Monumenta eucharistica et liturgica vetustissima

141쪽

q: Sequitur: Dimitte nobis debit nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debitum quid St, nisi peccatum Ergo si non accipere alieni tenori pecuniam, non egeres, triduo peccatum tibi imputatur. Habuisti pecuniam, cum qua dive naScere riS. Dive eraS, ad imaginem et similitudinum do iactus perdidisti, quod habebas, hoc est, humilitatum, dum adrogantiam desideras vindicare; ordidisti pecuniam, Sicut Adam nudus e factus accepisti a diabolo debitum, quod non erat nece S Sarium. Et ideo, qui ora liber in Christo, dubitor factus es diaboli. Cautionum tuam tenebat inimicus, Sed eam dominus crucis1Xit et Suo cruore dolevit; abstulit obitum tuum, reddidit libertatem. 2 Bene ergo ait:

Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Vide, quid dicas: Quomodo ego dimitio, sicut tu dimitio mihi. Si dimiseris, bono convenis, ut dimittatur sibi si non dimittis, quomodo eum convenis, ut dimittatur tibi a sit ne patiaris induci nos in tontationem, sed liberanos o malo. Vide, quid dicat Et ne patiaris induci nos intentationem i, quam ferro non possumus. Non dicit: Non inducas in tentationum; sed quasi athlota talem vult tentationem, quam ferre possit humana conditio, et unuS qui Sque a malo, hoc est ab inimico, a peccato liberetur. a Potens est autem dominus, qui abstulit peccatum Vestrum et delicta vestra donavit, tueri et custodire vos adversum diaboli adversantis insidias, ut non vobis obrepat inimicUS, qui culpam generare consuevit. Sed qui deo Se

committit, diabolum non timet Si enim deus pro nobis, qui Sici contra nos': Ipsi ergo laus et gloria a Saeculis et

nunc et Semper et in saecula Saeculorum. Amen.

Etiam Cyprianus sextam petitionem orationis ita tradit: Et ne patiaris nos indue in tentationem' de orat. 25ὶ Augustinus autem dicit de sermon in monte II 9 30ὶ: Multi autem precando ita dicunt: ei 08 patiaris ii duet in tentutioncm exponentes videlicet, quomodo die tam sit inducos Rom. 8, 31.

142쪽

LIBER SEXTUS.

Cap. I. uera ueharistia est verum oriri s Christi.

Sicut vortis os de siliu dominus noster IeSu Christus, non ueniadmodum liomine per gratiam, Sed quasi silius X Substantia patriS, ita vera caro, Sicut ipS diXit, quam accipimuS. et Veru eiu eSi potuS. 2 Sed fori dicas quod dixerunt tunc temporis fiam discipuli Christi audiuntes dicentem: Nisi quis manducaυerit carnem meam et biberit Sanguinem meum, non manebit in me nec habebit vitum aeternam forte dicas: Quomodo vera ui similitudin0m Video, non video Sanguini Veritatem. Primo omnium dixi tibi de Sermone Christi, qui peratur, ut possit mulare et convertere genera inStituta naturae. D0ind ubi non fulserunt sermon om Christi discipuli eiuS. audienteS, quod carnem Suam daret manducare et Sanguinem Suum daret bibendum, recedebant, solus tamen Petrus dixit Verba vitae aeternae habes, et ego a te quomodo recedam 'hNe igitur plures hoc diceront, veluti quidam osset horror CruoriS, Sed maneret gratia redemptionis, ideo in similitudinem quidem accipi Sacramentum, Sed Vere naturae gratiam virtutemque OnSequeriSy. 4 Ego sum, inquit, pani visu8 qui de caelo descendi. Sed ear non descendit e caselo, hoc eSt, Carnem in terris adsumpsit X virgine. Quomodo ergo descendit panis se caelo, ut panis vivus Quia id seni domunus noster Iesu Christus consors si et divinitatis et corporiS, et tu, qui accipi carnem, divina se ius substantia in illo participaris alimento.

Cup 2 otu trinitus divini in singulis saeramentis Operatur.

Ergo accepisti de Sacramentis, plenissime cognoviSti Omnia, quod baptigatus es in nomine trinitatis. In omnibuS, quae egimUS, Servatum S mysterium trinitatis Ubique pater

Ioli. 6, 9. - Hisce conversionem punis in corpiis Christi ieri auctor non negat, quam in libro IV c. 4 r. 14 et 1 apertissime docuit.

143쪽

ΡS. -ΑMBROSIUS DE SACR. V 2 6 10. 1350 1ilius et Spiritu SanctuS, una operatio, una Sanctificatio,

etsi quaedant veluti pocialia Sese videantur. Quomodo Dous qui te unXit et ignavit i dominus et posuit Spiritum Sanctum in corde tuo. Accepisti ergo Spiritum Sanctum in corde tuo. Accipe aliud, quia, quemadmodum Spiritu Sanctus in Ordo, ita seliam Christus in corde. Quomodo Habes hoc in Canticis canticorum Christum dicentem ad ecclesiam: Pone me icut Signaculum in corde tuo, Sicut signaculum in brachiis tuis h. et Ergo unXitio deus, Signavit te Christus. Quomodo Quia ad crucis ipsius Signa tu es forulam, ad illiu paSSionem accopi Stis ignaculum ad illius Similitudinem, ut ad 9 Sihi formam re- Surga S, ad 9Siu viva figuram, qui peccato crucissi XuS Stet deo vivit; et tuus homo vetus in fonte demersu peccato crucis1XuS Si, Sed de reSurreXit. ἡ Deinde habes alibi spe ciale, quod te vocaverit deus, in baptismate autem quasi specialiter concrucifigeri Christo. Deinde quasi Specialiter, quando accipi spiritale signaculum, vide distinctionem per-

Deinde quid apostolus ibi diXit, ut lectum est nudiuster ius 3

Divisiones a tem gramia rum i ni, de λn autem Spiritu8. Divisione ministeris rum sunt idem autem dominus Divisiones operastomon unt, idem ut tem deu8 qui operatur omnia

in omnibu8η. Omnia, inquit, Operatur deus. Sed ut de spiritu dei locium st: Unus atque idem spiritus dividens singulis prout utly Audi Scripturam die sent0m, quia dividit

Spiritu pro Voluntate Sua non pro Obsequi O. Ergo dividit Vobi Spiritu gratiam prout vult non prout iubetur Olma Simo quia Spiritus dui, spiritus Christi os t. Et illud lene e pSum 0SS Spiritum Sanctum ipsum Spiritum dei, ipsunt Spiritum Christi. ipsum spiritum para Clitum. ii Ariani , ut in Se derogare sancio spiritui. Si dicantillum Spiritum laraclitum uid is paraclitus, misi i On-

144쪽

sola lor uasi noli et de patre lectum Sit, quia ipso os deus consolationis ido ergo, quia in eo derogandum putant spiritui sanc O, in quo patri aeterni potestas pio praedi

11 Nunc quomodo orare debeamuS, accipite. Multae vir-lulos rationis Sunt Ubi rare debeamus, non est mediocre nec mediocris quaeStio. Ait apoStolus: Volo autem virosor re in omni loco, leva Inte pura manus sine ira et iso p- talione μ. Et dominus dicit in evangolio Pu au teni cum ora8, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora piat, ει, tuum Non tibi vido tu osso contrarium, ut dicat apostolus: In omni loco ora , o dominus dicat Intra in euBiculum tuum et ora Sed non est contrarium. Hoc ergo ab SolvamuS; deinde quomodo obseas incipere rationem et quo Ordine diStinguere, quid SubteX0re, quid adlegare, quemadmodum Claudere rationem, deinde pro quo raro debeas haec Omnia dicamus.1 Primo, ubi orare debeas. Aliud Paulus videtur dicero, aliud dominus. Numquid potuit Paulus contra Christi docero praecepta non utique. Qua ratione Quia non contrariuS, sud interpres est Christi: Imitatores, inquit, mei 8tote, sicut et eoo Christi . Quid orgo Polos ubique raro et in cubiculo tuo Semper orare. Habes ubi quo cubiculum tuum. Etsi inter genios, intor Iudaeos positus sis, habes tamen ubique tuum Secretum. Cubiculum tuum men tua St. n populo licet positus, tamen in intorior homino arcanum tuum Secre-1Umque OnSerVRS 1 Pu utem cum oras, intra in cubiculum tuum. Bene ait intra, ne Sic res quomodo Iudae IIS,

cui dicitur Populus hic astis me honorari, cor autem forum longe est a m β. Non ergo do labiis tantummodo tua procedat oratio Animo totus intond0, intra in recessum pectoriStui, Otus ingredere Non to p 0rfunctorium videat illo, cui

145쪽

PS. - AMBROSIUS DE SACR. V 3, 14-4, 17. 132

te placere desidera S Videat, quia e corde OraS, ut e X corde Orantem dignetur audire. 1 Pu autem cum ora S, intra in cubiculum tuum. Habus hoc ut alibi ambula populus meu et intra in rece88u8 tuos, claude ostium tuum, ab8condere pu8illum, donec transeat iro dominii. Hoc locutus Si dominus per prophetam; in ovangeli autem diXit: Tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum et clauso ostio ora patrem tuum. 15 Quid Stolauso ostio ' Audi, quod Stium habeas, quod debea claudere, quando Ora S. Utinam muliere audirent Audisti iam, sanctus David docuit te dicenS: Pon , domine, cu Stodiam ori

meo et ostium circuitus labiis meis*. Est alibi ostium, quod ait apostolus Paulus dicens Ut aperiatur, inquit, mihi ostium verbi ad loquendum myti tum Christi' hoc est Quando

oraS, Oli Sermone Clamare nec diffundere rationem tuam nec iactare per populo S. In Secreto tu ora, SecurUS, quod te

in Secreto possit audire, qui omnia videt atque audit univerSa. Et ora patrem tuum in abscondito, qui audit te in abscondito

deprecantem.

Cup Secreto magis orandum est quam cum vociferatione.

1 Quid proSit autem, interrogemus, qua ratione Secreto magi Orare debeam ii quam cum vociferatione. Audi, de con Suetudine hominum SumamuS Xemplum'. Si aliquem roga S, qui cito audit, non pia puta e SSe clamorem SenSim roga voce moderata. Si Surdum aliquem rogeS, nonne

incipis vociferari, ut tu ille possit audire Qui ergo clamat, putat, quod aliter deus non possit nisi clamantem audire, et Clam rogat eum eiu derogat potestati qui autem in silentio Oras, si dona dosor et consiletur, quod deus scrutator OrdiSe roni sit . t rationum tuam anto illo audias, quam tuo

oro undatur. 1 Ergo videamus: Volo autem viros orare in onmi loco.

146쪽

lteri luis ut viris. Quod non invenio, nisi Orto sanctus apostolus do viro di Xit, ne muliero uSurparent tonato intollogorunt in omni loco et inciperent ubique clamaro, quaS

hoc St, qui OSSint Servare praeceptum, orare in omni loco, leυαnte pura manus. Quid Si levante pura mam 8'Numquid debes in Oratione tua crucem domini gentibus d 0- monstra rex Illud quidem signum virtuti QSi non pudoriS. ESt tamen, quomodo OSSi orare ne siguram demon StreS, sed actus tuo leves. Si vis perari rationem tuam, leva

pura manu per innocentiam Leva ea non cotidie Semel leva Sti, non OPUS St, ut iterum leves. 1 Volo utem in omni loco viro orare, ei ante pura manu sine ira et

disceptatione. Nihil verius Ira, inquit, perdit etiam 8apientes de Omni tempore, quantum fieri potest, Christianus vir iracundiam debet temperaro et maXime, quando ad orationem accedit ne perturbet animum tuum indignati irae, ne quidam furor impudiat rationem tuam, sed magis placido accede pectore. Quid enim irascoris Servus peccavit Tuaecedis ad rationem, ut tua tibi dolicta donuntur, set alii indignaris HOC est in ira.

Cup. o. Eaepositio de modo orationis ontinuatur et absolvitur.

9 Nunc de disceptatione videamuS. Plerumque negotiator venit ad rationem aut avarus alter de pecunia cogitat, alter de lucro, alter de honoro, alter de cupiditate et putat, quod eum doli posSit audire. Et ideo, quando raS diVina humani praeferre te convenit. 21 Similiter et mulierq8 inquit, volo rare non iactantes s in ornamenti neque inmaryopritis, ait apostolus Paulus β. Sed et apostolus Petrus: Mulieris, inquit, gratia plurimum valet, ut Viri eiu ConVOr-

Adtendit ad veterem Christianorum usum, quo supplicantes brachiutollebant in crucis modum rov. 15, 1 Tim 2 9.

147쪽

incredulus Se convortat ad gratiam Christi Hoc vulset mulieris gravitas et pudicitia et tu bona conversatio, ut virum suum Ocut ad idem et devotionem, quod et prudentis viri Sermo frequenter operatur. Ergo muliser, inquit , non in ornatu capillorum, non in Orti crinibus ornamentum suum habeat, Sed in Oratione X corde puro ubi S ab Sconditus cordis homo, qui Semper St apud deum locuples Habes ergo, in qu sis divos. In Christo divitia tua pudicitia0Sunt et castitatis insulae, fidos, devotio et missericordia. Hi sunt 'honsauri iustitiae, Sicut propheta memoravit. 22 Deinde, unde debeas incipere. Dic mihi, si velis hominem rogare et Sic incipias: Da mihi, ecce illud, quod te peto; nonne adrogans videtur ratio Et duo inchoari oratio d0l, set a dei laude ut roges Omnipotentem deum, cui OSSibilia Sunt

Omnia, qui habet Olim talem praestandi. Sequitur ObS0- cratio, sicut apostolu docuit dicens: Obsecro ergo primum sieri orationes, obsecratione S, O8tulationes, gratiarum actiones ' Prima ergo oratio laudem obse habere dei. 0eunda Supplicationem, tertia postulationsem, quarta gratiarum C

tionem. Non d0bus quasi fam0licus ad cibum de cibo primum incipere, Sed ante a laudibus dei. , Unde et oratores isti Sapientos hanc ab iis disciplinam ut iudico in fautorsem sibi praestent incipiunt a laudibus ius, ut bone volum sibi faciant eos nitorem. Doinde paulatim incipit rogare iudicem. ut patienter dignetur audire. Audet fortio postula tionem Suam depromere, quid pel At Xprimere. Quarto quomodo coepit a laudibus sei, sic d0b0 in laudo ut 0Sinero. 2 Habes hoc in Oration dominica Pater nostri qui es in caesis 3. Laus se est quod pater prasedicatur in eo pietali gloria Laus dei, quia in caelis alii fas, non in Drri S. Pu er 98tur qui es in castis sanctificetur nomen tuum id

148쪽

0St, ut Sanctifico Servo SuOS; Omen enim illius sanctificatur in nobis, si ualido praedicantur homines liri Silani. Ergo optantis st: tincti icctur nomen tuum. Idi eniat rerenum tuum. Postulatio, ut in nobis Sit regnum Christi. Si dolis in nobis regnat, locum habere adversarius non OfeSt. Culpa non regnat, peccatum non regnat, Sed regnat Virtus, regnat pudicitia, regnat devotio. Deinde: Fiat voluntas tua, sicut in creel et in terra Panem nostrum cotidianum da nobis hodie. Haec OStulatio maXima St Orum, quae OStulantur. Et

dimitte, inquit, nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. duo cotidie accipe, ut cotidi dubito tuo indulgentiam potas. Et ne patiaris nos induci in tentationem, sed libera nos α malo. Quid equitur Audi, quid dicat

SacerdOS per dominum nostrum Jesum Christum, in quo tibi si, cum quo tibi est honor, lauS, gloria, magnis1Centia,

poteSta Cum Spiritu Sanet a Saeculis et nunc et Semper et in omnia saecula Saeculorum. Amen.

9 Aliud Psalmorum David licet unus libellus sit, habense a Virtute orationiS, qua Supra diXimuS, tamen plerumque et in uno psalmo Omnes Stae rationi parte in Veniuntur, quomodo in Octavo psalmo invenimuS. Denique Sic coepit: Domine, dominus noster, quaestu admirasile est nomen tuum in universa terra oratio ergo prima Deinde Obsecratio

Quoniam videbo caelos tuos, opera digitorum tuorum, OUe St, caelo videbo, unam et stellas, quas tu fundasti. Utique non Caelum, dicit, Videbo, Sed videbo caelos in quibus incipit albescere gratia et splendor caelestis. Os sibi caelo tunc promittebat propheta dari, qui caelestem gratiam a domino mererentur. Lunam et stellas, quas tu fundasti lunam eccle- Siam, Stella Vocat sanctos caelesti gratia refulgentes Deinde Vide postulationem ius Quid est homo, quod meministi eius, aut lius hominis, quoniam visitas eum Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore corona 8ti eum et constituisti eum super opera manuum tuarum. Et

149쪽

LITURGIA CLEMENTINA PROLEs OMEN A. 141 alta gratiarum inctio, omni si Biecisti sum pedibus cms oves et bove unil er8a S in Super et pecora Campi, etc. 20 Docuimu pro captu OStro OrSitan, quod non didici mUS, et, ut potuimuS, XI rQSSimu S. Sanctitas vestra institutis sacerdotalibus informata laboro tenere, quod accepita duo; et oblatio, Sicut hostia pura, ita Obi Semper Sulam Signaculum recogno Scat, ut et ipSi ad gratiam ut ad praemia Virtutum pervenire OSSiti per dominum nostrum e Sum Christum; cui S gloria, honor, lauS, perpetuita a Saeeuli Set nunc et Semper et in omnia Saecula Saeculorum. Amen.

Constitiitionii in apostolorum libri octo cire annum 400 orti esse videntur. Auctor in Syria scripsit et pollinarista fuisse videtur Libros I VI ex Didascalia VII 0 Didaeli amplificando composuit eisque librum VIII et 85 Canones postolicos adiunxit, ita quidem, ut totum opus a sancto Clemente Romano iussu apostolorum conscriptum esse ingeret De origine, iontibus, auctore, historia Constitutionum optime disputavit Funk in libro Dio postoli schen Constitutionen, 0ttent, . 1891: idem nuper easdem Constitutiones una cum Didascalia supra p. 23 egregie edidit Didascalia et Constitutiones ap0stolorum, aderb. 19063. Liturgia, quae in octavo libro Constitutionum tradita est eamque ob causam Clementina dicitur, integerrima et periectissima est omnium,

quae e quattuor primis saeculis ad nos pervenerunt. Iam Probsi eam eandem iere esse iudicavit atque eam, quae iam aevo apostoli eo in usu erat: hanc ad sententiam confirmandam ire solidissima argumenta Fuit sibi persuasit, eum a parte Nicaenorum stetisse Sed pDllinaris tam fuisse eamque ob rem non prius quam circa annum 400 seripsisse. Alii qui in opere illo Semiarianismum prodi arbitrantur, ei originem paulo priorem adtribuunt. Cum Funkio etiam Die kamp iacit in libro Patres apostolici, Ol. II, Tubingae 191 3 Protegomena. p. XV Ss. 3. De Pseudo- Clemente Pir etiam d. Schwari Z Lber die pseudoap0stolis Phen irehen-ordiiungen, Argentorat 1910. - Liturgi der rei orsisti christite hendalirhunder te. Tubinga 18T0, 281 qu. - intersu 'hungen ub0 die Sog. elementinis che Liturgi intra Euche se apostoli se hon onstitutionen. I. Die elementinis che Liturgi in Rum, Tub. 1906.

150쪽

Mingessit. Ostendit seni ni re s liturgiam s. - lomoni inani o liturgiae sint illiniani esse, luanto lena sens Onianus in epistula ad Corinthios, Iustinus se Novatianus in scriptis suis testantur in fine Summam argumentationis

ita complectitur p. 160ὶ ,, Wi dem aber aucti ei, edentalis uelit achianseri Untersu chlangen de Grund typus de clementinis chen iturgio in se in holios Alter in aui Das id ors prichi ulli dem, a mali bis heruborhaupi liber die nis te hun de alleliri silichen iturgien an genominentiat. Aber an iri sicli aus in neri uni auserit Grundon ent schii egenmussen, dies Anschaliun fallen ii assen. Te X tus graecus Constitutionum, qui in hac mea editione legitur, est Funkil. In Const. VIII 6- orationes X ponuntur, quae diaconus in dimissione catechumenorum c. i, energumenorum c. in inluminandorum c. in paenitentium c. 9 recitabat iis subicitur oratio idolium c. 10), quam perorabat episcopus c. 11 1-6ὶ Deinde pergit auctor ita