Octavii Ferrarii De pantomimis et mimis : dissertatio, in patavino lyceo publice olim, magnoque cum adplausu recitata, nunc vero primum in lucem edita

21쪽

α Pantomimis. Isiam, quod imebat, aureum, is uti Pictoniae eiaculum, puellae tradidit.

V. Hactenus Apuleius, qui rem totam tantum non oculis subiecit. Sed & funesta sipectacula, & atroces historiae eXprimebantur, sive

saltabantur. Narrat enim 'pianus alexandrinus in Parthicis, Crasso a Parthis cum toto exercitu interfecto, caput ipsius Crassi a Suis rena copiarum duce ad Orodem regem in Arameniam missum. Qui cum nec linguae graecae, nec litterarum rudis esset, in convivio graeca acroamata introduxit. Cumque allatum esset caput Crassi inter epulandum, Iason Tralianus tragaedus cecinit ex EuripidisBacchis carmen de Agave, cum caput Pentei filii ab se intersecti furens gestaret: atque ita correpto Crassi capite bacchabundus, magno sipiritu pergebat canere

versus illos, Ferimus ex montis ambitu uver caesam venationem optimam: cumque, subiicit Appianus, redeuntibus chori vicibus, quidam, id est, pantomimus, sialtaret illa Verba, Meus, meus hic honor ; prosiliens Maxartes, qui Crassum in. tersecerat discumbebat enim in convivio) ad se trahebat caput, tanquam sibi potius, quam illi debitum. Rex vero sipectans laetabatur: &utrumque magnis muneribuS prosiecutus est. In tale, inquit Appianus, exodium expeditio Crassi δε- Ait, sicut tu iam tragae M. VI. Ceterum Lucianus de saltatione T. IV. p. ii'. cum clarissimam s altatoris, sive

pantomimi laudem esse dixisset, nosse, quid δε

22쪽

i6 OIL Terrarii Dissertatioceat, sive decorum servare, & id ipsium expli' care posse, subiicit: Explicatam autem habituum pedit picuitatem ego dico, recti US in graeco, την σαφήνειαν των σχηματων, persipi Cuam figurarum expressionem. Quouiam V , inquit p. Ia'. imitatrix est satitatio, motibusque 2 gesticViati siue ea, que cautantur, semet expressuram polluctur ' hummopere illi necessarium est, ut unum quo Ne, quod ab illa demonstra. tum fuerit, ita claro, ita perspicue ob oculos postum repraesiuiet,ut nuLius eNarratoris egeat opera: Ad, quod vibico oraculo proditum est, oportet saltationis specita torem 2 mutum satiatorem intelligere, ct nihil loque tem audire, Nariat ergo,NeroniS tempore pantomimum eximium ac celebrem saltasse Veneris de Martii adulterium, Solem furtivi concubitus proditorem, Vulcanum moechantibus insidias in a. chinantem, ac Vinculis utrosque illaqueantem, deas spectaculo assistentes, Venerem suffusio rubore pudefactam, dc meticulosius veluti stupplicantem. Quare Demetrium illum, qui ab sialtatore invitatus fuerat ad sipectandum exclamasse:

Audio, o homo, cuiusmodi facias, neque enim tautum

video; sed mihi videris ipsis loqui manibus. Subiicit porro, barbarum quendam ac siemigraecum, cum hunc saltantem sipectasset tam persipicue, ut, quanquam nihil eorum, quae canebantur, intelligeret, callide tamen omnia perciperet, discessurum rogatum a Nerone, ut, si quid vellet, peteret, Da mihi, dixisse, hunc saltatorem; nam cum nobis vicini sui barbari lingua dispares, nec ita facile sit mihi tot interpretesi compararo, si alicuius

gens

23쪽

De Pantomimis.

egens ero, hic nutu, ac gesim quoq*e mihi inter G

rabitur.

VII. Idem Lucianus, ubi docet, quemadmodum in orationibus, sic in sialtatione vitandam esse cacoZeliam; sive malam affectationem quod fit, quando in actione exceditur modus: ut si magnum quid demonstrandum est, illud praeter modum demonstratur : si quid molle ac ten rum,illud nimis effaeminatur narrat, quendam pantomimum alioqui celebrem , cum illi Aiax desialtandus esset surens , tantum a saltationis decoro excidisse, ut non Aiacis iurentis insaniam repraesentare; sed ipse omnium iudicio pla. ne furere, ac debacchari videretur. Vnius enim , qui serreis calceamentis solum pulsabat, vestitum violenter discidit: alterius e musicorum numero correptam tibiam Vlyssis iuxta stantis, Sob armorum victoriam gestientis, ca.

piti illidens incussit: & nisi tiara obstitisset, quae ictus violentiam excepit, infelix ille Vlysses periisset, ad verberantis saltatoris pedes prolapsus. Atqui universia spectantium corona simili mo

bo vesaniae correpta, una cum Aiace pariter in- saniebat: Sexilientes vociferabantur, ac vestes a se proiiciebant. Neque vero ille his contemtus quietum egit; sed progressus in medium se

natorum, id est, in orchestram , inter duos consiles consedit medius, admodum metuentes, ne unum ex illis correptum, ut Aiax arietem, flagellis caederet. Vt aliqui existimarent, ex im. modica insanire assectatione; alii vero, suroris morbo correptum fuisse. At prudentiores haec B repre

24쪽

18 Odi. Ferrarii Disertatis reprehendebant; quod etiam in repraesentanda insania modus non sit eXCedendus, et quoties contra decorum aliquid Pantomimus peccabat, coarguebant: ut cum aliquis coelum indicans, manum & oculos demitteret, eum gestu stoeci-μumfacere dicebant, & si quae corpori vitia inerant, ut si quis longior aequo, aut brevior, pinguior, aut strigiosior esset, illudebant. Ita cum Antiochiae corpusculo admodum modico pantomimus scenam ingressiis saltaret Hectorem, uno ore omnes eXclamaVerunt: Astyanacilem videmin: ubi Hector est y Rursius alio quopiam praeter modum longo Capanea sialtante, qui Thebarum muroS constendere conabatur, Transiende,

inquiunt, gallu: nibit statis opus tibi est. Quinetiam impendio corpulentum, & obesiam salta torem salsie subsannarunt: qui cum ingentem

saltum facere adniteretur, Theatrum nobis , inquiunt, sutrieudum fuerat. VIII. Pantomimi igitur cuncta nutu,& saltatione sine voce eXprimebant. In Antholog. l. I. c. 7. de Chrysio malo pantomimo mortuo dicitur. Taces, Chrysomate, iustar ferrei. Non autem amplivi nobis imagives, priscorum Aseluis hominum

simum silentium nunc triste est , quo antea delectabamur. Cui simile de Philistione mimo mortuo: Saepe quidem mortum , n quam vero sic. Alibi Pyladem inducit πανφώνοις χερῶ, nihil non gestu exprimentibus, sive omnia significantibus. Notum est ex Pistarcho, & aliis, Ciceronem ope

25쪽

diose dedisse. Eu in Mocrobius tradit cum Roscio etiam contendere stolitum,utrum ille saepius eandem siententiam variis gestibus emceret, an ille per eloquentiae copiam sermone diveris pronunciaret. Artemidorus i. a. C. 38. Si qmis puerum saltantem in somnis viderit, id est , pantomumum, eum stpurdum di mutum futurum: quaudasetis gestibus cuntita repraesiui autur siue Voce , auribus opin non sit. Athenaeus l. I. ait , quendam saltatorem nomine Memphim, eundemque phulosiophum pythagoraeum, aperte demonstrasse, quanta pythagoricae philosophiae vis essiet: ut qui tacens sola gesticulatione omnia manifestius indicaret , quam qui artem dicendi se docere

profiteretur. IX. Ingens itaque voluptas spectatorum esse debuit. Sane Iuvenatis fiat. 6. matronas romanas usque ad insaniam huic ludicro deditas insectatur: Chironomon Ledam mollisaltante Batillo, Tuccia vesica non imperat: Appula gannit Sicut in amplexu: Subitum oe miserabite longum Attendit Thymele. Ait enim, romanas mulieres , cum sipectarent pantomimos, non sibi temperasse, quin prae dulcedine lotium emitterent: alias, quoties ludi ces sarent, personam ac larvam, thyrsu Sc reliqua pantomimorum Ornamenta tristes exosculari iolitas : nec praeter rem est, quod mossem Bati . tum appellat et nam hi homines esta eminati fuerunt, atque impudici. Cotumera de Re ruit. lib. I. Attonitique miramur gestin es eminatorum,

26쪽

eto Oct. Ferrarii Dissertatio

quod a natura sexum , viris denegatum, muliebri motu mentiantur, decipiantque oculosJeciantium. Tertuli. in apolog. Quiriquod imago Dei vestri ignominiosi fimum caput,.famosum vertit: quod corpus impurum , ct ad illam artem effeminatione productum

Minervam, vel Herculem repraesentat : nonne violatur maiestas , ct divinitas constupratur laudantibus nobis'

c. Non est igitur mirum, si propter artificium & propter formam, viri ac mulieres pan 'tomimos aeque deperirent. Ita Maecenatem in Bathylli amorem effusum diximus ex Tacito. Cui ut faveret Augustus, eidem ludicro plurimum indulsit. Immo tantum studium, atque honos in haec propudia hominum fuit, ut vestibula eorum, quasi principum, frequentarentur; eosque domo egressos non modo vulgus , sed Equites, ac Senatores deducerent. Tacitus An nal. l. 77. De modo Lucaris ct adversus lasciolam

fautorum multa decernuntur: Ne domos pantomimorum Senator introiret: ne egredientis in publicum Equites romani cingerent, aut alsii, quam in theatro,

flectarentur. Plinius L zo. Nullius histrionis equo, rumve trigarii comitator egressus in publico erat. Seneca epist. 4. 7. Ostendam nobilissimos iuvenes mancipia pantomimorum. Et l. 7. quaest. naturai. p. 32. Stat per successores Diadis ct Batilli domus: ha rum artium multi discipuli sunt, multique doctyres. privatim urbe totasonat pulpitum. in quo saltabant In hoc viri, in hoc Deminae tripudiant: mares inter se, uxoresque contendunt, uter det latus illis, id est, eorum latera in comitatu cingat. Nisi forte Hylae legem

27쪽

De Pantomimis. 21gendum, qui inter pantomimos valde erat celebris, maximeque aestimabatur. Hinc auctor de Causis corruptae eloquentiae graviter conque ritur, propria & pecularia urbis Romae vitia pene in utero matris concipi, histrionalem favorem, id est , pantomimorum & gladiatorum, equorumque studia, idque inter causas corruptae

Huquentiae retulit. Postremo Nertulli auus de Spectac. c. 22. Etenim ipsi auctores, ct administratores spectaculorum quadrigarios, sicenicos usticos, are narios, illo; amentisssmos, quibus viri animos, Demi nge autem illis etiam corpora hubsternunt. Ita Gai nus de praecognit. ad Posth. c. 6. narrat, sie reprehendisse morbum mulieris, qui caeteris incognitin. Aegra enim ersit ex amore pantomimi, ct morbum in dicare erubescat. Nam dum assidet aegrae, quidam, inquit, e theatro si erueniens narravit, se Pyladem saltantem conspexisse. Ssatim mulieris vultus, ct faciei color immutatin eo. Crem viderem, ait porro Ga 'lenus, brachio manum statim admovi, pupumque μ' bito variis mst is agitainin iuveni: id qκod animi perturbati indicium est. Talem enim pupum 2 qui de re aliqua certant, bebere selent. Hinc Ammianus

Marcellinus indignatur, cum sub Constantio urbe philosophi ob metum caritatis annonae pellerentur, tria minua saltatricum ue interpellata qui dem, totidemque remansisse magistros, hoc est, trium pantomimarum millia , totidemque pantomi mos pulsis philosophis in urbe retentos. Nec minor indignatio Senecae c. Ia. de Consolat. Quo rum pantomimge decies V S nubunt, id est , XX millibus aureorum

XI. Nec

28쪽

χα OT Ferra ς ii Dissertatis

XI. Nec mirum: tam lucrosa ars illa erat, immensaque pantomimorum pretia siuerunt. Nam Puda vi de asse l. a. ex Plinio, Aesiopum histrionem siestertia D, id est, XII millia & D. aureos annuo S meritaste, sive mercedis loco accepissh, ostendit. Quae licet incredibilis simina

videatur, levis tamen censenda est ex eo, quod Cicero in oratione, quam pro Roscio habuit,ait, eum iam factum divitem, cum HS sexagies Comsequi posset, noluisse, iureque insinuas p cunias Cicero appellat: sunt enim C L. aureorum millia.

Et Macrobius i. R. c. I . Saturnal. ait, eundem

Roscium mercedem diurnam de publico mille cenarios fine gregalibus solum accepisse, id est, C aureos. Quam summam si singulis anni die. bus accepisset, essent XXXVI. millia, & D aurei : sied cum Budaeo credimus, diebus tantum ludorum accepissse. Verum, quod fidem omnem CXuperat, subiicit Macrobius, Aesopum, de quo ante dicebamus, ex arte ducenties HS reliquisse filio, quae fiunt D coronatorum millia: S, quod majus argumentum est . inusitato luxu vitam transegisse dicitur. De eo Plinivi l. IO C. FI. Maxime tamen insignis est in hac memoria Clodii Asopi tragaei histrionis patina, DC. HS taxata: in qua yo

sevit aves cantu aliquo, aut humano bermove vocalas, nummum '. mi Libu singulas coemtas. Dignus pror

με sitio, a quo devoratas diximus margaritas. Ergo una patina XV millia aureorum aestimata: cum C aviculae singulae CL aureis constarent. Quod a filio ait devoratas margaritas, id posuerat l. . C. s. cum Cleopatrae mentionem faceret, quae unionem

29쪽

De Pantomimis. a unionem centies HS. aestimatum, aceto lique. factum ab rbuit. Non ferent tamen, inquit, hanc palmam: θ tiabanturque etiam luxuriae gloria. Priori eceratRomae in unionibus magnae laxationis Clodius, tragaedi Asso filius, relicitus ab eo tu amplis opibus -- res, ne triumviratu suo nimis seuperbiat Antonius pene histrioni comparatus st quidem nubta sponsione ad hoc perducitus, quo id magis regium erat: sed ut experiretur in gloria palati, quid verent magaritae; atoque ut mire placuere, Ne solus hoc stiret, singulos unio. uer convivis adporbendos dedit. Tanti expedit mi. mum esse aut histrionem, quam rlietorem aut

philosophum.

XII. Ceterum cum non unus tantum

pantomimus saltaret, sed alii tragaedias, ut Asiopus, alii comoedias, ut Roscius, eXprimerent, orta sunt civium certamina. Et cum ipsi inter se pantomimi contenderent, discors in histrio. nes favor, cum alii Bathyllo faverent, & eorum siccessoribus, alii in tragaedum, alii in comoedum proniores essent. Maleque semper coercita eorum licentia, eaque Contentio ad manuS& caedes veniebat. Naritus Annal. l. I. c. 77. Theatri licentiam proximo anno coeptam gravius erupisse, caesis non modo e plebe, sed militibus 2 centurione, intuerato tribuno praetoriae cohortis, dum probra

in Magistratus, ct disensionem vulgi prohibent. Aucta ea licentia, postquam Augustus immunes ver berum histriones pronuntiaverat. Macrob. l. I. de Pylade et D cum propter seditionem pro mutentioue inter se, atque Hylam habita, concitatam indignationem

Augusti vidisset, dixit: Diam ingratus cs, mperato

30쪽

24. Oct. Ferrarii Disertatio sine eor circa uor feriari. Magnum civilis pru. dentiae arcanum, etiamsi ab histrione pronunciatum. Videlicet ad securitatem imperii conducebat, ut populus non de libertate & Caesaris dominatu cogitaret, aut concors ViVeret; sed de Iudis atque histrionibus contenderet, & hisce nugis Occuparetur. Et ideo Augustus cunctos dulcedine otii pellexerat: eo tamen res deducta est, ut subriberio pantomimi Italia pellerentur, S ab ipsi Nerone ac Domitiano vel scena pellerentur, Vel relegarentur: cumque Nerva reduxisset, Traianus optimus princeps hanc imperii labem, tot disicordiarum malorumque causam, in totum sustulit. XI d. Ex quibus falli necesse est Limium, quod Mimasius ad Histor. avg. notavit) qui eXSuida,& Zosimo ' sub Augusto pantomimoS

primo inductos existimat. Nam antiquissimos fuisse, & pene cum ipsis rep. orto S, docet Livius i. 7. ubi loquens de ludis scenicis , primo institutis, parvam rem initio fuisse tradit: sine

carmine ullo, sine carminum imitandorum actu, ludiones ex Etruria accitos, ad tibicinis modos saltantes, haud indecoros motus more tu sico de

disse, & quia hister tusco vocabulo ludio dic

batur, nomen histrionibus inditum; primo autem, inquit, iidem canebant, st quae canerent imitabautur, id est, saltatione ac gestu. Primus Livius poeta, ut idem narrat, cumsaepius revocatus a PFuis, id est, iussus eadem repetere, vocem obtudisset; Ue

nia petita puerum ad canendum in vicino posuit, cau tira mque egit, aliqκanto magis Nigeute motre, quia Ni 'hil