa olim contentione pugnarunt, nihilosecius super hujus artis primordiis a plurimis , Germania praesertim, oppidis, est valide concertatum. Vide Hota annum qui ejus originem accurate digerit expenditque Equidem Italia si minus ejussiem inventrix , aut particeps fuit; prosectorac consestim ardenti illam studio arripuit; per consequentes aetates magnopere in dies mirificeque, plurimorum voluminum editione nitidissima typis edita excoluit. Eam laudem prae caeteris Venetiae, Florentia, D d Roma,