장음표시 사용
11쪽
interdum, sola magistratuum auctoritate, a legibus,quas i tas, est Livio, consensus omnium non magis iussisset, quam tulisset. Quo autem salutari magis medio huic malo occurri, quidue aptius ad auertendam a patribus plebis dis, fidentiam, tot malorum caussam, comparari potuisset,quam struere formulam, ad amussim cum verbis legum recens conditarum conuenientes, non video. His unusquisque, cuiuscunque esset conditionis et dignitatis, id quod sibi deberetur, vel quomodocunque ad se spectaret, in iure iudDcioque optimo facillimoque negotio persequi poterat. Sic
demum persuadebatur populo, ad secessiones alias admodum parato, esse illud ius nouum peraeque omnibus utile, atque ad aequandam omnium conditionem in primis aω Commodatum. Quum enim docente Tullio, ius ciuile sit aequitas, constituta iis, qui eiusdem sunt ciuitatis, ad res suas obtinendas, quid quaeso diuersos illos rei publicae R manae ordines firmius meliusque coniungere potera quam si unusquisque vel ultimae fecis homo videret, eodem se, quo summi in re publica, iure uti, iisdem remediis, ex ii
dem etiam legibus repetitis, id, quod legitime postularet se consequi posse' His vero quum ex adminiculi ill inies,
qui tum ipsis tribunalibus praeerant, tum suas vel aliorum caussas agebant, aeque dimanaret utilitas, non posthabe dum esse illud veterum Romanorum institutum, duco. Iple mineceius in supra iam laudata oratione, quam profutura Romanorum rei publicae formularum fuerit introductio, pro ecqua pollet, dexteritat elegantilium dis hiauit. In primis hic commemorandum est, id etiam obmnuisse Quirites accurata sormularum, quibus actiones inclusere, obseruantia ut non solimi magoram atque iudicishus, sed etiam ipsis partibus litigantibus,demente sua apere
12쪽
immporibus, ubi ad certa et concepta verba, ea, qua olim, haud adstricti sumus,per inscitiam caussae patronorum saepe via vemire soleat, ut, quid actor petat, quid reus opinponat, nec ipsi intelligant, nec iudex vel per diuinationem aliaqui possit. . . .
M initio enim Romanorum voluntatem suisse, ut λemulis ad verba legum XII tabularum accommodatis, contenti, nihil noui molirentur , sed ab iis potius, semel excocitatis, ne unguem quidem latum discederent, nemini
ob rationem, ut populus intelligeret uniuersus esse illas tabulas fontem uniuersi iuris, publici priuatique, inde regulam et normam vivendi petendam esse, de etiam omnium Iarum ciuilium, quae vel magistratum inter et clues, vel inter hos inuicem intercederent, decisionem esse det mendam. Quod quanta cum cura et ilicitudine temtauerint, subtiles, quibus operam nauabaiat, interpreta- , iis lotumtur Quum enim in decemvirorum
I nihil de adoptione , de modo, --
conficiendorum, misit de emancipatione, ulta delegitima Patronorum succellione parentumque tutela dispositum reperiretur, tam sedulo tamen liis legibus eruendis studuerunt, ut ex verbis ipsarum decisionem ruris nancisterentur. Ouod ad actionum formulas, non secus factum est. Nam quamuis harum tot ex legibus essent compositae , ut mole suarum laborare inciperent, neutiquam tamen erant ut multae, ut extricandas tot diuersi generis controuersiis ciuilibus subsecutis temporibus, lassicere viderentur aenim est mortalium vel prudentissimoruin imbecillitas , ut semin .prospiciant ab initio, quae in
13쪽
euentura. Hinc nec mirum videri poterit has formulas ita comparatas non fuisse, ut omnia negotia , quae modo peragenda essent, complecterentur Quoquo autem modo te se res habet, quod igitur capiendum erat auxilium Nouas leges, quavis oblata occasione, sancire, publice profiteri, mancas esse atque impersectas illas leges , a tot viris pr. dentibus conquisitas, uniuerseque populo probatas; augeri quotidie leges, quas sensim paulatimque in iusto maiorem cumulum excretura esse augurabantur, e re fore non vid batur. Quapropter non parui facienda est laude digna eorum, qui iuris scientiae apud Romanos praefuerunt, ii dustria, qua in rerum causas , verborum origines, usum ac proprietatem sedulo inquisiverunt, atque legum in primis rationes accurate indagarunt. Eo enim id impetrarunt, ut, si forsan verba sententia essent angustiora, atquestricto iure actio defutura videretur, extent tuae interpretationis occasionem consequerentur. It cle petenda est actionum x tilium origo, quae ciuibus in soro litigantibus ex aequitatis ratione, sicubi legitima atque ordinaria aestio deficeret, suppeditabantur. Eo enim nomine utiles dictae videntur, quum publice utile esset, ut aestio ad casus similes, ad quos eadem aequitas pertinebat, dirigeretur a que accommodaretur. Nam solenne veteribus ustatumque erat, utilitatem et aequitatem pro iisdem accipere, iurique stricto opponere. Quod quo lucidius appareat, d legamus lectorem ad i. I. D. de in integr. resis in primis vero ad I. ao. I. a. D. de S. P. V. ubi ita loquitur Paulus rutilitas exigit, ut idem intesilatur. Nam alioquin souid strictius interpretetur, aliud est. Neque tamen si sis XII tabb legibus , ormulisque inde compositis per
benigniorem interpretationem subueniendum fuit. Eadem enim scit ratio legum, post decemvirorum tempora
14쪽
latarum. Nam cui enixius iuris noui conditores laborarent, ut id, quantum fieri posset, Omnes casus euenturos complecteretur nemo tamen sibi persitaserit, illud adeo persectilin numerisque omnibus absolutum fuisse, ut nihil in ciuitate accidere potuerit, verbis legum non comprehensum. Quod quidem tanto secilius usu venire poterat, o strictius in formulis concipiendis verbis legum inhaerendum erat. Ne vero quis rebus ita comparatis, iuris remedio destitui videretur, Ctorum interpretatione, aequitatis ratione subnixa, id estidiebatur, ut, quum directa actio non competeret, utilis applicaretur. Obseruauit ideo macius ad L II. D. de P. V. hanc caussam fuisse Theophilo, quare titulo desdeicom heredit actiones utiles πλαγιαςικας, inflexas, dixerit. Idem voluisse videtur Baslic rum interpres Graecus de utilibus aestionibus: - λεγε roes, inquiens, τιλια, pro ἡ μὴ κυρίως, ἡ τοι ἡ μη ρΘῶς ἁρμοζει --λο πινα επιέκεια εχει. Quod sic latine redditur apud Fabrotivm T. II. p. 32K. et dicitur utilis, quae non proprie,
neque directo competit, sed quandam aequitatem habet.
Quum vero admodum moderate versarentur ICti in explicandis legibus,et accommodandis actionibus, ne fines suos excedere, et legislatoriam potestatem sibi arrogare viderentur, accesserunt tandem praetores, qui potestate statuendi
paulo liberius si de iure constituto per edicta sua multa per speciem aequitatis immutarunt, atque inprimis aestiones quam plurimas extraordinarias introduxeriint, eo sp
elat, quod in L II. D. de P. V. ex Pomponio habetur.
Neque spernendum eae torum et praetorum egregium, quod suscipiebant, studium Agebant, quod iis tem- Poribus maxime erat necessarium, et perficiebant, quod ali-
15쪽
quando rei publicae insigniter prolaturum credebant. Prae tores enim adiuuandi, supplendi, corrigendique iuris ciubiis gratia constitutos futile l. . . . D. de I et L docemur.
Verum nim vero quamuis enixius elaborarint illi , ut ius certum contexerent, et, quaenam singulis negotiis actiones applicandae ellent, definirent, a me tamen facile impetrare
non possiim, ut credam, illorum opera litibus omnibus 1m. positum mille tinem Certum potius exploratumque habemus , omni licet adlaibita diligentia impediri non potu ille, quo minus sequior aeuo iuris peritorum disputationibus amplissima relinqueretur occasio. De quo eo minus dubium videri poterit, quum ne Imperatorum quidem auctoritate , quorum tamen potestas in figendis legibus dirimendisque partium litibus largissima , neque ullis circumsci ipta limitibus erat , omnes diisentiones et acriorest torum inter se coniciationes sedarentur. Vt alia enim taceam, maxima praesertim alliduitate ab iis in utramque partem disputabatur, de natura negotiorum, quibus utiles actiones essent accommodandae. Quod quidem fiesrat iii
primis , quum dubii ancipitesque haςrerent, ad quodnam illorum, quae expressis legum verbis circumscripta erant, casus dubius propius accederet. Plurima quidem huius rei exempla ellent in promtu, nisi consultius duceremus, finem facere iis, quae praemittenda putauimus Iuuat igitur lio loco saltem nominare actionem curationis caussa competentem. Q hac enim quum dubium olim fuerit, utrum sit tutelae υIilis, an vero utilis negotiorum ges rum facturi videmur operae pretium, si quid hoc loco selectum, notatuque dignum sit, ampliori disquisitione perse
Caudam vero huic nostro labori dedit l. s. c. arbur. i ii tui.
16쪽
tui cuius auctor in Antoninus Caracalla quod ex inseri. ptione legis siCubi eam cum subscriptione cornparaueris, liquido apparet. Haec vero Caesaris sentenata eae Si cu
rator post decretum praemis sublata pecunia, quae ad cormparationem possessionis fuerat deposita, sibi praedium comparauit, elige, utrum malis, in emtione negotium eum tibi gessisse, an quia in usus suos pecuniae conuersae sunt, le-gstimas furas ab eo accipere e cundum quae iudex tutelae ivdisio redditus, partem religionis implebit.
Ιἰacti species, quae lege hac continetur , ea est ' habuerat Uitalius quidam curatorem, qui pro pecunia, praediis mino ris nomine comparandis dicata, sibi ipsi pollessiones acquisuerat. Qua ex caussa quaesitum est, ad quidnam minori potissimum teneretur, si congrua actione Conueniendus esset Placuit vero Imperatori, actoris relinquere arbitrio, an per actionem tutelae, qua, quum non sit stricti: iuris, ea omnia, quae ex bona fide debentur, persequi pollumus, vel ipsa praedia petere velit, quasi negotio sibi gesto, vel usuras centesimas exigere palit, Ait igitur Antoninus, dari
contra curatorem actionem tutelae, quum tamen Dion tianus et Maximianus A. in . 17. C. de . G. negotiorum gestorum formulam minori curatorem conuentum accom-I dent. Horum sententiae accedunt ICti omnes, quomin fragmenta in Digestis ad nostram manserunt memoriam. Exu tamen I. . . D. de eo qui pro ut colligere licet non incerto argumento, intercellisse olim litem inter legitimae scientiae peritos, utrum Curationis nomine, tu telae, an vero negotiorum gestorum actio esset danda. Ita
vero se habent legis illius verba Si curato impuberi a praetore daIus,ngutia gesserat an, quasi pro tutore gesserit, teneatur, qΠgemittit . Et es PerillS, cessaraban actionem, quia ossisio curatoris functus est Si quis
17쪽
tamen, cam tutor non esset compulsu a pro πει- praeside, dum se putat tutorem, gesierit tutelam dum est, an pro tutore teneatur, es ausim est, ut,
quamuis eo usus gesserit , teneri tamen debeat, qui animo utoris gessit, eum tuto non esset Ar iste curator, non quo turre,sed quos curator, gessit. Apparet autem, si nauiter in huius legis sententiam inquiramus, diuersas rutae Iciorum de aetione, curae nomine compintente, quondam opiniones. Intelligimus ulvi ex. voce quaeritur, quam interpretes legum toti fere adhibu
rutar, quoties applicatio huis dubia ipsis obuenit , i Exen,plo ut Las. D. de uiri A. V. ubi Paulus L XUL Gas. sic loquitiar: emta ex bereditate, inierposita sipiam rure, quid ex sipulatu praestare debeat. Confimisi matione notetur illud rimponii in L IK. f. a. D deeusa. Si seruus, inquit, cuius nomine duplam stipulati sumus, - 1seri a nobis , ob id, quod fugitiuus aut murima
pistamis autem huius rei testis esse poterit latam, ad quem fragmentum supra adductum pertinebast mne enim in modum casum iuris ancipitem proponit L. XX. ad Sabinum, cuius fragmentum cst IIa.DIr. de instr vel
sistrum. g. rese tum est, an frumentum, quod G
F- α horum paratum foret, Urumento Meret petypuram non macre, quia eo'umeretur suippe intstrumentum est apparatus rerum diutius manjurarum II quibus exerceri nequire posse io Accedi co . quod cibaria victus magis quam colendi causa pararentur. . Sed σω to, tris in fere voluisse videntur ii hac sor alii Fd uenus poterit alia tena . ratione rite ac hiberi,
18쪽
hiberi, nisi mentem nostram aliorum forsan opinioni opponere velimus. Quod etiam agnouit Culac ver posth. T V. p. s7. Laude enim digna fuit modestia veterum ICtorum, qua noluerunt durioribus verbis uti, quotiescunque ab aliorum sententia recedendum foret; quod multis exemplis demonstrat Gerarae Modi, Oper. . I. et II. palsm. Ossicio vero nostro nos functuros esse, credimus, si ripiano etiam alibi hunc loquendi modum solennem fuisse, doceamus. In primis vero argumento est poterit Lst D de euict. ubi suam ab aliorum opinione discrepat tiam testaturus, ita modestiae caussa pronuntiat: Si ita
quis sipulanti spondeat,sanum esse,furem non esse, uine honem non esse, et cetera: inutilis stipulatio quibusdam via detur sequia,squis est in hae cauo , impossibile es, quod promittitur es non es, frustra est Sedegopulo derisIS,
hanc stipulationem utilem esse Eadem, qua ille, humani late fuit Alfenus L. II. D. a Paulo epitomatorum in Lib. D. de leg. 3. Atque in lianc societatem venit etiam a pinianus, eadem animi aequitate aliorum sententiam relin quens. Ita loquitur l. II K. D. ad L Fale. Si filio suo duos subsiluerit, et alterius portionem onerauerit, tractari solet, an ex persona sua Fastidiam post inducere substiturus, quam pupillas non haberet, vel unus pupilli substitutus. Et facile quis dixerit consequente prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidiae locum,
et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum.
Sed verior est didiersa sentelitis etc. . At eo re
uertamur, unde nos secta humaniorum ΙCtorum mentio
Discrepantibus vero de aestione, curae nomine com-
19쪽
toti redo, qua re et alelaeo sese opponeret, eiusque sententiam veterum scriptis, maxime . I. g. 7 D. de eo qui pro rut quae ex Ulpiant L XXXVI ad Edictu repetita
est, confutari, ad i. i. C. arbiIr tui annotaret. Animassi uerterat Basilicorum iste interpres ad D. l. S. C arb. ut. licet interpolatam, ut infra demonstrabimus, fuisse sorsua veterum quosdam, qui Contra pupilli curatorem actionem tutelae competere statuerint Verba eius haec sunt: 'Εδ ειπῶν νεναι ουμ γεσρουμ αλλ' ἐπει ολω deam κουρα-
sic redditur Debuit dicere negotiorum gestorum Sed quia impubes est is, iis cura gesta est, ideo abutitur nomine actionis , quae fuit Iententia iuris peritorum , quae
iaceret, curatorempupilla tutelae teneri, quae nunc non obtinet Quam parum vero ob haec allata censuram mereatur Thalelaeus, ea, quae ad i. I. I. 7. D. de eo, qui prorut monuimus, luculente euincunt.
I. VIIII. Quum igitur de admilustratae curae actione, impu-
heri compotente, inter se inuicem disceptauerint iurisperiti, quid,quaeli, mirum est, in controueritam etiam adductan futile actionem, iis , qui iam in suam peruenerunt tutelam, Contra curatores accommodandam. Atque huius quidem controuersiae vestigium non extat tantum in l. I. C. arbitri ut sed etiam nostris temporibus non desunt, qui contrariis sententiis a se inuicem recedunt. Magis igitur intueamur caussas, quae tum veteres in diuersa traXerint, tum recentiores in isto dissensu retinuerint. Quod dum facimus, non possumus non recurrere ad nuntiam
20쪽
vetustatis, laistoriam , quidue a decemviris ac niuerso p pulo de tutela curaue dispositum fuerit, contemplari. Sive autem ipsa veterum scripta euoluamus, siue illorum consulamus commentarios, qui sontes rimati atque restituere conati sunt tutelae quidem,tam testamentariae,quam legitimaς, itemque potestatis insuriosos mentionem factam esse, intelligimus, sed inuenimus nullibi, constitutum futile, ut minoribus 25 annis, posteaquam semel in suam peruenissent tutelam, Curatore darentur. Obseruauit autem iam dudum Theodorus Marcilius in interpretam legum XII. Iabularum c. ax legislationem Romanam nullum fecisse discrimen inter tutelam impuberum et curam minorum, in eoque proxime ventum esse ad mores Atheniensium, qui per επιτρο τἀν seu επιτροπίαν , potestatem in minores, et impu- heres et puberes, intellexerint. Quae quidem docti viri sententia tanto magis fidem meretur, quod decemvirorum aetate, ac iure Attico, alii, us, alii serius, in suam tua
telam peruenerunt. Notum enim est, pubertatem eo tempore non ex annorum numero, sed ex habitu ac inspectione corporis,aestimatam fuisse. Quhod quamuis a Raeuardo in dubium vocetur, sat firmis tamen argumentis probatur
Onchershoechio Ob L. III. c. a . et Gundtingi in Dissis pubertatis probatione apud Romanos. Atque etiam veteres, opinor, tutelae terminum aeque ac testamenti factionem ex pubertate plane non iudicarunt, quippe quum de hac tunc saltem quaestio fuerit, quando nuptiae contrahebantur, aut cognoscendum erat de facultate generandi, de stupro atque adulterio. Quid enim vis generandi viri que potentia ad administrationem bonorum,aut ultimae v luntatis declarationem, adiuuet, non video. Hoc etiam