Octavii Ferrarii De pantomimis et mimis : dissertatio, in patavino lyceo publice olim, magnoque cum adplausu recitata, nunc vero primum in lucem edita

11쪽

ciis minime unquam cessurum , in eIegantiS autem, pacatae, solidaeque eruditionis promotionem Vires, quantulae cunque sint, libenter tecum promteque impensurum. Sed nec dum, litteratissime vir, te possum dimittere. Dum enim in eo sum, opusculi huius editionem ut procurem, incidi in insignem Hugonis Gotii locum, ubi mimorum fit mentio in re sacra, M quasi herba vel medicamen porrigitur contra obtrectationis fascinum, quassi materia horum foliorum a studiis usoro nostro sit aliena; nec temperare mihi possum, quin eum huc transferam. Sic autem ille sui vir nominis in S. Lucae evangelistae caput XIV. vers. 23. commenta

tur: Christiani, praecipue primorum temp9rum , ob mim illam subitam atque eximiam

Spiritus sancti, quae die Pentecostes statu violento adumbrata fuit, dici po1bunt quasi vi pertrasti. Exempla praeter illud Pauli nobile ripisunt ex Martyrologio nonnulla; ut de mimis Gobin, qui cum christiana mysteria per ludibrium imitarentur, bub Diocletiano alter, alter mero sub Iuliano, subito mutati, ac christianosstprofessi flunt. Alia non addo, cum, quae apud SS. Patres, Irenaeum,

12쪽

re leguntur , minime te fugiant. Vale.

Helm stadii Saxonum, IV. Calenae Maii,

IACOBUS FACCIOLATUS

IOANNI FABRICIO

S. D.

etantionem hanc Octavii Ferrarii τῶ πανυ, quae de publico sturi su im excepta, perque ma in hominum tradita ad me denique pervenit, intra domesticos parietes perpetuo retinere; id tamen accidit per hince dicae, quo me sienteu'tiam mutare jussi, is opes. ex iam , in

medium proferre. Uum enim considerarem,

quantostudio Ferrarii scripta ab erudim conquirantur legantur, quantumque utilitatis inde liceat haurire, insum est e re esse notitiae

13쪽

tam non mihi soli QSeruare , sed eum aliis e iam, in primis tecum communicare, Fabrici praestantissme, qui olim Ferrario familiari me usus, hae ipsa de re disputantem audieris. Immo si nec ulla tibi eum miro illa immortali necessitudo fuisset, nec lectionibus eius i tersuisos unquam, tamen erat, cur ad te potissimum Ferrarii ἀνέ Arm mitterem, qui varia ejus opera, undique studiosi me collecta, typis nitit is procudenda curasti. Conmlium hoc nostrum probamit in primis ornatissimus vir, Iulius Ferrarius, Octavii filius; qui multa iam diu patris fui ἀνακεχωρμονα φροεπσματα in lucem emisisset, tibique inscripsisset, nisi testamenti religione prohiberetur. Accidit etiam boe peropportune ad meum in testudium gulare declarandum, ut luculenter ostenderem, quanti a me fere eaque pο'tissimum re Venderem, quae tibi e s et gratissima, in forte probatissma. Non debuit fr-ne, neque potuit angustis Germaniae sinibus nominis tui fama contineri, siet late vagata ut omnes ubique, ita me praesertim in tui afmirationem pertraxit, ut caulem saepe aliqua diligenti e quaesierim, quibin siterarum commercio aliquandisoniungeremur. Vbi autem

14쪽

autem se primum occasio dedit, statim occurri, ac libentissime arripui. Si quid est, quo in bae nostra erga te moluntate probandum puteae, mutua inprimis benevolentia signistea, deinde iis rebus, quibus sudia nostra grae' eae latinaeque humanitatis iuvari possuti Vale. Patavit a. d. I . Martii III .

15쪽

OCTAVII FERRARII

Pantomimis N inimis

DISSERTATIO

V, ixiqm qnimos tot bellis efferatOS,

trucesque adhuc imagine caedis &sanguinis, ut permulceret Augustus, mollitosque paulatim obsiequio aS-siuefaceret, praeter alia innumeraspectacula histriones ac pantomimos induxit, praecipuusque eorum fatator & sipectavit ipsie.6requenter, & pleraque iisdem indulsit: primo, ut ait Tacitin Annal. l. s 4. Lum Maeceuati obtemperat effuse in amorem Bathylli: deinde quod civile rebatur misceri voluptatibus vulgi. Immo hoc genus ludicri primo ab Augusto inductum existimarunt docti viri ex Suida, qu ait, saltationem panto

16쪽

IO Oct. Terrarii insertatio thyllo eam exercentibus; nam ante Augustum nullum pantomimorum vestigium fuisse: & ideo hanc quoque labefactati imperii causiam ab 's-mε l. r. p. 32'. referri, quod Octavii temporibus pantomimorum saltatio, ante incognita, in usta esse coeperit, Pylade S Bathyllo primis eiusdem auctoribus. Ita Lipsius. Quod an verum sit,' infra videbimus. II. Certe eorum ars valde mirabilis fuit, ut ViX a nobis percipi, ne dum recte explicari

possit, cum penitus aetate nostra interciderit. Nam cum primo in tragaediis, sublato choro,in troducerentur qui modos facerent, etiam actores inducti sunt extra argumentum, quorum umbanitate, ac iocis animi spectatorum laxarentur:

atque hi ab imitatione Mimi dicti fiunt. Sed alii, quod taciti, sola saltatione ac gestu Omnia, quae

a tragaedo canebantur, eXprimerent, ac reprae

sentarent, graeca voce Pantomimi dicti sint, quasi omnium imitatores. Antiquitus dicebantur Histriones: quae vox etrusica erat, ut ait Liuius

I. r. item Ludii, sive Ludiones a Lydis: nam Thusci Lydorum colonia. Igitur discrimen erat inter tragaedum & comoedum, & inter histrionem.Tragaedus,& comoeduS cantabant carmina

in scena: sed histrio ea, quae a tragaedo, Vel

comoedo canebantur, sola saltatione ac manu um gestu exprimebat ac repraesentabat. Clarum hoc ex Suetonio in Caligula, c. s . Canendi ac saltaudi voluptate ita esserebatur, ut ne publicis quiqdem spectaculis temperarer, quo minus sis tragaedo

17쪽

De Pantomimis II pronuncianti concineret, ct gestum histrionis, quasit udaur, vel corrigens, palam e geret. Vbi tragae-do tribuitur cantus, saltatio S gestus histrioni.

Omnis ergo eorum arS, az Virtus, motu Corporis, pedum agilitate, & gesticulatione, quae

in scena canebantur, ita imitari, & exprimere, S, ut loquitur D. 0prianus, Verba manibus expedire, ut muti intelligerentur, &, ut sic dicam, spectatorum oculi audirent. Nec inepte Caysiodorus l. I. ep. 2O. ubi loquitur de pantomimo: Hanc partem musicae disciplinae mutam nominaberuut maiores, scilicet, quae ore clauseo manibus la-quitur, ct quibusdam gesticulationibus facit intelligi, quod vix narraute lingua, aut scriptura textu post cognosti. idem i. q. Var. loquacissimas eorum

manus, & linguosos digitos appellat. III. Quomodo autem hoc fieret, difficile nobis explicatu est, quia nulla artis eius vestigia

ad memoriam nostram, aut admodum tenuia perVenerunt. Ita autem factum esse, non pauci scriptoros testantur. Quod ut clarius intelligatur, exempli causis, Hercules furens in scena per Pantomimum saltandus fuit atque exprimendus. Poetae carmina in hanc rem adhibito tibicine, a tragaedo canebantur, ut nunc Venetiis canuntur. Tum pantomimus Herculis ornatu inducebatur, qui ea Omnia, quae Canebantur, sialtatione ac gestu exprimebat, caput iaciens , cervicem intorquenS, Comam rota IS, minaciter oculos Obvertens, fremenS frendenS-que, humum pedibus plaudens, frontem manuscrienS; m arcum eXpediens, contrahens

18쪽

ia Oct. Ferrarii Dissertatio cornua, sagittis liberos traiiciens, alios manu lacerans, tandem siemivivus humi procumbens;& cetera, quae ab Hercule furente acta Veteres tragici, praecipue Seneca, finxerunt. Eadem ratione pantomimus gestu reserebat Oedipum sibi oculos eruentem, Medeam liberOS necan tem, Aiacem ves anientem, Canacem parturien tem, Thyestem mandentem liberos, S reliqua theatrorum spectacula , nec fabulas modo, sed historias. Seneca Ep. iai. Mirari solemuSsiceuaest ritos,quod in omnem significationem rerum 2 essetituum parata sitorum est manus, ct verborum velocitatem gestur assequitur. Vnde pantomimus Chironomus dictus, & ars chironomia, quasi lex ad eorum gestum, quae manibus fiunt. Quod Lucianus de saltatione dixit, manibus loqui, & Sidonius carmine M. Iuvenalis fiat. 6. Clausis faucibus 2 loquentegestu. Chironomou Ledam molli saltante Bathynis: Ledam scilicet ab Iove siub specie cycni com pressam, id est, gesticulatricem. Hinc graecus

Poeta l. a. c. 78. Antholog. iocatur in s altatorem ineptum: Omnia iuxta historiamsaltans, uuum uegligera molestia nos affecisti. Niobem enim saltaus fletisti ut lapis, er rursus capaneus statim concidisti. Sed in Canace inepte, quod ensis esset tibi, 2 ωνυμ i. Hoc contra historiam: debebas enim te ver imterficere.

pΙV. Tacitos autem solo gestu, ac salta tione egisse, non est dubitandum. Narrat μα- scrobiur

19쪽

De Pantomimis. X scrobiur l. a. Saturnal. c. 7. Pyladem histrionem Augusti temporibus clarum fuisse, qui Hylam discipulum usque ad aequalitatis contentionem eruditione provexit. Cum Hylas iste canticum quoddam des altaret, cujus clausilla erat: Τοι μεγιν sublimem ingentemque Hylas velut metiebatur. Non tulit Pylades, & exclamavit e cauea: σοῦ θιμηρὸν, ου ποtῶς , tu longum, non magnum facis. Tunc populus eum coegit idem saltare canticum, cumque ad locum Peuiset, quem reprehenderat, expressit cogit autem: nihil magis ratus magno duci couUevire, quam pro omnibus cogitare.

Saltabat idem Hylas Oedipum, qui se obcaecarat. Pylades ut saltautis si curitatem castigaret, dixit: taoως, tu VideS. Cum in Herculem furentem prodiises et, ct non uultis incesum histrioni convenientem Nouhemare rideretur, deposita persona ridentes increpuit οελαινόμεινον stulti, furentem statio. Hac fabuna ct sagittas iecit in populum. Eandem per*nam cum iussu Augusti in triclinio ageret, ct intendit arcum, ut Hercules, ct Dicula misit: nec indignatus

est Caesar , eodem se loco Pyladi, quo populum roma numfuisse. Nec minus insigne exemplum est pantomimi apud Suetonium in Nerone. Nam cum histrio Atellanarum exprimeret canticum eius fabulae, quod tale erat, δίαι - αιἈμ-t, ita gestu demonstravit, ut bibentem, natantem que faceret, exitum Claudii S Agrippinae significans; &in novissima clausula, orcres vobis .cis yedes, uenatum gestu notavit. Idem Nero

polliticus suerat, se histrionem saltaturuin Vir-

20쪽

i Oct. Ferrarii Dissertatis gilii Turnum, id est, saltatione ac gestu repraesentaturum. Tertuli. Apolog. 2l7. Pamel. 23 . I72. Alterum Pantomimorum exemplum tu

culenter suppeditat Apuleius i. IO. Miles . p. 23ῖ. Nam Ρaridis iudicium saltatione ac solo gestu actum describit fiat copiose. Nos summa tantum capita tangemus. Ac primo fuisse, qui phrygio habitu Paridem referret pecoris magistrum, mox adfuisse nudum adolescentem, talaribus & caduceo ornatum, qualis Mercurius inducitur. Is, inquit, saltatorie procurrens, malum que bracteis inauratum dextera gerens. ei, qui Paris videbatur, porrigit, quid mandaret Iupiter, nutu Fgnificans. Sequebatur puella in deae Iunonis specie n similis , quae varios modulos lasciva concianente tibia procedens, quieta ct in sectata gesticula tione nutibus honestis p loripollicetur, bipraemium decoris addixisset, se regnum totius Asae praebituram. At Minerva inquieto capite, ct oculis in aspectu minaribus, citato ct intorto crure, gesticulatione alacri de monstrabat Paridi, fisibi victoriam formae tradidisset, fortem tropaeisque bellorum inclytum suis adminiculis futurum. At intecto corpore perfectamformositatem professa, circumfuso Amorum populo placide commoveri, constantique lenta vestigio ,

annutante capite coepit incedere; ct nunc conniventibus, nunc acre comminantibus gestire pupillu, er nonnunquam saltare solis oculis. primum ante iudicis conspectum facta est, nisu bra chiorum polliceri videbatur , si fuisset deabus ceteris antenta, daturamse nuptum Paridi forma praecipuam,puique consimilem. Tunc a3imo volenti Paris Ualum