Ti. Hemsterhusii Orationes, quarum prima est de Paulo Apostolo. L.C. Valckenari Tres orationes, quibus subiectum est Schediasma, specimen exhibens adnotationum criticarum in loca quaedam librorum sacrorum novi foederis. Praefiguntur duae orationes Io

161쪽

tem ut pro virili parte consequar, de tali quodam argumento hodie disputare cumquctvobis agere decrevi , quod nec personae, quam sustineo, non conveniat, & pronam digianitatis literarimi augendae ac promovendae a voluntatem testetur. Quum enim Humanioris doctrinae cultu nubium unquam aetatis meae tempus vacasse libenter confitear, nemo mihi vitio vertet, si

aliquid adjumenti, quantamcumque id erit,

conserre coner ad extendendas eas literas or.

nandasque, quae mihi plurimum S voluptatis adtulerunt, ct nonnihil fructus. Quandoqu dem vero multae sunt , eaeque diversissimae viae , quibus ad istum finem eniti licet , a auo bus tamen quasi capitibus pendere potissimum,

quicques honori literarum commodisque Con- duc d, animadvertere mihi videor nam priscorum inventis adstrui possunt atque adcum lari nova; hinera possunt adhuc inusitata, per quae lacilius & breviore gyro ad Musarum aedem penetretur, aperiri; tum impedimenta extrinsecus objecta, quae varii generis Currentibus obsistunt, & impetum ingeniorum heb Eare solent, docta manu amoveri atque dimedio tolli. . . . Talis est vel rerum ipsarum obscuritas, vel mentis humanae imbecillitas, ut omnibus in di eiplinis dissicultates adhaereant spinosissimae , quibus superandis atque evellendis quantum-

162쪽

cumque laboris atque operae fuerit impensum. semper tamen adfatim restabit, in quo posterorum industria desudet, viresque suas exerceat. Mussitanda nobis est de aequo animo perpetienda haec ab ipsa natura mortalibus impositaeonditio : illud demum acerbe serendum videtur , si doctrinarum Antistites impedimentaeoncilient atque admoliantur, quibus planus ad

omnem excellentiam cursus retardetur, ac propemodum sufflaminetur. Sane vix quemquam paulo peritiorem fugit, in omni eruditionis genere viros subinde extitisse; qui, legitimae libertatis expertes, adfixi deserviebant iis opinionibus, quae nisi melioribus auspiciis, quam ante fuerant invectae , tandem ejicerentur, ruinam erant ipsarum disciplinarum tracturae. Eadem illa calamitas saepe alias fundum nostrum literarium adnixit, atque eti mnum adlligit: sunt plura, & non unius generis haec mala, quibus enumerandis nunc quidem supersedere lubet: illud intainum in praesentia praeterire dc reticere nequeo, quod inter Musarum sacerdotes reperiantur haud pauci dique celebritate nominis ac fama minime vulgares, qui sibi persuadent, atque aliis etiam maximo opere persuadere contendunt;

nihil ab ossieio Philologi longius abesse, quam ut rerum Naturalium scientiam, Mathematum cognitionem, Philosophiam denique, praepostera & pessime collocata cura consectetur: si quid sorte luminia. ad philosophum ex disertae ora

163쪽

tionis S literarum ornamentis instructae copia redundea, hoc cnim illi non gravate concedunt at nihil emolumenti, utilitatis nihil, ad Philologum ex isto tam tetrico S severo studiorum genere redire: quin multo citius igneam illam ingeniorum vim & alacritatem, quae omni Proteo mutabilior rationis exactae vinculis adstringi se non patiatur, meditando, resque Pro. eul a communi vitae usu reductas intuendo, rotundi non tantum S eZolescere, verum etiam

extingui: quid enim ad vetustos Scriptores, quid ad historiam rerum olim gestarum, quid ad priscae memoriae ritus antiquos, quid denique ad divinam Poesin, qudie concita Deoque plena furorem mentitur, illa truculenta mobilisque ingenii inimica rerum Naturalium doctrina faciat 'Ergo nihil aliud eorum judicio est reliquum, quam, simul atque Philologus aliquis in Philosophiae castra se contulerit, statim amoenos illos Musarum hortos deserat, iisque in perpetuum valedicat, nisi potius foras protrudi velit, ct tanquam inutile membrum recidi. His profecto spediatoribus si sub praecone, de catasta Ρhil

sophia veneat, nummo sibi addita recusent. Haec persuasio, pedetentim invalescens, si latius serpat, inque juvenum animos, sese insinuet, equidem praevideo fore, ut veris soli. disque literarum Humaniorum incrementis periculosus obex opponatura aderit extemplo de.

sidia laboris fugiens , lentaeque. S per legitim

164쪽

n os ratiocinandi gradus deductae cogitationis impatiens, quae suffragetur sententiae tam blandae suisque commodis indulgenti: atque ita tandem ex nobili fastigio. in quo laudanda majorum sedulitas eam collocaverat, ad literarum apices, comtulos loquendi modos, inconditam quandam historiarum farraginem, detracta Philologia suis decoribus spoliabitur, S spem prolatandorum finium abjiciet. I. Equidem non inter cedo, quo minus naturae quisque suae genium sequatur, neque reprehen dendum arbitror, qui neglecta, quam sorte quardam ingenii refugit, Philosophia solis in literii

Humanioribus habitare constituit, modo ne carypat, nec injusta sententia condemnet ea, quae velut a rationibus suis aliena pro derelicti

Ad me quod adtinet, sic existimo haec utranque studiorum genera, Philosophiam inquam.& literas Humaniores, si dextras jungant S amiaco foedere consocientur, mutuis Opibus atque, auxiliis incredibilem in modum sibi invicem profutura: atque adeo me non poenitet publicet profiteri, quantum ab eorum judicio, qui basi disciplinas adversis fere frontibus inter se pugnaret contendunt , dissideam. . Vos A A. Ο o si. causae favetis, mihi causam eam breviter, acturo onimis linguisque favete. a t)' ἰNon est, cur in eo multum laborem ct fixi

veluti puneta definiam, quae sit Philosophia, G quas

165쪽

quas partes complectatur , quantata habeat amoplitudinem : quae deinde Literarum, quibus splendidum ab humanitate nomen accessit, sine spatia, quis modus: haec sane forent enucleate pertractanda, si multum haberent ad sententiam de controversia ferendam momenti: nune nihil eorum, quatenus ad hanc causam pertinent, vos praeterit; nihil in animis vestris non haeret, usuque paene quotidiano perspectum est. Hoc tantum dicam, Philosoplitam intelli. gere me, non vanam illam S umbratilem, quae

nugis & vitiligationibus scholasticis squalet, &ingeniis hominum tum torquendis, tum pulsa omni ingenua libertate servili jugo premendis inservit; aut quae, velut Minervam Iupiter Κex capite mundum procreat, sed veram, sed expurgatam , quae liberam erectamque men. tem, nullis opinationum temere conceptis nebulis involutam, in rerum naturam immittit; Ex. perimentorum momenta Ponderat, & ad normam Mathemati eam e igit , nihil admissura , pro certo nihil Venditatura, nili quod ipsa rerum indoles perspicuo documento fidelibus

oculis concrediderit: eam denique, quae nostra aetate Summorum virorum eura detersis Ridibus emicuit; cujus singulae partes novo decore, continuo recentibus inventis, adeu rato expeditoque membrorum ordine, quotidie

166쪽

plane' necessariam , at certe perutilem esse contendo; quod quo facilius in animos illabatur , primum Perpendite meeum, quaeso, omnium esse disciplinarnm atque artium, quae ab hominibus excolantur, eam conditionem ac naturam , ut communibus quasi vincia s adstrictae arctissima cognatione contineantur, mutuasque sibi invicem operas praestent: hoc scitum adeo naturae congruit primisque principiis, ut jam olim a viris sapientissimis & animadversum fuerit S inculcatum. Quanquam pro ea, in qua versabantur, sciendi obscuritate ac velut insantia , non penitus inspexerint, quousquo pertineat, quamque late porrigatur ejus effativeritas; tamen illam artium omnium necessitu. dinem mutuam tam liquido cognoverunt , ut posteris regulam certissimam commendarint. Et iure quidem summo poterant: quid enim tunde nascuntur & originem ducunt doctrina. rum rationes nonne ab hominum ingenio r pertae solertique meditandi studio constitutae prodierunt' quid porro 7 quo tendunt 8 quem' sibi finem habent propositum eo utique diri. guntur cunctae, certe 'sunt dirigendae, ut homines veris utilitatibus mactent: quio autem hoc aliud est, quam mentis cultum S perfectio. nem expolire, quam vitam moresque solidis infundamentis collocare 7 Jam fieri vix potest Lut, quae finibus istis comprehenduntur, mutuis inter se nexibus non eohaereant. .

167쪽

. Haud equidem inficior , plurium disciplina. tum terminos tanto intervallo disparatos videriae sejunctos, .ut omnis foederis societas penitus interclusa videatur: sed ea dissicultas, quae olim.& non ita longe altero abhinc. tertio ye seaculo speciose poterat moveri , i cum, temporqmollita est, ct tantum non dissipata. iortae primum, vel ex barbarie renascentis iterum, scientiae principia sunt insormia, ltanquam in . parvulo semine multi sariam involu tae: luctandum est, multumque sudoris exhau, Tiendum , antequam proliciantur & explicen itur: sed simul, atque in lucem emerserunt, non tantum majus statim robur adcrescit, sed etiam qui contractissimi fuer ni primum fines latet proseruntur, eum tu modum, ut mox proximas

diseiplinas, deinde longe dissitas, mixtis paene eonfiniis adtingant. Quis Vestrum ignorat ante literas exortas, Iurisprudentiae in riem immersae foedum squalorem & illuviem Τenituit elegantioris doctrinae lumen, mirifico hominum studio celebratum; quid contigit 7 sie

coaluerunt, ut, quicunque divessere conetur , utrique latalem plagam sit illaturus. Quo autem subtiliu4 artes elimantur, atque ad altius culmen educuntur, eo magis patescupli multiplices

usus , qui inde ad alias disciplinis i propagari

Possunt. ι . . . . z I ... . .

. Verum audire mihi videor, qui dicat; jam teneo atque ultro etiam largiori osse quoddam

168쪽

commune disciplinarum omnium Commercium ac mutuam societatem, qua strictius nonnullae, aliae linius atque e longinquo ad ,se perti,neant: quid autem y an inde tu conficies, eas esse Philologiae S Philosophiae rationes , tamque conjunctas, ut hanc addiscere Philologo sit necesse Τ quid vetustis Scriptoribus, eorumque explicationi adcuratae, quid gentium antiqua, rum moribus, quid ceteris humanioris doctrinae partibus cum rerum Naturalium investigi.

tione, & Matheseos principiis est ni gotii tSi quis ita secum existimet, hanc solam Phi

ologo tribuendam esse provinciam, ut voculas S phrases Graecae Latinaeque Linguae auzupetur , an literarum apicibus exigendis habitet, eXess carae codicibus fixis oculis adsideat, diversas quae vocantur testiones, velut maximi res ponderis, critica lance libret, pro hac tan,

quam pro aris S focis depugnet, illam tristi IIota configat , atque in perpetuum exilium abire jubeat, nihil ago, frustra concendo: lis

decreta est.

Verum si contra Philologo illud quoque muneris incumbere statuas, ut rerum veritatisque

cognitioni studeat, minoribus imbutus mysteriis majora adspiret, variam denique supellectilem ex vetusis monumentis colligat & commode disponat, qua augustam illam doctrinarum aedem exornet, jam causam susceptam haudia culter obtinere mihi posse videor.

169쪽

'Eamus in rem praesentem, S per partes, quis fructus ad literas Humaniores ex Philos phia diligenter exculta sit perventurus, Ostendamus: ante tamen, quam eo descendam , mo.

nere oportunum fuerit, nullum esse disciplinae genus, quod ordinem elegantem & justum non requirat , ex positis principiis quae proxime consequantur deducat, veri ac probabilis terminos recte discernat. Iam si via reperiri po sit, quae mentem ipsa cogitandi consuetudine liberrimist legibus adsuefaciat, eam tu non imgrediendam putabis ' non omni studio persequendam' atqui Philosophiae partes, quae in proportionibus rerum inter se comparatis verissantur , hoc agunt, eo collineant, ut junctii-ris ad unguem factis quae longissime videban rur. distare conglutinent, sub eandem formulam innumera redigant, ab eodemque principio sus pendant. Haec qui ita pertractaverit, ut vires mentis agendique sormam proprio sensu exploratam ad alias doctrinas similem in modum traducat , nae is, mihi crede, domestico documento. experietur , quantos fructus Philosophiae cultus

ipsi sit adlaturus, si modo cum illo cogitandi ordine definitisque spatiis familiaritatem paulo

malorem contraxerit: ipsa mens, quae haud secus ac corpus exercitio atque usu firmatur,

condiscet sponte sine ullo jam l ore in eas se cogitandi formas induere, quae rebus percipiem

170쪽

dis maxime congruent. Binas nostro corpori manus addidit natura commodissimas omnium operum administras : mentem Deus auctor infinitis velut articulis S admirabili agilitate praeditis instruxit, quibus imagines rerum ad se delatarum comprehendat, verset, retineat. - Nunc ad Philologiam prostius accedamus. Prima quidem Philologi materies est , , in qua studiosissime occupetur, Graeci Latinique sermonis haud mediocris notitia: utriusque indolem S naturam .perscrutari, elegantias habe. Deo in numerato, Virtutem ac significandi potestatem scite posse interpretari, ad Philologi personam haudidubie pertinet: quum autem jamdudum ata usu hominum vernaculo certaque sede remotus exoleverit, illa nobis, quae perdinieiosum barbariei uaufragium evaserunt, Scris' talveterum consulenda sunt , .legenda, pensitanda Quorsum vero, ct qua spe t ut nimirum veteris memoriaeta res gestas, priscorum hopurnum reperta seculorum ordinem intueamur: homines nos atura fisci ; eamque animis curiosam diligentiam insevit, ut nihil. a nobis h mani alienum putemus. . Ipsum quidem illud callere Linguam, si per se solum, spectes, neque majorem utilitatem intendas, magno opere jejunum mihi videtur, atque inanitatis plenum: quid enim proficias, ubi voces: tuquendique formulaa in cerebrum constipatas ingesseris 8 Verum si quis ita sal- L , . Ieat,