Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

191쪽

ScavpGRATA FAvIMENTA . Parum diligenter a Grapaldo exponuntur vermiculata, cum vox ipsa doceat incisa fuisse.

Hujus generis pavimentum a Romanis in aede Iovis Capitolini primum positum tradit Plinius I. 36 as Admirandi operis pavimentum opere scalpturato sive inciso visitur Senis in templo Epistopali a Beccarino Beccasumo elaboratum.

SCAMiLLus. Parvum scamnum. In stylobata camilli sunt impares quidam gradus , quos exhibent oculis partes ejusdem infima sensim decrescentes Vit r. l. 3.3. GradinI. ScasDuLAE . Occurrunt apud Uitruvium l. a. i. Ubi agit de rudibus Ueterum aedificiis Alsulae sunt, tabula nempe . nainutatim disse , quibus idem Vitruvius cooperta tradit olim tecta adversus pluvias, non adhuc inventis tegulis . numerat etiam regiones aliquot, apud quas seo ipsius arvo erant in usi, Iisdem scandulis tectam suisse Romam annos quadringentos septuaginta ad Pyrrhi usque bellum tradit Plinius ex Cornelio Nepotest. I 6 Io. Vicos, pagosque, oppidula quaedam simili hodie is operimento contecta cernimus, eiusmodi assiculis , saxorum libralium copia desuper firmatis adversus ventorum impetus Scandulae a scandendo dicuntur, quoniam aliae se pra alias locatae se invicem scandere videantur. Critici neutiquam pedarii pro scandulis legunt sindular, a scindendo exponunt, quoniam lectae sunt tabulae.

Alii contra valide pugnant pro scandulis mon est Paride dignum litigium

Sc νuc. Navis latior .repanda. Ad hujus formam compactum est gestamen igneum repandum, quo Operae a nuariae struelaribus subtervientes iisdem calcem ad omisfaciendum ministrant Sehis . Ab hoe gestamine dicuntur etiam apud Italos fornices repanda structura arcuati: Due asbis. Suspicari subiit, num sorte a scyphoi culo item repando tam gestamen commemoratum, quam relati fornices appellentur . Rem mihi in incerto positam in medio relinquo.

192쪽

Scaνυs . Proprie dicitur de recto in herbis caule . Uitr vici, Architectis est fustis , sive corpus, truncus columnae quae pars ejusdem est inter basim sive spiramis,& capitulum: ιιso delia colona . Scaptis cardinalis etiam dicitur rectum crassiusque lignum, quo inserta valvae vertuntur , cum eas claudi, vel reserari oportet. ScEua. Proprie umbraculum ex arboribus consuis ad sormam tabernaculi sive arte factum sit, sive naturae opus. In ejusmodi umbrosiarum arborum ramis concameratis

rudes ex Aest a regione juvenes rusticis fabulis cantuque detineri consile verant. Redactis postea in urbem Atticis, ornatius sabuli in theatris actae, cenae , idest umbraculi arborei retento nomine in elegantiori textura , .

Erat proinde Scena pars theatri supra proscentum , ubi actores aulaeis tecti latebant. Triplex refertur Scenae genus. Aliud Tragicum , quod columnis Imulacris erat illustratum aliud Comicum, cum odiis , pergulis , menianis, senestrisque ad spectandum ex usu populari: tertium Satyricum, cum effigae simulata silvarum , montium, Magrestium speluncarum ut plane redderet vetustam scenat, idest umbraculi speciem Scenam Graec nicam ad extremas lautitias Romani auxere Piruiris ornavit in ludis Cimidius Pulcher ad tantam veri proximitatem, ut ad depictas tegulas decepti corvi advolarent, quemadmodum tradit Plinius L 3 3. 4. Eodem Historico teste C. Antonius scena argentea ludos celebravit . Quanta ver admirationi fuerint exhibita a M. Scauro, vide in dictione Beatrum Servire scenae est

populare proloquium , usurpatum a Cicerone, quod est tempore, seculi moribus aptari ductum ab histri nibus, qui id unum spectant , ut populo placeant. Si

mile est ex Pho de illud;

Temporibu semper cautus fervire σήνα

193쪽

Scu Mari suus . Proprie figura pro delineatione aedificii. ScκOLA . Locus cujusvis honestae disciplinae tradendae, &addiscendae. A vacatione & laxamento ex Graeco dicitur; vel ut eo nomine pueri alliciantur , vel ut moneantur, a candum ibi esse ab aliis curis is ad bonas itum artes operam conserendam . Uitruvius i. S. Io Memini stholarum in balneii docetque ibi consistere expectantes, donec pateat ad labrum proximum lavandi aditus . Mercurialis porticum suisse existimat Barbarus repagulum , indicari putat, vel scamna marmorea ante labrum , ex quibus spectabant expectabantque alii, cum ab aliis occupata essent sedilia. ScioGRApRIA . Vide Ichnographia Scoria. Ab umbra dicitur. Pars stylobatae, quae cavitate sua umbram acit. Eadem trochilus appellatur Uit r. l. 3.3. Scozia, Scoreta, Cavetto.

Scutipo . Negat Diomedes vocem Latinam esse essed optimat Latinitatis fidem faciunt vidius, &Plinius. Proprie dicitur de figuris in marmore vel metallo eminentibus ut caelare scalpere proprius de incis c. SCuLpro . Qui sicut pit. Scuti pruga Ars sculpendi . Ut de Statuaria. Scuruxa . Quid sit in pavimentis, vide in dictione Favi.

SEMICANALicu us . Dimidium canaliculi, cuiusmodi exea-vari siolent in columnis , ad dimidiam , vel aliquam partem scapi Uit r. l. q. a. SEMIFAsriciui Fastigii pars dimidia . Uit r. l. 7. S.

SEMILATERas . Vide Later.

SEMiuarorrui. Dimidium metopae, idem spatium inter triglypos, vel denticulos. Uit r. l. q. 2. Saulpas . Mensura dimidii pedis . Vitruvius.

194쪽

ARCHITECTuta AEDIFICATORI R. 33SaMira . Vide Callis Sau cinuM. Ex verbis Valerii Maximi conjicitur suisse locum, ubi consistebant Senatores antequam in Senatum progrederentur . Sic autem scribit Halerius lib. a. a. Antea Senatus assiduam flationem eo loco peragebat, ρ ui hodie quoque Senaculum appellatur; ne expectabat, ut edicto contraferetur , sed inde euatus, protinus in Curiam veniebat. Festo tamen Senaculum locus est, ubi ad consultandum conveniebat Senatus ut idem uerit Senatus Senaculum. Mihi vis diminutiva vocis seg- gerit, Senaculum minorem fuisse conventum , locumque a Curia, ubi Senatores deliberabant, plane distinctum . Et quidem Festus tria recenset Senacula Primmum ad aedem Concordiae, alterum ad portam Capenam, postremum ad aedem Bellonae, ubi audiebantur Legati exteri Constitutum etiam foeminis ab Heliogabalo Matronale Senaculum , tradit in ejus vita Lampridius Sarearus . Non selum conventus Senatorum , sed locus est etiam, ubi idem conveniunt ad deliberandum Senatum haberi , vocari, convocari , dimitti dicimus. Asenibus nuncupatur, quorum vis major consilii Ovid. A senibus nomen mite Senatus habet. SapuLca arui. Proprie locus , ubi frequentia sunt sepulcra rCatullus Usiurpari licet apud nos pro loco, ubi e sepulcris eruta cadaverum ossa , prope ipsas , ut sistet , Ecclesias aggerata, terrenoque aggere cooperta , separatim

habentur. Cimiterio. Sapu cau. Cum nulli fuerint tam barbarae gentes, quae non probaverint vita senectos terra mandari, parenti antiquissimae, merito Cicero ingeneratam illam nationum omnium animis opinionem , quamdam esse dixit legem monitumque naturae. Facessant proinde venalia illa jactatoria apud Senecam Parum interesse supra terram quis , an intra putresta. terraeque tegumentum supervacuum esse non sentienti. Hinc sicubi inhumata occurrunt cadavera , ut congestitia saltem terra tegantur,

tangit

195쪽

tangit omnes religiosa quaedam commiseratio Hoearchitae votum apud Horat Lyr. l. I. uanquam sinas, non es mora longa, licebit Injecto ter pulsere curras Et Palinuri apud Virg. l. 6. Eripe me his, invicte, malis, at tu mihi terram Injice. Etiam in acie coacervatis ossibus tumuli ex terra agger bantur, ippisque defixis, tituli in saper reserebantur, nomina extinctoruma ex quo more sepultuarii fines limitesque sepe leguntur apud Authores romaticos Certatum est ab omni natione, ut impense splendideque sepulcris editis , vita iunctorum memoriam, quam in maxime possent, aeternam facerent. Neque enim cineribus tantum is honos, sed naturae praestitus semper est habitus Irrepsit tamen, ut a let, officia humanitatis intervertit corrupitque superba Scambitiosa ostent tio . Insanis quippe Mausbleorum, lyramidum molibus, eo progrelsum est, ut saepe splendidius quam in aulis viva corpora, in sepulcris cineres habitent ut plane rustra clamet Mortim. ------ mort sola fatetur Luantula sint hominum eorpuscula; Cum pauxillum pulveris, interdum jugera occupet Caeterum , ut obiter de Ueterum sepultura pauca delibem nigro quisque apposito lapide locum sibi ad sepulcrum praesignabat. Ubi vero condendum erat cadaver , aggerebatur terra, Iebat tumulus proprie enim tumulus est terrae tumor , quae per aggestionem ad usium sepeliendi cum elevaretur, sepulcrum tumuli nomine est appellatum . Plebejorum tumuli depressores erant Trebeia in Uictorin Sepsura circa Agriminam brevi marmores-pta humilia Editiores tumuli viris Patriciis erige .hantur cum titulis , qui ad testiscationem honoris ac rent. Breves illa erant sepulcrales epigraphes, maiori-hus etiam inciis literis, iterumque metro ut qui eas

196쪽

in viarum transitu legerent, non assicerentur tardio a prolixiore scriptura. Moris etiam sui arboribus , qua perpetuo virentes essent, in umbrari sepulcra , ut, quantam possent, extinctis perennitatem pollicerentur, mollius ossa, atque elicius in umbra conquiescerent. Animadvertendum est diversimode vita senestos terrae tradi consuevisse apud Graecos, ac apud Romanos Graeci corpora integra, uis singula arcis vel urnis conjecta condebant. Quamobrem eorum sepulcra erant siubterranea & hypogae . Romani, qui extinetos comburebant, supra terram sepeliebantur , collectis cineribus in urnas cinerarias , cum titulis, ut dixi, in marmore incisc, quae monumenta, idest memoriar, indices combusti corporis vocabantur. Ut ad hunc modum diversus esset earum nationum suos sepeliendi usius, di sipar ratio persuasit. Quaerenda quippe Graxis suere loca iubterranea

ne putrescentia cadavera noxium aperne aerem redderent, a quo metu vacuos praestabat Romanos combustio corporum extinctorum . Apud nos, Graecorum more,

sepulcra sunt subterraneain hypogea nempe specus excavata sub terram, quae vel consertim aggerat , vel conditorii sis loculamentis distret corpora excipiunt atque custodiunt Saasta . Dentata est serri lamina, ligneis ansis, lasserculo transversario religataci materiariis, caementariis, alii sique fabris notum instrumentum opera manuariae marmoraria ad secanda marmora utuntur , quae prius humenti arena ad secturam disponunt. Serram ducere dicimus , cum altercantes exprimimus , neutro alteri cedere obstinante animum . Serra praeliari, vetus est dictum ad indicandum bellum vel praelium, diu aequo Mariste tractum.

SIGILL u. Icuncules, statua exilis, cuiusmodi apponi solent in aedificiorum fastigiis, Wacroteriis. Staturate. Locum etiam habebant in poculis, vasis, omnique genere toreumatum. Adhibita in seper in re magica, a prin

197쪽

Voc Allu LAR Iu Mpraestigiis venescarum. De Nerone multam iis ab seriadamque fidem habente ita scribit in ejus vita vetonius: Ieunculam fluellarem, eam , fuasi remedium insidiarum a plebejo quodam ignoto munere aecepisset, desectaeonfestim conjuratione, pro summo Numine, trini ue in dies sacrificiis colere perseveravi ; volebatque credi mon tione ejus futura praenoscere.

Sic NAcuxu ARCHEIvpuu Vide Forma. Si aut nucopus . Quod fit ex testis tunsis, calce detrita l.

In ussi erat apud Romanos in structuris, praesertim pavimentorum , ob eximiam bliditatem . Dicitur a Signa urbe Volscorum, ubi ingens ejus testat copia. Memoratur a Plinio lib. 33. 3., is Vitruvio non uno in loco. Sisuuti. De statuis requenter dicitur vel quia scalpellosgnantur, vel quoniam verorum corporum sunt significationes. Vide Maris. Sum . Saxum montanum, venae durioris , percussione ignem excutiens HirgiL-FDei scintillam excudit Achater.

Eruitur e rupibus, quae sunt sodinae si liceae, commem ratae a Uitruvio l. II. Priecipuus silicum usius est ad vias sternendas quo opere se persent etiam viarum veterum Appiae, Flaminiae, aliarumque longissimi tractus . Exagona figura, vel quadrata ad faciliorem usum aptari lo-ient Farretur interdum arenato mista alligantur. Fimmissimo etiam opere nectuntur seriatim e spositi, ad modum quadrati laterculi firmatique Maa est ira ne arenato, solius arenae spissata calcataeque vincu. I. Elymo

sticis, quod ab igne intus silente Etymologici afferunt ex Uarrone, ut , quod sentio , ingenue fatear, mihi est silie ipso durius Trigidius. Saria, e . Inflexi fere ornamenti genus, quod in suprema coronide superponitur , completque trabeationem, pusillas statuas cum aliis acroteriis solet excipere. Sima dicitur, quia obtusium quiddam habet ad rinam nasi eaprini Goletia

198쪽

SIMus um . Dicuntur qui nares obtusas habent. Simam scalpturam vocat Vitruvius , quae depressioris est anaglyptici. ille sebiaceiato. SiMuxacauia. De statuis dicitur, quae vera corpora smulant , vel assimilant. SipAatuu . In re scenica potissimum serpatur; enaequo ipsius est velamentum , quo histriones teguntur .

SOLARIuu . Uide Contunatio Sovinus , , m. Solidum columnaeis similium cum Uitruvio Architecti nominant, quod crassius est in iisdem. I sipidella eoonna. SoLiuin Accipitur a Scriptoribus pro alveo, ubi lavabant in balneis r Celsus l. 7. 26. In solium aquae ealidae resupinus demittendus es. His l. 33. Ia Farminae lavantur

O , ns argente , solis iniunt. Verum haec, & quae

afferri blent testimonia Scriptorum , non tam de alveo, quam de receptorio, ve sedili in alveo exponi possunt. Spacrac u . Non solum est quod spectatur, sed etiam spectandi locus Cieero pro Sext. Concitatus es lausus ex omnibus spectaculis Plautus Curcul. Exoritur ventur

turbo , nectaeula ruunt . Usurpari solet in ludis publicis Sracutia. Locus editior ad eminus prospiciendum & explorandum , verit pars eminentior in aedificiis , ut sunt , laria, pergulae 8 similia ; sive genus abscissae structurae, ut sunt turres per maris oras dispositae, quae per ignem, vel sumum signo edit, adventantium hostium, vel piratarum nuncium reserunt. Singulari notione spe culas dicimus angustas cellulas sornicatasque, in corona murorum locatas, ubi vigiliasis custodias agunt ad id

ministerium desgnati praesidiarii oppensasque habent

notulas, ad vigiliarum tempus excubitoribus praefiniendum. Torri diguardia, Sentinetis. SPECuLaToatu. Specula . Apulejus SpaCuLui Hur. l. 7. 3. Usque te duria abacorum dis cularam divisonibus prominenter habeo e resumes

199쪽

VOCABu LAR Iu MSpecula hic vocat spatia quaedam in parietibus, opere picturato, vel crusti sis emblematis ornato, de quibus spatiis dixi in voce Abaeus . Ejusimodi quadrati, vel or-hiculata spatia , coronide praecincta, in aedificiis marmoreis , ubi pretiosis lapidibus interseri selent , Italietiam Architecti nuncupant peces

SpiunRIsraxiuin Locus ad pila lusum accommodatus . In

balneis ad eum ludum, .exercitationes alias, elli innata erant cubicula, quae sphaeristerium dicebantur rum locus erat supra apodyterium, teste Plinio vis. S.6. Spicula . Interponi solent echinis, castanearum scilicet involucris, in capitulis columnarum , ad indicandum spineos eos cortices ab iisdem stigbs, adapertos fuisse. Nonnulli iis spiculis fulminum appellationem obtrudunt: sed nihil necesse est nomenclatura tanti terroris orna

menta corrumpere.

Sνia . Uitruvio est basis columnae quoniam ejus membra, praecipue si plures toros habeat, abire videantur in spiram . Spiras autem dicimus flexuras orbiculares ,- nuosias, quarum aliae alias sic excipiunt, ut in se ipsas non redeant, nullaeque circulum compleant. Columnae etiam marmoreae aeneaeque spirales sunt. Nulla enit ianta est metalli durities, cui industria non imperet, quam non subigat labor artificum SpoLIATORIu . Locus , ubi gladiatores in arena mortui spoliabantur . Ibidem mactabantur vulnerati , quibus curationis spes nulla erat. Sethaunum. Proprie hospitium, vel diverserium , quo peregre proseeti se solent recipere a stando enim dicitur. Frequentius tamen usurpatur pro loco, in quo genus quodvis animalium ad mansionem .pabulum detinentur . Privatim vero suas nomenclaturas habent diversbrum animalium fixa stationes, ut ovile, ovile, equite, caprile . Quibuscumque vero stabulum deserviat, curandum enixe est, ut opportunis ventorum flatibus objiciatur, ut fimi sordiumque congeries repurgari iisdem possit;

200쪽

ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE. 89 possit ne fiat illud Augiae, Elidis tyranni, cujus bubile tria continens boum millic, numquam mundatum , Hercules demum expurgavit quod facinus inter famige- ratos ejusdem labores non ultimo loco recensetur . Probe etiam concameranda sint stabula adversus ignem , ,

propter foeni , palearum is stramentorum copiam Substerni eadem oportet lapide siliceo , vel sabulone smasculo & glareosis, ut ex Qrbere lotium possit me vero frigidis ventis sint obnoxia, ad meridiem , quantum fieri potest , sunt collocanda STantu . Sumitur pro statione, termino, spatio cursus, wipsa curatione . Continet stadium octavam mille pasi suum partem , centumque ac viginti quinque nostros efficit passus . Hoc spatium cum uno spiritu consecillet Hercules , atque ibi stetitset, eidem mensura primus stadii originem fecit. STANuui Metallum notum . Tam selidum, quam liquefactum ad plures usus aptatur in aedificatoriaci praeterquamquod ex eodem illita, Mobducta vasa aenea, authore Plinio, gratiorem saporem reddunt, ab aerugine vindicantur. De pecuniis alicubi stanno signatis, si1- perius est dictum.

STAT ua. Vide Statuaria. STAT uastic. Proprie eorum est iacultas , qui ex metallis vel marmore imagines conficiunt. Nam siculptura , quae antiquior est, ex ligno eas format caelatura incidendo& excavando eas exhibet Plastice ex argilla , vel gypsis

rerum formas imitatur. Certat statuaria cum pictura , de primatu dignitatis Claudis . Praestat pictura expressione brinarum , beneficio colorum , quibus utitur, quorum varietate discernimus montes, flores, arbores e partesque sngulas animantium; neque enim eri ne flavos a nigris marmora , vel metalla distingunt . Excellit praeterea Pictura praerogativa luci sinumbrae, qua magis ad vivum figurae animantur. E contrario statuaria trinam ob rotunditatem operis , dimens