장음표시 사용
11쪽
M A R C ViS, ATHANASIUS. M A R C V s. V v M die quodam domi in Bibliotheca resid rem cogitabundus super nonnullis Philotaphicis quaestionibus, totusque in illis essem. Ecce aduenit Athanasius adolescens multis amicitiae & familiaritatis uinculis mihi coniunctissimus, ingenuarumque artium studi sissimus, & utriusq; linguae peritissimus,quem cum logo interuallo uidissem, complexusque essem,tum postprimos congressus & mutuam salutationem assedimus.Tum ille. Mediola in e a M.,οῦ , g
num inquit negociorum explicandorum gratia cui nosti prosectus sum, eaque res longius opinionem deliruiit inam uix toto hoc anno
me explicui. Vt autem huc prim6 ac doni, intellexi Andrietam matrem
tuam leptimo abhinc die discessisse , te ut par erat commotus sum: ea autem de causa nunc ad te, ut uiserem, quem per annum non uidissem, simul& illud cogitans, quod tali teinporc amici praesentia, dolorem quodammodo subleuat, quem alterius discessus intulit. Credo autem te obitum matris moderate tulisse. M. A R. Recte existimas mi Athana. s. Quis enim ego, qui irascar Deo, quod secum potius eam, quam mocum esse uellet aut quid omnino succenseam, si amantissima mei mater aetate iam& laboribus fessa ad optatam requiem peruenit.Fateor me quibusdam naturalibus doloris stimulis agitatum, quum mihi carendum esse eius consuetudine uiderem, cum qua plures annorum decadas consumpsissem. Ipsa, quum decennis ipse patrem amisissem uicem patris mihi & fratribus exhibuit, tum in curare amiliaris, tum in ex- B hortatione
12쪽
hortatione ad optimas disciplinas capessendas, ad quas quotidie incendebat suppeditatis magistris: quo autem cultu & ueneratione fuerit emga diuina, non te latet: summa ctenim uirtutum omnium pietas est in Deum: hanc qui habet, caeteras omnes habet uirtutes, quicunque ca
ret, uirtutum potius nomina & similitudinem possidet, quam iptas uim tutes . Itaque quum recolo matrem pie iusteque uitam egisse, doloremabijcio, & cogor illius seelicitate gaudere, ut pium decet filium: credo enim illam iam Beatorum sedibus receptam, uel breui receptum iri,ubi si aliquid exeunti terrenae sordis inhaeserit, purgatorijs flammis delerit.
A T H A. Hoc ualde extenuat ut dicis luctum eorum, qui dolent, ob discessum suorum, dum cogitant pro uita honestissime acta hinc discedentes non ad eandem, sed ad longe meliorem uitam transisse: non enim dolendum est de eorum commodis, sed potius laetandum. Quod si mortem illorum nobis incommodam putamus, illud iam erat praecogitandum , ne nos cura recens laceraret, homines natos suisse, & hominibus semel haec esse relinquenda,& incertum,quo die,uel hora potius: multos enim inexpectato mors opprimit. Hoc praeclare uidit Ambrosus nam dum Mediolani ago, curae fuit huius uiri libros perlegere, qui ea in ciuitate Episcopatum magnificentissime gessisset Isin altero libro de bono mortis sic inquit. Gentiles Philosophi aduersus mortem
plerunque se consolantur: uel de communitate erumnae,uel de iure naturae, uel de animae immortalitate. Denique, quid absurdius, quam quod omnibus scias esse praescriptum, quasi speciale deplorareὸ hoc est
animum supra conditionem extollere ξ Legem communem non recipere, naturae consortium recusare, mente carnis inflari, & carnis ipsus
mensuram nescire. Quid absurdius, quam nescire, quid scis, & affectare, quod non scis aut quid imprudentius, quod scias suturum esse, id ferre non posse ξ M A R. Sint ista. AT Η A. Illud uero sapientis dicunt non expectare, ut dolori medeatur dies, sed quod allatura erat dies ratione repraesentare , quum doloribus calamitates mutari nequeant, & calamitosum nihil incidat, quod non sit e conditione humanae naturae. Quapropter illa praeclare se habent, quae tali in re a Phil mone de Menandro prolata sunt & a Plutarcho commemorata in con latione ad Apollonium, & ab eruditissimo uiro latinis auribus donata, ea non refero, quia notissima sunt tibi. M A R. Nosco Graeca: Latina . tamen carmina referri a te uellem, si memoria tenes: delectat enim me ualde, ubi aliquid bene e Graecis conuersum uideo. AT H A. Geramitibi morem. Nam memoriae carmina ipsa mandaui. Illa tibi sunt ex. Philemone. Si quid remedi lacrymae afferrent malis: .l . it. Minorque semper fieret lugentis dolor, pul/:m mussi Auro parandae lacrymae nobis serent.
Sed nil here istaec prosunt: res ipsae nihil
13쪽
Mouentur istis: sive tu sempersseas, Seu nunquam, eandem pergere insistent uiam, Quid his iuvamur ergo nihil certerat doIor DulVt ipsa fructus arbor, sic lacrymas habet. la Audi nunc Menandrum. Nam si te alumne genitrix quum peperit tua, Hac sorte es unus omnium in lucem aeditus: Tibi cuncta, ut euenirent, quae uelles bonae Idque annuit magnorum quispiam Deum: Iure optimo indignaris: ualde enim is tibi Fallax repertus, quod, si eisdem legibus, Quibus nos omnes stragicis ut uerbis loquar
Aeque patentem cunctis aεrem trahis: . .
Ferenda sunt haec leuius, & omnis rectius lRatio habenda, denique haec summa est, puta
Hominem esse te, quo nullum animantium omnium
Extolli, itemq; deprimi citius solet, iIpsumq; id haud iniuria: minimarum enim Id uirium est: & maximis semper studet, iγιi ZPlurima j; secum commoda conterit caden S. Tu uerb&magna non amisisti bona. Et mediocria sunt ipsa ea, quae pateris mala, Ergo & modeste alumne, quod reliquum est, seras. M A R. Haec, quae Graecilii Poetae monent facere, prudentiae est summae. Sed tamen minus soIantur, propterea quod plerique uel hoc ipsum Iugendum esse dicunt, nos ea natos conditione, ut mala perpeti sit ne cella: expediebat enim nulla potius esse mala, quam esse aliqua, & eo confugere, ut aequanimiter serantur . Tormenta quis optat ξ nemo, optat tamen sapiens si patiendum est in pati sortiter, sed mallet illis carmre Itaque minus efficax haec ad tollendum luctum oratio. Illa uero consolatio optima meminisse eos, qui ex hac uita excesserunt, alia meliori uita detineri: non esse extinctos, sed uitam ducere, & eam uitam, quae uere est uitalis, hoc omnem exhaurire luctum potest recte cogitatum atque tractatum. AT H A. Et si optima esset consolatio, quam dicis, non tamen effugienda uidetur ea, quaesumitur ex erumnis &labori
bus, & alijs incommodis, quae in hac uita frequentissima sunt. nam si misera est haec uita, harum miseriarum finis in morte reperitur, quae finis est uitae. Itaque in laude mortis ponitur, quod nos eruit a praesentibus calamitatibus, quod etiam prosequitur Ambrosius in eodem libro de bono mortis, ubi etiam tradit hoc diuinum esse institutum: Mortem inquit) Deus homini non pro poena, sed pro remedio dedit, licet &ipsa poenalis sit. Adae nanque peccanti dictum est pro poena. Maledicta terra in opere tuo, & caetera. Pro remedio autem additum est, donec
14쪽
reuertaris in terram, de qua sumptus es. Mors ergo pro remedio, quasi malorum finis praescripta est. Sed quid est, quod ais Marce ad omnem luctum exhauriendum nihil tam prodesse, quam si meminerimus eos, qui ex hac uita excesserunt, non esse extinctos, sed alia meliori uita detineri Sermo hic noster indicat animos hominu esse immortales,quod an ita sit, in dubium reuocari ualet. M A R. Imotu quid ais Athanasi quae te intemperiae tenent, ut haec prostras Immortalitas ne animo rum, apud te in dubium reuocatur ξ ecquid te mouet Christus Saluator noster λ Euangelium ξFidei symbolum Z in quo profitemur expectare uitam aeternam. An tibi uita uidetur aeterna, si extinctis corporis sensibus nihil ex homine remanet, nihil superest incolume, sed omnia simul & semel intereunt ξ Utrum te id facere dicam stoliditate, an incredulitate λ neutrum uellem, sed si alterutrum eligendum sit, mallem st liditate, nunc uereor ne in causa sit incredulitas nescio unde suscepta. AT H A. Accusas me uehementer Marce, sed noli quaeso indicta causa me condamnare; nam uel te ipso iudice uincam: Christianus sum Mamce: scio quid me credere oporteat, ut salutem assequar. Itaque firmiter animorum immortalitatem teneo, quae e Chri stiana est disciplina,&sacris undique literis praedicata. Haec animorum immortalitas fidei nostrae est fundamentum, quod, qui eruit, caetera tollit omnia: hanc ego immortalitatem certissimam habeo, necive me ab hac fide cuiusquam docti, uel indocti ratio remouebit, sed nunc non agitur de fide mea. MA R. Quid igitur nunc trepidas A T H A. Non trepido, nam
dubius in fide infidelis est , & ut planius tibi ostendam sententiam
meam, non opinione teneo immortalitaterre sed fide: nam hoc ipso inter se differunt fides,& opinio: quia fides assentitur rebus incognitis firmiter: opinio autem ita ampleiatur unam partem, ut titubet tamen, ne altera pars aliquando sit potior. M A R. At aiebas modo si rectε percepi in dubium reuocari animorum immortalitatem. A T A A . Aio
equidem, sed non penes Christianos, sed penes Philosophos, & alios plerosque ueteres , qui luce Euangeli j nondum diffusa inter gentes &nationes uersabantur, &ccecis opinionum tenebris plerunque inuoluebantur. MAR. Haud mentiris: nam quondam hac de re inter eos, quos memoras , magnum & bene longum fuit certamen. Veruntamen quum inculcatum tibi si te esse immortalem, idemque de caeteris hominibus sentias , quid uis amplius ξυA T ii A. Dicam planhsi potero quid uelim , quoniam hactenus nondum percepisti. Ego fixa fide animorum immortalitatem ut dixi complector, sed
num naturali ratione ostendi possit requiro propter magnas,& diutinas contentiones, quae aliquando haerunt, non quod fides mea ab his rationibus pendeat, sed ex his crescat, augeatur , corroboretur. Sin autem nullae erunt, uel snt aliquae inualidae, quae tantum pondus nequeant sustinere: fides nihilominus inconcussam an bit.
15쪽
biti innititur enim diuino testimonio, quod omni humano ingenio maius est. nec peccare me arbitror, si fidei meae adiumenta undique conquiro. Vnum essequendam, qui cuncta haec condiderit, qui humanis praesideat rebus, prouidentiamque gerat omnium, increatum, immensum, omnipotentem, quem Deum vocamus, immobili dogmate profitemur. Veruntamen quum hoc esset, uoluerunt sapientissimi uiri, iidemque sanctissimi, qui supra nos fuerunt, rationibus E media Philos, phia petitis hoc idem ostendere, & e dignitate sua hoc esse arbitrabantur: non quo fidem eruerent credentium, sed ut corroborarent. Quid tam mirum, quam corporum resurrectio quae uidetur nulla humana ratione comprobari posse Z attamen audiui doctissimos homines, qui in ecclesia Christi nos praecesserunt, multa argumenta, multasque similitudines collegisse, quibus istud& diuinae potentiae pronum,& sapientiae
congruu,& ci ctiae aptum demonstrarent. Semper maiores nostri fidei dogmatibus rationes ex humanae sapientiae sonte deductas aptarunt, ut ea iirmius crederentur, si a rebus cognitis,& usitatis non abhorrerent. Nunc, ut ad propositam reuertar quaestionem,quaero de te utrius es sententiae, an eius, quae immortalitatem animorum posse humanis rationibus probari contendit, uel alterius, quae negat: quid horum duorum magis placet ξ quo te confers quod sequeris responde quaeso. M A R. Vis hoc tibi dici. Ego immortalitatem animorum probari posse rati nibus arbitror,& tam ualidis rationibus, ut conuelli nequeant, habes sententiam meam. AT II A. Si ita sentis, peto a te pro amicitia nostra,
pro lue familiaritate, ut rationibus his, quibus uidebitur, eam mihi flendas. Fides iam praecessit mea, hanc rationes subsequantur: fac ut gaudeam: gaudebo etenim, ubi eam tali uidero instructam comitatu Noli mihi quaeso hanc foelicitatem inuidere. MA R. Ita me urges Athanas, ut mihi iam tibi denegare si religio. Itaque negocium aggrediar pro uiribus,quod si forsitan re ipsa deficiam,studium tamen in te meum perspicies. Solent temeritatis culpam subire quicunque rem suscipiunt imparem suis humeris, quamuis laude dignam. At uide Athanasi, quis m, qui malo si ita contigeritὶ temerarius existimari inepte dicendo, quam quicquam debeneuolentia in te mea imminutum uideri tuae noobsequendo cupiditati . ATHA. Laudo ualde, qudd me non spernis,scnon te spernat Christus, qui a nemine spernendus ipse, nec caeteros sperni iubet. M A R. Aggredior equidem studiose quaestionem esilagitatam. Vereor tamen aliquando, ne si quod cupis effecero, nimis longum sit, nam qui pro animorum immortalitate contendunt, quorum magna est copia, tam multiplicia, tamque uaria esserunt argumenta, ut si cuncta explicare uoluero, uix hic dies suffecturus sit. ATRA. Silongitudinem adducis Marce tui causa, potes,siquid fuerit praetermissum, in alium diem differre, idq; tunc explicare: sed si molesta non fuerit dicenti, cur mihi sit audienti nam quantum ad hodiernunt attinet die,
16쪽
multum adhuc eius superest, quod si prius occiderit, quam sermo noster, nihil erit negocij progredi luminaribus allatis. M A R. Rationes Athanasi uarias habeo, & multiplices ut dixi ad ostendendum, quod
requiris, quarum quaedam ita sunt perspicuae, ut cogant quodammodo fateri rem ita se habere: aliae autem suadent tam efficaciter, ut saluo pudore resisti non possit. Te tamen admoneo, ut fidei priores partes penes te esse patiaris, sciat modo pollicitus es ; quamuis enim rationes ipsas magni momenti esse duco, tamen ita statuo posteriori loco esse ponendas. Fides &scientia, &si in eo conueniunt, quod utraque firmat sententiam suam, nec de ea ambigit, differunt tamen, quod fides credit inconcusse uerum esse,id de quo audit, quamuis occultum sit, & uelatum: scientia autem iudicat constanter uerum esse, quod perspicit tanquam id perspiciat nudatum, & omnibus integumentis euolutum r)quae si nutat in eo, quod perspicit,& ulterius quaerit, non scientia fuit sed ut tu dicebas opinio . Itaque quum humanae rationes uendicent sibi scientiam, quae tamen in plerisque uacillat, tutius est omnino committere se fidei, quae diuinis innixa oraculis nunquam fallit, quam humanae scientiae, quae quamuis si scientia esset, non falleret, nec fallere posset, tamen in am biguo saepius relinquitur, scientiae ne, an opinionis
nomen mereatur. Vt autem ad immortalitatem ueniam, de qua agitur.
Multa sunt hac de re diuinarum literarum testimonia, & tam aperta, ut non egeant interpretatione . Illud quoque, quod circa Iob gestu in est,
hanc eandem immortalitatem animorum edocet, sed paulo occultius, ut non ab omnibus animaduertatur. AT HA. Me quoque inter eos
numera, qui non animaduertunt. Itaque explana, nis molestum est quomodo id se habeat. MAR. Quum Deus, Iob uirum rectum&iustum Satanae tradidisset, ut eo quemadmodum uellet uteretur, modo animam eius seruaret: & Satanas hac potestate accepta liberos eius interfecisset, substantiamque omnem perdidisset, postremo ulcere pessimo a planta pedis usque ad uerticem percussisset, ita, ut sedens in sterquilinio testa saniem raderet, haecque omnia uir inuicti animi placide tulisset cum illo praeclaro elogio. Dominus dedit, Dominus abstulit. Nolens Deus hanc eius patientiam irremuneratam relinquere, duplicia ei omnia reddidit. Habebat prius ut scriptum est septem millia
ovium, tria camelorum, quingenta boum iuga, quingentas asinas,
ac familiam multam nimis , restituta sunt illi quatuordecim millia ovium,& sex millia camelorum, & mille iuga boum & mille asinae. Vt autem ad liberos uentum est, non sic. Restituti sunt septem filij&tres filiae, quot antea habuerat, quasi illos priores in morte corporis non amiserit, sed praemiserit: non redditus fuisset duplicatus liberorum numerus, nisi hi, quos prius susceperat, computentur, qui non, ut reliqua animalia uiro perierant, sed adhuc manebant superstites. Tenes neὸ AT ΗΑ. Teneo,& hoc satis argute ex historia illa collectum iudi-
17쪽
iudico. M A R. Fides igitur nostra pro uiribus immortalitatem complectatur, quemadmodum religionis nostrae iura postulant; sumus nim fidelium, non sapientum nomen consequuti, qui non possumus etiam sapientes gentibus extra positis uideri, ut qui stultitiam crucis quod magnum est mysterium P praedicamus. ATI A. Faciam quod moneSMarce, cum sponte mea, tum auctoritate tua inductus, sed scisne quid me impulit, ut rationes quoque audire cuperem. MA R. Si
dixeris. ATHA. Audi. Ego superioribus mensibus, dum Mediolani agerem, incidi in libellum Philosophi siue Mediolanensis siue Mantuani non enim satis de patria hominis memini In eo libello acerrime hac de re disputatur. Sed adeo obscurus ille,& tam sordidis uerbis
conixtus, ut uix millesimam eius partem intelligerem. In summa attenti us consideras, collegi, uelle humanam animam in morte corporis
non superesse, sed pariter extingui . sententiaeque suae Aristotelem auctorem facit. Ex eo die exarsi cupiditate, scire quid hoc rei esset,&ad te tunc potissimum respiciebam, quem existimabam huic muneri idoneum fore. Sciebam nanque te inuestigare haec & similia solere. Opportune autem accidit, ut sermo, quem ab initio habuimus, huc nos deduceret,& ansam quodammodo huic quaestioni praeberet. Ideo occasi ne hac elatus, non defui huic meae cupiditati, ut uides. Cognoui iam te contrariam sententiam his, quae in libello illo dicuntur, inducere. Itaque expecto nunc rationes illas e fonte naturae deductas de quibus modo dicebas ; magnum sane earum munus, magnus fructus, si animorum docuerint immortalitatem. M A R. Vellem, ut libellum illum, de cuius obscuritate & sordibus conquereris, intellexisses. Nam si te dicente cognoscerem umenta, quibus scriptor ille innititur, ut animas hominum putet esse mortales, ualidius insurgerem,& ueluti collatis signis dimicarem, & toto sui existimo campo fugarem, quanquam non me latet, quae pro illa parte dicuntur: sed nosti disputantium nonnullorum morem, qui negant suis argumentis esse responsum, etiam quum respondeatur: quid futurum putas, ubi quorundam forsitan, quae ille scripsit, argumentorum nulla fuerit habita mentio ξ Sed antequam progrediar, num faciendum id putas, quod in omni sermone faciendum Aristoteles praecepit A r R A . Gid nam hoc M A R . Si unum nomen in multiplici sit significatione, prius inter disputantes conuenire censet opo tere : qua in significatione id capiatur, ne diuersitas intelligendi .errorem inducata nimam autem multipliciter capi scire te arbitror. Ar ii A. Scio animae nuncupatione & aerem significari ,& uentum, & flatum, &spiritum. Animam etiam pro aqua posuit Plautus paulo inusitatius. Ni ego illi puteo, si occepso, animam omnem intertrax ro. At non de hac agitur, sed de ea, quae uitam tribuit coryoribus. M A R. Sed ne de plantarum quidem, aut beluarum anima, sed de humana est sermo, ac ne de huniana quidem, unde cpm pignus & beluis continu-
18쪽
nem habemus; hac enim parte extincto corpore interit, ut quae corporea sit, sed unde rationis est compos, quaerimus num intereat, uel perpetuo uiuat. AT HA. Sic habet. M A R. Graecia unum tantum nacta est nomen,quo anima rationis compos uocatur: etenim psichen illi uocant.
Nos duo habemus uocabula, animam scilicet& animum: quaero quid inter ista interesse censeas, quae tam exiguo distant literarum sono A et M A. Si Grammaticis credimus, anima est, qua uiuimus, animus quo sapimus: uel anima est uitae, animus consilij. hinc dicunt posse uitam sine animo existere, ut in furiosis videmus, sed non sine anima. Haec illi ponunt in suis thesauris, O censent eos, qui castigatius loquuntur, id sequi oportere. Veruntamen ubi ad magnos uenio scriptores, inuenio eos his uocabulis promiscite uti: nam id etiam, quod lationis est
compos, animam uocant. Augustinus in libro de Spiritu & anima, seu quisquis fuit, qui librum illum condidit, censet pro uarietate uirium&actionum diu ei a nactam esse uocabula. Dum ergo tribuit uitam corpori , anima est: dum uult, animus: dum scit, mens : dum recolit, memoria : dum iudicat, ratio: dum spirat uel contemplatur, spiritus: dum sentit, sensus: nam inde sensus anima dicitur pro ijs, quae sentit, unde&sententia nomen accepit. M A R . Quid ergo nunc faciendum censes A T M A. Potes uti promiscue his uocabulis: nihil intererit hoc in sermone animum ne,an animam dicas: re enim intellecta in uerborum usu faciles esse debemus. M A R. Sed num intelligis, quae animi uiresὸ quanta potentia ξ nisi sertasse parua haec existimas, intelligere, meminisse, uelle: quae tria animo tributa sunt, & eius tam propria munera, ut quum aliquid illorum trium significare uolumus, animi nomine utamur. Et udad primum ueniatur, quod intelligentiam animus uocabulo suo comprehendat , hinc disci potest, quod quum auditores rogamus , ut dicendis intelligentiam accommodent, petimus, ut animaduertant, uel animum adhibeant. Accipi ctiam animum pro memoria, quae custos &thesaurus rerum perceptarum esse, dicitur,uel illudVirgilianum indicat. Omnia fert aetas, animum quoque,
idest memoriam Seruio interprete. Nam postmodum sequitur. Nunc oblita mihi tot carmina, ldi merito id quidem. Nam primum uulnus memoriae senectus infligit. Sed animi quoque nomine memoriam significari uulgaris quoque sermo ostendit. Nam, quum petimus ab amico, ut cuiuspiam rei sit memor, dicimus, fac, ut hoc in animo habeas. Restat uoluntas, quam etiam animum uocari dubitat nemo. Vnde illud, Sin alios fines, aliamque capescere gentem l . Est animus, possuntque solo decedere nostro. Nonne Poeta hic animum pro uoluntate posuit Sic comoediae loquuntur. No sti Terentiana illa. Mala mens, malus animus. Item . Animus ergo te idem, ac suit. Et sibi. Timet omnia, patris iram, ac animum
19쪽
amicae, ut sit suae. De hoc igitur animo incumbit disputatio, utrum cor
rupto corpore ipse quoque corrumpatur, uel num abeat incolumis, cum suis tantis diuitijs & facultatibus. Nam hactenus nemo dixit euadere nudum tanquam naufragum, sed aut penitus interire putant, aut incolumen his suis retentis manere. AT H A. Vera loqueris. M A R . De immortalitate igitur animi loquendum est nobis, unde proprie est animus, id est unde uult, intelligit, reminiscitur,non unde uitam tribuit corpori: nam haec eius uis&potestas interit ex corporis defectu. AT M A. Haec in consesso nobis sunt. MAR. At hanc animi immortalitatem a multis agitatam olim fuisse perspicuum, alijs eam astruentibus: alijs negantibus . Nec miriim uideri debet rem summis contentionibus inter erudiatos fuisse tractatam. Cognitio nanque finis unumquenque maximes licitat, nam propter eum caetera mouentur. Quid hac in re putas, quae proprie ad nos pertinet ξ Etenim si cum extinctione sensuum corporalium animus una extinguitur, finis apparet naturae nostrae. Sin autem superest, finis huius tantum uitae ostenditur. Ego uero quum existimem,
postquam homini mors aduenerit, superesse aliquid, idque, quod in illo fuit maximum, quaeso, ut patiaris me paulo fusius & uberius de hoc ipse disputantem, aut ne petisses, ut id explicarem: Ego enim me tibi non offerebam. Agitur enim. nimirum res maxima, spes scilicet immortalitatis nostrae, quam tenentes iucundius uiuemus; cogitatio nanquerea incumbet, nusquam occidere, quod in nobis est optimum, sed meliorem in statum reponi,nos nunc corporibus immistos famulari non morti, sed perpetuae uitae , quae post uarios casus, laboresque plurimos superatos laeta aderit alio in saeculo, &beatos reddet. Accedat quod, ut nuperrime dictum est,nihil aeque ad moerorem,quem ex propinquorum& amicorum morte suscepimus, propulsandum pertinet, quam si intellexerimus illos uiuere, quos ueluti mortuos deploramus. Sed & dolorum praeterea mortisque contemptus paratur, quod sortitudinis maxime est proprium, dum hac'amissa meliorem subsequi uitam creditur. hinc itur audacius in proelia, & nullum discrimen pro patria, pro ciuibus, pro legibus, pro fide Christi metuitur, imo nec supplicium ullum recusatur. Quod ut caeteros omittamin Martyres nostri locupletissime stenderunt. Nunquam enim illi eculebs, uncos, sartagines, ardentes Iaminas, ferreos ungues, bestias, cruces, &alios durissimos cruciatus subire uoluissent, si praesenti uita extincta, nullam aliam superesse credidissent. Rectissime dictum est, principium esse ad iuste recteque uiuendum animi immortalitatem: contra uero occasionem suggerere prauitati quicumque humanos animos una cum corporibus ruere, praedicarent. Hoc uidentes Sapientes uiri, qui Respub. legibus instruxerunt, hanc animi immortalitatem ciuibus suis proposuerunt, ad quam natura omnes fere rapimur: non enim ueram solumodo, sed utilem etiam ciuitatibus hanc opinionem arbitiabantur. Aggrediar ergo id quaerere. Ego C nanque
20쪽
nanque ualde approbo, quod retento semper religionis nostrae decreto anima uelit noscere 'uantum fieri potest se ipsam, quia id postulat ratio & utilitatis & ordinis. Ordinis quidem, quia, quod nos sumus, primum est nobis. Turpiter quaeruntur aliena, ubi propria ignorantur. Vtilitatis uero, quia intelligentes immortalitatem nostram, eamque pene oculis captantes, recte uiuere studebimus. Huc autem respicere debet scientia nostra: multae sciendi causae inquit diuus Bernardus sunt enim qui scire uolunt eo fine tantum, ut sciant, & turpis curiositas est. Alij scire uolunt ut sciantur ipsi,&turpis uanitas est. Alij, ut scientiam suam habeant uenalem ad pecuniam, uel honores respicientes: & turpis quaestus est. Sed&sunt quidam ab his diuersi, qui scire expetunt, ut alios doceant,& charitas est,uel, ut habeant,quo dirigere uitam suam habeat:& prudentia est. Hanc ultimam caussam teneamus, fixamque cordi habeamus . Quicunque enim immortalem se intelliget, & potest illud Poeticum effari. Non omnis moriar, multaque pars mei Effugiet Libitinam,
Nonne mouebitur, ut magis futura curet, quam praesentiaὸ rationem p tius ducat eorum, quae nunquam, quam quae aliquando intereunt Propone tibi nunc alia ex parte eos, quos spes destituit futurorum: an non
illud dicunt Breuis haec uita, puncti instar, uel si aliquid puncto potest
esse breuius, umbrae est transitus, & ueluti flos hesternus marcescit. R piamus ergo, dum licet, indulgeamus nobis, expleamus cupiditates nostras quacunque possumus, donec hac luce fritimur: nam postea non aliud nec maius nec deterius sequetur, nec praesentia manebunt. Haec incredulorum est oratio, qua impellunt seipsos ad omnia, etiam cum iniuria sociorum: non enim tantum uerbis, scd quod est grauiuo factis etiam ipsis loquuntur. Et haec quidem habeo de immortilitate dicere, quantum haec boni afferet credita & humanis indita mentibus: rursus quantum afferre ualeat mali, si non asseueratur. Veruntamen an id uere ita se habeat in uestigadum est diligenter: nam ueritas homini sanae mentis charissima est omni ii,&aduersus inimicos eius omni studio, conatu i; desendenda: amicitiae etiam omni proponenda: praesertim,quum de ea re agitur,quae uitam totam humanam dirigit. Sciri autem id posse, quod quaeritur rationibus inductis, uel tu ipse existimas, qui hanc disputationem efflagitasti: non enim hoc est ex illo rerum genere, quorum impossibilis sit cognitio, & quae penitus humanae mentis aciem effugiant: nam si id ita sese haberet, seu stra esset omnis inquisitio,& stulte in eo opera poneretur: fatendum est tamen, quod rationes, quibus animi immort litas demonstratur, sapientum magis uirorum, quam rudium, &indoctorum pectoribus elucent.Hi autem nihil altius speculanter,& ob assu tudinem corporum uix quicquam corpore uacans queunt cogitarer illi autem longe acie mentis prouecti res a materia facile diuellunt, & intelligentes aliquid esse incorporeum, haud dissiculter qualis animus posi