장음표시 사용
111쪽
rio circa illum ipsum locum, quo immani dolore mulier vivens torquebatur , ingens abscessius delituit, copioso pure crassae tunicae incluso, tribusq; calculis, magnitudine amygdalas superantibus, ac asperis, similibusq; multis aliis, sed minoribus , oppletus. Omnium vero maximus calculus itidem asper ac inaequalis altera parte atro colore tinctus, in pancreate dissecto repertus est. Hepar in superficie extrema lividum, pulmoneS li circa extremos lobos purulenti erant, & vesicula fellea bile naturali destituebatur. Cor Vero, lien, uterus, renes,& vesica urinaria fanis similia deprehendebantur. t In liter, Mense Februario Is7 . Norimber I Suin iuriam ad Magnificum Dn. P fidem uesthinc Prat,tipiam ad Collectores ubem. JOBSERVATIO LI.
D. CHRISTIANI FRANCISCI PAULINI,
Etulit mihi olim in Borea adhuc viventi, idque sua manu& antiqua fide, qua eximie pollet, hac ipsa septi-A ueniana confirmavit fusius cl. D. Ambrosiius Rhorius, Med.& Mathemat. Christiania in NoriVagia quondam Regius, amicus sincerus, nunc gembergae, in patria sua, degens, in vicinia ubi laudatissimus integrum consumsit lustrum, monstrum quoddam marinum, Laplandiae &Finia marchiae incolis, sub elevatione poli 7I. gr. 3o. see pMe dictum , conspiciendum se dare, mari a ventorum impetu plane tranquillo. Forma refert cancrum Heracleoticum Vel Majam, ut Gesierus in sua animalium historia hoc cancri genus depingit. At magnitudo ipsius plane est monstrosa, & stio ambitu tantum comprehendit spatium, ut turma militum in
ipsius dorsi plano commode possit exerceri. Quando marc
112쪽
ops ERVATIO LILin malaciam se componit, a ventis est tranquillum, & sol tempore aestivali suis radiis abblanditur, solet hoc monstrum paula tim &pedetentim , motu fere insensibili, ex aquis altius atq; altius emergere, & suum dorsum radiorum solarium calori exponere. In qua statione manet, immotum, donec sol altiores coeli partes deserat, & horizonti fiat propior, calorq; ipsius remissior. Tunc, ut motu lento & vix sensibili ex profundo maris emersit, ita se lente quoq; iterum demittit, & sub undis occultat in profundo. Videntibus videtur esse scopulus musco obsitus, quamdiu in planitie maris excubat. At si quis scaphis propius accesserit, brachia expandit, & suis hamis ac uncis, quod cunq; apprehendit, ad se pertrahit. Incolae putant , quod homines tali modo captos devoret. Quando mare a ventis turbatur, latet in profundo nemini nocivum. Addidit alius in septentrione amicus, fide plenus, in dorso hujus monstri arbores satis proceras aliquando fuisse visas. Sic Borellus c. I. Obs io . narrat, balaenas dorso viridi & herbis decorato esse adeo, ut quandoq; anchoras in eas navigantes projecerint, inq; dorsis earum tabernacula posuerint, ignemq; accenderint, mole enim sua insulam satis magnam aemulabantur, sed , calore tandem penetrante, recessisse, attonitos illos relinquentes. Ita omnino est ut cum stupore dixit syraciae
D. CHRISTIANI FRANCISCI PAULINI,
Scripsit mihi nuper Excell. r n. D. Saumon Resselius, liberae& Imperialis Reip. Wormatiensis PhysCOrd., inclyti nostri Collegii Curiosi AMPHION, amicus optimus, superiori
113쪽
anno, in aula episcopali Vormatiensi magnam vermium copiam in tali, Coloniensis culinarii saccis plenis fuisse inventam. Sed ego vim, nequitiam & selecta sis itim mysteria stupendis curiosissimis historiis prolixius interpretabor in Cyngraphia mea curiosa. LIn litis L a'. Aprilis r g . corbesά -k ad collecti. Ephem. J
D. LUCAE SCHROE CKII, LUC. Fit
Cum in Ephemeri ni curioser. Germau. Anni VI. Observat ne iaδ. EXuviarum Capreae moschiferae elegantem deli; neationem exhibuerit Nom. Dn. D. Georgius Segerus, in
fine autem de cHeeolarii figura, dictum animal exprimente, quam ex F - Μ ei Veronensis pag. 666. Disputationi meae, AI no M. DC. LXVII. Ienae, exercitii Academici causa, ventilatae inserui, vitiosam in pluribus eam esse, monuerit, si taliter in ipso calceolarii Muso se habeat, non ingratam me rem facturum speravi, si scrupulum hunc publice propositum, in continuatione laudatarum Ephemeridum, Lectori, cui librum istum Calceolarianum videre haud contigit, itidem publice exim rem , & quae plura de Animali hoc peregrino hactenus observa
Vitiosiam in pluribus esse calceolarii figuram, negari misnime potest; unde etiam eidem censurae obnoxiam merito fi ri, lubens fateor, quam ab Amico, Theologiae Studioso, ob Celatoris qui areae lamellae insculpere eam potuisset, des L ctum l My VIII,
114쪽
31 ossERVAT 1 o LIII ctum , ligneae saltem tabellae incisam, meis de moscho Thesmbus adnexam Volui i utpote quae prototypum sic fatis bene repraesentat, modo sculpturae gratiam & nitorem exceperis, in ligno, praecipue a tali, qui artificio isti, oblectamenti saltem
causa tempus, quod in requiem severiorum Musarum cedere . debebat, impendere nonnunquam consueverat, non adeo imitabilem ; & inprimis conspicuae in mearum Thesium icone aures obtusiae, caudae additio, folliculi nimia protuberantia, atq; pilorum intorta ac villosa figura, utpote quae Censuram dictam subeunt, in calceolarii pariter icone deprehenduntur , sicque emendationem postulant. Mihi quidem hanc Animalis mo-
schiseri exteriorem formam excalceolariam Musia mutuari, Oculisq; Curiosorum sistere, hanc ob causam placuit, quod prae aliis genuinam magis eam judicaverim, Verbis Andreae chiocri permotus i cum pes L dicti Musei sequentem in modum scri-
ibat: Animalis moschum gignentis Hura, quoniam a nemine hactenus , quem quidem Mamus , expressa o publicata videatur , hocce loco a no- sis Iibenter dabitur , cum anno superiore DC. XXI. Venetias verum animal fuerit advectum, indes ad iuniorem Calceolarium transmissum , At ipsissima ejus , quam damus , eriles exprimi, o delineari posset
Mihi vero nullas tunc temporis, cum rudiores Theses istas conscriberem, Exuvias Capreoli moschiseri, ipsiamve animal, ilicet sollicitus admodum eapropter fuerim, investigare ullibi ac videre contigit. Nunc autem intra duorum annorum decursem, tres ejusmodi Exuvias Augustam delatas quarum primas, dum haec in chartam conjicio, ex Possessoris, Viri Amplissimi, favore prae oculis habeo i secundae Pharmacopoei nostratis industrii, Dd. B. Museum exornanti tertiarum Vero,jamdudum aliorsum ablegatarum, non adeo quoad singula a plius recordor, perlustrare datum fuit. Quae omnes cum prae dicta laudatio. se ei descriptione,potiori ex parte conveniunt.
Potiori ex parte, dum scribo, in dubium trahere Viri istius Ct, rissimi
115쪽
rissimi fidem hoc ipso neutiquam intendo, sed innuere tantum, uti in omni forte animalium specie, ita in hac etiam aliqualem dari differentiam. Sic e. g. non omni moschiserae Capreae eadem est magnitudo, nec variegatus ille pilorum color, celeberr. Dn. D. Thom. Bartholinus pellem nigris pilis ornatam memorat in Ast. Η niens. Volum. a. Observat. 1ρ. lineas striasve in collo & dorso castaninas & albidas eleganter exprimens, maculisque albicantibus sparsim latera pingens, eodem ordine& modo locatus conspicitur. mvis autem pilorum extremitatem colore varie luteo, castanino, & albo Natura tinxerit, omnes tamen circa radicem & in medio dilutioris sunt coloris, magis minusve albicantes, in pedibus vero ad flavedinem inclinantes. Q scutis, maxillam inferiorem ambiens, tenet, in regione dentium incisoriorum, omnimode albi existunt ; prout & omnes fere, quos auriculae interne alunt, candidi adparent, simulq; omnium, lanuginis instar, mollissimi. Brevissimi sunt, qui nasum, cujus tamen extremitas depilis est, occupant ; ut & qui lateribus inferioris maxillae, ea in parte, qua cutis anguli oris latitudinem ex utrin; parte terminant, inhaerent, in quibus ultimis hoc insuper notavi singulare, quod crassi satis atq; durissimi sint, adeo ut a digiti adfrictu strepitum concitent ; quosa superioris maxillae dentibus molaribus, ipsis utpote imminentibus , sic attritos & consumtos fuisse, suspicari licet. Caeterum omnes, exceptis quos supra in auribus & maxilla inferiori molles albosque indigitavi, ut & minimis, ac qui mutit ii, sed omnimode cavi jamjam explicabuntur, non tantum circa radicem, sed & in medio, imo in plurimis ad extremiatatem usque sinuosis flexibus oblonge aliquantulum, non ineleganti spectaculo intorquentur.
Nullam cavitatem, sed potius medullam fungosam ab D. I gιro in ipsis fuisse observatam, equidem credo. Ait
116쪽
sicut pilos humanos &c. esse cavos, a pluribus proditum fuit, idemq; experimenta per microscopia facta comprobant, qua Ita in Ephemer. German. Ann L Observat. s. recensentur , ipseq; Anno M. DC. LXXI. Mediolani apud Illustr. Humanissimum Dis. Mansredum Settaiam vidi, dum ope microscopiolorum, inuorum mentionem facit Nobil. D. Paulus Maria Terr figus, in Musei Septaliani descriptione cap. . o non tantum pulvisculi & sordes capillis adhaerentes, nudis alias oculis invisibiles, sed quoque humiditas in cavitate contenta, atq; sursum deorsum moveri apta, comparuere : ita hisce pilis cavitatem non simpliciter denegari posse, existimo. Nam I. qui circa clunes occurrunt, quos decurtatos quasi & detritos observavi, manifeste absque etiam microscopii alumento, cavitatem ostendunt. a. Si in pilos hosce insuffletur, permeabiles eos esse, libere penetrans , & candela accensa si opponatur, flammam ipsius agitans spiritus evincit. 3. Si liquori alicui una pili extremitas immergatur, & contentus aer suctione per alteram educatur, mox liquor cavitatem subit, absque ullo obstaculo hinc inde mobilis, iterumque facile exprimi aptus. 4. In multis pilis ashuc integris, non quidem per totam eorum longitudinem, cavitas occurrit, sed luci ubi opponuntur, vacua in iis spatiola, medullam inter, mox deprehenduntur, quae acuto cultello aperta, cavitatem suam manifeste exhibent conspiciendam. Quid vero medulla illa rara vel spongiosa sit , num forte condensatus & exsiccatus pilorum humor, sive excrementum existat λ haud determinare audeo. Evacuari autem aliquid per pilos istos, majori fiducia adsero. m in finem cavam istam pelliculam, pilos moschiserae ferae constituentem, innuis meris ad rotunditatem vergentibus poris, per microscopium evidentissime, sive externam, sive internam ejus superficiem quis intueatur, conspicuis, & membranulam retiformem effingentibus , pertusam esse, autumo. Quae foraminuta etiam
117쪽
Dr Arar MALI Mosellii Tho. v in pilis, spongiosa ista substantia infarctis, si haec abradatur,
oculum artificioso isto vitro instructum incurrunt. Pilos folliculum moschi ambientes quod attinet, magna quidem eorum pars rectam figuram obtinet ; ast in illis, abdomini qui sunt propinquiores, crispaturam istam pariter notavi. Carunculas in nostris animalibus circa tuberculum hoc reperire potui nullas, sed membranulam saltem sive funiculum modicae crassitiei, non nihil protuberantem, ad dimidii
pollicis latitudinem a folliculo, & quidem circa dextrum ejus latus, in loco plane depili distantem, in unius animalis pelle ;in alterius vero, pone vasculum istud locatam. Quamvis inpellis particula, cum folliculo, quem possideo, adhuc conjuncta, talem carunculam in extremitate prominentis cujusdam glandulosi, & exterius membranosi corporis, quod si uberesse dicerem, sorte haud aberrarem, conspicuam invenerim. Ipsa receptaculi hujus pretiosi exterior membrana in duritie variat. Inprimis adeo duram, simulque crassam satis in animalis Exuviis secundo memoratis expertus fui, cum meo rogatu, Anno M. DC. LXXV. 2o. Iulii aperiretur, ut vix acutissimus cultellus penetrare, eamq; discindere valuerit. Unde
factum fuisse judico, quod reperta in ejus cavitate moschi ad nauseam usq; fragrantissima substantia, ad dimidiam unciam
pondere accedens, tanto temporis intervallo, ex quo nempe
pellem istam animali detractam fuisse, credibile est, non plane exsiccata, sed notabiliter adhuc humida subsistere potuerit. Dictum autem inter moschum membranula, argenteo quasi nitore radians, flexuoso situ haerebat, & moschus ipse, magna ex parte figuram granulatam prae se ferens, concretum sanguinem praesentabat i granula quoq; illa , quae magis exsiccata erant, splendidam intus faciem dissecta habebant. Ut adeo adquiescere in platearii , aliorumclij decisione vix liceat, dum moschi cum sanguine hircino institutum mangonium ex eo
118쪽
manifestari tradunt, quod talis fictilius moschus, ubi frangitur, lucidus & clarus adpareat. Genuinum autem, nec ullo
modo adulteratum fuisse moschum nostrum, ipsa folliculi, ullum aperturae signum, per quod factitius moschus ingeri potuisset, haud ostendentis, perquam diligenter pertus rata constitutio demonstrat. Maxilla stuperior duobus transversis pollicibus in uno animali, in altero paulo minus excedit inferiorem i quae superior nempe, non duobus tantum istis majoribus caninis dentibus gaudet, sed etiam ad crassioris pollicis distantiam, octo alios, ex utraque scilicet parte quatuor, dentes molares, non multum ex alveolis suis prominentes, nec adeo, prout reliqui sunt, albicantes continet, qui quidem in primis Exuviarum istarum manifeste conspici possunt; in alteris vero, ob clausum magis oris hiatum, non adeo prompte oculis sese offerunt, depraesentia tamen sua, dum ferreo &c. tanguntur stylo, stridore quem edunt, testantes. In mandibula inferiore, praeter octo istos, parti ejus anteriori infixos minutos dentes incisorios, nullum alias molarem caninumve dentem, nec etiam vestigium praesepiolorum invenire potui.
Auricularum longitudo quinq; transversos pollices in nullo attingit, quatuor saltem, durae licet sint illae & cartilagineae, circumscripta .
Pili isti supra nares in figura segeriana eminentes, in tribus memoratis Exuviis plane non comparent i alii tamen, duri & rari, coloris russi, ex illa pellis parte, ubi caninorum dentium alveoli sunt, prodeunt, retrorsum spectantes i quales etiam, castanini coloris, pone oculos egrediuntur. Caput lupinam faciem exprimens, in multo acutiores
Collum longe protractius, dimidiam dorsi longitudinem iacile adaequat, si non superat.
119쪽
Pili juxta scapulas prae reliquis tantopere haud prominent , proximis potius in debita proportione respondentes ,& digiti auricularis magnitudinem non excedentes. Caetenim effgiem , quam proponit P. Nichael pomus in Fura Sinens, laude sua Orbare minime volo , prout nec alteram , quam CX Boymo Celab. Athanas ius orchertis chinae Dae inseruisse videtur 3 ast neutra usquequaq; placere potest. Etenim praeter pedes, quos non ungulis instructos, quam potius in duos veluti digitos, quorum extremitas ungvibus armatur, desinentes exhibent, ipsum etiam caput, reliqui corporis respectu, justo crassius, & ore quasi porcino praeditum adparet ; ut
alia, quae desiderari possunt, praeteream. Figurae a Gesnero, Alisovando, & Jonstono productae Vix memorari merentur. Nee vitio caret Ioach. camerarii tabula, quae in S)mbol. or Emblem. centur. a. Embl. H. exstat. Prae caeteris magis arridet icon Johaisis. Neuhosii, quam cap. ib. pag. 37s. descriptionis regni Sinici habet.
Omnibus autem palmam praeripit commendata jam Nobil. D . geri figura. Qu* cuncta a me notata fuisse, Lectori benivolo persuasum cupio, non ut quenquam memoratorum, fama scriptisq; illustrium Uirorum carperem, sed unice tantum monstrarem , quousq; relationes istae, & picturae cum autopsia conveniant ;qua dum carere, aliorumq; infidae fidei se credere saepe coguntur non inutiles alias librorum Conditores, a culpa ipsi immunes proclamari rectius debent. Non immerito igitur fol.
cas. Scaliger, de Animali mosbifero agens, eXercitat. aII. de Subii.
ii . s. s. de scribendi periculo Cardanum admonet, quando fias nostra ex aliorum Scriptorum, Pictorum, Sculptorum &c. v. numero penisi re . ii , Vel, ut mitius id proferam, sabulis.
120쪽
CHu sit, diversa hactenus sententia Eruditos tenuit; aliis pro vera terra illud habentibus, ideoq; in mineralium classe, & sub etymo terrae Catechii, vel terrae Iaponicae quamvis serte non tam in Iaponia colligatur ac praeparetur, quam ex Cambaja, vicinisq; isti locis in Iaponiam deferatur,& hinc ad nos aliquando deportetur, vel deportatum fortasse fuerit , siquidem ex Cambaja , Bacaim, Manora , Daman ,& Goa, mercimonii gratia, in magna quantitate Malacam ,& in Sinarum regionem, Iaponiae finitimam, exportari, Ga cias ab Orta Lib. r. histor. aromat. cap. io. scribit, proponentibus ι nonnullis pro succo quodam expresso venditantibus ι quibusdam vero inter composita & vitriolata reserentibus i ceu tri
num hunc discrepantium ordinem Excest. DAE. D. Georg. PPeribus Ephem. Germ. curios Anx. II. Observ. lay. recenset. Liceat
mihi quoq; , mentem explicare meam, & quaenam ex hisce opinio videatur probabilior, edicer . Terrarum simplicium, & quidem fossilium vel mineralium, ac quae sigillatae vocari solent, catalogo inseri debere, nullatenus arridet, cum praeter nomen, nihil quod talismodi terram exacte referat, in ea reperiatur. Succum autem esse vegetabilem, tum ex admisto ipsi stramine, lignorum particulis &c. tum quod a dissolutione spissum quid, sive extractum per evaporationem restet, bene colligit presanaa us D. vvedelius. Parvulae siquidem istae partic lae lignosae, quamvis in exigua quantitate, semper, quantum hacte.