[Opera;

371쪽

LIBER DECIMUS.

PAX DITUR interea domus omnipotentis Olympi, Conciliumque vocat Divum pater atque hominum rex Sideroam in sedem uerras unde ardula omnes, Castraque Dardanidum aspectat, populosque Latinos. Considunt tectis bipatontibus cincipit ipse : Coelicolae in igni, quianam sententia vobis Versa retro tantumque animi certatis iniquis lAbnu0ram bello Italiani concurrere Teucris: Quae contra vetitum discordia i quis metus aut hos Aut ho arma equi, ferrumque lacessere suasit i 'Adveniet justum pugnae ne arcesSite tempus, Quum fera Carthago Romanis arcibus olim Exitium magnum atque Alpes immittet aperta :Tum certare odiis, tum res rapuisse licebit;

Nun Sinite et placitum laeti coinponitori indug. 'δJupiter haec paucis at non Venus aurea Contra Pauca refert pater, o hominum Divumque aeterna soleStas,

Namque aliud quid sit, quo jam implorare queamus l)Certiis, ut in ultent Rutuli, Turnusque feratur Per medios insignis equis tumidusque Seeundo Marte ruat Non clausa tegunt jam moenia TeucroA, Quin intra portas utque ipsis rDelia miscetit Aggeribus moerorum, et inundant Sanguine fossae. Enea ignarus rebeAt Nunquamne levari δObsidione sino. muris iturum imminet hostis Nascentis Trojae, Deo non exercitu alter, Atque iterum in Teucros Etolis surgit ab Arpis Tydides Equidem, credo, mea Vulnera reStant, Et tua progenies mortalia demoror R. Si sine pace tua, atque invito numine Troes Italiam petiere, luant Accata, neque illos Juvetis auxilio: in tot responSa Secuti, Quae superi manesque dabant, cur nunc tua quisquam Vertere jussa potos aut cur nova condor sata i

372쪽

371 IPGILII AENEIA. Quid repetam exustas Erycino in littore classes rQuid tempestatum regem, VentoSque furetites Eolia excitos, aut actam nubibus Irim i Ihinc otirim Manes haec intentata manebat Sors rerum moVet, et superi immissa repento MAJJecto, medias Italum bacchata Per UrbOS. Nil super imperio moveor speraVimia lata, Dum fortuna fuit vincant, quos Vincere nVis. Si nulla est regio Teucris quam det tua conjuXDura, per VerSae, genitor, fumantia Trojud MExcidia obtestor), liceat dimittere ab armis Incolumem Ascanium, liceat SupereSSe nepotem. Tneas sano ignotis ac fetur in undis; Et, quamcunque viam dederit fortuna, sequatur: Hunc tegere, et dirae valeam subducere pugnίB. 'Est Amathus est celsa mihi Paphos, atque Cythera, Ualis me domus positis inglorius armis Exigat hic aevum. Magna ditione jubeto Carthago premat Ausoniam : nihil urbibus indo obstabit Tyriis Quid postem evad0ro helli Juvit, et Argolicos medium fugi8se per ignes,

Totque mari Vastpeque Xhausta Pericula terrae, Dum Latium Teucri recidivaque Pergama q*Prunt 'Non satius cineres patriae insedisse Upremos,

Atque Solum, quo Troja fuit manthum o Simosnt 'Redde, oro, miseris iterumque reVolVere caSUADa, pater, Iliacos Teucris. V Tum rogia uno Acta si ore gravi Quid me alta silentia cogis Rumpere, et obductum Verbi vulgare dolorem J Enean hominiam quisquam Divumve subegit 'Bella equi, aut hostem . gi se i ferre Latino l

C sandrae impulsus furiis Dum linquere cnstra II ortati sumus, aut vitam committore ventis Num uero Summam belli, num credere muros Τ 'Tyrrhenamve dem, aut gentes agitare quietas i Quis Deus in fraudem, quae dura potenti nostra

Egit ' ubi hic uno domissave nutibus Irisu

Indignum est, Italos Trojam circumdare flammis bat ceritem, et Patria Turnum consistere terra: λ 'Cui Pilumnus avus, cui diva VeDilia reter Quid saco Trojano atra vim ferro Latinis l

373쪽

Arva aliena jugo Premere, atque Vertere praedas 'Quid Socero legere, et gremiis abducere pactas lPacem orare manu, Draefigere puppibus urina lTu potes Enean in inibus subducere Graiana, Proque viro nebul im et Ventos obtendere inanes

Et potes in t itidem classem convertur ympli is Nos aliquid Rutulos contra uviAse, nefandum At AZneas ignarus i striis et ubsit. Est Paphos Idaliuntque tibi, Sunt alta Cythera. Quid gravidam bellis urbem et corda aspera tentas lNosno tibi fluxas Phrygii res vertere fundo Conninues nosci an miseros qui Troas Achiviso jecit linus causa fuit consurgere in arma γ' Europamque Asiamque, et foedera solvere furtos Me duce Dardanius Spartam expugnavit adultera

Aut ego tela dedi, ovi ius cupidine olla lTum decuit metuisse tuis nunc sera querelis

Haud justis assurgis, et irri a jurgia actaq. V Talibus orabat uno cunctique fremebant

Coelicolae assensu Vario ceu flamina Prima Quum deprensa fremunt sylvis, et caeca volutant Murmura Venturo nautis prodentia Ventos. Tum Pater Dalaipotens, rerum cui Summa potestas, 'qInfit eo dicente, eum domus alta Silescit, Et tremefacta solo tellus silet arduus ether Tum Zephyri posuere, remit lauida equ0ra Pontus Accipite ergo animis, atque haec mea figite licta. Quandoquidem Ausonios conjungi miter Teucris Haud licitum est, nec vestra capit discordia sinem, Quae cuique est for tuna hodie, quam quis liae Secat Spem, Tros Rutulusve sunt, nullo discrimine habebo Soli fatis Italum castra obsidione tenentur,

SiVe errore malo Trojae, monicisque sinistris. 'qNec Rutulos solvo : Sua cuique exorsa laborem Fortunamque ferent: ex Jupiter omnibus idem,

Fata viam invenient.' Stygii per flumina fratris,

Per pice torrentes atraque Voragine ripas,

Annuit, et nutu totum tremefodit Olympum. λ' Hic finis laudici solio tum Jupiter aureo Surgit, colli eois medium quem ad limina ducunt. Interea Rutuli portis circum omnibus instant

Sternere caede viros, et moenia cingere flammis.

374쪽

l P VIRGII ID ENUIS. Ast legio Zuendum vallis obsessa enotur Nec spes ulla fugae miseri stant turribus altis

Nequicquam, et rara muro CiuXET COTONI,

Asiu Imbrasides Hicetaoniusque Thymoetes, Assaracique duo, et senior cum Castore Thymbris, Prima acies: hos germani Sarpestonis amho, ΤῆβEt Clarus et Themon Lycia comitantur ab alta. Fert ingens toto conniXu Corpore nXum, Haud partem exiguam montis,ar neSSius Acmon, Nec Clytio genitore minor, ne fratre MeneStheo. Hi jaculis, illi certant defendere saxis, Molirique ignem, nervoque aptare SagittaS. Ipse inter medios, Veneris justi sim Cura, Dardanius caput, ecce, uer detectu honestum, Qualis gemma micat, fulvum quo dividit aurum, Aut collo decus, aut capiti vel quale per artem Inclusum buxo aut ricia terebintho, Lucet ebur fuso cervix cui lactea crines Accipit, et molli subnectit circulus auro. Te quoque magnanimae Viderunt, lamare, genteSVulnera dirigere, et calamos armare euetio, i 'Maeonia generose domo : ubi pinguia culta EXercentque viri, Pactolusque irrigat auro.

Affuit tinostheus, quem ubi pristina uoti Aggere moerorum Sublimem gloria tollit Et Capys hinc omen Campance ducitur Urbi. Ille inter esse duri curtamina belli

Contulerant media Enea freta nocte Penbnt. Namque, ut ab Evandro castris ingressus Etruscis, Legem adit, et regi memorat nomenque genUSque

Quidve petat, quidve ipse ferat meZentius arma Qum sibi conciliet, violentaque pectora Turni, Edocet humani quae sit fiducia rebus Admonet, immiscetque preces Haud fit moraci Tarcho Jungit opes, foedusque ferit: tum libera fati Classem conscendit jussis gens Lydia Divum EXterno commissa duci Eneia PuppiSPrima tenet, rostro Phrygios subjuncta leone ;Imminet Ida super, profugis gratissima eucris. Hic magnus sedet AEneas, secumque Volutat Eventus Ulli varios : Pallasque, SiniStro Amaeus lateri, jam quperit SideIa, Paeae

375쪽

Noctis iter ciam quae passus terraque marique. Pandite nunc Helicona, eae, cantuSque OVete Quae manus interea Tuscis comitetur ab oris AEnean, armetque rates, pelagoque vehatur. ββ MasSicu perata princeps secat aequora igri

Sub quo mille manus juvenum, qui moenia Clusi, Quique urbem liquore Cosa queis tela, Sagittae, Corytique leve humeris, et leti se arcus. Una torvus Abas huic totum insignibus armis 'R' Agmen, et aurato fulgebat Apolline puppis. Sexcentos illi dederat Populonia mater Expertos belli juvenes : ast Ilva trecentos Insula, inexhaustis Chalybum generosa metallis, Tertius, ille hominum Divumque interpres Asylas Cui pecudum fibrae, coeli cui sidera parent Et linguae volucrum, et praesagi fulmini ignes), Mille rapit densos acie, atque horrentibus hastis Hos parere jubent Alpheae ab origine Pisae, Urbs Etrusca solo. Sequitur pulcherrimus Stur, Astur equo fidens et versicoloribus armis. Tercentum adjiciunt metis omnibus una sequendi Qui serote domo, qui sunt inionis in arvis, Et Pyrgi veteres, intempestaeque GraViSeae. Non ego te, Ligurum ductor sortissime bello, Transierim, Cinyraci et paucis comitate Cupavo

Cujus olorinae surgunt de Vertice Pennae. Crimen amor Vestrum, formaeque ius gue paternae.

Namque ferunt, luctu Cycnum Phaothontis amati,

Populeas inter frondes umbramque Sororum Dum canit, et moestum HS Solatu RmΟΓem, Canentem molli pluma duxisse Senectam, Linquentem terras, et Sidera Voce Sequentem. Filius, aequales comitatu claSSe enterVRS, Ingentem remi Centaurum promovet ille Instat aquae, saxumque uti di immane minatur Arduus, et longa sulcat maria alta cariti R.

Illo etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris, Fatidicae Mantus et Tusci filius amnis, Qui muros matrisque dedit tibi, Mautua, omen

Mantua, dives avis Sed non genu omnibus unum:

Getis illi triplex, populi sub gente quaterni

376쪽

I78 VIRGILII AENEIA. Hinc quoque quingento in se Mezentius Rrmat, QuC patre Benaco velatus arundine glauca σβMincius infesta ducebat in aequora Pinu. It gravis Aulestes, centenaque arbore suetus

Huno vehit immanis Triton et caerula concha Exterrens freta cui laterum senus hi pida nanti UFrons hominem pro seri, in pristin desinit alvus

Spumea semifero sub pectore murmurat unda.

Τot lecti proceres ter denis navibus ibant Subsidio Trojae, et campos ali aere Secabant.

Noctivago Phoebo medium pulsabat Olympum. Eneas neque enim membris dat cura quietem)Ipse Sedeus claVumque regit velisque iniuisti ut Atquo illi modio in spatio chorus, ecce, HI Tum Occiaurit comitum : Nymphίs, quas alma Cybel e Numen habere mari-, symphasque ema ibus Sie, Jusserat, innabant pariter fluctuAque euabnut, Quot prius seruis steterant ad littora prorae AgnoScunt longe regem, lustrantque clioreis

Quarum, quae fandi doctissima Cymodocea Pone Sequens dextra Puppim tinet, ipsaque dorSo Eminet, a laeva tacit S Subremigat undis Tum sic ignarum alloquitur Vigilasne, deum geJas, Eno i vigila, et velis immitte rudentes. Nos sumus Idaeae Sacro de Vertice iuUS, Nunc pelagi Nymphae, classis tua. Persau ut nos Praecipitos ferro Rutulus flammaque premebat, Rupimus invi se tua vincula, teque per aequor Quaerimus Hanc genetrix faciem miserata refecit, Et dedit esse deas, sevumque agitare Sub undis. At puer Ascanius muro fos,isque tenetur Tela inter media atque horrentes Marte Latinos. Jam loca jussa tenent sorti sermixtus Etrusco Arcas eques media illis opponere turma',

Ne castri jungant, certa est Sententia Turno. Surge age, et Aurora socios Veniente Vocari

Primus in arma ube, et cliptium cape, quem dedit 'HInvictum ignipotens, atque oras ambiit RUTO. Crastina lux, mea si non irrita dicta putaris, Ingento Rutulo spectabit caedis acervos. V

377쪽

LIBER X. 79Dixorret et dextra discedens impulit altam, Haud ignara modi, puppim fugit illa per undas

Ocyor et aculo et ventos sequante Sagitta. Inde aliae celerati cursus Stupet inscius ipse Tros Anchisiades otiimos tamen omine tollit;

Alma parons Idie deum, cui Dindyma cordi, Turrigeraeque urbes, hiisque ad frena leones )Tu mihi nunc pugnae Princeps, tu rite Propinques Augurium, Phrygibusque adesi pede, diva, Secundo. VTantum effatu : et uterea revoluta ruebat Matura jam lue dies, noctemque fugarat. Principio sociis edicit, Signa Sequantur, Atque animos Ptetit armiS, Pugnaeque Parent So. Jamque in conb pectu Teucro habet et Sua castra, Stans celsa in puppi clypeum cum delude sinistra

Extulit ardentem Clamorom ad sidera tollunt

Dardanidae e muri spe addita suscitat iras Tela manu aciunt quale sub nubibus atris Strymunio dant Signa grues, atque aethera tranant Cum Sonitu fugiuntque Oto clamore Secundo. At Rutulo regi ducibusque ea mira videri Ausoniis, donec Versas ad littora puppes Respiciunt, totumque allabi cla Sibu aequor. Ardet apex capiti, cristisque a vertice amma π' Funditur, et vastos umbo vomit uiareus ignes Non secus ac liquid hi quando nocte cometos Sanguinei lugubre rubent aut Sirius ardor Ille sitim morbosque fereus mortalibu aegris, NaScitur, et laevo contristat lumino coelum. 7 Haud tamen audaci Turno fiducia cessit Littora praeripere, et veniente Pellere terra

Ultro auimos tollit dictis, atque increpat ultro Quod votis optastis, aleSt, Perfringere dextra In manibus Mars ipse, virici nunc conjugis esto

Qui que Sum tectique memor nunc magna referto

Facta Patrum laudes Ultro occurramus ad undam, Dum trepidi, egressisque labant vestigia prima. Audentes fortuna juvat. VHaec ait et Secum versut, quo ducere contra, - - Vel quibus obsesso P Sit concredere muros. Intorea AEneas socios o puppibus Altis

378쪽

IS0 1RGIIII EN EIS. Pontibus exponio multi servare recursuS Languenti pelagi, et brevibus e credere saltu Por remos alii. peculatus littora Tarcho,

Qua Vada non Spirant, nec fracta remurmurat unda, Sed mare Dossensum crescenti allabitur sesta, Advertit subito prorasci sociosque Precatur

Nunc, o lecta manus, validis incumbite remis Tollite, ferte rates cinimicam findito rostris 'βHanc terram, sulcuuique sibi premat ipsa carina Frangere nec tali puppim statione recuSO, Arrepta tellure semel. V Quae talia postquam Ellatus Tarcho, socii conSurgere tonSiS, SpumanteSque rates arvis inferro Latinis; γ'

Done rostra tenent Stecum, et sedere carinae

Omne innocuae . sed non puppis tua, archo Namque inflicta vadis, dorso dum pendet iniquo, Anceps sustentata diu fluctusque fatigat, Solvitur, atque viros medii exponit in undis

Fragmina remorum quos et fluitantia transtra Impediunt, retrahit tuo pedem Simul unda relabens. Nec Turnum segnis retinet mora, sed rapit acer Totam aciem in Teucros, et contra in littore sistit. Signa canunt: primus turmas invasit agrestes EHORS, men Pugnae, Stravitque ditiuos, occiso Therone, virum qui maXimia ultro AEnean petit: huic gladio, erque dere Suta, Per tunicam squalentem nuro latu haurit apertum. Itido Lichan ferit, exsectum jam matre PeremPta, Et tibi, Phoebe, sacrum e Sus Vadere ferri

Quod licuit parvo Nec longe Cissea durum,

D oci loto nihil illos Herculis arma, Nil validi juv0r minus, genitorque Melamyus,

Alcidae comes, usque graves dum terra labores

Friubuit Ede Pharo, voces dum acta inerteS, Intorquens jaculum, clamanti sistit in ore. Tu quoque, flavetitem mima Innugine malas Dum sequeris in tum infelix, OV gaudin, Cydon,

Dardania stratus dextra, Securu Amorum,

Qui juvenum tibi semper erant, miSerande, jacere ; fratrum stipata cohors foret obvia, Phorci

Progenie ; Septem umero, Septenaque tela

379쪽

LIBER X. 19lconjiciunici partim galea clypeoque resultunt Irrita deflexit partitu stringetitia corpuSAlma Venus Fidum Eneas affatur Achaten Suggero tela mihi non ullum dextera frustra Torserit in Rutulos , Steterunt qui in corpore Graisim Iliacis campis.' Tum magnam corripit hastam, δ' Et adiici illa volans clypei transverberat aera

Maeonis, et thoraca simul cum pectore rumpit. Huic frator subit Alcanor, fratremque ruentem Sustentat dextru : trajecto missa lacerto Protinus hasta fugit, Servatque cruenta tenorem 'Dexteraque X humero Dervis moribunda pependi:

Tum Numitor, aculo fratris de corpore rapto, Enea petiit sed non et figere contra Est licitum, magnique femur erStrinxit Achatae. Hic Curibus, fidens primaevo corpore, Clausus 34 Advenit, et rigida Dryopen ferit eminus hasta Sub mentium graviter reSSa, pariterque loqxietatis Vocem animamque rapit trajecto gutture ni illo

Fronte ferit terram, et craSSum omit ore cruorem.

Tres quoque Threicios, Boreae de gente hiprema, δ'' Et tres, quos Idas pater et patria Ismara mittit, Per varios sternit casus Aecurrit Halesus, At truncaeque manu ; subit et Nepti inin Proles, Insigni Messapus equis Xpellere tendunt

Ni in hi nunc illici cortatur limitio in ipso M.

Ausotiise Magno discordes aethere venti Praelia ceu tollunt, uni in is et viribit aequis Non ipsi tutor se, non nubila, non mare cedit; Anceps ligna diu stant ObuiXi omnia contra Haud aliter Trojante acies, aciesque Latinae 60 Concurrunt haeret ede Pect denSUSque Vir vir. At parte ex alia, qua saxa rotantia late Intulerat torren, urbi istaque diruta ibis, Areadas, insueto acies inferre edeStres,

Ut vidit Pallas Latio dare terga sequaci -ΑΝperari iei natura loci dimittere quando Sihasit equo unum quod rebus reStat egeniS, Ni in prece, ni in dictis Virtutem accendit amaris

Quo fugitis, socii i per vos, et mitia factu, Per ducis Evandri nomen, devictaque olla, δῖ'SIDemque meam, Patriae viam nunc subit aemula laudis,

380쪽

xIRGILII AENEIA. Fidit De pedibus : ferro rumpenda per hostes Est via. Qua globus ille virtuti denSisSimus urget,

Hac vos et Pallatita ducem patria alta reposcit. Numina ulla premunt: mortali urgemur ab hoste Mortales totidem uobis auiruntque manusque. Ecce, maris magno claudit nos objice potitus

Deest jam terra fugo pelagus Trojamne petemus i Haec ait: et medius denso prorumpit in hostes obvius huic primum, fatis adductus iniquis, Fit Lagus hunc, magno vellit dum pondere Saxum, Intorto figit telo, discrimina costis

Per medium qua spina dabat, ha tamque receptat Ossibus haerentem Quem non super occupat Hi bo, Ille quidem hoc sperans ; nam Pullas ante ruentem, Dum furit, incautum, crudeli morte sodalis, Excipit, atque ensem tumido in pulmone recoudit. Hinc Sthensium petit, et Rhoeti de getite vetusta

Anchemolum, thulamos ausum inceStare OVerede.

Vos etiam gemitii Rutulis Heidisti in arvis, Daucia, Laride Thymborque, simillima proles, Iudiscreta SutS, gratusque Parentibu error At Duuc dura dedit vobis discrimina allas Nam tibi, Thymbre, caput Evandrius abstulit ensis Te decisa suum, Laride, dextera quaerit Semianimesque micant digiti, ferrumque retractant.

Arcadas accensos monitu, et praeclara tuenteS.

Facta viri, mistus dolor et pudor armat in hoStes. Tum Pallas ijugis fugiontem Rhoetea prseter Trajicit: hoc spatium, autumque mora fuit Ilo Ilo namque procul validam direxerat hastam, Quam medius Rhoeteus intercipit optime Teuthra,

Te fugiens, fratremque Tyren curruque Volutus Caedit semianimis Rutulorum calcibuS TVR. Ac velut optato venti aestate coortiS, Dispersa immittit sylvis incetidia paestor Correpti subito mediis, extendi. 11 unu Horrida per latos uetes Vulennia campos Ille sedens victor flarumas despectat ovantes Non aliter socium virtus coit omnis in unum,

Teque juvat, Palla. Sed bellis acer Halesus

Tendit in advcrsos, seque in Sua colligit arma. Hic mactat Ladona Pheres que Demodocum cle