장음표시 사용
21쪽
proferre curaui,tibique inscripsi,quem naturae vis,patrius avitusque splendor, & ineuntis fers
uor adolescentiae,ut ali)s animi corporisque dotibus,ita literis quoque ad spem summam culamenque, & fastigium maximarum rerum exscitat & adducit. Erat in animo prosequi coeptuiampridem opus, lacros vetetis instrumenti lis tiros ex Hebraeo ad verbum in Latinum sermonem vertendi. Sed cum me procella temporis in Tridetinas rupes,quo Iudari ob Simonis caedem ne aspirare quidem auden detruserit,ataque animus inquies nihil agere non posset,haec sum aggressus: quae si grauitate, aut magnitus dine patia non fuerint, utilitate quidem, ut ars bitror, & splendore tuo no minora reddentur. Sed ratio, dc quaedam operis similitudo exiges re visa est, Vt commentariolum alium, quem de sermone Latino nuper aedidera,iIs qus post' ea de modis latine loquedi collegi,quasi cuius dam praefatiunculae loco praeponerem. Is au/tem erat huiusmodi:
CVM βψn0niae viri me aliquot erudio
ri,ossico causa conuenissent:commestaremurque inter nos,ut fit inter lites rarum studiosos , de Latini sermonis elegantia, audiremque eorum plerosque Apusleb,Sidoni3,Capellar,Fulgentis no tam verbis, quam laetoribus scaturire, verbaque de indus
stria promere, aliorum etiam authorum, quae aut obsoleta nimis,aut noua,& omnino barbara viderentur, multat ego libere ut soleo constra eorum sermonis insolentia non sine stomasclio,protulissem,idque eo animosius essem aga
22쪽
rum,qui mecum ita essent congressi,quam caraterorum lard nostri temporis hominum,unum atque eundem es te errorem, rei breui,Vt res licta vetere,veratque Latinitate,in aliam omnia no lingua & quasi barbariem comigremus.Ea omnia longiusculo tractata sermone, & altios re repetita principio,perpetuaque oration idocireo colligere,ac literis mandare volui, ut qui haec legerint , malorum authorum imitatione omissa,perfectos illos Latini candoris parentes agnoscant,studeant,aemulentur. Sed iam quia cum illis egerimus,exponamus.
QV tuor propemodum post Romam cona ditam videntur Latinorum doctoru futia se tempora: antiquissimum, antiquum, Persesctum,imperfectum. ANtiquissimum reperimus ab urbe coiis dita peruenisse usque ad Liuium Andronicum:interuallumque illud quatuordecim dc quingentorum annorum fuisse,Marcus Tullius in Bruto commemorat. Et Horatius
primum hunc scriptorum fuissesignifica cum dicit: Habet hos numerfitque poetas Ad nostrum tempus Liui scriptoris ab aeuo. In quo quidem temporis interuallo fuisse persmultos doctos suspicari magis,ut inquit Ciceoro,quum intelligere possumus,cu nulla penitus
eorum extent in litetis monumenta: praeter Os
23쪽
MADRIANVS CARDINALI MANtiquum vero tepus id dicemus, quod
ab ipso Liuio usque ad aetatem Ciceros nis interfuit: quod quidem vix centum annos , ut eX ipso Cicerone colligitur, xcessit. In hoc autem temporis spatio,etsi quampluri mi doctissimi viri floruerunt, eos tamen horris dioribus verbis usos,& sine cultu & verborum delectu locutos fuisse,Ciceronis seques artas notauit, ut verum id esse appareat quod dicitur, Nihil esse simul inuentu & perfectum.Reper tores enim fuerant,& quasi architecti latinitastis,ut praeclare dicit Horatius: Cum lingua Catonis & Enni Sermonem patrium ditauerit,& noua rerum Nomina protulerit. Nam Liuium anno ipso ante Ennium docuisse
fabulam, & Catone Ennii fuisse aequalem seriabit Cicero in Bruto, qui Liuiu inepte scripsisse testatur, dicens eum docuisse fabulam non fastis dignam quae iterum legeretur. Et de Ennio Ouidius de Tristibus:
Ennius ingenio maximus,arte rudis.
Testificatur hoc ipsum Suetonius in libello declaris gramaticis lisis verbis, Grammatica Roamae ne in usu quidem olim, nedum in honore fuit, nullo liberalibus disciplinis vacante. Inistium quot eius mediocre extiti siquidem maliquissimi doctorum, quidam & poetae, & sesmigraeci erant. Liuium dc Ennium dico, quos utraque domi forisque docuisse , adnotatum est. Catonis vero orationes,Vt illis temporibus valde Cicero in Bruto laudat.Addit tamen mgnificare illas forma quandam ingenu sed ad
24쪽
DE sERMONE LATINO. 3 modum impolitam, & plane rudem. Et paulo post: Antiquior, inquit, est Catonis sermo, &quaedam horridiora verba,ita enim tunc loquebatur.Et eundem iam desitu legi testatur,cum ait,Catonem vero quis nostrum oratorum,qui
quidem nunc sunt, legiis aut quis nouit omnianos Et subdit, no ignorare se nondum satis esse politum huc, & quaerendum esse aliquid perfectius. Quo tempore etia fuit Cornelius Cethes gus, quem Cicero primu fuisse eloquente assidimat,Ennii testimonio,qui in annalibus suis siede eo scripsit, Additur orator Cornelius suaviloquente Ore Cethegus. Paulo vero post, fuerunt Naesuius, Plautus, Caecilius, Pacuuius, Actius, C. Laelius,P.Scipio, Gracchi fratres, Scaevola,L. Crassus,M. Antoni',Philippus,C.Cotta,& ininumeri alij,quos aetas Ciceronis modo priscos, modo veteres, modo patres, interdu antiquos, aliquado superiores appellat.Quos quidem Veteres,nimis antique, & plerat dure locutos notauit Horatius cum dixit: Si veteres ita miratur,laudatque poetas, Vt nihil anteferat, nihil illis compare errat. Si quaedam nimis antique,si pleraque dure Dicere credat eos,ignaue multa fatetur, Et sapit,& mecum facit,& Ioue iudicat aequo. Cicero quoque vetem illum sermonem sequosque improbare ostedit,cum in Bruto diciti Πιlius autem aetatis qui sermo fuerit,ex Nsulanis
scriptis colligi potest. & subdit, Caecilium &
25쪽
A A D R I A N v s c A R D IN A LI sexcoledis operibus manus magis videri potest
temporibus,quam ipsis defuis e. Idem etia dis xit Lucretium non facere phrasim, id est,cors
Pus eloquentiae. Martialis etiam de hs ait: Actius &quicquid Pacuuiusque vomunt. Cicero in Bruto et Carbonis, & Gracchi habeamus orationes, nondum satis splendidas veralbis,sed acutas.& subdit: Caium Gracchum desuperioribus solum lego, manus tamen extreν ma non accessit operibus eius, praeclare inchoagi multa, perfecta no plane .Et iterum,L. ista cum vobis, tum etiam sono quasi subrustisco persequebatur, atque imitabatur antiquitastem. Et in eodem: Cuxionis loci sane inanes, verumetiam nodum tritis nostrorum hominuaurib nec erudita ciuitate tolerabiles.Et Quintilianus pueros monet, ne Veterum admiratos
res sint,dum sic praecipit: Ne quis pueros antis quitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque, & aliorum similium lectione duresstere velit fient enim horridi Sc ieiuni.Tum autem quod quasi per gradus eloquetia ad perissctionem ascenderit, testatur Cicero in eodem Bruto,cum dicit: Quae fuerit ascensio,&quam in omnibus rebus dissicilis optimi perfectio,atoque absolutio, ex eo quod dicam,aestimari postest. Et paulo post, connumeratis aliquot orastoribus, qui seni iam Ennio successerant, subsiungit: Iam enim erat quaedam unctior ila spledidior consuetudo loquendi. Et subdit,Sergius deinde Galba princeps ex latinis contulit orastioni propria ornamenta.Videre licet alios desinde gradus , cum idem Cicero subdit, L. Fug
26쪽
rius Pilus perbene loqui latine putabatur, litoratiusque quam cpteri.L.Scaevola paulo etiam
copiosior.& addit:Erat etiam Philippus in primis, ut temporibus illis, Graecis literis institust .Et in eodem Bruto, Ad Gracchorum aetastem laus Eoquetiae perfecta nondum fuit .Elos quentiae autem veluti gradus,ut dixi,factos esse docet idem Cicero in Tusculanis, dicens: At
Cotra,oratorem celeriter complexi sumus, nec eum prius eruditum, aptum tamen ad dicens
dum,post autem eruditum. Nam Galbam,Asfricanum, Laelium doctos fuisse memoriar iras ditum est Studiosum autem eum, qui iIs antes ibat Catonem, post vero Lepidum, Catonem, Gracchos,deinde ita magnos nostram ad aetastem,ut non multum,aut nihil omnino Graecis cederetur.Et alibi, Ρ. Scipio latine loquedo omnessuperabat.Et iterum: uinti Catuli no anitiquo illo more,sed pene hoc nostro .Et Cicero in eodem Bruto notat aetatem aetati suae proximaminondum perfecte locutam, dicens: Infestioris aute aetatis erat proximus L. Sisenna doctus vir,studijs optimis deditus,bene latine to quens. Huius omnis facultas ex historia ipsius perspici potest . Qui cum facile omnes vincat superiores, indicat tamen quantu absit a sum. mo. nam usus est aliquando veteribus verbis
de ab usu persecto , & auribus eruditis remostis .Recte enim loqui putabat esse,inusitate lorqui. De iis gradibus Quintilianus ita membnit: Fuerunt quaedam genera dicendi, condiatione temporum horridiora,alioquin magnam
vim ingenis prae se serentia. Hinc sunt Laelii,
27쪽
Ahicam,Catones,Gracchi: mediam illam sor. mam tenent, L. Crassus, Q, Hortensius, tum deinde efflorescit non multum inter se distan,
tium huiusmodi oratora ingens prouentus.Sed Cornelius Tacitus de claris oratoribus,hac diistinctam veterum imperfectione notat iIs versbis: Quod ad Ser.Galbam,& C. Laelium atrisnet,& si quos alios antiquorum agitare no dessistis,non exigit defensorem, cum fatear quaeβdam eloquentiae eorum,ut nascenti adhuc, nec satis adultae defuisse.Sed hanc nimiam vetustatem Cicero omnino explodenda in Bruto mosnet. Sed nimia,inquit, vetustas nec habet eam quam quaerimus summitatem, nec est sane tosterabilis.
HActenus de tempore antiquo, deinceps
de perfecto dicemus . Caesar , ut idem
Cicero refert, rationem adhibens, conssuetudinem prisci sermonis vitiosam,& corruspiam, pura & incorrupta consuetudine emens
dabat, splendidam quandam, minimeque Vetes ratoriam rationem dicendi tenens, scripsitque ad Ciceronem de ratione latine loquedi,ac primo in libro dixitFerborum delectum origine
esse eloquentiae, eiusque copiae principem , in. Dentor6mque Ciceronem esse . Quoci affirmas
re videtur de ipse Cicero dum in Bruto sic lo, quituri Certe nos & boni aliquid attulimus tu. uentuti, magnificentius quam fuerit illud ge, nus dicendi, εc ornatius. & nocuimus fortassse , quod veteres orationes post nostras, non a me quidem, meis enim illas antepono, sed a
plerisq; legi sunt desitae. Et subditi Cum autem
28쪽
UE SERMONE LATINO. sex sicilia me recepissem, iam videbatur in me quicquid esset,esse perlactum,& habere maiustitatem quandam suam. Fuisse autem eandem persectionem in plerisque Ciceronis squalibus, testatur idem in eodem libro, ubi connumerastis complutibus sui temporis oratoribus t Nec Vlla,inqui aetate uberior oratorum laetus fuit. Et in eodem,Triginta annis mihi Crassus stare praestabat. Quod idcirco posui,ut dicendi pri,
ma maturitas,in qua aetate extitisset,posset notati, & intelligeretur iam ad summu pene esse perductam, ut eo nihil ferme quisquam addere possit.Et idem in Tusculanis, non solum persectionem aetatis suae testatu sed interitura bresui eloquetiam praedicit.Oratorum, inquit, laus ita ducta ab humili venit ad summum, ut iam quod natura fert in omnibus rebus , fere senes scat, breus 3 tempore ad nihilu ventura videastur.De cuius aetatis perfection Cicero in quas
da epistola ad Atticu de Tulliola filia loquens:
Ergo,inquit,ijs temporibus tam eruditis,quam tum fieri poterit,illam consecrabo omni genore monumentorum. Et Horatiust
Venimus ad summu fortuna pingimus alas P fallimus,& luctamur Achiuis doctius unctis. Et Solinus de Augusto loques: od lepus,in qui ferme sotu repertu est,quo plurimu & ars ma cessaret,& ingenia floruerat.Et Ρlinius de naturali hystoria,de M. Varrone loques:In illa,
inquit,ingeniorum,quae tunc fuit,multitudine. Et Horatius veterem aetatem carpens,& suam
perfectam assirmans,de Lucilio sic scribit: Si foret hoc nostrum fato delapsus in aeuum,
29쪽
ΠADRIANVs CARDINAL Is Detereret sibi multa:recideret one quod ultra Persectum traheretur:& in versus faciendo Sspe caput scaberet,uiuos dc roderet ungues. Et Quintilia. postquam ut potuit defendit Luscilium a nota Horatij, qui eum fluere lutulens tum dixerat: perfectiorem eo Horatium fatestur,cum dicit: Multo est tersior ac purus magis Horatius. Hac perfectione idem Quintilianus dat Tibullo,dicens:Tersus atq; elegans videtur
esse Tibullus, sunt qui Propertiti malint . Et is de de Uergilio loquestVt illi naturg cplesti,at
immortali cesserimusnta curae Sc diligentis.Et subdit:Csteri longe sequentur.Et de Ciceroner Nee vero quod in quoque optimum fuit,studio consecutus est tantum, sed vel plurimas,aut potius omnes, ex seipso virtutes extulit immors talis illa ingenis, & beatissima ubertas. & subsdit: Ut non hominis nomen,sed eloquentiae vis
deatur.Et de Criare,qubd perfecte loqueretur, Cicero in Brutor Cretar Iatine loquebatur cles gantissime, nec id solum domestica consuetus Gin tamen ut esset perfecta ill bene loquendi Iaus multis litetis, & iis quidem reconditis, &exquisitis, summo studio & diligentia est con.
secutus. Erat praeterea Hortensius, cui inquit Cicero)verborum splendore elegans. Erant in L. Torquato plurimae literae , non hae vulgas res,sed interiores & reconditae,& summa versborum grauitas,8c elegantia.L.Domitius nulsia quidem arte, sed latine dicebat. Erat Pisoni
verborum delectus elegans.In M. Claudio austem verbii nullum,aut durum,aut insolens,aut
humile, aut in longius ductu. Marcellus lectis
30쪽
DE sERMONE LATINO. 6 verbis utebatur. Quid plures huius aetatis coiner praeterea conquirere s quorum nomina, ut doctissimorum virorum,multis in locis Connumerata comperire poterimus et Scripta autem cum sint vetustate deleta, nusquam reperie mus,qui potius eius temporis ea proferamus, quorum monumenta quotidie in manibus verssantur. Lege multorum epistolas,qus inter Q. ceronis epistolas legutur, ut Servii Sulpiris,M. Marcelli, Q. Metelli Celeris, Q. item Metelli nepotis, P Natinii,L.LuceijM,Bithinii Curioanis,M.Caelis Dolobellae,Gn.Planci,Galbae,C. Asinii Pollionis,M.Lepidi, A. Caecinae, Decd Bruti,M.ite Bruti,C.CassGC.Mam, P.Letuli, Trebonis,M.Catonis,C.Cssaris,Gn. Pompeiis
Q. Ciceronis filii, Cornelii Balbi, Oppis, Hir
cit. Quos di pene infinitos alios eruditissimos viros florentissima haec Ciceronis aetas effudit, dices in hac sola inesse succum illum , & quasi sanguinem incorruptae latinitatis: ac non fucastum sed naturalem quendam eloquentis nitere candorem, pari propemodum ingenii felicita, te, verborum elegantia,ut ii titulos dempse, ris , illas non facile a Ciceronis epistolis intersnoscas. Quod praeclare Cornelius Tacitus Declaris oratoribus comprobat, cum dicit: Sicut apud nos Cicero quide caeteros eorundem temporum disertos antecessit, sic Caluus & Asinisus,& Caesar,& Brutus iure prioribus & sequetibus anteponuntur. Nec refert quod inter se specie dictrant,cum genere cosentiant,at astris chior Caluus, numerosior Asinius, splendidior Caesar, amarior Caelius, grauior Brutus, ve ε