장음표시 사용
301쪽
Iupiter Mutus. Lib. XLIII. Cap.Ill. 299
exemplis posteros erudirent, quae gelia essent ribus inueniretur . Extat eius oratio nabita& signis notasse, & filijs narrare consueuisse,lin Senatu, qua unum ait principi comparan-& quasi per manus deinceps, α haereditarialdum prosperam tu memoriam tboqui fama co- quadam successione, alios alijs narrando tra itemptu contemni virtutes. Mortui, cu historiae ιairadidisse. Itaque rerum gestarum memoria , monumento post fata supersint:ita viuere deis non librorum paginis, sed hominum ani-lbemus,tanqua non morituri simus. Tiberiusmis, & signis conseruata fuit, donec scri- cum graues posteritatis praesentiret cotum bendi ratio reperta est. Haec de origine ,llias anteacta misere querebatur vita, Sc metu nunc de officio, quod ex fine cognoscitur .sinfamiae pgnitebat haud fuisse probum Eranti κ. Veritatem dicunt , sed nos medium volu- ei Romani fasti muti censores, qui dum vi πι- , quam alij finem faciunt. Placent ij,itia carpebant aliena, lectorem accusabant; & Y:v visa. qui historiam vita marisbam appellarunt .ivellet, nollet, patienter a seipsbserebat, quia Fens Nam ex praeteritis futura praenoscimus,prae-inondum agnouerat , a mortuis principessentia providemus. Per veteres historias sale- obiurgari, re veritatem, quam inter vivastat Basilius Imperator Leoni filio ire ne re. non inueniunt, inter mortuos quarere; & incuses: ibi enim reperies sine labore, quae a lanteacta secula retrosectere, totaque anticum labore collegerunt. Quid utilius, atqueiquitate curiosis oculis diuagari Quanta
iucundius, in numanae vitae theatro, quam cum voluptate exterarum gentium risus, a cautum fieri alieno periculo exempla om- cceremonias percipiet Quanta animi aut-nigena capere , quae ad usum tuum quan-lditate ancipites bellorum euentus inter alios, documque traducas; maximosque viros in atque alios Reges temere exultantes auscul- consilium vocare, quorum monitis de ima tabit Quanto denique oblectamento surperij auspicijs, progressu , & fine cognos-lgentium , ac resilientium regnorum vici Lm . ia cas: Vt ninc vel ad maiorem frugem virtu-lsitudines, factae praeter sp m optiones Im- tis inflammari, vela vitiis deterreri possis. peratorum, deturbati per summam nefas Geminum itaque damus Listorie finem. Vir Ihaereditario imperio clarissimi heroes, omintutis amorem, & vi iij odium. Utrumque nia omnium saeculorum monumenta cedri- Fama conciliat , quae in historia diuersatur,inis notata membranis agnoscet Historia cuius timore boni cupiunt fieri optimi, &ivna est, quae aetate iuuenem reddit sapientia ki mali non audent fieri pessimi, vel pessimilsenem. Historia una est, sine qua senes re- Fama εμ simulant boni fieri . Hero tratus teste Tm.lpubescunt. Nescire ait Tulliusὶ qu d, an-go Pompeio, Manlius Capitolinus teste Lia tequam natus fias , acciderit , est semper esuio magnam quam bonam aucupabantur fa-lsipuerum. Hinc eit, quod Demetrius ille mam. Incredibile dictu quantum laceret in iPhalereus Ptolomaeo Regi lapius daret in famiae metus etiam eos, qui cum corporo aures. , ut libros lectitaret. Nam cum di putant animam interire. Nam quandiu vi- vitiis vereantur amici admonere, ne Prinuunt de posteritatis opinione solliciti , saeta cipis animum offendant : ea omnia histopius vota faciunt ait Bodinus in pria. metu-iria, quin erubescas , demonstrat ; qui di lut se mortuis, quamquam Nero id opi, vacilles, pronuntiat; quin ipsa vereatur, bat, ut se vivo, terrarum deflagratio con- apponit. Quis immunis, ut Historiae t&sequatur. Tiberius Augustus, qui multa Ibutum non debeat obsequi j Sine historia F.-.ρ. Crudeliter, ac libidinose animi quadam im- nullus orator . Opus et ait Quintiliana; s itum ra- Potentia gessit, maiora non patrauit; quiallib. Σ. c. s. ut praeceptor Rhetoraces suis au- fama, quae regium flagellum est, quoticii lditoribus historias euoluat, historicos quo O '' 'eum verberabat. Hinc flagitiorum latebras omnes diligenter explanet, unde orationum in remota quadam insula quaesiuit. Cumque argumenta deducaui. Milites, licet interaria XUI. imperio se minime dignum iudicaret, patris morum strepitus nec leges exaudiant, hi isto patriae appellationem, & imperium obstin trias lectitant,ut maiorum recensentes exem- . tissime ut Tranquillus loquitur in recusauit: p .commilitones inflamment. idquid otij l ne mox maiore dedecore impar tantis ho. o- nancisci poterat Alexander,totum lectitandet
302쪽
3oo Maximilianus I. Occia Imperat. X LIII.
imp ndebat historis , Homerique Iliado, quam etiam dormiens puluino subiacebat , a leo dclectatus, ut sine Homero liaud sbmnum caperet . Unde tot victoriarum causa Alexandro una fuerit , Achillis virtus . Multa de Caesare circumserunsur , quod aemulus Alexandri, cuius victorias cum lege. ret , lachrymas uberius estuderit , quia ea aetate , qua ille torrarum orbem dimuerat , nibit adhuc Misisset. Haec tame consulto omitto , ut illud tantum ex veteribus reseram ex L. Lucullo . Qui ut inquit Cicero in cum esset Roma ad bellum Mithridaticum profectus , rei mil taris omnino rudis; tantam inter nauigandum rebus gestis legendis operam posuit , ut cum in Asiam venisset, maximi illius Regis consessione , atque iudicio omnibus
quorumcumque saeculorum Imperatoribus anteferretur. Sta ne vetera conquiramus, Turcarum principem recense Selimum , cuius maiores cum ab historia velut a fabulis abhorruissent, primus ipse gesta Caesaris in linguam vernaculam tranSserri mal dauit , eiusque imitatione tantum profecit , ut breui magnam Asiae minoris & A. Dicae partem cum imperio maiorum coniunxerit. Huic adde Lusitanos Duces, Al- quercios, Almeidas, Castros , qui ait aestarem. ra manu gladios, altera libros historiarum gestabant.
xvii Q πrunc aliqui, an historia si Vtilior
Reipublicae, quam Poetica, aut Oratoria Superuacua porro est quaestio; nam in Or,tores , Poetas non minimet sunt querelae. Lucianus in totum oratorum genus inuehitur, quod multa machinamenta capiendis iudicum animis comminisci soleant. Lacedaemonii ora toriam exegerunt et resert autntil. LM. 2. Athenientcs, penes quos ipsa eL floruerat , si non omnino ablegarunt, certe mutilam,& veluti recisam c flectru nt,dum ab orationibus commiserationem, Sc ampli.
ficationem , duo acerrima tela artis oratoriae remouenda curarunt. In Poetas Fudaeus refer fuisse at quos, qui in amplissima curia, pro tribunali censuerint poetas omnes cmmandos , poeticamque trans Alpes relegamdam, voluti Re pub. pestem. Caligula more tyranni. Homeri, Maronilque scripta sa- i mis abollare concupivit. Plato poetas iuue tuos carnifices appetabar. restoriam sali λ- linantis) nemo ag tream,nemo OK ndit,nullius patrocinium, quaesit innocent iii mare quirit : nullius peti maledictis potuit, quae praeclarissime de uniuerso hominum genere ut bene merita. Hinc utiliores Reipublicae boni scriptores creduntur, quAn bom lmperatores . Quia hi suis tantum dum vivunt, consulunt. Scrietores veru criam postiris. xviii unde Salustius gloriatur in IuFurtha, maius commodum ex suo otio, quam ex aliorum in re nego; ij, Reipublicet venturum. Accedit quod Scriptorum calcaribus excitati Imperatores, pro dignitate imperium administrent. Apollinis oraculum quaerenti rinoni , quo pacto ad virtutem euaderet respondit, si mortui iam nis colorem indueret, idest si veterum historias lectitaret. Sic Demetrius ille Phalerius sepius Ptolomm Regi dabat in aures,ut libros lectitaret . Tandem nonne ille Reipublicae credendus utilior , qui maioribus praemi js cuuium benefacta condecorat: & malefacta
supplicijs maioribus assicit λ quia praemium,& poena sint claues Reipabi caeὶ Nemo dubitat :& hunc historicum assero, qui calamotu plet, quod glia us non audct. To a inteis riret gloria , ni scriptorum studia ab obliuione assererent militum gesta. Omnium simul cum vita caderet recordatio, si suis in hortis
mulus, fui Achillis ervus es texerat, nomen
pingrue inrufiet. Susp .ce M ixιmiliani Impi ymbola ; quorum in altero Iupter est, qui Sauria, confracta falce, tempus alligat, ut fibulantur poetae, sub lemmate Aeternitas
temporum, quia per aeternitatum caduca, retemporanea seruant Annales
Saturni falcem perrumpit dextra Tonantis Ducit , Est misera vincula dura sis. . In altero Deucalion est una cum Arra , qui ossa magnae parentis, idest lapides rerrae retro iacientes, genus suscitant hum
Non minori historia prod sin lapsi
reparat , mortuos filicitat , sedu G ter pontus . Ouidiua . Quae et .in
303쪽
heroum gesta non seruat historia , obliuioni data famelicum deuorat tempus. Iare itaque cum Deucalione & Pirra canat Historia, Naegenus in notis restat mortale duobus. Lauda modo Maιαλι ni I. Imper. studium um rein parando generi incumbit Germanico, & sedulus arborem nobilitatis inquirit. Vos in-M , Alta rim Di te Principes non minus hostium
timenda. secures, quam calamos. Hi namque quandoque acrius feriunt, quam acinaces. Alexander Seuerus literatos amabat homines deformidans eos etiam, ne quid de se asperum scriberent Lampridis teste . Solimanus crebris lauium invisebat muneribus, quasi scriptoris magis verba timeret, quam Caroli
verbera. Cosmus indicem, aureis catenabat vinculis historicos, quod a literariis non lapideis famam speraret ardi Scijs. Utilis ita. que eli historia, necessaria , gloriosa, ter i
bilis & metuenda pricipue principi, qui post
Deum, quem timeat,non habet praeter hiilo. riam . Nec sine voluptate putes, libidinem κα suam & ipsa habet, quae morbum ipsunta is Vir tacere , imo sanare potest. Testes sunt Nar a. phonsus, ac Ferdinandus Hispaniae, ac Miciliae Reges, quorum alter a T. Liuio; alter a Curtio valetudinem amissam, quam
a medicis non poterant, recuperarunt. T
XXI. stis est Laurentius Massiceus solo historiar m .. za. dicamento, a morbo conualuisse dicitur, ex eius narratione, quae fertur de Compado III. Imper. qui cum Guelphum obsidione fregisset diuturna, nec ullis conditionibus a proposita, susceptaque urbis euersion deduceretur, ad extremum victus nobilium foeminarum precibus permisit, ut inuiolatae abirent, ea lege, ut nihil ex urbe nisi quod humeris possent, exportarent. Tum illae confidentia maiore dicam , an pietate, Ducem ipsum, maritos, liberos, parentes ab humeris suspensos gestare coeperunt : Ex quo Imeerator tantam coepit voluptatem , ut effusis prae gaudio lachrymis, non modo seritatem, & iracundiam exanimo penitus deposuerit, verumetiam urbi pepercer e ,&amicitiam cum hoste omnium acerrimo contraxerit. Quis igitur dubitae ait Budi quin historia hominum serocium, ac stupydorum animos
me compleat oblectationet ac v Tom. VII. rendum potius est , ne dum nimis magna voluptate capimur , utilitatem desse. ramus. Nonnullis ergo legibus lectorem circumscribam , ne utilitatem voluptas a
Breuem primo inquirat historiam; Nihil xxii. enim est ait Cicero in in historia , pura &illustri breuitate dulcius. Hinc Trogus Pompeius aduersus Liuium, &Sallustium, con .cionum tacitὸ reprehendit apparatum; nam si conciones de Liuio detraxeris , exigua fragmenta restabunt . Quae causa Caligalam impulit , ut scripta Liuij, re ima ines de bibliothecis omnibus propὸ amoueret. Historiam ait Marcellinus in per minutias ignobiles producere non ticet. Tiberium irridet Suetonius, quod noticiam historiae fabulatis usque ad ineptias quaereret. Stultum insimulat Capitolinus Iunium Cotadum , quod in sua historia narraret, quos seruos , vel penulas , vel chlamides quisque Principum haberet . Suo abutantur otio , qui vulgares, vel poeticas quaerunt historias. Habeant & desides historias suas. Quae vero longa vel breuis sit dicenda hist na ego eam longitudinem probo , cui nihil adimi ; eam breuitatem , cui nihil adijci potest: illa in Ciceronet haec in Plinio spectatur. Leges alii historiae tres numerant e & sunt Numerus, grauitas, μα- Misas . Addetur etiam Veratas, quae telio XXIII.
Tullio in Orat. prima lex historiae est , ne quid falsi direre audeat: deInde, ne quId wri ἀ-cere non audeat . Facilius tamen legem imponere, quam exequi: & iura i radere verita tis, quam veritatem scribere. Arduun υi mram A.
detur ait in Catii. Salustius) res restas seri re, primo quia facta dictis exequenda sunt; dein quia plerique , qua delicia repreheude.
is , malevolentia-inuidia dicta putavi, ubi de magna virtute, atque gloria bonorum
memores , qua sibi quisque facile facis ρέ-tat , aequa animo accipit , supra ψluti sicta pro falsis durit . Inter vero haec duo extrema illud probabilius est; quod insimulat , &accusat . Obtrectatio sin tiuor pronis auribus accipiuntur, qu/ne adulatim Mum crimeu
seruitu tis mal gustati falsa speties libertatis
inest. Raro tamen insimulare licet, quamuis declamatorem non temporum , seu homi-P x num
304쪽
3or Maximilianus I. Occid. Imperat. X LIII.
n um exigant vitia. Rara temporum elicitate,
in quibus licet sentire quae υolo, dicere qua sentio, Tacitus Hist. i. Praecipue si de viventibus,sermo recurrat. Heteris Reipublica profipera, vel aduersa claris scriptoribus memoratas.nt, temporibusque Augusti non defuere decora ingenia, doneegliscente adulatione, detere rentur . oberii, Cainue , sest Claudi, , ae Nero.
nis res florentibus ipsis ob metum falsea, 'siqua
occiderunt, recentisus odi, compositasunt .
citus, Claris itaque scriptoriSus prospera vel aduersa memorata sunt sed veteris Reipubli-Xxiv. cae mores si describas coeuos, probum vel improbum offendis principem i ait Maluetius in Tacit. e. t o. Si improbum, periculose sane erit historia; nam nec vitia poteris recensere aliena, ne in ijs sua cognoscat Princeps ,& si non agendo , saltem legendo eru
bescat. Reperies s ait Tacitus An. 4. qui obsi
militudinem morum , aliena malefacta μιοbifflariputant. Quod si laudes veteres proauos, adhuc gloria ac virtus habet infensos , ut animus ex propinquo diuersa arguens. TacitusAn. . spetie namque alienae laudis haerebit si bi vitia obi jci; vel inuidiacorreptus indigne feret alium laudari. Prudenter Tacitus vitam Agricolae optimi viri deseribere abstinuit sub Imperatoribus pessimis: doncc adueniente Traiano in lucem odidit, quod iam
mente conceperat,& manu exaraucrat.Le
mus cum Ariaeno Rustico Paetus Thraseea, Herennio Senecioni Priscus Helvidius laudati essient, capitale fuisse: neque in ipsos modo ausi res,sed in libras quoque saeviitum e in Agricola e.1 Quod si mali Principis gesta perscqueris, vel poetamages, & fabulam instrues, quia historia sine veritate animal est sine oculo; vel si verum ambage remota dederis, historiae
monimentum erit tibi monumentum. Hinc
no improba malignitatis suspicio,& suspicaxae et non sine experientiae sustragijs prudentum
eo. Mori etiam intentio, ut quae de Principe vivent narrantur , a veritate discrepare saepe pulcntur. De mortuis liberius quis loquitur, requales fuerint, verius futuris seculis traditur. Commune est cunmis aiebat Cassiodorus. I o. Var. I9. in m fuisι eryspria cara : sed illudes omnimodis singulare , in extranea gente lau des proprias inuenire. auia ibi sunt vera iussi- eo, ubi neminem eo rimit ulla ramIssitas.
Historiographus legibus veritatis tenetur; sed timiditate sepelaepius comprimitur, dc XXV. studio adulationis pulsatur. Librum iussicum, in quoi lcra quouis tempore Perpetrata , quaeque egregia facinora describuntur an. ἔ- . exaratum Iudicum temporeὶ Caietanus quς-rit: concluditque ipsis viventibus non fuisse memoriae traditum,sed post errantium momtem limpia namque ibi recensentur facinora: Fecerunt malum in consspectu Domini, sist Obliti
sunt Dei sui seruientes Baalim , sest Asiaraia conscriptum, & futuris seculis delegatum . quia etsi sacri historiographi,utpote Dei spiritu impulsi, nullatenus potuerunt leges v ritatis exactissime non implere, voluit tamen nos Deus erudire libro illo post Iudicu mor-r m exarato, quae de magnatibus superstitibus inueniuntur literis commendata,abad lationis calumnia non esse libera. Liber obiicitur Ioanni sigillis munitus, &obsignatus rarcana continebat mysteria, quae honestissimam Ioannis curiositatem acccnderct, ut reseraret. Expectabatur tamen agni intcritus, ut aperiretur liber, & arcana paterent. Vidi agnum stantem tanquam occisum. Et venit,aci epit de dextera sedentis in throno bisu mr E cum aperuist bisum. loe. s. Sed cur post agni occisionem reserantur sigilla, necant oliber aperitur Ut clarius soluit Ambrosius
c. s .in Apoc.) dc veritas constaret, nec de calumnia timeret . Euangeliorum i ber non poterat a veritate aberrare, at si vivente D mino reseraretur. Vcrum nequis improbus criminaretur plura vel adulationis vitio exag.
rata, vel timore suppressa; solum demo tuo Domino, proditur liber, quo omnis deletur suspicio . In proprio amari regno ait Cassiodorus loco cit.) in conspectu depraedibrari, fere cunctis commune est: quae inata suntia dicuntur, exclusa tamen aemulatione vera iudicia probantur: quia ibi nec metus fraenat: nec adulatio prouocat, nec cupiditase a gerat, nec metus honestat. Quae de superstite scribuntur, ut minus vera notantur. XXVI.
iestatem intueri . Mira doctrina Christus
Dominus saeculorum magister, ut gesta exa- - tu raret magnatum, ab eis auertit ocivis, & de- 'clinauit obtutus . Vcritatis calumniatorcs captiosissimas prae .cxuerant causas,us Christus
305쪽
Iupiter Mutus. Lib. XLIII. Cap.III. 3Ol
stus vel misericordiae abundantia legi appa.reret aduersus,vel sevcritate clcmentiae appareret contrarius . Adulteram exhibent, ut
legem adulterent. Christum urgent proserre sententiam absoluere, vel condemnari. Non renuit Iesus, sed inclinanse deorsum disgitoscribebat in terra, mores reformans, dc prouida industria, aduersariorum declinans adsultus . Quid scriberet accusatorum peccata plerique respondent. Propterea se deorsum inclinat. Quia licet nulla adstantium auctori
ras potuisset veritatem Corrumpere: tamen
factis nos instruit, eorum peccata scripturus; oculos a magnitudine avertit, & a praesentia submouit: quasi nequeat manus facta verit tem describere, si contigerit oculum magnatum pompam videre. Inclinat se deorsum, me Maae . scripturus potentium historiam, ne verita tem laederet, & adulationis opinionem refugeret . Si omnis homo mendax, historicum vel neges hominem; vel mendacem asseras, opus est. Miris laudibus Publij Scipionis, qui postea Africanus diucturi est, continentia a Liuio , alijlque praedicatur, dum noua occupata Cartilagine , in Hispania, virginem captiuam, tam forma eximia, ut quacumque in cederet , oculos hominum in se conuerteret, non solum castissime custodiri iusserit, sed xx viii. etiam inuiolatam suis restituerit. Porro adu ErgaSci' lationis fuisse verba Valerius restitur Antia- auuiau tes, qui saepius a Liuio citatur, & eum histo ricum fuisse illum autumant, qui militarit sub M. Valerio Muino Prςtore aduersus An nibrum. Incuius fragmentis haec verba legimus . Puessa quaedam pulcherrima, quam Caπ-thagine, ampla Gitate in Hspania, expugnata, eperat Pa. Apricanus superior non ria tapatrased retenta ab eo,Mq. in delιrijs amoribus.
urpata est. Ideoque Gellius scribit lib. 6.e. 8. Scipionis mamriuum adolescens esset, haud sinceram fuisse, & propemodum constitisse, hos versus a Cn. Poeta in eum scri pios fuisse: Etia qui res magnas sepe gest gloriose motus. Cuius acta inuanue vigeat i apud setes Praestat; eum sevus pater cum pallio una abam ea abduxit.
His ergo versibus sinquit Gessius ) credo
adductum Valerium Antiatcm aduersus cccisteros omnes scriptores de Scipionis mortubus sensisse, & eam puellam captiuam noria redditam patri, scripsisse, sed retentam a Scipione , arque in deficiis ustirpatam . Hinc consita, Flauium ripilleum non frustra in suo Aureliano scripsisse: Neminem scriptorum, quantum ad historiam pertinet, non aliquid esse mentitum: prodidicle quin etiam in quo Liuius, in quo Salustius, in quo Tacitus, in
quo Trogus manifestis testibus conuincerentur . Flauius siephus etiam , accusante Saliano, Romanorum blanditus auribus, Ultorie XXIX. suae ea inseruit quae placere possent Gentibus Romanis. Propterea suspicor Poetas, Orato- . res, ceterosque in exordio Numen solitos implorare, cxceptis h.lloricis, qui numquam implorando, preemiantur. Cum bonis ait Livius in proemio in potius omnibus, votis
ac precationibus Deorum , Dear que , si ut poetis , nobis quoque mos esset, libentius ine per mus , ut artis tantι operis siccesus prosteros d rent . Quare peccasti dcut Valer.M.trimum, qui vel nominem inuocare non dubitau t, hoc est, Caesarem . Te tritur MIc e to, penes quem homιnum, Deorumque eonsiensius, maris ac terrae regimen esse voluit, certissima sellus patria Caesar. in eo: inus exist proutilentia vim
tules de quibus d. cturussum, beniri si me fouentur; ιΠa vindieantur: Ego vero Valerium
laudo quod non Deum sua hominem in ao cauerit , quem fallere si non licet , poteit;
Deum autem nec licet, nec possit.
Cuius studium in Maximit. I. Imper. qui moriens sbi pudenda cooperuit:& Minia eius coniuge, quae contracto vulnere, mori maluit, quam a Medicis conspici, ut sanaretur, gemino exaramua symbolo. 1. Anacharsis dormientis , & leua manu virilia tegentis , dextera vero o1 claudentis.
2. est Iouis, cui pudor assidet sub lemmate, visessor Iouis. 3. Cadaueris siminei proni,& mascul ni supini in mari natatis,sita lemate,pudor natura. 4. Elepirantis palam non lcoeuntis sub lemmate. I ν
s. Meropis in Coelo laten. 8 tis, sub lemmate; li disce pudorem. IOOste
306쪽
3o Maximilianus I. Occid. Imper. XLI II.
r. 4. Hereeundiaqpusillanimitas quomodo ἀ erant f 3. terecundia est argumentum
pudoris. 6. an vistus. I. a rubore d*ert. I O. color verecundia pretiosus. ra. obiectum verecundia . I . quorum sit. I 8. iuuenum est.2 I. occasio verecundia. 24. erubesce propter te, non ον alios. 13. non ex hominum os ni ne . LI. magis interest, quam vita.
1. Pudoris imago. 4. 16 . in oculis habitat. I 3. pudicitia soror Apreae. 14. ara pudoris. 26. 29. pudoris exempla. r. 2'. 1 bola. 36.
s. Voltus theatram honoris. . Rubre quid s. H. virtutis vestigium . I . solus homo erubescis.
r 1. Lutherin quando se aonouerit perditum.14. Cl eum respere dedecus. I s. Hrtutis dedecus.1 6. Vulnera in fronte gloriose.39. Iuvenis optimi eonditiones qua 'I 9. Senis conditiones qua re χo. Catosenex intiosius. 2 r. r. 34. Nuditas corporis odisse Romanis. Er. Symachi mors.1 2. Censerem vita qui quis eliga/.2 . s. Deus siemper nobis adest. a 4. Peccatum sine Iumine agnoscitur. 18. Maximitiani. I. Imp. honestas , pudor. 3 Faeminarum eadauera in afuti cur an
3 2. Balneapromiscua proiabita antiquis. 3 3. Cassonis exemplo meretrix erubescit. 3s. Genitalia an pudenda. ys. peccamus,sem ν aliquo vidente pec
31. Elephas numquam palam eoit. 3s. Merope erubescit nupsis mortali. 36 39. Verecundia servitis damnatur. 37.de vitio aliens non est erubescentia. 37. Lucretia an laudanda, tua solesam im
39. In publico orare quam dissciti. o. Cicero
r. Audax εω 'Eminas Natura passiones appetitiuo T excitauit in sensu Pusillani tatem , &Verecund/- .Haec rem odit inhonestam qua-uis iucundam. Illa periculosam,quamuis gloriosam . Prima fugit; secunda secedit. ll.
la hostem, haec seipsam formidat. Utraque est Irascibilis speties circa timorem. Sed pupilanimitatis, seruilis est & ignobilis timor .
Verreundra vero nobilis, & ingenuus. Hinc quantum vituperas eum, qui timet glorio is discrimina; tantum hucra, qui ignominiosa fugit pericula . Ne autem lectorern ν ά.A, fulta nomen Vqui vocum, ne te lateat ; P ο ὐενε e sillan Itatem aliquibus veneundiam dici ,-.. recte iam , ac honestι dicitur. Pudor ve. ro mali Iam. Bene Propertius. 6. L. Nam mh. I inuita tristis eustodia predest. auem peccare pudet Cynthia, tuta satis. Eamque ob causim Plautus. Tam ego illum per se data, cui iam pridem 'tyniar. Aliquando vero verecundia pudoris est argumentum, & recte facti uterque timor, quem si pudor explicare non porcst, verecundia explanat; Alciatus, audi. Pudoris imago.
Penelope desi Ut siqui cupiebat mussem,
secus Iearius vellet habere puer. Iste Diaea,iae ossera sparta, manet anxia vir ,
mne pater, mile viri mutuus urget amo .
Ergo sedens velant vultus , obntihi ocellos Ita verecundi signa pudor ιs erant,
audii sibi praelatum carius cognouit Vlissem,
mequepudorι aram sichemate const.tuit. Conuenit cum iisdem . quod scribit Arustoteles apiid Athenaeum lib. 1 3. Pudorem is PMor in oculis kaktare, idest virginalem animum per oculos cognosci. Meretrici j enim mores, &animus impudent a audax faces illas corrumit, & adulterat, ut ex virgine luce turpisat fulgor,&libid. nosae mentis index. Iv. Sed animi abiem , dc verecundι recurrant discrimina. Ubique timor faciem verberat, ct antidis N mutat aspectum. Vilis animus pallet; ve- recundus rubescit. In ignem ille, in cinerem ille mutatur . Duin patimur . sanguinem natura submittit, veluti in subsidium vindimicamus. Et quia ingruente Morte ; cor patitur, quod est fons vitae. Urgente.eris V .recundia, patitur vultus, qvi dicitur Ho- ylat Mnoris theatrum: ideo in timore mortis, in vultu
307쪽
vultu sanguis abundat, ut cordi accurrat periclitanti . In timore vero verecund ae cordeserit, ut fronti sucurrat; praecipue oculis , qui animae dicuntur vigiles,& rigidi speculatores, si quis eam aspiciat, vel despiciat;
honoret, vel vituperet. Hos sanguine natura circundat ,&cooperit, ut inobseruati excubent, & non videntes videant. Si enim.
aspiciant, rei prodeunt, & culpam produnt: si aspiciantur , poena torquentur, & dol rem non effugiunt. Hinc Euripides Uer cundiae sedem oculos dixit. Neminem nam. que pudet, vel erubescit, ni oculos habeat. l. virtus an pudor sit ne dubites. Imo&α- --verecund a, quamuis ut inique facti timor accipiatur, virtuti accedit. Virtutem haud simpliciter dico, quia passio virtus non est,
sed impetus naturalis, qui non liberae voluntatis arbitrio, sed natura cogente irrumpit, & nullo rationis dictamine, cor turbat, &vultum confundit iuxta id, Tota die confusio faciei mea eooperuit me. Pudor cum a bo na causa in meliorem consurgat effectui Tu,
nam & liciti quandoque pudet) virtus dici
meret. Verecundia quod a causa mala con
surgat , licet in bonum erum pat effectum , virtus non est; quia malum illud est, quod ex
quocumque; bonum vero ex integra causa .
Desiderabilis tamen impetus verecundia est ,& honorabilis passio. Perfectio non est, sed perfectionis aemula. Virtus non est, viiij tamen inimica ,& peccati poenitentia salubris; unde pari iure gaudet, ac virtus moralis . Subdiuiditur passio haec, & veluti nomen 2, Σὼ, luiuocum Verecundia in Vereesniuam se cem tur, de Ruborem. Vna est causa sequentis, & de praecedentia diglia antur. Nobiliorem ne poliremam credas; quia melius est rem intactam seruare, quam post vulnus re medium quaerere. Verecundia inhonestum praecedit, &ne animus polluatur; satagit. Rubor vero dolet pollutum. Paedagogus est Vrreetia verecundia; rubor est carnifex. Illa suadet ; ' & futura respicier hic verberat, & praeterita plangit. Infamia timor dicitur a Magyrita verecundia, quia praeuenit. In D ta doloσdicitur Rubor, quia praeuenitur. Culpa&pena videntur verecundiae, & ruboris obie-
ve , ctum. Hanc timet rubor, eam verecundia.
Dignior haec est; Habet tamen etiam Erub
scentia bonorem illum. Primus vircu. Is gradus est, non peccare. cundus peccati poenitere. Diogenes adolescentulum videns .nhonesto dicto erubescentem: Collae inquit)μι, hiere color υirtutis est. Laertius. Natura ipsa colore in faciem immi Io,ruborem a veis recundia secernit. Ruborem porro omnem ne verecundum credas . Sunt enim, quos
magis timere opus est, si rubescant , quam si palleant. Sylla, Nero purpureo operiebant sanguine vultum , non cum eos inmiteret iniusti, sed cum quaererent, iciniqui iuberent. Rubor ille non erat verecundiae argumentum , sed feritatis prettudium, & clangorseratis, quo furias euocabano in subsidium . . Purpureum vex llum quod in praetorio cxponitur, ut milites vocat ad arma; sic rubor in Sylla atque Nerone tonabat classicum: Sanguinem exigebat languis. Corrupta Na. tura evomebat pudorem, ut locum cederet feritati. Naturae quidem est, per ruborem pandere honestatem. Q andoque vero decipitur , & cogitur sufferre indumenta vi tutis laruam iniquitatis . Geminam nam De I X. purpuram colore, pretioque diuersam Pnysici agnoscunt. Prima est muricis, quae vita-do, ac iuuenili sanguine floret, atqae rubescit. Haec cunctis praetiosior. Alia est Coccinea , quae pallido & rabido tincta sanguine,
iuxta primam vileic: t. Vercuia a genas rigat virgin iles , atque in fronte, & pector virgineo micantes excitat prunas . Rubor vero pallido cocineo poenitentium fron e in aspergit. Formosius non est mesieri pigme: tum ,& fucus venustior naturali illa purpura, quam verecundia rex t. Haec honestatis
custos, modestiae comes, de internae virlucis externum argumentum. Pith am cum in- κ. terrogarent sociae virgines ex coloribus,s ais C. Ne magis arrideret colorem relpondit verecaa pra-Vas.
d . Post densas oscurae noctis cal gines, si nubes rubescant sunt serenae lucis exordi um. Sic rubrum in sero, Coelum indicat m P. Sserenum. Propudiose vitae si rubor accedat , futurae est poenitentiae praeludium . Virtus non desperatur , ubi criminis non tui nescit memoria , sed de praeteritis erubescit: vel si obviet virtus, vitia aspectum non sustinent. H ppocratidas , cum vi- ν' disset adolescimtem, quem sequebaturam
308쪽
Maximilianus I. Occid. Imper. X LIII.
tor,erubescente pro pudore:Cum his inquit)oportet ambulare, cum quibus conssectus, non mutes colorem. Plutar. in Laeon. Poli pecca tum vero non erubescere, sed gloriari, impaenitentis est signum, cuius salus despera tur. Lutherus tunc suam perditionem cognouit , cum libidinem sacrilegam sustineret
impavidus; unde futurae damnationis vindictam quaereret aduersus Deum , a quo erat damnandus. Qui itaque non reformidat infamiam, impudens eli, & inuerecundus. Sed Q. . tua quam infamiam quaeque sit virtuti opposi
ta. Non est virtus, quae verecundiam non
habeat amnem. Hinc sine rubore non nisi iniquus audet negare depositum , quia actus eli Iustitiae oppositus. Duas autem Astreae sorores dedit antiquitas,Pudicitiam,& Temperantiam . Clypeum proijcere dedecus est,& sortitudini oppositum; unde Spartana milier filio, qui in procinctu crat, clypeum ea lege dedit, In hoc vinces; eum Me morieris :Non De hoe, regrediaris, Apud Graecos militari lege cautum erat, ut qui miles scutum xiv. amisisset in acie, capite poetias lueret: qui ve-P 'ς Ero cladium, leuiori poena notaretur. Maioris
pro'cera. etum duciplinae elle, lem nolle tueri, rem-
columen praestare, quam cum sua pernicie hostem perdere, si immi Duccs putauer . Alex.lib. 2.e. i 3. Idem credas de reliquis vir. tutibus, quibus non tam aduersa gesta,quam gestorum signa obicctum sunt verecundiae. Adulterinis genas notatas osculis Cicero ex. probrabat Antonio: ut aut manus aere pollutas Antonius irridendo foenus insimulabat Augusto. Saepe etiam honos ipse est verecundus , & quod uni decus , alteri dedecus est. L. Lucullus Tigranem Regem Armeniorum ad Tigranocerta aggressus, peditum cum supra centum millia occidisset; equitum pauci
euasissent; ex Romano vero exercitu centum
vulnerati, & quinque tantum desiderati es sent; Romanos Strabo memorat puduisse, &semetipsos derisisse,quod in eiuscemodi mancipia induissent arma. Plutar. in Lucusso. Sic vulnera aequaliter dolent, siue cadendo, siue sugiendo subeas. Haec tamen ignominiosa , illa gloriosa . Lacaenae mulieres cum filios
es. i se inuersus Messenios in pugna cecidissos Ru ix t , vulnera coeperunt tam eminusquam Cuminus inflicta inspicere: etsi plura
ex aduerso essent facta, cum gaudio, magnaque grauitate, & aspectus torvitate, in maiorum auita monumenta filios deserebant. Sin alio loco vulnera accepissent, pudore suffus, , lachrymisque confectae, quam maxime poterant, clandestina fuga di1cedebant, relictis cadaueribus, ut in communi humarentur sepulchro. Aelian. de Har. hist.bb. ix. Causam verecundia sciscitanti Τ turpe dico, ut virtutis honestum . Erubescimus xvii. enim de malo praeterito, vel futuro. Cuius vero sit Verecundia ὶ soli homini natura de- scis. dit. Getera animalia timent, non erubescunt. Quia solus homo honorem respicit. Bruta agunt non stimulo honoris, sed gustus. Erubescit homo male operans, sed non semper: vel semper, sed non ad semper ; sed
quousque humanitatem non exuit, vel diuinitati accedendo; vel in brutalitatem declinando . Iustus non erubescit, quia desit ei obiechum verecundiae, hoc est vitium. Ini. 5- --quus non erubescit, quia verecundiam con. Θεύς- .sumpsit. Ille non timet honorem, quia non peccat. Iste peccat sine rubore, honorem spernit, quem non habet ,& sine spe redem. ptionis amist . Quorum ergo est verecundia, si nec iustus,nec iniquus erubescit Non malorum,neq. bonorum est verecundia, sed pr scientium . Media est inter virtutem & vitiu.
Mouetur,mouente Opinione,quae huius Coeli est intelligentia, & secundum opinionem infamiae, vel bonae famae, virtutem inlequitur, vel persequitur. Probro assuetus, nil patitur a verecundia, impavidus sitstinet, &tumidus peccat. Ibique nascitur impudzn- xviiitia, ubi moritur verecundia. Iuuenum pro- remi 'pria dicitur verecundia, non sinum . In his nais es.
genae iam frigidae nesciunt erubescere. In iuuenibus facile sanguis accenditur, & celerascendit. In iuuenibus non adhuc incaluere vitia. In senibus virtus consenuit, nec facile mutat hospirium . Habent quandoque t
men aetatem senum, vitia puerorum. S
nilis virtus speratur in iuuene, possidztur in xi κsene. Tria Socrates cupiebat in iuuene, Cor. Comistia.
dii simplicitatem e linguae taciturnitatem et . &vultus verecundiam . Totidem in senibus , vultum grauem ; siermonem placidam z cor prudens . Subuertitur porro quandoq ae aetas, &repuerascunt senes 3 ut senescunt iuuenes.
309쪽
Regum Purpura, Pudor. Lib. XLIII. Cap. V. 3π
YX. En Catones Maior,&Minor. Viri, homi-,itaque lapides, bruta,nisi opinio, vel rationa. A. nes si ierint, vel Dij λ eorum virtus, cuius adibilia bruta praesumat, vel lapides fingat i exemplum Romanus componitur orbis,du-lquentes. Rex Theodoricus cum Symmachubitare permittit. Facti senes, nullum ebrim capite iniuria damnasset paucis post diebus, talis,desaleluiae fugere vestigiu. Plus laeserinticinanti sibi cum mirae magnitudinis piscis Remptib. senes, vel iuuarint iuuenes igno- caput decoctium apposui is ni min stri, Sym-ro. Tremebant iuuenes a Catone acriter re- machi nuper occisi caput illi est visum,praefi-prehensi. Pudebat filios, quos sancte Ca- xis N extantibus inferiore in labro dentibus,to educauerat. Stupebant Romani omnes,i& torve intuentibus oculis, furibunde sibi, &quos Cato solo exemplo reformauerat. Sediacerbe comminari. Unde monstri nouitat unde marcescit virtus , ubi cadentis vitaeiterritus, membrisque praeter modum tremeterminus de futura opinione solicitus, ac sa-lbundus, & ingens in cubiculum citato gradu lute prouidus vitam anhelat beatam Su-iabiit,&obijt. Eadem imaginatio, quae deli-perabundabat illis fama virtutis. Iam publi-ichum inuenerat, ubi non erat; mortem etiam cis curis fessi, vitam quaerebant inter dealbatalinter epulas finxit; &casum fecit. tepulchra;& vitalem pricabantur alimoniam Erubescimus itaque vel propter homines, X XII. a voluptatibus sensus, quae mortalem faciunt vel propter Deum, vel propter nosmetipsbs. animum immortalem. Quid turpius, quam Personae sunt parentes, Mes stri, Magi. in ipso limine securitaris esse solicitosὶ Cato- stratus, quorum maiestas nobis citveiκ ra-nes forsam illos dices, tanta gloriς coaceruasLibilis,dc tremenda . Vel Historici, prosi viri, Lia, Rempublicam sancte gerentes; ut nullam uena , aemulatimes,a quibus insernianoitra, vel
iacturam formident virtutis Inepta vox est;liana fama. Uel pueri, blaterones, mimi, qu peiores cum moriantur,quam vixerint: Oc-irum lingua fama velocior frequens totum, cultasse dico, non odisse vitia;quae tandem e icircumuolat orbem. Horum in conspectu rumpunt, cum lassa senectus, laruam nequit nos itare credamus; ne ratio uiscedat, vel fu- sufferre virtutis . Ueneranda senectus forti-lgiat honestas. Aliquis vir bonus ait Seneca censeromtudinem quaerat non inter vitia, sed inter vim ep. t t. nobis eligendus est, ac semperante III rutes; nec peccare audeat, cum non potest . oculos habendus, ut sic tanquam illo vidente
Vel si potest delinquere, cur etiam non eru lficiamus. Hoc, mi Lucili, Epicurus praecepit: scere Nec latet,iuuentam dici gloriae cupi-icultodem nobis, & paedagogum d dic: nec dam , quae commoditatibus , & illecebrisiimmerito. Magna pars peccatorum tollitur, famam & honorem praeponit. Senectam lsi peccaturis testis adsistat. Aliquem habeat
vero, meritam commodum Honori pri-ianimus,quem vereatur, ius auctoritate eici
fert. Quod vigilauerint diu; modo dormi secretum suum sanctius faciat. O felicem il-
re praetendunt. Do illis, veruntamen inito;llum,qui non adspectas tantum,sed etiatri c sciant somnum urgere aeternum e nihilquelgitatus emendat. O felicem,qui sic alique ve- habere, quod speret, quem senectus ducit reri potest,ut ad memoriam citari eius se co- ad mortem . Huic uni intercedi non potest .lponat,atq. ordinet. Qui sic alique vereri p . . . Post causam ἀ ccasionem inquiramus ve- test,citd erit verecundus. Opus est aliquo ad pudet . recundiae. Nam motore indiget externo,sinetquem mores noliri se ipsi exigant. Nisi a I re- quo rubor frigescit. Animalia,Saxa, Picturaeigulam,pauca non corriges. Sed quid fingere
nec mouent, nec terrent inde cum Romanis opus est,ubi censorem, Magistrum, iudicem
' lex emit .sus kudum a adimina υL habemus adstante, qui sine lcriba, tabellione, deri pasius fuerit, criminis evitatis reus ha-i& carnifice,acta refert,pcndit, pandit,ptigit, beatur. Huius legis reliquias tempore Augu-i& punit. Qui cordium scrutator est Deus,nω κxvi. sti adhuc durassi ex Dione constat .Quu enim ne mihi lucet etiam in tenebris, &in umbra L ην Liuiae coniugi Augusti, obuiam facti quidam mortis hoc cit peccati & hunc non tibnea Moviri nudi ,eaque de causa necandi essent , ita Ipraesente non erubescam. Nascitur cuinatura
morti eripuit,quod diceret, pudicis mulieri-lpudor , & Deo veniente perizomate pudenda bus,hos nihil a statuis disserre. Non moueant cooperit.Gentiles ipsi horrebant,&erubesce-
310쪽
3o8 Maximilianus I. Occid. Imper. XL II I
bant Nume illud,Functa dictu, qui morta
liu emta in palinxesto notabat, ut teporeo
occasione punienda exhiberet. Quid si nee
tellus , nec aethera, pontus facinora nostra
respiceret; sorsari homo tumidus sine rubo rvter re peccaret Seipsum adhuc erubesceret, zis Iz. aiebat Pitagoras; nec deesset, quem laederet, quia seipsum laederet. Pudin aram Athenas A . - Posuit qui etsi omnia Numina tollas, te vim. ctae conscientiae superest pudor, cui obediunt di Numina. Hoc splendoris habet peccatum, quod agnoscitur inter tenebras. Nullo ce sore opus habes; sola criminis cogitatio carnifex est, di genitorem flagellat, priusquam pariat, imo concipiat. Signatum est supergin lumen vultus tui, Domine, aiebat phalmista. 4. nu. . quia humanam labem praecedit Diuiria correctio, & ut subleuet, dc ne ca.das. Erubescas itaque propter te, non propter alios: m qui aliosmon erubescit, sed timet; c culpa agnoscit, sed tanam formidat. Sunt qui trepidant, ubi non est timor. Alij audent,ubi est pudor. Quas publicam honestatem humana faciat opinio. Falleris, si hoc credis. Pudoris simulacnrum non est fictile,
XXV. & manufactum. Hoc unum Arsam verum. I....is agnouit Gentilitas falsa; & adorauit quod dii
haminum ipsi timent. Cato Vticensis plebeio more aulam; cum Romani purpur amicti fulgebant, & auro; ut assuesceret erubescere non ad opinionem hominum, sed ad spetiem iniqui. Haec spargebat, & sussurrabat in castris, ut militem audacem haberet ad fortia ; & timidum ad inhonesta. In hoc in- uerecundus a verecundo distinguitur, quod in mentibus inopinatis,rubor erumpit, α de nore magis, quam de vita solicitus, loricam indui t pudoris. Post euersionem Troiae, cum Graeci in Thraciam appulissent,ubi monumentum Acbalis in Troia sepulti extabat, umbra eius super tumulum visa, peti jt a Gricis, ut sibi Polyxenam, Priami filiam, quam pater ei adhuc vivens despondisset, in honorem perpetuum sacrificarent. Morem igitur Graeci gerentes Achilli, puellam duxerunt ad
aram, quae ad mortem paratissima hoc unucurauit, ut extrema corporis vestibus cooperiret, quo honestius caderet. Sic Olympias ob--- Rdri mater a Cassandro ferro petita, tiata manus in aggressorem extendit, ut vim
vi repelleret; sed ad honestatem , ne sine ea
caderet. Rmina equidem fortis , in qua timor mortis minor csset, quam pudoris: Sta regiae matronae non aliud poterat esse ornamentum quam pudicitia. Natura ei hane aptauit in velum, ut nihil magis timeret, quam semetipsam. De viro quaeramus exemplum, ut inde cognoscas parem deberi verecundiam a masculo , quamuis soli foeminae leges iusserint caput utare. Uclamen enim
in capite signum eth subiectionis non pud
ris. Is sedem habet in oculis, & tegumentum in singuine, quem in corde natura d posuit, ne nobis unquam deesset. En it que I. Cesar, qui cum animaduertit undia Ica tique se strictis pugionibus peti, toga camput obuialit: simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo honestius cad
ret, etiam inferiore corporis parte velata .
Suetonius . Grande facinus, in quo tamum virum egit: & vir sceminam honestam. Uterque honestatem vitae praeposuit. De honore magis, quam de vita sciliciti, plus horruere oculos, quam parricidae gladios. Impetum hunc naturae dices, ubi volenti, vel nolenti mors instabat, & harricida urg bat. Cadere cum debeo, quod obitum amplectar honestum; ratio suadet, vespetie honesti agam de necessitate triumphum. Sane XXVIJ porro respondeo, quod Caeseris casus auliacum non admittebat consilium, ut in vili morte gloriam quaereret. Si naturae passio est
verecundia, non virtus electiva; natura itaque edocet, quantum magis naturae intersit verecundia, quam vita: cum in utriusque discrimine, manum porrigat non ut vitam XXV ul.
erigat, sed verecundiam . Exempla tamen non defunt, quae in discrimen vitam eum bine cent, & libere malint vitae naufragium , quam honestatem obiectare periclis . --xιmiluanum I. Imperatorem ita verecundia tenuit, ut nullus ex cubicularijs eius via derit unquam naturae opera exercentem ἰPaucissimi medici urinam eius, dum aegrotaret , viderunt. Pudicitiae nec in hora mortis oblitus, panniculo, quem manibus L stabat moriens, udenda, ne se mortuo a qumquam videri eo lent, obtexit; H est, quodeer Aliacharsis Scythae statuam, cuius sini- r ilia pudeda cooperit; dextra vero os claudit,