장음표시 사용
251쪽
c LXI. Sat. AEum pro casuum varietate Luestate quandoque in '' occurrentes ad per mores recurrant, ne i eritiaeulpaque eorum alsis noceat , quia de his tenen-ρ- , vi supra monstratum est. Datum in ciuitate nossea Imperiadi Colmniensi,octava die mensis odio is,Anno a Natiauitate Domini mιllesimo, quingentesimo, duode-eimor Regnorum nostrorum, Romani vigesima septima , Hungaria vero vigesimo tertio .
Per Regem Ad mandatum ini Imper. proprium
ii Vallegium , Asulam, Pistheriam primis aggresti bus quum cepissem,Benaci lacus optapida fere omnia ad Rempub. rediere: ad Cr monam pollea itum,quam urbem Cardinalis Sedunensis , excluso Veneto arroganter occupauit. Crem. Tenericti Criueis fauore, qui Dista ilia Gallicae cohortis in oppido praefectus erat , ad Venetos redi it. Brixiam cum Cardonius, Regis Ferdinanssi nomine temere occupasset, Papam, Veneti conuenere,is verbis videbatur sideris sacramentum intemeratum velle; sed adueniet e Gurcenti Episco degato C sareo,& pacem Cesaris nomine ea lege dante,s Cς- sari praeter eas, quas habebat, Vincentiam, traderent, triginta aureum nummum millia quotannq, census ivinu siluerent, culm
G iit, initigantei illi subscribere recusarent, Sal. An neq; Gurcensis de pollulatis quicquam rem ir- GVi Ο- teret Pontifex,qui ad disturbandum aduersa I -
riorum concilium, Caesaris auctoritate opus 163.
habebat, foedus seorsum a Venetis, in hunc modum percussit. Caesar, Pisani conciliabuli C: X N.
actiombus antiquatis, Lateranense concilium pa cum
Bononiam rei mentibusqem ne ferret, Germ
nos ab illius stipendiis reuocaret. Pontifex Vene. tos hostium loca ha ret; sacris ρrofanisque armis Aruoad omnia sua recuperasset, Caesarem ιμ-
illis institueret; neuter a que aberius eonsensecum quoquam nouas era,societatemque eo traheret ; regi Fer ὀ nandosuas in hoc faedere locus relinqueretur. His ita conuentis,& publice promulgatis, Gurcensis Lateranense conciliu, proximo consessu, praesens comprobauit, Pisano reprobato conuentu. Impetratis Polla Axi ii in Venetos monitorijs,Roma disiccdens,dra. Misiis. ximitiano Vortiae, qui ia ex Germania Vero nam venisse dicebatur,obuia profectus cum MLis Sedunensitardinali instigante, non expectato illius aduentu, Cremonam abiisset eo& ipse assecutus Mediolanum usque deduxit. Ibi magna cum omnium laetitia,tolemni ritu inauguratus cst Ssertia . Suspice nummos triumphales patrum, & clientis . Symbinium Ducis elegans est, quo ad magnas qui, dem res capelcendas praeclare se animatum olfendit: desperare vero de votis animi sui, ob vitae breuitatem,complendis. Si armisa ausu, nisuque praeclaro ad CV m vique reptare conatur, vita vero spirituque destituu
252쪽
Catena Historica. Lib. XLIII. Cap. III. 247
tur ante, quam finem optatum a sequatur .iressurum, di ad eandem seocietatem ultro acces Sat. n. ccxiv. Ageba urque eodem tempore crebris inter- furum. 4uid porro magis Iulium Pontifidim nunciis de nuptiis inter Maximitianum Im- perterrefaciat , quam si tantos principes sibi inperatorem, & Ludovicum Galliae Regemo, vicem reconcιbatos , δ' tam arcta Unitate cuius filiam Renatam Caraus, seu Ferdinam coniunctos videat ' Venetam penitus indignamdus, Austriae principes ex Philippo patre geni ivideri, qua Cremonensem,Abduanumque agrῶti, qui Maximibani filius fuit, in uxorei id mutatam fere meatus Messiuanensis par- acciperet, Mediolanumque, & omnis Cisal-item iterum recipiant, pro quibus recuperandispina Gallia dotis nomine traderetur: nulla iratum prope Christianum orbem Ludovicus cῆ- tamen conclusio sequuta est. Nam ad Helum moueris: me eorum auxilia tanti esse, ut indetios ex tota sermo Italia, exterisque Regibus aliquam de eateris faederatis victoriam sperare Legationes aduenere,quibus bellicosae gentis L ant. H.ec potior visa fuisset sententia,nisi societat expetebatur, ad occupandum Me.ig enatam sibi statim in manum tradi Canat diolani principatum, quem Maximilianum perstitisset; quam Caruo pactam quoad r Uorcia ex Illustrissima Galeatij, de Ludovicistura viro fuisset , aut saltem annum duodeciis
prosapia ortus, haereditario iure sibi merito mum impleuisset. Hinc Asparem Lautrecidi vendicabat i eum autem Germani, Hispani frater, qui cum hisce mandatis ad Gurcense sibis ijs Helveticorum armis Miscere ten-lproficiscebatur, ab itinere reuocatus est. Attabant, cum M idem Francorum Rex moti .iFerdinanias Venetos Vallis reconciliari m retur. At illi in ridensi concilio , reiecti sileste serens, Veronam reddendam; &Bur. magno animo Regum postulatis, Maximi-lgundiam Venetorum pecunia redimendam et x v lianum vortiam in principatu retinere armis author erat: Eiusque solicitudine ostensus' statuerunt. Qua spe deiecius Ludovicus, aut Cesar, dixisse fertur, cum legato Ferdinan- eLxvii cum Caesare, aut cum Venetis sibi conue-liu verba facientes de Venetorum causa audiniendum esse duxit. Id praesentientes foede-iret, Venetorum sibi legatos potius, quam Fem rati, in primisque Gincensis Vicentiam dotiestinandi eos Oideri. Inducias tamen ad finem denegatam Venetis permittebat: at illi, qua Aprilis prorogari consensit. Pontifex poeni- i. .
de causa sententiam Gurcensis mutasset, con-itentia ductus, scipsum tacite incusabat ,quod mors .
Eis 2 iicientes , animosque tollentes, ut Veronam tam durus,S: illiberalis in Venetos fuisset,li M. - qu que,sed ingenti pecunia redimedam, re-iminumque sermonibus non parum angeba-n --ciperent,institerunt:qua non impetra cumitur, dicentium Venetis occasionem dedisse,
Ludovico pristinum foedus, quo Cremonam, Gallos euocandi in Italiam: quare in dies m Abduanamquc Glaream accipere debebant,lgis dolore consectus, ubi somnique incapax, renouare decreuerum I sequelire Pone Naiaegritudine consumptus interi j t. Successo- Senonensi Praesulae, Venetos Caesari privser irem habuit Leonem X. qui statim occulte cittat: praesertim quod Cesarem non ita pri- Maximiliano A. Ferdinando in Venetos con- CLXvilidem in priuato colloquio dixisse constabat, selfirmato scedere, conuenit, ut reliqua terre- decem di septem iniurias sibi a Gallis illatam stris Venetorum ditio armis deuicta, Fredi. - . data o asione viturum. Ex aduerso Anna nando Austriae Duci nepoti Caesari tradere- Regina, cum eis, qui Renatam filiam Caruoitur Ludovicus etiam Gallorum Rex ad bellum nepoti Mari liani cullocare cupiebant, ita Italicum resumendum accensus,cum Veneti; CLxix. diuerebant . Ambitionem , atque utilitatem iocietatem coluit; uti illi decempeditum mil-
pud eos , qui rerum patiuntur, semper locumllia, octingentostrauis mille quingentos leuis ar- inu. Principem obtinere , eateras animi assectionesimatur Wintes pro Genua,A , Mediolanensir; ιstis plurimum pulentibus cedere, ac posthaberi:inmeipatu recuperando mitterent. Ludovicus q-d maius beneficium Meipere Caesar potest, vicissim mille quingentos eataphractor , octιnquam si sumpta de Venetis ultione sua recupe-lonios leuis armatura equites, octo Germanoret ad nepotem Caruum printipatum Me- rum,septem Gallorum peditum millia in armis
distinensem transferris Hispanum Ferinan thaberet, opem ue ferret, donee quicquid ante dum vel nuentem Carili item nentis utilitatii me cense laedus in Gallia Transalpina ,
253쪽
Sat. Απα. Taurisamque apro Transpadanam vocant
in Italiam ) Henet ι posita fient , insuam potesta
tem rederisient. Valido itaque contracto exedicitu profectionem Galli parabant; Livianus
interim Pischeria,&Valegio receptis. Cremonam tentauit, & Brixiam. Mox Galli nu mero viginti mille, mira celeritate Alpibus superatis , Tramutiae, & Trauli1j Ducum auspicijs in Italiam descendentes,Nouariam op pugnarunt , ubi Maxιmilianus vortia cum quatuor Helvetiorum millibus praesidio ade rat. H. spani milite validi studebant ad Pla centiam, Padum, & Trebia iungere ponte, ut cum Heli liis arma sociarent. Ex aduerso Veneti obstare, ne iungerentur castra. Cumque acies inter Gallos & Helvetios breui im mineret , canes ingenti numero, qui heros suos in bellum sequuti fuerant, e Gallorum statione in Nouariam , ac proxima castra ad ς- Helvetios celeri transiere cursia, eorumquipedes ore lambendo, caudaque eblandiendo,
quasi futurorum praescii, se se victoribus submittebant. Helvetij hoc quasi ostento freti , intrepide prodierunt in aciem. Pugna primum leuis, mox crudelis exarsit, diuque circa bellica tormenta dimicatum est, quae Gallo adimere serox contendebat Heluetius. Mox ex Nouaria Helvetiorum erumpent phalange, laborantibus opem latura socijs, Gallorum reprimitur impetus , caedesque --rum insens edita. Retulit Heluetius victor opima spolia; ex Gallis desiderantur supra de cem armatorum milliar ex Heluetijs circiter mille quingenti, inter quos Matinus eorum fortissimus ductor. Regij exercitus clade Ue-ncti permoti , retro caltra ad Athesim , relicta Brixia retulere , atque in reditu Lenia cum oppidu Livianus recepit. Sic Belli alter. nante fortuna , dum Hispani & Helvetii coniunctis cop is feruntur in Venetos, Pischeriam illi, & Leniacum iterum cum vicina regione recipiunt. Patauij , ruisi que moenibus Veneti inclusi , qui paulo ante Vor
nam tentare ausi fuerant. Montagnana vero,&Vicentia potiti Germani, in Pataumur agrum una cum Helvetijs irrumpentes, umbem ad Falsanelli portam muralibus tornaciatis quatere cccperunt . Sed ciuitas epregio mun ta hostile irridebat instillum; imo quotidie Veneti ex urbe erumpentes, prospero
Marte in aduersa agmina depugnabant , fC - Anu. Sal. da Germanorum strage; qui protinus obsi Τ dione soluta, ad Bacnitionem castra retulerunt , extremum abeuntium agmen Veneto procursante equitatu.
Dum haec in Italia geruntur ; Henricus C L X X. VIII. Anglorum Rex traiecto mari, Ter uanam Morinonum urbem obsidione cingit; m. ad quem Caesar cum pulcherrimo equitatu p rofectus, suo nutu & imperio bellum administrabat , quod belli sciens , & loco
rum gnarus esset . Eodem fere tempore Helvetii Burgundiam adorti , numero viginti mille , Anglico conducti stipendio, quibus. sar mille equites adiunxit, D ce matrico Mirtembergico ; Diuionem primam regionis obsident urbem . TramoLlius qui loco praeerat , ut imminens euit rei periculum , petito cum Helvetiorum tribunis colloquio , ita transegit , uti Rex omni Mediolanensis principatus i re sese abdicans, certis pention ibus sexcenta aureum nummum millia ipsis persolueret, hac una lege obstricti , vi domum redirent . Has conditiones durissimas, quas stig- gerebat necessitas , aequitas & occasio reuocabat : Regi namque mutandi aut improbandi non deerant cauta: Nam &Hel
uetij stipendia ab A lo ad praestitutum
solutionis tempus milla non cssa , causa. bantur. Interim in Morinis Galli abs Rege, CLXX tr.
vii commeatum in urbem inferrent, mi1i1
ab Anglis quibus Caesar cum quatuor milliu si it equitatu suppetias venerat , in fugam acti sunt, & vria auxilio destituta ad nonum Cal. Sept. deditionem fecit. Vel ut alii narrant, accensa Gallos inter &Anglos pugna, cum
acriter ab utrisque certaretur, cum peditatu,& tormentis leuioribus MaximiI., accurrit
Gallos prostigat caesis Francisco Spinola, &B ardo cum aliquot nobilibus;Lonruilia d minus & Frarita viui in potestatem venere. Capti sunt praeter eos 3 so. currus Onerarii 1 1 o. Uriam Carolus Archidux cum sibi tra.
di postularet: Angli contra iure belli suam
csse contenderent; Ea res, ne discordiae se mina inter iplos iaceret, urbem incendio euastari elacuit, salua immunitate zzmplo- CLxxiiirum. Sibi tamen non defuere Galli: concitato in Anglos Iacobo IV. Scororum Rege. Is sus.
254쪽
Catena Historica. Lib. XLIII. C .li L 249
. . Angliam bello aggreditur; sed Carbari iNon diuersa fortuna pugnabant Veneti . NA . in Anglorum regina praesentia sua augente vi-lHispani Germani ex Petra Iustinianorem ' .re,) ab Anglis ad Filum amnem occisus, fi-icribere placuit) eductis e Uicentia, de Uero
minae reliquit triumphum . Pol victoriae na copijs Cardonio Duce , Patauinum agrum nuncium, cum iam ante Caesar abijsset e ca-Isidissime depopulati sunt: ferro, flammata, stris: Hemisus Tornaeo celebri Nerviorumigrassatum. prophana dc Sacra pari scelere pol- ciuitate, Gallis erepta, de praesidio firmata,lluta. Sacratissimam Eucharistiam ut e flam
Germanis dimissis, in Angliam victor abiit. mis Cardonius eriperet in aede D. Francisci
extra Plebis Saeti mpii a conflagrantem,tauldeclinabat occursum terque accelerans,Me gione motus,semiustam ingressus ecclesiam, doacum fluuium ad Cittadellam superareo magna pietatis laude propriis manibus deuin contendit, ubi Venetus antea pontes resci te sumptam linteolo inuoluens, in vicini iderat, ad impediendum hosti transitum, limrem traduxit Ecclesiam, argenteo loculor tresque omnes a fluminis ripis abstulit, velligiose recondens.Furor inae Mergariam vLiincendit. Hic desperato transitu, Fontanellaque Troilo bello Duce per sit, unde modi- tentauit Hispanus; sed conspectis in aduersaco stagnorum interuallo Veneta urbs medio ripa bellicis tormentis agnaq. sagittariorumari posita conspici potest: in eamque Ger- manu ad impediendu transitu illuc profecta, manus bellica tormenta displodi iussit. Loco alio iter ilexit, ab incolis edoctius, supra tria postea Laee utina incenso, per quem artifi-lpassuu millia ad Noua Cruce, vado in ulterio-cioso opere e Medoreo flumine in aestuariae irem ripam transgredi posse.Livianus aute ut hinc inde transportantur nauigia, ad sumi peraloca hostiastrueret, itinera arborum bellus in castra redijt . Tot lacessitus G itruncis, ac glebarum obicibus per obliquum vianus iniurijs secum indignabatur hostem constitutis,undi'. dudusis serat, tormen- impune discurrere. Contractis itaque copijs,itaq. certis locis duposuit, Ac ad Bachilionem
ac quindecim dierum cibarijs sumptis, prius Lipla quadrato agmine progressus , quod ad
certiorato Senatu, patenti ad pratum Vallis Medoacu facere non potuerat, opportuniis campo acra in exercitus conspectit, summothic armis trasitu impedire cogitauit. Quo f mane celebrari iussit. Inde iinructa acie,n- isto,cu praelij capescedi necessitatem aduere tauio aegressus, ad Liminum octo millia pas-iret,ac ipe victoriae cociperetiaduocata coci Rum ab urbe prima castra secit. Germanusine milite excitauit,pone acie aduxit. Epis rotae vero quam cautissime poterat, Venetorum, assiduo cursu Hispanum montana petentem
255쪽
rso Maximilianus I. Imper. XLIII.
in in inlectabantur . Fatigatus Hispanus - VLmum pagum consedit, inde lamnam proficiscens, itinera impeditissima ostendit .
Armatae quoque venerorum cohorte no procul aberant cum tormentis currulibus.
Quumque iam advesperascet , castra eo loco firmauit, noctemque Plenam habuero
terroris, dum a tergo, a frontς, a latere crebris tormentorum ictibus petebantur. Pudites metu vulnerum prostratis humi corporibus iacebant; equites inter virgulta latitabant . Commeatus accestit penuria, rerumque omnium inopia: consumpta re frumentaria , solis iumentorum carnibus iam biduo milites vescebantur. Quare primo man Cardonius Imperator conuocatis Ducibus G. lumnio , Sabello , Davali, lauario, Aurcone, quid agendum in tantis rerum angustiss con- ivluitὶ ea vicit sententia, ut ornita capto itinere, retro Basianum versus dextrorsum castra mouerentur, eo consilio, ut Liui . nus natura ferox, pugnae auidus in aequum ad confligendum deduceretur , ubi tentata praelii fortuna , quum inconsulte temereque omnia ageret, facile vinci posset: quodli sorte ille pugna abstineret, illi dimissa
Vicentia, per Tridentinos montes , inuito Liviano , cum incolumi exercitu , Veronam reuerterentur incolumes . Adpriniata sententia , eadem hora Cardanius m.
stra movit: quod ubi Liminus cognouit, immoderato , ut erat, pugnandi desiderio, signa extemplθ canere iussit, hostemque incomposito agmine prope omnes intaquitur. Ille vero instructa incedens acie , ad Creatium ignobilem in agro vicentino p gum consedit, nullum dimicandi mora semirus, si a Veneto lacessitus esset: int rim Liuianus cum omnibus copijs appropinquans , in hostem ferociter ibat : erat autem in medio Creatii loco planicies satis ampla, & collibus fere ab omni parte cin. cia, habebat & profundam vallem, vepri busque dc dumetis plenam , paruoque riuo irriguam. Huc igitur uterque e rcitus instructa ad dimicandum acie processit. Sed prior L anus praemisso equitatu, ac tribus aeneis machinis , in hostem sero.
citer vadit : excepere irruentem Venetum impavido animo cathaseacti Hispano- An. I Lrum, Germanorumque equites, conciona Τ tbundusque ' erus hos in praelium a
cendebat . Primo congressu facile Venet rum equestri ala repulsa , L anus iam collatis utrinque signis , certaminequω iniecto, Balbo m a dextro cornu cum p ditum robore in hostium latua immisit, procurritque a leua eodem impetu Antonius Pius . At conuersi hostes, quod tantopere expedierant, praelium capessunt, pugnaque oritur statim utrinque atrox , ac varia, & implicita, quum pedites, equitesque immixti inuicem nullo ordine pugna, rent. Tantus porro fuit Venetorum equitum grauis armaturae impetus, ut ad signa usque
Germanus , Hispanusque bellatores locos immoti trepide refugerint: postea subsidio suis Libo, & Harcone aduenientibus,
aequata est in hoc loco pugna: certabaturisque acerbissimis utrinque odiis, norant autem hostes, crudelem, esseratumque Liui ni animum , cui si victoria contingeret, se ro omnes eius iussu aeque casuri essent: proinde Hispani, Germanique acerrime dimicabant , praeot tantes potius in acie pugnando mori, quam victi, captique indecora ca de extingui. Hinc Lmtanus in barbaram gentem Odra ardens, quae tot annis Italiam
belli clade afflixerat , Venetamque nuper rem ad Mestram penὸ cuerterati hostem, totis viribus debellare nitebatur, atque huc& illuc circa acies cursitans & imperatoris, de militii munus obibat, tantaque eius fuit serocia, ut summotus laco hostilis cesserit equitatus: interimiturque circa sigiis , C Mus Hispanas cum filio adolescente. Haec intuiti Cardonius, ct Columna in primam
aciem prouolant: α quid c inquiunt in mi.
lites, Venetum toties a nobis victum tumetis quae ignauia Z quis pavor t exes
mantesque eodem momento Dauatum Hs parium , dc Iauadeum Germanum tribunos
sortissimos cum subsidiatijs legionibus iubent in mediam Venetorum aciem irrumpere : horum tantus fuit impetus, ut cohors
Babonis Fufetelli vix conspectis signis , terga hosti turpiter verterit . Duxque ips
author fugae primus extitit , coeteri Vcr concepto timore ex Fatiis fuga,qui vir omnium
256쪽
Catena Iliuorica. Lib. XLIII. Cap. III. 2SI
Sal nium sortissimus in Uencto exercitu habeba. y tur, pedem referunt: tum hostis Duce Alarcone viro impigro, in turbatam aciem impetum ficit, cedunturqueplurimi ab Hispa nis, & plerique metu acti signa deserunt,alij trepidant, nonnulli effugiunt, restiterunt tamen re iam propemodum inclinata, militaris decoris non obliti aliquot fortissimi Ductores , pugnamque tape reparare, LIulano
ubique accurrente , adhortanteque conati
sunt et verum deiecto imperatorio vexillo, obtruncatoque M. Antonio Montano, qui illud equo vectus alte sublatum gestabat: terror omnes cepit, inde aperta fit fuga, ac equitum , peditumque ingens caedes oritur: proinfligaturque tandem Venetus Ma clade exe citus: nam supra quatuor armatorum milialia desiderata sunt, occubuereque in acto contrucidati hi clari nominis viri, Sacromorus Insuber, Hermes Fentivolus, Dan. 'Baptista Datus, Ioannes Letius, & Seraphinus GL
Iia , Alphonsius Mutius, Philippus Carseolus, Hannibal Simonius,de M. Saxatellus: alij autem ad Bachilionem delati, sese in flumen metu hostium insequentium proiecere, qui ad unum aquis absorti sunt, in quibus fuit
Antonius Pius,Ductor clarus,sachiique armorum in Veneto exercitu illustris, & Constantius filius: multique ad montes profecti, vibiam seruarut: at Meleager Fortiuietas,& C
ruus Montonius claris Iimi bellatores post dissipatum exercitum media fuga oppressi ab
hostium equitatu circa Vicentiam interficiuntur . Ex Legatis And. Lauretanus , quum captiuus traheretur , qui maguam,s viseredimeret hosti pecuniam pollicebatur, orta inter Hispanos, & Germanos controuersia, cuius ille esset Potestatis, stans in medio armatorum, a temerario milite iugulatur: alter Legatus Aia. Gristus,veloci equo Vincentiam profugit, catharae aque statim demisti, vix in urbem per portulam exceptus est. Livianus autem Imperator cum paucis equitibus ad Bachilionem contendens , magno vitae periculo rapacissimum flumen tra. nauit, Patauiumque, Deum incusans, serecepit : capiturque ab hoste Ioannes Paulus Bassemus, ac plerique alii cum eo viri illustres venere & in victoris potestatem: tormenta currulia, castrensia impedimenta, ac signa
Tom.VII. militaria, cumuli armorum, sarcinae , atque Sa At. m.
utensilia ablata; & quod luctuosius est, cam 'picadaueribus,&sanguine oppleti. In hac autem hostium victoria, mitis Italus, Hispanusque, contra, Germani efferatissimi fuere: hi enim Cadubrinae cladis memores in Venetos milites s quicunque in suam venere pol statem inhumana crudelitate saeuierunt. Et haec est Uicentina illa clades ,& virorum illustrium caede,& rerum bellicarum iactura memorabilis, inexpectatoque euentu foeda,& acerba, unaque omnium mentes pavor
perculit. Fertur Prosperus Glumn Italici nominis studiosus, licet Hispanum moereret stipendium , per Alexandrum Si linum familiarem contubernalemque suum Liuianum paulo ante monuisse, cuius praeproperum in bello norat ingenium, ut praelio abstineret, quum prorsus, si in aciem descenderet, aduerso Marte vinceretur. Sed illo Prosperi monita parulfaciens , quod existimaret haec ab eo dici ad remorandos futuri priet ij successus, in cladem hanc inexpectatam incidit, quae Venetijs obnunciata , ingenti ciuitatem moerore affecit , stuporque cepit omnes rei ita insceliciter gestae, quum victoria certa expectaretur,qua Liuianus Senatui sepe per litteras constanter spoponderat: & sane nisi tam temere ad pugnam properatum esset, hostis fame domitus, sub iuga sponte venisset , memorabilemque ac in . cruentam ea die Venetus victoriam reportaLset sed res pretier humanam opinionem contingunt . Nec tamen Patres aduersa fortuna agitati,solitam sortitudine animi remiseriit: nam in tanto Reipub. vulnere, magna constantia usi sunt, qui inexpectatae cladis dolorem Leriam culpa contractae prudenter dil- simulantes, ad eum statim duos amplissimo Senatores Petrum Balbum , & Dominicum Triuisanum destinarunt, congratulati quo ei sunt Senatus nomine, quod se hostium manibus eripuisset, incolumisque Patauium reuersus, copiarum reliquias seruasset, eumque solando ad ambas urbes Patauiam , dc rusum solita virtute tuendas cohortati sunt, ipse modo constanti animo bello in cumberet , nec victorem holtem timeret, quum Veneti parati sint, reparato exercitu bellum eodem ipso Duce ardentius prosequi,
257쪽
S ι Ann quibus verbis non parum Liviani animus in '' erectus est, tutandique Imperii maiorem fiduciam cepit. Imitatique in hoc Veneti stat Romanos, qui C. Terentio Varroni nimine succensuere, cuius unius temeritate illa insigni clade ad Cannas accepta, eversiam pene corruit Imperium, quin e castris Varroni accito, urbique appropinquanti , obuia
Senatus ut Liuius prodit) essus ias, gratias egit, quod de Repub. non )esperasset. Idem
ferme apud Venetos erga Liuιanum animorum habitum fuit, qui tantam cladem eius culpa contractam prudentissime diminui antes, iram continuere, ne praecipitis viri
Lxxvi. Eodem tempore Matheus Gurcensis Romam profectus , ut Pontifici Caesaris nomine Gniauri praestaret obsequium: Aduenienti Leo Pontifex insignia misit Cardinabatus, quibus ille,
antequam veniret in urbem , uti noluit . Annum clausit Marani t oppidum est mari- C timum in occupatio a Germanis facta proden-Σ . ahis te Bartholo loci si cerdote, familiari Alexan '
...is 's dri Marcelli, qui oppido praeerat. Fartiali fraudi , Christophori Fran pani associatur
impietas. Maranae villae agret aes, studiosi Veneti nominis, hostium commeatus intercipiebant ; horum ducentos Frangi panescapit,& oculos crudelem in modum eruit; dcxlc-Gq. manus pollices singulis abscindit , AEginensium exemplo, quos olim Athenienses simili iniuria affecere; villam postea incendit. Ita Veneta res soris afflicta,nec domi quieuit, L. I fatigata incendio ,& pene maris inundatione concussa. Tot casibus tamen minime stacti Marana Maranum terra , marique obsident . Sed ' strenue gerentibus, propugnaxoribu cum ad classem se reciperent, ipso obsidente mare,
triremes inuenerunt aquarum obsessas refluxu,in sicco iacere: quod ubi hostis aduer
tit, non omittendam tam bene gerendae rei occasionem ratus , magno impetu crum
pens , classem aggreditur; triremis capitur in solo destituta , praeter tormenta, &insignia aliquot, quae Uenetus amisit . Non eropterea cessabat Pontifex consilia pacis miscere: Chirographum Caesari, & Venetis dederat, quo nihil se absque partium consensu
pronuntiaturum; promittebat cum iam Ueneti de reddenda Verona tacerent, eo rem adducere satagebat, ut positis armis, pacis AU. Lleses intra annum reciperent. Interea propo- 'nebat Caesar ea loca, quae vel ipse,vel Hispani
in Patauino & Taruismo agro caeperant,reti-ncret, Crema depositi nomine acciperet,id'. intra proximum mensem ratum haberetur, de tum Veneti viginti aureum nummum millia, & altera totidem intra tres menses C sari penderent. Has conditiones Veneto repudiante , Livianus in Forumtulij profectus, Portum Naonis, Monte Falconis recepit, sed non seruauit. Caesar Oeni pontum profectus, dum cum Pro ge Neapolitano belli gerendi consilia miscet , de pace Anglorum cum
Ludimico nuntius I. peruenit. Sororem suam iuuenculam Henricus Gallo dederat , nama Lxxv III prior,eius anni initio evivis excesserat. Pon- fα' ιtifex vero ne Ludovicus Anglorum metu - Regis Gat lutus, in Italos arma conuerteret, nouum 5c
ipse cum Maximiliano & Aragonio foedus rcussit. Iam enim Gallus palam profiteba- tur,non staturum pactis, quae amostius suo e.iniussu Diuione promiserat:& obsides Heludi LXxIX..tiis dati, se fuga subduxerant. Dum igitur '
ex Gallia noui motus initaret,Rex nouae nup- - ι tae amori, praeter aetatis, & infirmae valetudinis rationem plusculsem indulgens,in febrim incidit, qua noui anni Calendi S extinsuitur. His Successit in regnii Franciscus Halesius gener, eus L mxEngolismensis regulus, huius nominis Rex ο- Gallorum Primus, socero e regia stirpe gradu proximus, cui Claudia eius filia uxor erat. Is sal Ana. eodem die, quo regno initiatus est, Medi RF.
lanensis ducatus titulum simul assumpsit, & e
foedus cum Venetis confirmauit. Helvetios LX X. quoque tentauinsed hi nec legatos audierunt: minantes, nisi Gallus promisti seruaret, se in m Burgundiam arma laturos. Hoc rerum statu Imperator volens amnitatibus, & clientelis domum firmare, toninem Cuspinianum VI ιι suo Pannoniae Regi nunciatum misit, ab inopinatum Gallorum Regis obitum, dubiosique Helvetiorum motus, inter rum ei non fuisse , ad
expetitum venere colloquium cum eo, gr servire
illius Sigismundo Polonia Zere. Ad VI. Idus
Iulij, placeret omnes Viennae Austriae conuenire.
Id cum facturos esse audiuisset; Venit Caes arcum splendidissimo equitatu, & ad quintum
ab urbe lapidem, obuiam illis progressus, marce Trautinans dorma pernoctauit. Postri.
258쪽
SOLA . die Reges quorum Susemundus eam noctem l Ira cres potentissimi principes,cum suo quis- sal. Ain. c. ti via Hamburgi, frater ponte ad Leitham egerati l que comitatu, cum in apertis campi, stetis i H Caesarem perrexere, iam arce egressum. I ient, Maximilianum ita fantem comme.
morant. Hae es dies quam fecit Dominus ,
exultemus, s utemur in ea. Moxque intulissse Sigi'undum. xit Deus hune nostrum con- Mentum Reipublicae salutarem. Viennam inisgressis, dies aliquot dati colloquijs ubi, cum Maiustio Regi ex Anna Gandala sillustris ea in Vasconibus familia est liberi Ludovicus Se
Annaestent, de his ita conuenit,uti ambo Austriacis illigati nuptijs, perpetuae paciS, a Lxxxi Citi que imus confirmarent. Sunt qui Via d. latim filiae coniugium Caesari prius sit Esse affirmant,eumque respondisse: auditumr sibi aliquando ex parente Friderico; principiat ate prouecti mitius non posse adferri mortem, quam si ei iuuencula coniugatin. Consultius videri, si Anna alteri nubat nepoti. Ad decimum
Calen. Augusti, qui dies publicae sponsilium
confirmationi dictus erat, Maximilianus
utroque Rege praesente, Anna coronam a
ream impoluit; haec eum sorenti sertod nauit. Hinc ad D. Stephani itum, ubi sacris peractis,uerba praeeunte Strigoniensi; Anna, accepto in fidem annulo, ita Maximiliano
desponsa est, ut intra annum aut Carolo, aut Ferrinando coniungeretur. Luriuiso Maria
saris neptis, praesens ipsa desponsa est,
lachrymas ubertim fundente Radisuo. Nu ptias excepere epulae, ludi, choreae cusa mis. filia,que hic habes.Est etiam nummuS trium.
phalis Si semundi Regis Poloniae , quem deuicto Fasillis Moschouitarum Duce ad Odisham Anno a s r .rerum felici successu, mo talitatis nihilominus memor cudi fecit, sub lemmate, quod latine senat, ius omne vivens poscit. Lampas vitae humanae typus est: qua oleo, seu humido radicali deficiente, extiniam, mors subsequitur, cranio significata . Liber sacrarum literarum de vitae huius fra gilitate mortales admonet. Porro classicum Gallo tonante,a Uenere redierut ad Martem.
Sperabant plerique Franescum Gallorum Regem primo sim inausurationis anno,nihil
noui tentaturum. Cauar vero & Fer andus consilia inuicem communicantes longe
aliud,nec frustra sibi persuadebant.Mouebat
viros prudentes iuuenilis Francisci aetas, ani mus gloriae appetens; quem Foseu recens felicitas ad tentandas res Italicas facile petamoueret: tum ingentes belli apparatus a L ι-Δvita relicti, ut non de nouo consigere, sed iam bene prouisum persequi videretur. Le vim itaque Pontificem , atque Helvetios tria belli societatem solicitarunt. Papa vero blan dis sermonibus utrobique beneuolentiam raptabat . Helvetij veterum contumeliarum memores, pro Italiae tutela foedus ineuntes, Burgundiam , & delphinatum inuadere susceperunt, acceptis in singulos menses a cce. teris foederatis,triginta nummum aureorum millibus. Ferdinaudus quantis postet capias a tanta
259쪽
Maximilianus I. Imperat. XLIII.
SM.A . a sentc Rapido , aut Perpenniano in Galliam ' eodem tempore immitteret,ut Gallos ab alienis inuadendis ad sua reuocaret . Intere.
Lxxxii. Franciscus cogendae in bellum pecuniae, ac militi conscribendo intentus suadente Prato Gallis ori Cancellario, magistratus vendidit, nec sinen uri iniuria venales enim magistratus, venales quoque sententias habere consentaneum est in
Pecuniae natus, militum Franciscus curam xxxvi haberet. Is Petrum 'Nat aream in custodia ha
bitum accersivit squem pugna Ravennat captum Ferdinandus neglexerat , vel quod fugitivi infelicitatem pugnae in Nauarrum referrent; vel quod Feriunandus de Duco multum aetate prouecto redimendo parum curaret) ω sua pecunia redimens pretio viginti nummum aureorum mille tanta erat
multa in Nauaris caput, & Regulo Lonrauit. lano donata ) sex Cantabrorum , Vascol nimque millibus praefecit. Priusquam tamcn se Gallis sacramento obligaret, se Ferdinando excusauit:quandoquide de ipso redimendo nullae Ferdinandus curam adhibuisset, se necestati
XXXIV. cedere. Tanto apparatu fretus Franc scus,
cum Lugdunum venit; ubi Angliae Regis audiuitlagatum , conantem a Mcdiolanensi expedi Ba. tione Gallos retrahere; quia haec expeditio Christianam turbaret Rempublicam. AS-nitatem Franc sci cum Carolo Austriaco inita aegre ferebat Henricus, ac tantos principcS reformidabat concordes.Franciseus porro nihil ea legatione commotus, a proposito itiner non destitit. Helvetr de eius aduentu in Italiam moniti, Gallorum magis odio, quamltipendiorum spe, ex Allobrogum finibus di
siaut gressi, circa Nouariam consedere . Tentatiit ε m. Rex priusquam acie dimicaret, sibi eos con ciliare oblata ingenti auri quantitate: condi tionesque placebant; verum Cardinalis Sedunensis vir ferox, ac pugnandi auidus omnia a turnauit, Helvetiolque ad praelium capessen dum accendit: Vnὸe Regius exercitus No
uaria occupata, ad Marignanum iuxta amnem Lambrum signa constituit: atque ite- Liviais., rnm de pace cum hoste agebatur, quam Se dunensis semper reiecit . Interim Liuianusne socio Regi deesset, tentabat tantiscios,&Hispanos auertere, ne cum Helvetiis castra
coniungereiu ; Venetisque copijs proprius aclmotis, Laudam proficiscitur : indequ aegressus, hostium vestigia instructa acie sequebatur. Trialitus vcro praetoriana cohorte propc Mediolanum accedens, & per caduceatores urbem Regi tradi postulans, superbum tulit responsum. Advenit postea Sedunensis cum copijs, qui statim aduocato concilio , in quo Dux Vortia aderat in ostius & δε- ardus , ac Ronna Helueti, viri fortissimi,
suasit,ut illico cum hoste aperto campo praelium committeretur: & ne instabiles Helustiorum animos mora reuocaret, falsum rumorem disseminari iussit, Gallos cum Hispanis manus conserere, proinde in aciem pro deundum esse; qua simulatione ad arma repente conclamatum est , Mediolanoque subs ignis liam prope Sole in occasum vergente
ad viginti quatuor Helvetiorum millia, Duce Sedunensi, in Gallos erumpunt: illi autem ad Marignanum sedentes,subita hostium im pressione, vix spacium acies explicandi habuere: impigre tame Regi j Duces Portinius,
Triuitias , Nauarus , in primum agmen a currunt, hosteirique ferociter inueetum sustinent, diuque pari fortuna certatum: siam mouetur tandem loco Vasconius , Germanicusque peditatus, qua in trepidatione septem currulia tormenta Gallis sunt adempta; maiorique vi addita, Heluet ij primam aciem profligant, con obatique eodem impetu in
media agmina feruntur, caedesque utrinque oritur atrox, ac pugna usque in noctem sanguinolenta protracta est: iterum, vix orta tu ce, certamen initum, tormentisque hostem loco summouere Galli conabantur . contra,
ille ordines seruat, morique potisis, quam C dere statuit: id Erebonius, & Triuisitis conspucati, cataphractos equites egregiae virtutis in Helvetium peditatum statim immittunt, quorum impetus pugnaces hostium manus paululum compressit;nec tame mota est loco aduersa acies, sed maiori audacia prassiari cς-ptum ; accurrentesque integrae Helvetiorum
cohortes, equitatum regium a tergo inti durant: tum redintegrata pugna vehementius incrudescit , Rolliusque , & An a dus, & donna in primam aciem aduolant, Gallosque armis fatigant . Duces quoque adsunt regii non minori fortitudinis excin plo: ferociter tamen Helvetius instat, cir cumuentique Galli pene in sugam vertuntur;
260쪽
Catena Historica. Lib. XLIIL Cap. III. 2SS
SH. A . tur; sed Regis praesentia animati, locum re in in tinent, totisque viribus connixi,in Helvetios acerrime pugnant. Rex quoque armis in. gnibus cultus, coronamque super cassidem auream gestans, in media acie versatur, suisque pugnans adest, haeretque circa eum tota
praelij vis. Ter halla in thorace Rex percussus suisse dicitur, cruorque occisorum in eius oculos per galeae rimulas quandoque prosiluit, & iam Regii cedere videbantur; missaque ab hostium Ducibus sex peditum millia
uno agmine in Gallos a tergo irruebant: at Limanus a Rege per nuncios alios super alios euocatus, Veneta castra e Laudensi agro m uit,ipseque ante alios, ut certamini interesset,
cum quinquaginta tantum equitibus praecurrens, in hostem fertur; iussitque reliquas copias sub Dom. Contarent Legati ductu ad properare. Phalangem interim illam sex mille Helvetiorum Livianus invadit, hostisque
cx templo turbatur, cum Veneta signa conspexit , ac magno timore illi permoti, fugam
circumspectare coeperunt: appropinquante postea uniuerso Veneto exercitu, instructa
ad dimicandum acie , priusquam ferrum miles stringeret opertam Helvetius in ea par-
re fugam cape issit; &ex quinquaginta illis
equitibus, qui Livianum sequuti fuerant, cecidit sciopetaria glande craiectus Chi pinus Ursinus 'tiliani comes, magni supra aetatem adolescens animi, qui a Nicolao patre nostri exercitus Imperatore, viro fortissimo, , terisque maioribus suis, ita cadendo minime degenerauit: vulgato autem Veneti exercitus subito accessu,&Regiis strenuitas, sortitudoque addita est, & Helvetiis eodem tempo. ris momento imminuta. Inclinata iam re, quum per altum diem dubio, cruentoque Marte utrinque pugnatum esset , Heluetij α viribus diuturno certamine exhaustis, &Venetis nouo appulsu irruentibus, magna
caede profligantur : nam supra quindecim millia ex his desiderata sunt ,& reliquos Venetus equitatus insequutus multa occidione Mediolanum usque prostrauit: nec incruenta Gallis victoria fuit , quorum ad C sex millia in ea pugna ferro periere . Hu- poli Francisicus, Helvetiis domum abeuncus M tibus , Mediolanum ingressus est a Vortia , se V se in arcem recepit. Huius rei fama territus Pontifex, per Allobrogum Principem cum μι Ana. Rege pacem fecit : Octobri ineunte Vori 'i 'tιa arce dedita, in Galliam captiuus abducitur ibique obijt; Francisco vortia fratre Ssinia
relicto, cuius etiam fortuna varia, & inconsulis infausto amborum principatu , Vortium nomen , quod tam clarum in Italia re-
suffit, dira fati acerbitate extinguitur. Huius expeditionis testis est nummus castrensis cuius in honorem Francisii Mediolanensi occupato ducatu . Duo globi, terrestris atque coe let is sub lemmate Vetus nonsusscit Irtis,
quem vide pag. 218. littera L. num. I P .
Interim Veneti Gallis iuncti, Brixiam obsc- cderant, ibi febri correptus Livianus obiit j
Sed cum ab Hispanis, ta Germanis, ciuitate mares. aegressis, bellicus puluis incensus,& tormenta aliquot abducta essent, & re lates Ge pinu a cnorum copiae, numero viginti mille aduenia Uam odis
tare dicerentur, obsidionem soluerunt: in 'Galliam redeunte Francisco, ineunte cius sὰ-culi decimo sexto. Hoc Francisci successa Arragonius de regno Neapolitano solicitus; noua cum Cesare, & Anglo agitatiat, quae
expedire non potuit in morbum rclapius, Lxxxvii quo correptus obijt, regni sui anno X LII. Fendinam Fuit Ferdinandus optimis virtutibus, summo mari. ingenio, consilioque & rerum gerendarum dexteritate insignis . Mauros ex Betica regi O- ne, quam cum magno Christianorum pro bro octingentos prope annos tenuerant, zxpulit: tot punicas urias a Syrtibus ad Hercu lis columnas coeperat; nouum Orbem Euro-peis antea incognitum aperuerat: regnuma
Neapolitanum summa prudentia ac virtute vendicarat: Quia tenacem, & auarum plurimi dixerint; mors ea suspicione liberauit. Cum enim duos de quadraginta annos regnasset, nullos reliquit thesauros. Triginta circiter dies ante cius mor em Consaluus q ai LYYYVni rerum gestarum gloria clarus magni Dι s C.-μιαι
cognomen accepit) extra eius comitatum, ' 'qui illi propemodum interdictus erat, Femdinandum quasi ingratum accusans,mortuus erat Eximios tamen funeris honores , q ii
solis Regibus tribui selent, Rex exhiberi
iussit. Audita Ferdinandi morte , Franciscus ad Neapolitanum regnum iam antea propen sus,non multum in eo inuadendo negotii sibi