장음표시 사용
451쪽
His symptomatis prae caeteris aetatibus obnoxii sunt πολυάlim, x pueri ex Hi p. aphor. 26. sect. .&lib. 2.demor- cmpru bis, curatione 6. & infantes lactentes ex haustu lactis,& adui. si ei, qui nimis indulgent genio, Misnt voraces, aut qui acribus de vaporosis alimentis utuntur , & qui meraciore vino utuntur: puellae quoque ad mensium usque cruptionem , Sesenes ob eorum intemperiem frig. 5c humidam praecipue hyemis tempore, de qui diu in sole versantur, de qui veneti sunt addicti. Adenatum tumores si solito sunt maiores, ore diducto& D si j. lingua compressa, manifeste apparent, tunc deglutitionem impediunt, ac respirationem. Si citra inflammationem: ex solo pituitae defluxu tument. Si cum inflammatione, plerumque febris adest atque sitis, rubor, calor &dolor. Si vicerantur , dum deglutire volunt, velut conculcatis spinis dolorem percipiunt aegri. Hinc ulcus sordidum de graucolens respiratio. Tonsillae siue a causi calida, siue a frigida, curantur ut Pt Angina exquisita si a calida: aut non exquisita , si a frietida: μ' 'tam in sumendis, de faciendis, quam educendis de admouendis.
Si ulcerantur adenae alue venerea, post uniuersales purgationes de venae sectionem praescribendum erit hydroticam diaetam ex decocto cori. & ligni indici, si aeger cst pituitosus
in autumno, aut veris initio praeparato : vel rad. chinae, aut saretae patillae, cum ligno fassatias, aut rad. similacis asperae per Lo. dies: deinde Veniendum ad alexi pharmacum, secus esset AEthiopem lauate, ut habet vulgaris parcemia,cuius descriptionem dedi in mea Paraphrali Gallica in Pharmaco- ' poetam sca. I. pas, Aty.
452쪽
De Columella σ-Gurgulionis affectibus. C Α P. XXXIII.
v I vi OLvME LL Aa Graecis variam est sortita appellationem. aliquando Κίαν&χιονις, quum assicitur, Apraeter naturam longior fit, unde illi nomen : quuvero suam seruat naturam μγ εων. a nostris Gu gulio dicitur. Est caro fungosa,oblonga , e palato iuxta narium meatum in os propendens, superiori quidem parte latior, inferiori vero in modum pyramidis acuta. Eadem morbo affecta,iam non amplius se, ρεων, sed ήων.&πιονις,&ς υληδε ims appellatur: quia facit ad vocis modulationem: a nonnullis πλαυν dicta est inpiλη nomen sumpsit ab uvae vini serae similitudine: quum male afficitur , pars eius superior est tenuis apte rc spondens uuae pednaculo: inferior autem crassa, rotunda, nigra, ipsi grano simillima est:&dnsque magnitudo dispar. α. κ αὶ res.
Columella ab uva distinguitur, quod illa a basi usque ad summum aequalis sit crassitudinis r haec vero a basi gracili quasi pediculo in palato quid crassum ad extremum usque, acroludum & rubrum aut liuidum accini instar apparet,ut mox. dixi. Causae horum symptomatum tum externae cum internae perinde sunt tales, quales de Tonsillis diximus, de de Cynanche non exquisita. Quoties Columella ab Miquo tenui humore plus iusto imbuitur, relaxatur, & longior fit: hinc deglutitio difficilior. Interdum inflammatur, tumetque cum rubore, de ardore. Ac tum in fauces illapsus, maiore taedio quam relaxata suffocationis metum concitat.
Signa sunt perspicua, si oro apertoὶ lingua, digito aut' aliquo instrumeto deprimatur. Ad haec aeger veluti bolum in faucibus sentit de difficilis est degluti tio: nonulli suffocari videtur de tussis adest molesta, de si arteria aspera coassicitur ob partis vicinia i cst dissicilis respiratio. Et si tonsillae pariter assi-
453쪽
eiuntur, resilit per nares humor. Pariter his symptomatis sunt propensi qui abundant sanguine , pueri, de prouectae aetatis, senes, puellae,ut de tonsillis dixi. Columella ut diximus Decum de tonsillis eadem methodo curatur, qualem annotaui in An-πρης gina non exquisita quod ad uniuersalia pertinet. In particularibus vero non omnino est eadem. Quandoquidem in columella inflammata minus astringendum in q. morborum temporibus: contra magis detergendum. Hoc
v. Aquarum pediculi rosarum,& plantag. Vtriusque g. Vt, priρ iisH-sylupi de granatis, de mellis rosati colati, utriusque δ. ii. fiat ρ,. Det gargarismus quo tepide saepe colluat os . , mus. V. Hordei,m. i. rosarum rub. m. B. passul. integrarum, pa. γηρx. ficuum, pa. iii. coque in aqua cisternae vel fabrorum ad 1 b. i. sapae,& mellis rosati,aut diamori, utriusque δ. i. si .aceti si est βεμ 'inflammatiost J. si . fiat gargar. v. Fol. origani,pulegi, ,hy pi,singui. m. i. passu l. ab acinis pro decli-mund .pa. X. glycyrrh. 3. i. ficuum recentium , pa. iii. ani sing. ii. ης ρης florum stoechadis, SI anethi,Vtriusque p. i. coque in aqua ad m. i. oxymellis simpl. & sapae, utriusque 3. ii. fiat gargarismus quo saepe utatur. Deinde Vlcro cclegmate praescripto pag. 386. vel sequenti ex Scribonio largo transcriptum. V. Piperis , 3. g. succi glycyrrhietae, 3. i. pul. iridis floQ.ii sacch. crystallini, j. ii. cum melle despumato, fiat linetias, quo sinλὴθ saepe utatur. Myrrham praetermitto obcius calorem S ama-
Hoc modo tenuitate partium potenter incidit, terget, de multam pituitam educit. Extrinsecus admoueatur catapl. M-
scriptum pag 38 s. si tumor aliquis apparet qui ad suppuratio
Si columella tantum longior apparet ex parua humoris frig. 8e humidi quantitate, a cerebro delapso, citra magnam inflammationem , curari potest puluere piperis longi insperso, quia potenter calfacit de siccat humorem de leniter astringit. Si in magna quantitate fluit, utendum erit gargarismis praescriptis pro q. morborum temporibus. Si ex magna inflammatione, rotunda nigra, aut liuida fuerit,scarificanda aut abscindenda est,quia corrupta. . Si forte eadem ulceratur ex lue vcncrca, utendum critaquis leniter rodentibus primo, deinde astringentibus, M
454쪽
aqua aurifabrorum secunia, Maluminosa, vel sequenti. 2 . Sublimati puluerati. 3 i. aquae placitag. 3 Hii. bulliant in phiala super cineres cal. ad aquae *. partis consumptionem. Hac tangatur ulcus et ossi pio baculo alligato, vel aqua secunda: Paulo post aqua aluminosa : bis aut ter in die conti
Nisi his curatur , & anni constitutio permittit praemissis vruuersalibus, utatur hydrotica diaeta M alexipharmaco, ut in Tonsillatum curatione ad finem diximus.
V S SIS a Graecis B, nomen deductum a verbo
De nemine Graeco Brara vel i. Tussio : hinc Bηχματα μυι a Caello Aureliano dicuntur , quae ad tussim Iertinent. Et ymptoma facultatis animalis: seu motus deprauatus motricis facultatis , veluti sternutamentum , oscitatio, pandiculatio &c. autore Gal. 3. des. de sympl. causis cap. q. Vt nausea vomitum praecedit, ita
γωρχας, id est, conatus, tussim . itaque ut post nauseam non semper sequitur vomitus: ita neque post ἡ-, tussis,propter causae praestatem, aut humoris tenuitatem: aut faucium paruam aspredinem, siue humor a capite descendat, siue in asperis arteriis sit collectus. Quid sit Tussis docet Gal. lib. s. de sympl. causis cap. 4. Est vehemens ematio, qua plurimus spi-c ritus celerrime foras erumpens, impetu suo extrahit, expellitque excrementa meatum ipsius obstruentia; aded ut si prima expiratio non possit ea quae molesta sunt excutere, non grauatur iterum,& tertio in ipsa irruere: atque magna exsa te sortitur effectum, praesertim si oc spiritus impetuosὰ feratur, &ca quae obstruunt. facile possint expelli. At in hoc capite non de singulis tussis differentiis scribere decreui, sed tantum de ea quae praeter naturam est & actiones laedit. Neque dissoluere nodum an tussis si actio animalis vel
naturalis statui, sed hanc prouinciam quibus plua est oth re
455쪽
PRAXis MEDICINAE. 39ITussis causae effectrices, licet sint diuerst reserti possunt obia. Dad ,hori uis & ad Qtά tira. Ad idio pathiam reseruntur in temperies cal. frig. sicca,S humida cum materia sanguinolen-ω.ta, pituitosa, hi liosa,aut melancholica. Et ut plurimum ab humoribus frigidis, crassis viscidis , aut sal sis, & tenuibus, ad asperam arteriam, S pulmones a capite distillantibus. Aut sine materia,quum videlicet nuda est intemperies. His succrescunt intemperies aeris calidior,liquando humores frig. &crassos in cerebro contentos: vel frigidior,exprimendo humiditates in cerebro contentas, quae intracheiam arteriam &pulmones deerrantes,tussim concitant. Ad haec status aquilonius per accidens tussim mouet: propter instrumentorum respirationi seruientium intemperiem , de faucium asperitatem, vel inaequalitatem, autore Gal. comment. in aptior. s. sect. 3. Hip. In temp. humida,& sicca, sinuda fuerit, tussim non mouebit. At cum materia, mouere potest i qualis in hyeme accidere solet, quod cerebrum humidius reddit, de quod est illi molestum in partes subiectas exonerat, S: tussim, grauedinem & distillationem concitat, eodem au tore Gal. comment . in aptior. 2 o. Hi p. sect . . Verum si nuda est in temp. sicca, non tu sim , sed i. conatum tussiendi sine effectu gignit. His causis externis succrescunt fumus,puluis, cibus, potus confertim in asperam arteriam delapsus,sunt causa tussis ex Hip. lib. . de morbis. At si potus sensim delabitur in asperam arteriam , & pulmones, tussim non mouebit, ex eodem Hi p. lib. de corde,& post cum Gal. lib. a.de medic. facultatibus. Ad sympathiam referuntur inflammationes pulmonum, seis, G& membranae succingentis costas squam Graeci Pleuram Ebri h pellant) hepatis, lienis, septi transuersi,ventriculi, hydropis, cu & ex vermibus, non ex seipsis, sed a materia putri ex qua generantur , quae pulmonibus communicata tussim procreat: Huius rei rationem reddit Hi p. initio secti. 6 li. 6. cpid. quia totum corpus quandiu homo vivit) est perspirabile. Σαρπις ολκὴ s ἰκ κοιλni; s εeωθεν Κλον η Horans ῶς C. ιον ἐ
trahunt. Indicat autem sensus ipse corpus totum tam foras quam intro spirabile esse. Ad sympathiam quoquc refertur tussis concitata a frigore pedum, ob consensum quem cum cerebro habunt: quibus
456쪽
refrigeratis . pariter ω cerebrum refrigeratur, unde tussis alias a tuberculo innato in aliqua parte asperae arteriar, vel pulmonum. Alias a nimia siccitate non nuda ut dixi,veluti in febribus hecticis, & in his quibus cst exesa aut diuulsa columella. Alias ab obstructionc viarum quae impedit aeris inspirationem oc expirationem fuliginosorum excrementorum. Signa sumuntur a forma, vela subiecto, vela causa esse-ctrice. A forma, quia tussis magis vel minus est violenta, quae facile ab aegro discitur. A subiecto,si pulmo secundum omnes asperas arterias afficitur: tunc tussis est admodum acerba,& de cubitus est molestus. Eius noxa percipitur in parte dextra vel sinistra, de qua conqueruntur aegri. Causa essiciens , aut cst externa aut interna : si externa ex aegri relatu discitur: qui si nullam praegressam fuisse astirmat, cx interna causa conij ciendum, quae est aut immediata, aut mediata. Immediata triplex esse potest, nempe intemperies, mala compositio , aut unitatis solutio. In temperies aut est sine materia, aut cum materia. Si sine materia, tussis prorsus est arida: si cum materia, ea plus minusue cxcernitur. Adhaec
ea intemperies, aut cst calida, aut frigida. Si calida, cognoscitur ex calore intra pectus , siti, & faciei rubore : quinctiam frigida inspiratione gaudent & non cxpiratione. Pulsus magnus adest, qui dilatat arteriam, quum pulmo plus solito est calidior de latior. Iuuatur a frigidis, contra a calidis laeditur. Frigida intemperies cx oppositis cognoscitur ex physico axiomate : Oppositorum cadem est doctrina. Si in Vtraque palati regione titillatio percipitur, palam ostendit fluxionem a capite deferri in tracticiam arteriam dc pulmoncs , autorc Tralliano lib. s. cap. r. Atque s per cam nihil cxpuunt, tonuis cst defluxus, qui acris impellentis impetum cludit: aut adeo incrassatus, viscidusque redditus in bronchiis, ut inde avelli nequeat. Simili ratione intemperies humidata sicca cognoscitur, in eo quod activae qualitates, signa manifestiora ha nt, passivis. Composita intemperies cx signis complicatis cognoscitur: inio ad cognitioncm materiae morbificae , exsputi colore distinguitur: si albus, pituita: si flavus, bilis: si niger, melan-ctolia. Si tussis scaturit ex mala conformatione,seu compositions,
457쪽
aut est asperitas aut obstructio, aut tumor. Asperitas cognoscitur ex tussi sine sputo,& a causis externis,quae vim habent cxasperandi. Si obstructio fuerit,cognoscitur ex anhelitus dissicultate, siaue .ue & etiam a causis praegressis quae obstruere po i sunt: qualis est si Itione victus crassus&lentus & incrassans. Si ab aliquo tumore fit, cognoscitur ex visu, tactu& dolore.
Soluta unitas , cognoscitur in phthisi de qua suo loco
Signa sumpta a mediata causa , sumuntur , repletione Mantecessione. Repletio cognoscitur ex propriis signis plenitudinem indicantibus. Antecessio, si ex pituita fuerit generata , in cerebro frigidiori, erunt signa cerebri frigidi, de ex fluxus impetu. Si in thorace , erit paruus dolor & calor qui cum impetu attrahit humorem. Si haec signa non adsunt iudica materiam fluere per modum transmissionis. De tussi sicca sic vaticinatur Hip. aphor. s . sectione ne prognosquarta. 20 unt Quibus siccae tusses paulum irritantes in febr. ardentibus perseuerant, ij non admodum siticulosi solent esse. Arguunt intemperiem instrumentorum spiritalium, vel faucium asperitatem, aut humorem esse tenuem M paucum. Gai .in com
Hyaropicis tussis si superueniat, malum,inquit Hi p. aphor.
31.scct. 6. indicat morbi magnitudinem,&pulmones asperas arterias iam esse imbutas seroso humore & mortem propinquam.
Tunes ferinae, quq sebres malignas ac pestilentes, & pulmonum exulcerationes comitantur,sunt periculosae.
Vt assiduo illisu durum cavat undula saxum : sic assidua tussis quae fit ab humore acri & salso a capite in pulmones Α
deerrante, eos exulcerat, vel ad sanguinis sputum perducit. Gal. comment. 3. in lib. s.cpid. textu i 8.S post cum Auic. n io. 3. tract. 3. ad finem cap. I.Frigida velut nix & glacies spectori inimica , tusses mouent, venarum ruptiones & destillationes efficiunt. Hi p. aphor. 1 .sea. s. Sic censendum dereliquis impense cerebrum refrigerantibus, quae pectori sunt inimicissima. Tussis cum febre acuta, non Vasat periculo. 6.Grauida cum tussi molesta, abortui obnoxia cst. 7.
458쪽
Tussis ex faucium ulceratione , est molesta, & si inueterauerit , vix cliditur , autore Celso libro quarto capite
Contra, tussis quae fit ex nuda aliqua intemperie, aut asperitate contracta ex inspiratione actis frigidioris , aut ex frugore pedum, aut thoraci appositione medicamentorum refrig. per contraria facilE curari potest. Despicienda tamen non est, ne ut adolescenti idem contingat, de quo meminit Gal. s. methodi cap. r3. qui semihominam sanguinis reiecerat ex appositione thoraci refrigerantium medicamento
Tulli propensi sunt mnia. qui collo sunt oblongo Mangusto pectore de latis scapulis , de qui sunt temperamento frigido de humido , de macrocephali, senes, & pueri lactentes ob eorum tenellam aetatem, qui lactis qualitatem sero fam ferre non possunt, de maxime in hyeme pluuiosa, dc aquilonia constitutione. Hi p. sect. 3 aphor. S.IJ.2o. de 23.&inopi d. de alibi. Tussis nonnunquam est necessatia de solicitanda, ut fiat materiar alioquin suffocantis expectoratio , quod nullius qualitatis vi, facultatem expultricem extimulet. At cum tussis morbosa ex eadem causa non oriatur, sed adiuersis, curatio variari contingit.Vt si ab aeris frigidi occursu, aut a nuda intemperie frigida, curari poterit ut scripsit . Celsus loco citato. Potu decocti hyssopi, altero quoque die,& spiritu retento currere, non in puluere : nec uti lectione vehementi, quae primo a tussi impeditur, post eam vincit tum ambulare, deinde per manus quoque cxerceri, & diu pectus perfricare. His remediis, de spiritu retento suo calore, ea emcndari potest intemperies, de aer conclusus qui tussim peperit sic dissipari. Curaturus tussim considerare debet,an ex idiopathia, aut ex sympathia fuerit. Ex idio pathia, num causa effectrix cal. frig. sicca , aut humida fuerit: num tenuis, crassa aut viscida. Ex sympathia, num ex inflammati ene alicuius visceris, aut ab ulcere, aut ab aliquo tuberculo , &ei causta aptare remedia tam uniuersalia quam particularia, ut suis locis doc bo fauente Deo.
Nunc de ea quae fit ex idiopathia agam, quae etiam 'a va-
459쪽
riis causis contingere potest: Si causa est calida, victus instituendus erit refrigerans: si frigida, calfaciens: si humida,sic- ρ cans: si sicca humectans. Satietas, fames, somnus vigilia, M
venus de anim i assectus,si modum naturae excesserint, malum inquit Hi p. in aptior. dc epid. Sic censendum de aere , qui purux esse debet,& non caliginosus, opacus , de pluuiosus : Qui si talis non est, arte comparetur. Contraria his, de constitutio aquilonia, de austrina fugienda. . - Ven; sectio tuto celebrari potest, si corpus est horicum, D -- aut febris, aut alicuius visceris inflammatio inest, aut men- sectione. sum vel haemorrhoidatum suppressio, & aetas, dc vires consentiant.
Si quid eam dissiladet, cucurbitae ceruici, scapulis, aut De eor-natibus cum scarificatione admoueantur : nccnon frictio- bisulis nes totius rachitidis, brachiorum, Se crurum, deorsum ver- frictionib. sus, cum linteis calidis ad humoris revulsionem, de deriva
Si vero corpus est cacochymum ,.considerare oportet humorem praepollentem qui redundat, si est acris, mordax,salsus,biliosus, tenuis, crassiis aut viscidus , 5e ei remedia apta- re, praemii clystere, aut ccco protico medicamento. Deinde coquendus est humor ut monet Hi p. aphor. 22. Dct. I. Concocta medicati oportet dec. nec per initia. At quibus praesidiis illud sit praestandum docui cap. de Catarrho. Interca dum haec moliuntur: si humor est tenuis, acris, & mor Ox , ne pulmones viceret, oc tabem inducat , cst incrassandus medicamentis refrigerantibus additis bechicis , ut sy-rupo Violato, Nenu pharino, de Papauere, Diacodio, Philonio Romano, Aurea Alexandrina, Theriaca recenti, Laudano spanricorum aut pitulis de Cyno glosso in parua quantitate, mixtis nonnullis quae illorum vim narcoticam retundant , qualia sunt muccagines sem. psylli, , cotoneorum, gummium Arab. de tragacanthi, bolus armena,terra sigilla
Si humor cst crassus,incidendus δe attenuandus. Si viscidus , cst detergendus tam simplicibus quam compositis in officinis aceruatis. Vtrad. symphytima. δί glycyrrhirae: seu ctus pruna dul. uuae damast. de passulς ex acinatae, corin
thiacae, tutubae, ficus,sebesten, dactyli, pistachia. sapa passum
460쪽
Inter simplicia medicamenta, sunt myrrha, thus , ladanum, styrax cal. opus cyrenaicus,vulgo dicitur boni uinum , gummi tacamabaca dictum, caryophyllum, coccus, bapsica, gentiana, aristolochia viraque, tingiber,auellanae tostae, amygdala amara,cremor hordei, auenatum,&c.
Ex his solers medicus suo matte omnis generis remedia tam interna quam externa componere potest, vel nostris Vtatur qualia sunt descripta capite de Catarrho . pag. 69. 3TO. 37 I. ii
Victus hic expetitus,in nonnullis dissidet a praescripto, quia De victν
causa est frigida. Domus, esculenta& potulenta actu& pote- t ρης statu calida esse debent. Interea vitet frigus pedum, fumum, puluerem, S quaecunque guttur,& fauces exasperare possunt:
necnon acida,acria, salsa, diu retica omnia ut dixi, acuta, frixa,
flatu lenta, glutinosa,& quaecunque. refrigerare possunt. Cclsus a cibo vetat lectionem grauem, aut meditationem, scribe- re, & Voce contendere : at post cibi concoctionem probat. Vino calido uti poterit aeger,& thoraci linteis calidis &susE- tu. In hac causa frigidaphlebotomia neque purgatio locum habent: nisi corpus fuerit admodum ple thoricum aut caco-chymum, ne illa corpus plus iusto refrigeretur, & intempe- ρ ries frig augeatur,& humor expulsioni contumacior euadat. Veruntamen si plethoricum,uena cephalica tundenda; quantitas sanguinis erit metienda ad aetatem,&aegri vires, praemisso cly stere si fuerit aluo duriore, aut cccoprotico, ex cassia infusa decocto idoneo & expressa potui data, aut manna Calab. aut simili, cum syrupo rosato sol .cum agari Go. Si corpus fuerit cacochymum simili pharmaco expurgata corporis prima regione, reliquum humoris praeparetur ivle-pis, aporematis, ex simplicibus praescriptis : deinde educatur syriapo magistrali, aut pitulis assaieret, ae litera, alephan ginis, cocciis. Sequenti die a purgatione cap. bolum sequentem. V. Pul diat reos simpl. 9. i. theriacae veteris, aut mithridatii,
3. si . conser. rad. helenii,3.ii. cum saccharo, fiat bolus mane deuorandus. Deinde cerebrum corroboretur optatis, sumtu,
emplastro,&c. cap. de Catarrho descriptis, vel sequentibus in
causa calida. V. Sem. melonis mund . bombacis,&papaueris albi, gum. Gl P mium Arab.&tragac. super batillum candens leuiter assorum ' 6s &sub. tritorum, singul. 9. i. ylli, 3. ii. ficuum recentium, Adactyliorum mund.denucleorum pini reccntium, singui. 5 iii.