장음표시 사용
141쪽
Liber Tertius. Ia ctus Iunior testatur. Age vero quam multa leguntum Omncm prope fidem tacedentia de summa illa Pantomimorum solenta, qua loquacibus digitis acgestibus ea omnia sic exprimebant quae a choris concinebantur, ut pene oculis subijcere viderentur . Hinc illa Senecaeverba sui seculi luxum grauissime detestantis, per successores Oladis se Bathylli domus ( Principes hi fuerunt Panto mimicae saltationis, ille Traeire, hic vero Comicae Auausto Imperante Harum ararum anuiu discipuli sunt, multique es: pri uatim urbe ma sones pubitum in hoc viri; in hoc feminae tri udianGHinc multae Inscriptiones eiusmodi hominibus olim cum statuis
positae , ut haec, M. Vipius. L. Apoiaustus . Maximus . Panto. mimorum . Cronatus . ad erras . h mirioAes . omnes. est , scenicos . a
tesces . bis . Quid quod haec studia dousque processerant ut TibeArij principatu fieri S.C.opus fuerit,quo diserte cauebatur,m domu
Pantomimorum Senatores introbent: ne egredientes in pubsicum Equi
tes Romani cingerent. Hinc etiam grauissimae illae Sanctorum v terum Patrum in Theatrales ludos inuectivae : quibus nimia quis dem eorum obscenitas occasionem prebuit tam acriter inueh edirsed interim hoc licet aestimare , non sic ardenter id facturos fuisse, nisi ob maximam huius disciplinae peritiam . ingentes ijs spectandis extitissent populi concursus ; atque haec labes quotidi latius serpere ac manare cepisset. In praesentia quidem haec duo D. Cypriani&Tatiani loca sussicient; alterius Latini, alterius Gr3ci scriptoris. Sanctissimus quidem Carthaginis praesul sic ait .
Epist. io J. Superinducitur h omo fractu s emmbas membrisue vir DLira muliebrem mollitiem dissolutus; cui ars si verba manibus exit A. re : vo defallevetur Lahuiose avtiquitatit Ab dines . At Tatiantis, die Pantomimis pariter loquens Eo tabar ip αAAoc ,
mollis praene ac pr orsus fractus: es hoc quidem oculortim n ctibus ; illud asperitu cerritam a Uanaliacum sim lana
142쪽
rgo De Prassantia Music/Veteris
nunc Venerem , nurec Apolimem eu inens, actae , a d eriorum , rinae o u o . Sed ne quis torte putet operosis
his nugssoIos dumtaxat Graecos, posterioresque Romanos dei eratos fuisse, nec antiquos etiam Italos , atque illos incomptos horridosque Romuli nepotes saltationibus indulsisse;sciat & ferocem illum Romae conditore Bellicrepam adinvenisse saltationem: quam in armis desaltarent ;& eius successorem Nuniam PompiliuSalios instituisse a saliendo dictos et quod in honorem Martis a cilia gestantes; aereisque & cristatis galeis insignes, non elega tioribus quam ea ferebant tempora staticulis subsilirent: ac postea etiam Ludiones ex Etruria accitos fuisse: qui, ut Liuius ait
ad tibiciois Nodos lautate indecoros motus mare Tu co dabant .
Sed Graecorum solertia non Romanos tantum ac Tuscos; sed omnes ut opinor nationes saltationum studio antecessit . Plura in hanc sententiam non addam: neque enim desunt qui omnia quae de hoc argumento in priscis scriptoribus extant, in unum commentarium congesserint; ut Iul. Caesar i ultengerus, multae lectionis vir, in suis de Theatro libris; quem si lubet consulere potestis.
De Organopoeia vero,cui proximum ab ultimo locum assignauiamus; ut nonnulla delibem, primu eodem uti possum argumento ad vetere eius excelletiam demonstrandam, ex virorumq; qualitate
scriptorum deprompto, qui hanc hypothesim pertractarunt,Vetem rum scilicet ac recentium et In posterioribus quippe nihil eiusmodi video, quod praeter modum excellat; aut summam pulchere mi huius artificij peritiam praeseserat . Qui enim de instrumentlamuscis nuper scripserunt, ut Georgius Stampelius, Michael Praetorius Germani; & inter Gallos Marinus Mersennus e sodalitate Minimorum,uir apprime doctus ac probus, philologice potius a que quaru id faciunt. Quidam etiam ridiculas ac spurias Instrumentorum formas appingunt: ut Ottomarus Luscinius multas in sua Musurgia e subdititia D. Hieronymi epistola ad Dardanum. Quid porro aliud est organorum musicorum n
mina, partes , figuras, temperaturas, neruorum numerum afferre quam Phibologum agere, atque excerptorem Technice autem id praestant, qui materiam omnem ex qua organa compinguntur
probant atque inspiciunt: eorum formam ac dimensionem, ratos
143쪽
partium commensus, accurate librant atque examinant;propriasque quasdam cautiones ad sonoritatem facientes, longo usu deprehensas detegunt atque exponunt. Et haec quidem maxima ex parte ab hodiernis artificibus, tamquam arcana quaedam sile tio te utatur: exempli gratia flante Aquilone neruias bonas fieri, deteriores Austro regnante : Opercula organorum ex abiete fistali, non se stili facienda esse ; ne venae scilicet transversim in laeuia Cando secentur. Olim vero complures insignes Harmonicos de
organorumusicoru fabrica accuratissime scripsisse; qui nihil reticuerint; nihil de industria obscurauerint;nihil indictu reliquerint, indicio sunt Aristoxeni de tibiarii perforatione libri, ab Athenaeo Iaudati, alij . permulti, quos illum de hoc argumento reliquis se
praeter antea memoratos,certissimu habeo.Non ibo quide inficias multa suauissima ac valde sonora organoru musicorti genera,ex ijs potissimum quae fidibus tenduntur, hodie reperiri, ac manibus tractari. Sed deteriora veterum fuisse non puto; quae tot flor e tissimis seculis; tot praestantissimis ingenijs, in tanta curiositato opumq. affluentia inuenta, adaucia,expolita fuerint. Quinimmo , si quid coniecturae meae tribuendum putatis, sonoritatem maiore ijs adfuisse crediderim. primum enim in illa theatrorum veterum,
amplitudine, vix, dum in proscenio pulsarentur, exaudiri potuissent ab ijs qui in cauea sedebant: deinde ut hoc credam facit quod apud Graecos grammaticos obseruaui, vasculo quodam a reo in Lyris ac citharis eos fuisse usos; quod iuxta magadem, cui fides innituntur ( nunc 'eoticulum dicimus affigebant: &Ech um ab ossicio augendi corroborandique sonitus vocitabant. Extenui cerea lamina confectum id suisse suspicor, ac patulum;& m thematica ratione conformatum; puta parabolae instar, vel spho ricae sectionis. Nam simile aliquid Donius noster se obseruas mihi narrauit; cum Avarici Biturigum adolescens iurisprudentiae operam daret,a Tolosate quodam (cui Berterius nome erat)adhiabitu fuisse: quod cum chelonidis Hispanicae interiori fundo clam culum affixisset, mirificum inde obstupescentibus cunctis, eliciebat sonum. Quapropter idem se artificium retentasse( quo su cessu autem non dicebat in sua Barberina Lyra; quam a te inuentam , atque Urbano os auo Pont.Maximo dicatam luculento coet
144쪽
I g et De Praestantia Musicae Vetersi
mentario exposuit: in quem obiter multa congessit ad Citharam
Lyramque veterem, assinia te organa, priscamque citharod; Antasse istantia . Quod pertinet autem ad varia Tibiarum genera, ne- in nem eousque addictum fore puto ijs dumtaxat quae vulgo tanguntur ac Videntur, ut non multo pretestatiora veteres habuisse in animum inducat: si modo pauca haec attente perpenderit. Hab hant illi, ut paulo ante dicebam, innumeras prope tibiarum specieS, materia, forma, magnitudine, harmonia, foraminibus, Ocficiasque discretas in quibus mirum dictu est, quam solertes fuerint atq; curiosi. Nam e buxo, loto , argento, & quorumdam animalium cruribus, ut ceruorum atque asinorum, precipue vero ex Graeca arundine parabantur ; quae suauitate caeteris praecellulis videntur: hodie l. etiam apud Orientales usurpantur. Certe semel eiusmodi tibiam inflantem Anglum quemdam recordor; qua vix quidquam dulcius ac suauius fieri poterat. sed nihil ad veterum diligentiam. Vbi enim tu mihi hodie Philopone reperies,
qui arundines e lacu Orchomenio certis dumtaxat annorum periodis, cum exundabat, excisas ; & non nisi longo post tempore sole gelu ac pluuia maceratas; ac diutina deinceps exercitatione emollitas,in usum recipiat: x t factum olim fuisse Plinius ex Theophrasto refert qui earum lingulas tot cautionibus adhibitis, tam lente fastidioseq; probet ac temperet; nec ullo alio artificio, vitam sustentet,quod videntur ij fecisse quos glossipoeos vocabant Vbinam hodie reperies qui tantam pecuniam in hoc genuS O gana, ut Ismenias olim celeberrimus tibicen , velit impendere; qui Luciano testante, septem talenta in tibias quasdam Corinthierogauit: geminas opinor quibus Synaulia canebatur ; vel certe non plures quaternis quinisve; quae ad plenum integrumq; concentum sussicerent: satis certo argumento perfectissimas eas fuisse( neq. enim tam insignis artifex tanti cas mercatus esset &fla- grantissimo studio hanc facultatem fuisse exercitam. Vt enim
Philosophorum coryphaeus Plato tres libellos Philolai Pythagorici ; quamquam is pertenui re familiari erat, impenso pretio,idest decemmillibus denarium coemit; & ipsius discipulus Aristoteles pauculos Speusippi philosophi libros tribus talentis Atticis sibi comparavit: quod uterq. ingenti desiderio philosophiae tenere-
145쪽
Liber Tertius. tur; sic consentaneum pariter est, & coemptas ab Ismenia tibias
praestantissimas fuisse, & illum in ea arte , quam tantopere ad inabat, mirabiliter excelluisse . Vbi tu mihi eos ostendes qui g minas tibias unico flatu scite &consonanter inspiret ( neq. enim moror rudem quamdam & impolitam earum speciem , quam me semel vidisse memini) quod veteres fecisse cum luculenti autores, tum marmora prisca testantur e Habebant ijdem Choraulicas, quas choris & Dithyrambis aptarent; Pythaulicas cantibus scenicis ac Poeanibus; Caricas & Phrygias funeribus; Spondiacas sacrificijs & libationibus: Citharisterias fidium concentibus; Embaterias Prosodijs; Dactylicas Hyporchematis: Gamelias Hymenaeis ; Parce tias comessationibus atque conuiuijs . Quae vari
tas, addita etiam ut puto subtilitate fabricae, hodiernam Phys aulicorum organorum magnificentiam, quam giganteis operibus aequare Philopone voluisti, non assequitantum; sed longe etiam excedere meo iudicio videtur ; cum ipsa nempe diuersitate sonitus , qua tot tibiarum species phys aulum antecellunt; tum multis alias parergis ornamentisque crumaticis; quae in eo usurpari nequeunt : puta intensiones ac remissiones quae paulatim fiunt, plasmata , vibrationes siue compi sini; aliaque eiusmodi. Quid quod organum istud (quamuis facile credam non adeo frequens, addo etiam tantae molis antiquitus fuisse) in magni momenti re multum hodiernis proculdubio antecedebat de diuersitate Tonorum loquor : quam cum Donius noster in usum primus reuocauerit; necdum satis ea res peruulgata sit, in Recentiorum phys aulis audire non possumus. En vobis Tertulliani vetusti, docti, &Christiani autoris locum insignem; ex quo liquido cognoscetis Hydraulicum organum (par autem ratio est de Phys aulico Tonica varietate,puta Doria, Phrygia,Lydia, caeterisque harmonijs
suisse instructum: atq. obiter adnotabitis quanrum operis ac moliminis habuerit. Is igitur in libro de Anima sic habet, ypecta por-
Archimedis munificentiam : Organum Q aulicum disto: tot membra: tot paries: tot compagines: tot itinera vocum et tot compenuia sonoru tot commercia Mo 'rum:tot acies tihi irnm;WUna mo
les erunt omnia. Extat etiam huius organi apud Vitruvium archi-
tectum descriptio : sed ob temporis iniuriam ( quae complurium
146쪽
i 3 g Praestantia Musicae Veter s
vocabulorum significatu ac figuris, & Diagrammatis nos haud uit non facilis intellectu . Caeterum vel hunc maxime usum libbct , quod utcumque cognoscimus longe diuersam illius fabricae fuisse rationem, ab ea qVae intermedijs ac rudioribus temporiabus vigebat. quo genere constructa fuerunt illa, quae ob nimia vetustatem sciniputria, Zarlinus vester visa sibi esse testatur, in Supplementis suis: quae ut rudia & simplicia fuerint, pro condi tione incultae illius aetatis, non inde seqv tur talia etiam fuisse &antiquissima melioribus Graecorum, & Romanorum temporibus usurpata: testimonijs veterum quominus id credamus obstantibus; atque omni repugnante ratione . At enim obij ciet quispiam habent etiam recentiores Musici complures tibiarum species setfipaucae vulgo notae sunt quae non prorsus egenum ac squaliduni eorum Penum videri sinant. Extant enim cum apud Philarchum Virgilianum hac in urbe,tum alibi uspiam ; quae curiosorum oculis facile prostant. Scio quidem eiusmodi instrumenta alicubi asseruari: sed hactenus ut tamquam rara quaedam ci melia Mus eum aliquod exornent; aut etiam in quorumdam libris, ut Ottomari Luscinij, Mich. Praetorij,Georgij Stampelij,eorum schemata exhiberi . Verum quis ea iam nouit inflare e aut aliquando in manus sumit cum vix usitatiora magisque necessaria a paucis hodie ut
dicebam assumantur: quocirca quae tam raro fabri cantur, sint rudia quoque atque impolita prorsus necesse est. Non nisi enim longo usu atque assidua tractatione singula artificum opera ad exactum modum expoliri solent. Quod autem Philopone obij ciebas, magnam quamdam simplicitatem antiqua illa Instrumenta praeferre; puta Lyram Citharamq quod cum e priscis marmorum scalpturis, alijsque monumentis,tum e multorum nummorum veterum
iconismis, quos Donius laudato paulo ante libello adiecit, liquido constat non protinus quod tibi sumis, aut ego, aut alius quisquam rei antiquariae peritus tibi concedet. Qua in re quoniam multos hallucinari video, quid existimandum sit paulo dilige tius quaeso dispiciamus. Principio cogitare debemus in eiusmodi caelaturis scalpturisque ob exiguitatem typorum, singulas o
ganorum illorum partes, verumqne fidium numerum, reprqsent ari nec potuisse, nec fuisse necessarium 1 cum res vulgo notissimae
147쪽
Liber Tertius. II sexprimeremur. Secundo cum eadem illa organa Mu arum plerumq.aut Apollinis manibus artifices adiunxerint,lianc ipsam simplicitatem, quam antiquissimis ijs temporibus non detrahimus, congruenter ostendi debuisse. Tertio etsi Lyra c itharaque ins rioribus etiam seculis inter organa fidibus tensa principatum t nuerunt , nihilo secius chordarum numero multis alijs posteriori aetate repertis concessisse; quae minori tamen dignatione fuerunt. Nam cum haec Psilocitharisticae potius, illa vero Citharodiae insediuirent, non tam neruorum copiam phthongorumque varietatem, quam alia qusdam requirebant: puta sonoritatem ac dulcedinem; elegantem dignamque theatro speciem; maximeque pulsandi facilitatem . In elegantioribus enim canticis quae fidibus sociantur, adeo necessaria non est fidium multitudo, ut hodie etiam Citharoedi, cum Tiorbae, quam Barbitum vocare possumus, selectius quidpiam accinuut, paucissimus chordas suppellant . Quamquam e quoda Fabrum Quintiliani loco video posse colligi eo seculo quo Romanum Imperium latissime patuit, non exiguo fidium numero Citharam fuisse instrui tam,C. m(inquit lib. a cap. io
quine: constituerint sonos . plui ima deinde varietate . emplebi spatia ilia neruorum. Hq. dis quos luterposuerunt inferuui agros; ut pauci ii
transitus multos gradus habeant , Quo spectant etiam quae apud Ptolomaeum leguntur de multiplicibus citharae sonis: qui singulis proprijs neruis ut opinor respondebant: Parhypatae scilicet plures, ac phthongi mobiles ; hque quos Molles vocabant ;& quae Hypertropa dicebantur : cx quo licet conij cere non unicam ne uoru seriem instar harpae vulgaris monostichae, cithar a tunc habuisse: nec ex antiquis scalpturis eius simplicitatem, si Romanorum tempora respicias, coniectari ullo modo posse. Superest Critica facultas ( cui postremum inter Musicq partes assignauimus locum)quor summam eruditione cum acerrimo iudicio coniunctam requirit . In qua neminem licet Dierum nominare possimus, qui peculiare ei operam impenderit; minime dubitandum est tamen, quin multi ex ijs qui totam hanc disciplinam Musicam copiose ac subtiliter exposuerunt, eam quoque diligenter ac pensicut te tractauerint. Hodie vero, si paucos aliquot exceperis, qui obiis ter potius quam ex tastinato, nec tani publica causa, tuam ob pria
148쪽
is Praestantia Musicae Veteris
tratas quasdam simultates atque aemulationes; & circa unicam s re symphoniurgi a nonnulla litteris prodiderunt, nihil sane memoratu dignum videmus. Atqui tam largus campus hic se se aperiebat , ut multi in eo certatim & publicam utilitatem, & propria
laudem venari potuerint. Nimirum in tam effusa licentia & cor ruptela huius facultatis, innumera pene erant quae ad criticum triabunal vocari merebantur. Nam ut omittam nimium crebra illa prolixa i Melismata; eaque qualiacumque sint, ubiuis , ac promiscue usurpata, ut supra innuebam; confusamque illam Rhyti micorum temporum congeriem; organaque etiam cuiuscumque generis sine ullo delectu in sacris, publicis, priuatisque locis adhibita a carminaque vilia & vulgaria passim ad Melodiarum opus assumpta; Imitationes Mimicas, atque affectatas ; aliaque sexce ta quae hodiernam Musurgiam inficiunt atque contaminant; quot quaeso quantaque sunt in sacris argumentis quae censoriam exbgunt virgam Quanto musicae damno constare creditis, essesenem ne dicam an miseram hanc recentium musicorum ambitionem ac leuitatem, qui fastiditis iam suauissimis Praenestini, Moralis, aliorumque,quos nimis antiquos dictitant, concentibus,vnique nouia tali studentes,suas ipsorum symphonias quotidie obtrudunt que saepenumero vel insulsissima sunt, vel siquid commode conceptum habent, non e proprio penu; sed emendicatis hinc inde ce tonibus; nec ijs quidem satis belle consutis, sese venditant. N Galli quidem tam frequenter vestitus speciem immutant, ut hi nouis quotidie modulationibus student. Darent saltern nobis nouas quasdam melodiarum formas: & veteri prouerbio, quo iactabatur Musicam quotidie aliquid noui parere, ut Africam momstrosas belluas, locum facerent. Sed neque Interpolatorum est inusitatas vestimentorum species excogitare; sed ingeniosi Vestiarij: nec Melo rhaptae nouas comminisci cantiones; sed solertis doctique Melopoei. Verum age concedamus Vt in profaniS ac leuioribus canticis, extra legum decorisque limites Musurgi eu gentur; omniaque ex libidine propria disponant. quid in sacris, grauioribusque concentibus 8 quam multa commemorare possemqUce non recte atque ordine; neque ex Ecclesiae praescripto (quae errare non potest sed temere ac licenter, ardelionum quorum
149쪽
dam arbitrio usurpantur Quis eos qu3so docuit eo ab in aestam flebilemque precati neni,laeto hilarique concentu attemperandam esse Quis contra plenam talitiae atque exultationis Mariani cantici clausulam,idest staria Patri. moestam stebilemque farciendam quod&Musurgi passim lactitant :&Petrus Pontius no infimae inter eos autoritatis diserte praecipit . Que (malum) anti, quiores illos ac celebriores Missarum modificatores , Io locum Nutonium, Hadrianum, atq. eius farinae reliquos vesania adegit, 'et sacrosancti atq intemerati sacrificij mele, non e profanis tantum argumentis , sed saepe lasciuis abiecti . desumerent 8 essetne ferendus is pictor qui sancta aliquam virgine,puta Agnetem, aut C haritiam , ad vitium delineaturus , notae alicuius ac famos meretricis vultu assumeret. An non haec eiusmodi sunt ut vel a cos datis peritis a viris notari singillatim debuerint: vel ad sacros Antistites , quoruna notio , & iudicatio est , castiganda perferrie Qine cum ita se habeant: atq ex o stodecim partibus, quibus plenam absolutamq; Muscam constare ostendi , vix in una aut alte ra cum antiquis neoterici contendere queant; quanto interuallolai ab illis superentur, satis ut opinor cognoscere iam potuisti Quod reliquum est , non p dignabo autoritatibiis sene me forsitan numero Philopone obruas quamquam perabsurdum est in huius modi controuersia sententias numerari potius quam ponderari Sed tamen facere non possum quin hoc adij clam , ut Suis , m xime iudicio atq eruditione hodie poliri, ita eum optime existia mare de veteri musica. Talem hodie ostendere vobis posse videor Leonem Sactium societatis Iesu sacerdotem mihi antea laud tum ; virum omnifaria eruditione largiter instructum; amoeni bprorsus atque elegantis ingenii. Ex philologis vero qui proximo seculo extiterunt,Ioannem Vives Hispanum, Pontum deum Gallum, Guidonem Pancirolum Italum. E technicis veros quorum autoritatem pluris apud te esse no dissiteris Philopone Zarlinum & Gallileium: quos certe marari subit de antiquis ni sicis tam bene sensita; quamuis in ea opinione versarentur P lysymphoniam ac Polymeliam abhs non misse usurpatam et nil, loque magis rhythmicorum temporum notulas aut diagramma
150쪽
diligentia ae po=mathia . quod res tam misaias, pauci, g. vpigoras cari e collegisset, ac inluctae expeticasset, ad Philoponum conueris sus hortatus est eum, ut sin d haberet , in earia non, Alis Mi faiis O ,
stam crederet eloqm non grauaretur. Suamobrem composito ille intergararium ac tristiam vuLetu siet cepit Euge quot argumentis ac
te stimonijs Charidore veteris musicae statum prae hodierno extolbere atque amplificare certasti l Quid dicam amplius, aut contra . repugnem e Multo quam antea grandiorem, augustioremq; eius speciem mihi iam antino filixisse videor ; & quanti admirari, qua imitari. hodie procliuius sit: idemque alijs euenturum' spero;qui
buscum sermonem hunc tuum communicandum duxeris. id aliud vis victum me fateor diat que in magno usque adhuc errore versatum: sed una cum multis et immo omnibus fere hanc artem traletantibus. quos equidem non desistam , ubi se dabit occasio , vel amice admonere,si patientes aures commodabunt ;vebacriter in
sectari, si repugnabunt . Sed quantum profici possit vix dicere aia deo . . Videtis temporar uostis huius: seculi mores agnoscitis, quantus in plerisque sit eorum quae assequi posse despei ant con demptus: quanta rursus inscitia, quis livor, quae desidia . Quid enim aliud quaeso quam inuidiam duabus alij scomitatam asseclis, obstitisse creditis, cur preclaris Donij nostri conatibus iis prisca , hac musica restauranda , non satis Mixsuccessus hactenus responderit , Non magna solum( Polrrvus iaequit oriatus verum etiam effecit : & quidem ferme solus hoc est nullius propemodum auxilio fultus. s enim exceptis quae Hieronymus Meius illius popularis de veteribus musicae Modis attigit, partim in leo dialogo qui Vincentij Gallilei nomine circumfertur; partim in tractatu nondum edito quem Petro Victorio inscripsit, ; nal lum aliud adminiculum illi praesto fuit: quamquam rem Oppido sordifficilem atque impeditam,& vetustatis tenebris undique o uolutam, veterum Harmoniarum, scillaec restitutionem aggre dienti: aequidem subseciuisdumtaxat horis; cum a grauissimis ne-gotiss, quibus quotidie distringitur, respirare ei licet . Scitis enim illum honestissimo Sacri Cardinalium Collhgij Secretariatus munere fungi ; quo tamen ferunt propediem abdicare se velle: at . in florentissimam patriam reuerti: partim Aulicae vitae taedio (qua