[Opera;

361쪽

LIPEI: IX. 16 3

Eriperes an sese medio moritum in hostes Inferat, et pulchram properet per Vulnera mortem 'Ocyus adducto torquens hastile lacorto,

Suspiciens altam Lunam, sic Oee Precatur auton tu 1αSen ΠΟStro Suecurre labori, AStrorum decus, et nemorum Latonia custos 'βSi qua tuis unquam pro me pater Hyrtacus aris Dona tulit: si qua ipse meis Venatibu RuXi, Suspendive tholo, aut sacra ad fastigia fixi

Hunc sine me turbare globum, et rege tela Per auras.'Dixerata et toto connixus corpore, ferrum in 'Conjicit: hasta volans nodiis di Verberat umbras, Et otii aversi in tergum Sulmonis, ibique Frangitur, ac fisso transitim cordia ligno. Volvitur ille, vomens calidum de pectore flumen, Frigidus, et longis singultibus ilia pulsat. εἰδDiversi circumspiciunt hoc acrior idem Ecce aliud summa telum librabat ab auro Dum trepidaut sit hasta Tago per tempus utrumqUo Stridens, trajectoquo hae it tepefacta cerebro. Saevit atrox Volscens, nec toti conspicit usquam '

Auctorem, e quo Se ardens immittere possit Tu tamen intorea calido mihi Sanguine Poenas PersolVos amborum,' inquit Simul ense recluso Ibat in Euryalum Tum vero exterritus, menSConclamat Nisus nec se celare tenebris Α-βAmplius, aut tantum potuit perferre dolorem UMe, me adsum qui feci), in me ΟΠVertite ferrum, O Rutuli, mea fraus omni nihil iste nec nuSuS, Nec Potuit: coelum hoc et conscia sidera testor Trentum insolicom nimium diloxit amicum. V δ' Talia dicta dabat: sed viribus ensis adactus Transabiit costas, et candida pectora rumpit. Volvitur Euryalus leto, pulchroSque per artuSΙ cruor, tuque humero cervix collapsa recumbit Pu ureu Velut quum flos succisus aratro δ' Languescit moriens lassove Papavera collo Demisere caput, pluvia quum forte graVantur. At Nisus ruit in medios, solumque Per omneSVolscentsem petit in solo Volscente moratur Quem circum glomerati hostes hinc comitius at tu hiu 'g'Proturbant. Instat non segnius, ac rotat etiSOP

362쪽

1M VIRGILII GENEIS.

Filimineum donec Rutuli clamantis in ore Coti idit adverso, et moriens animam abstulit hosti.

Tum Super ex inimem Sese projecit amicum Confossus, placidaque ibi domum morte quievit. Fortunati ambo: si quid mea carmina ooci 11h, Nulla dies utiquam memori vos Ximet MVO

Dum domus Enos Capitoli immobile saxum Accolet imperiumque pater Romanus habebit. Victores praeda Rutuli spoliisque potiti,

Volscentem Xanimum flentes in castra ferebant. Nec minor in castris luctus, Rhamnete reperto Exsangui, et primi una tot caede peremtis, Sarranoque Numaque Ingens concursu ad ipsa Corpora, eminecesque viroS tePidaque recentem Coedo i cum et pleno spumanti sanguine i VOS. Agnoscunt spolia inter se galeamque nitentem Messapi et milli phaleras Sudore receptRS. Et jam prima novo spargebat lumine terras Tithoni croceum linquens Aurora cubile Jam sole infuso, jam rebus luce retectis, Turnus in arma viros, armis circumdatus ipSe, Suscitat aeratasque acies in praelia cogit QuiSque uas, Variisque acuunt rumoribus iras.

Quin ipsa arrectis visu misserabito Diti hastis 3

Praefigunt capita, et multo clamore Sequuntur,

Eiuryali et Nisi.

Eneadae duri murorum in parte sinistra Opposuere aciem nam dextera cingitur amuth; IngenteSque tenent fossas, o turribus altis 'r'

Stati moesti simul ora virum praefixa movebant, Nota nimis miseris, utroque fluentia tabo. Interea paridam volitans pennata per urbem Nuntia fama ruit, matrisque allabitur aures Euryali: at Subitus miserae calor ossa reliquit; 'ῖβExcussi manibus radii, reVOlutaque PeHSn. Evolat infelix, et, foemine ullatatu,

Prima petit; non illa virum, non illa pericli Telorumque memor coelum dehinc questibus implotes mun ogo te, Euryale, aspicio i tune illa senectae Sora meae requies, potuiSti linquere Solam, Crudelis nec te sub tanta pericula missum

363쪽

LIBER IX. 165 Assari extremum miserae data copia matri ΤΗeuci terra ignota, canibus data praeda Latinis ηβΑlitibusque, acesci nec te tua flauera mater

Produxi, pressive oculoS, aut Vulnera lari, Veste tegens tibi quam noctes festina diesque Urgebam, et tela cura Solabar aniles. Quo Sequari aut quae nunc artus, avulsaque membra, 'qEt sutius lacerum tellus habe, hoc milii de te, Nate, refer. hoc Sum terraque marique secutas Figite me, si qua est pietas in me milia tela Conjicite, o Rutuli me primam absumite ferro. Aut tu, magne pater Divi , miserere, tuoque 'βInvisum hoc detrude caput sub Tartara telo Quando aliter neque crudelem abrumpere vitam. VHoc fletu concussi animi OeStusque Per omnes It gemitu torpent infractae ad praelia vires. Liam incendentem luctus Idaeus et Actor, βροDiotio monitu et multum lacrymantis Itili,

Corripiunt, interque manu Sub tecta reponunt. At tuba torribilem Sonitum procul aere canoro Increpuit: sequitur clamor, coelumque remugit. Accelerant acta pariter testudine Volsci, ' Et fossas implere parant, ne Vellere ullum. Quaerunt par aditum, et Senti ascendere muros; Qua rara est acies, interlucetque corona Non tam spisSa Viris Telorum Uamdere contra Omne genu Teucri, ne duris det Ludere contis, istΑssueti longo muros defendere bello. Saxa quoque infeSto Volvebant pondere, si qua Possent tectam aciem serrumpere quum tamen omnes Ferro juvat subter densa testudine usus. Nec jam Sumciunt: am, qua globus immititit ingens, /Immanem Teucri molem Volvuntque ruuΠtque Quae stravit Rutulo late, armorumque resolvit Tegmina ne curant caeco contendere Marte

Amplius audaces Rutuli ; sed pellere vallo Missilibus certant. 5-0 Parte alia horrendus risu quassabat Etruscam Pinum, et fumifero infert Megentius ignes Α Messapus, equum domitor, Neptunia proles, Roscindit vallum, et scalas tu moenia OScit. VOS, O Calliope, recor, aspirate canenti ; - β

364쪽

Quas ibi tum ferro strages, quae funera iamia AEdideri ; quom quisque virum demiserit Orco Et mecum ingentos oras evolvite belli:

Et meministis enim, Divae, set memorare poteSila. Turris erat vasto suspectu et pontibus altis, δ' Opportuna loco Summis quam Viribus Omnes Expugnare Itali, Sumniaque certere pum ViCertabant: Troes contra defecidere Saris, Perque cavas densi tela intor uere fenestras.

Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, Et an iam assixit lateri quae plurima Vento Corripuit tabulas, et postibus haesit adesis. Turbati trepidare inius, frustraque malorum

Vello fugam. Dum se glomerant, retroque residuIihIn Partem, quae Peste caret tum pondere turris Procubuit subito, et coelum tonat Omne frago . Semineces ad terram, immani mole Seeuta, Confixique suis telis, et pectora duro Transfossi ligno, vetitunici vix unu Helenor, Et Lycus elapsi quorum primaeVu Helenor, Maeonio regi quom serva Lycimnia furiim Sustulerat, vetitisque ad Trojam miserat armis, Ense levis nudo parmaque inglorius alba.

Isque, ubi se Turni media inter millia vidit,

Hinc acies, atque hine alie astare Latinas, Ut fera, quae densa Venantum septa corona Cotitra tela furit, seseque haud nescia moritInjicit, et saltu supra venabula fertur

Haud aliter juvouis medio moriturus in hostes Irruit, et qua tela videt densissima tendit. At pudibus longo melior Lycus inter et hostes

Inter et arma fuga in os tenet altaque certat Prendere tecta Diani sociumque attingere doXtraS: Quem Turnus, pariter cursu teloque SecutUS, Incropa his victor Nostrasne evadere, demens,

Sperasti te posso manus V simul arripit ipsum Pendentem, et magna muri cum parte revellit Qualis ubi aut toporem aut candenti corpore cycnum Sustulit alta potens sedibus Jovis armiger unci :Qus situm aut matri multis balatibus regnum Martius a stabulis rapuit lupus Trelique clamor Tollitur invadunt, et fossas aggere complent

365쪽

Milonius taedas alii ad fastigia actant.

Ilioneus saxo atque ingenti fragmine montis Lucetium, portae Subeuntem, ignesque ferentem ;Emathiona Liger Coryn in sternit Asylas; Hic aculo bonus, hic longe fallente sagitta Ortygium Caeneusci victorem Caenea Turnus Turnus Ityn Cloniumque, DioXippum, Promolumque, Et Sagarim, et summis stantum pro turribus Id n ; δῖ' Privernum Capy hunc primo loris hasta Tomillso Strinxorat cille manum projecto tegmine demens Ad vulnus tulit: ergo alis allapsa Sagitta, Et laevo infixa os lateri manus, abditaque intus Spiramenta animo letali vultior rumpit. ''Stabat in enogiis Arcentis filius armis, Pictus acu chlamydem, et ferrugine clarus Ibera, Insiguis facie ; genitor quem miserat Arcens, Eductum Martis luco Symaethia circum Flumina, pinguis ubi et placabilis ara Palles. Stridentum fundam positis egentius armis Ipse ter adducta circum caput egit habena Et media advorsi liquefacto tempora plumbo

Diffidit, ac multa porrectum sextendit arena. Tum primum bello celerem intendi se sagittam Dicitur, ante fera solitus terrore fugaceS, Ascanius, fortemque manu fudisse Numanum Cui Remulo cognomen erat Turnique minorem Germanam nuper thalamo sociatus habebat. Is Primam ante aciem digna atque indigna relatu 'βVociferans, tumidusque novo praecordia regno,

Ibat, et ingenti sese clamore ferebat Non pudo obsidion iterum alloque teneri, Bis capti Phryges, et morti praetondere muro lEn, qui nostra sibi bello connubia poscunt ' β' Quis Deus Italiam,mus vos demsentia adegit iNon hic Atridos, nec fandi fictor lysses

Durum a Stirpe genus, natos ad sumina primum Deserimus, saevoque gelu duramus et undis

Venatu invigilant uor sylvasquo fatigant ''Flectere ludus equos, et spicula tendere Cornu At patiens operum, parvoque aRSueta, HVentUSA ut rastri terram domat, aut quatit oppida ollet Omne sevum ferro teritur, Versaque juvene im

366쪽

10 8 VRGILII AENEIS. Τerga fatigamus hasta nec tarda senscius ελ'

Dobilitat es animi, mutatque Vigorem Canitiem galea premimus Semperque recentes Convectare juvat praedas, et ViVere rapto.

Vobis picta croco et fulgenti murice vestis Desidiae cordi juvat indulgero chorsis λβ Et tunicae manicas, et habeti redimicula mitras.

O vere Phrygiae usque enim Phryges Dite per alta Dindyma, ubi assuetis biforem dat tibia cantum

Tympana Vos buxusque Vocant Perecynthia matris Idaeas Sinite arma viris, o cedit forro. 'Talia jactantum dictis, ac dira caneutem, Non tulit scanius nervoque obVersus equino Contendit telum, diversaque raelii ducens Constitit, ante Jovem supplex per Ota pressatu : dupiter omnipotens, audacibus annue coeptis Ipso tibi ad tua templa feram solennia donR, Et statuam ante aras aurata fronte HVeneum Candentem, pariterque caput cum matre ferentem ;Jam cornu petat, et pedibus qui spargat arenam. VAudiit coeli genitor de part Serena Intonuit laevum : sonat una letifer arcus

Et fugit horrendum stridens elapsa Sagitta, Perque caput Remuli venit, et cava tempora ferro Trajicit I, orbis virtutem illud superbis Bis capti Phryges haec Rutulis rosponsa remittunt i 'Haec autum Ascanius oeucri clamore SeqUUntU

Laetitiaque fremunt, antinosque ad sidera tollunt. Etheria tum forte plaga crinitus Apollo Desuper Ausonias acies urbemque Videbat, Nube Sedens atque his victorom assatur Ilitum : macte nova virtute, puer sic tu ad aStra, Dis gen te, et genitur Deos duro omnia bella Gente sub Assaraci fato ventura resident Nec te Troja capit. V Simul haec effatus, ab alto Ethere se mittit, spirantes dimovet auras, Ascaniumque petit: forma tum vertitur oris

Antiquum in Butun Hic Dardanio Anchisse Armiger ante fuit, sidusque ad limina custos Tum comitem Ascanio pater addidit ut Apollo

Omnia longaevo similis, vocemque coloremque, Ε crines albos, et saeva sonori tu Gmn

367쪽

LIBER IX. 100 Atque his ardentem dietis assatur Ilitum : 'Sit satis, Euenda, teli impune Numanum oppetiisse tuis primam hanc tibi magnus Apollo Concedit laudem, et paribus non invidet armis Cetera Parce, puer, bello. V Sic orsus Apollo

Mortales medio aspectu sermone reliquit, Et procul in tenuem coculis evanuit auram. Agnovere Deum proceres divinaque tela Dardanidae, pharetramque fuga SenSere Sonantem. Ergo Vidum pugnae dictis ac numin Phoebi Ascanium prohibent: ipsi in certamina rursus Succedutit, animasque in aperta pericula mittunt. It clamor totis per propugnacula muria Intendunt aere arcus, amentaque torquent. ββ Sturuitur omne solum telisci tum Scuta caVaequo

Daut sonitum flictu galea ; pugna Spera Surgit Quantii ab occasu Veniens pluvialibus Haedis Verberat imber humum quam multa grandine nimUIn Vada praeeipitant, quum Jupiter horridus Austri Torquet aquosam hiemem, et coelo cava nubila rumpit. Paudarus et Bitias, Idaeo Alcanore creti, Quo Jovis eduxit luco sylvestri Lera, Abietibus juvenes patriis et montibus aequos), Portam, qua duci imperio commissa, recludunt βῆ Fret armis, ultroque iuvitant moenibus hostem. Ipsi intus, dextra ac laeVa, pro turribus Stant, Armati ferro, et cristi capita alta corusci Quales aurire liquentia flumilia circum, Sive Padi ripis, thesin se propter amoenum, Consurgunt gemina quercus, intonsaque coelo Attollunt capita, et sublimi Vertice nutant. Irrumpunt, aditus Rutuli ut videre patentes. Continuo Quercens, et pulcher Aquicolus armis, Et praeceps animi Tmarus, et Mavortius Haemon, ρηβΑgminibus totis aut Versi terga dedere, Aut ipso portae posuere in limine Vitam. Tum magis increscunt animi discordibus lam Et rem collecti Troes glomerantur eodem, Et conferre manum, et procurrere longius audunt. β Ductori Turno, diversa in parte furenti, Turbantique viros, perfertur nuntius, hostem

Fervere crede noVa, et Portas i rubere Patentes.

368쪽

I. VIRGILII AENEIS.

Deserit inceptum, atque immani concitus ira Dardaniam ruit ad Portina, fratresque superbos 'Et primum Antiphaten is niua se primus agebat , Thebana de matre uothum Sarpedonis alti, Conjecto sternit aculo D volat Itala cornus Aera Per tenuem stomachoque infixa sub altum Pectus abit reddit specus atri vulti is undam Spumantem, et fixo ferrum in pulmone tepe eit. Tum Meropem atque Erymanta manu, tum sternit Aphidnui;

Tum Bitian ardentem oculis animiqque frementem,

Non aeui neque enim adula vitam ille aedisset; Sed magnum stridetis colatoria falarida venit, ' Fulminis aetam do, quam e duo taurea terga, Ne duplici squama lorica filolis et auro

Suς litiu1 collapsa ruunt i rimania membra Dat tellus gemitum et clypeuu super intonat iugem

Qualis in Euboico Baiarum littor quondam rivSuxea pila cadit magnis quam molibus inteConstructam, Ponto ciciunt si illa ruinam Protia trahit, penitusque vadis illisa re umbit Miscent se maria, et nigro attolluntur arenos Tum sonitu Prochyta alta tremit, durumque cubile I 'Inarimo Jovis imperiis imposta Typhoeo. Hic Mars armipolon animum viresque Latinis Addidit, et stimulos aere sub pectore vertit; Immisitqu Fugam Teucris atrumque Timorem. Undique conveniunt quo inam d ta copia pugno qBellatorque Dimo Deus incidit.

Pandarus, Ut fuS germanum OrPore certiit, Et quo sit fortuna loco, qui eaSu agat TeS, Portam vi multa conVerso cardine torquet,

obnixus retis humeris multosque suorum, Moenibus Telusos, duro in certamine linquit Ast alios secum includit, recipitque ruentes. Demotis qui Rutulum in medio non agmine regem Viderit irrumpetit , ultroque incluserit urbi Immanem veluti pecora uter in tia tigrim. δὴ

Continuo nova lux oculis fulsit, e nrma Horrendum sonuere oremunt in vertice cristae

Sanguinem clypeoque micatitia sulgura mittunt. Agnoscunt faciem Livi avi atque immauia membra

369쪽

LIBER IX. 17l Emicat, et mortis fraterus fervidus ira, Et latur Non haec dotalis regia Amatίe Nec muris cohibet patriis inedia Ardea Turnum.

Castra inimica vides ulla hut exire potestas. VOL subridens sedato pectore Tumus NU Incipe, Si tun antino virtus, et cola Sere deXtram Hic etiam in vetitum Priamo arrabis Achillem. VDixerat: ille rudem nodis et cortice crudo Intorquet, Summi adnixus Viribus, hastam ESeePere auri vulnus Saturnia uno MDetorsit Venietis, portaeque tu figitur hasta. 'At non hoc tesum, mea quod vi deXtei R Uersat, Esiugies neque enim is teli ne vulneris auctor. Sic ait et sublatum alte con urgit in enRem, Et mediam ferro gemitia inter tempora frontem Dividit, impubesque minavi vulnere malus. Fit sonus cingenti concussa est pondore tellus Collapsos artus atque arma cruent; cerebro

Sternit huiui moriesusci iitque illi partibus aequis Huc caput atque illuc humero ex utroque pependit. UDiffug unt ver si trepida formidine Troes

Et si estitinuo victorem ea cura ubiASet, Rumpere clauStra manu, Ociosque immittere portis,

Ultimus illo diu bello gentique fuisset

Sed furor ardentem caedisque insatia cupido r*Egit in astV SOS. Principio Phalarim, et Succiso poplite Gygen Excipit hinc raptas fugi litibus ingerit hastas In tergum uno vires animumque miniStrat. Addit Halyn comitem, et confixa Phogo parma ' Ignaros delude in muris, Martemque cientes, Alcandrumque, Haliumque, O Smonaque Prytaninque

Lyncea tendentem contra, OeiOSque UOCantem,

Vibranti gladio connixus ab aggere dexter oecupio huic uno lectum cominus ictu Ir' Cum galea longo acuit caput ciuile ferarum Vastatorem Amycum, quo non felicior alter

Ungera tela manu ferrumque armare Veneno

Et Clytium Eolidon, et amicum Crethea Musis

Crethea Musarum comitem, cui carmina Semper Et citharbu cordi, numerosque intendere nervis SemPer equori atque urina Viruin, Pugumque canebat. 2

370쪽

I 2 VIRGILII AENEIA. Tatidem ductores, audita caede suorum, Coti veniunt eucri, Mnestheus aceruue Serestus ;Palantesque vident Socios hostemque receptum. Et Mnestheus: Mao dein te fugam quo tenditisi' inquit: s uos alios muros, quae rei ultra moenia habetis Unus homo, et VeAtris, o cives, undi ue SeptHS Aggeribus, tautas Strages impune Per urbem

Ed deri, juvenum primos tot miserit Orco

Non infelici patriae, Veterumque eorum, Et magni Eue, segnes miseretque pudetque Talibus accensi firmantur, et agmilae delago Con istunt Turnus paulatim Seedere PVgna, Et fluvium petere, ac partem quae ingitur mΠI. Acrius hoc Teucri clamore incumbere Igno, Et glomerare manum Ceu saevum tu a leonem Quum elis premi infensis at territus illo Asper, acerba tuens, retro reditu et neque erga Ira dare reui virtus patitur, nec tendere contra Illo quidem hoc cupiens potis est per tela virosque: Haud aliter retro dubius Vestigin TurnH Improperata refert et mens Xaestuat ira. Quin otiam bis tum medio invaSerat hOSte Bis confusa fuga per miro agmina Vertit Sed munus e casti is propere coit omni in unum. Nec contra viris audet Saturnia uno Sufficere aerium coelo Dam Jupitl Irim Demisit, germans haud mollia HSSa ferentem Ni Turtius cedat Teucrorum moenibus nitis. Ergo nec clypeo juveni Suhsistere notum, Nec dextra valeo injectis sic undique telis Obruitur trepit assiduo cava tempora circum Sinnitu galea, et saxis solida aera fatiSeunt Discussaeque jubae capiti no suffcit iambo Ictibus cingominati hastis et Troes et ipse Fulminsus uostheus Tum toto corpore Sudor Liquitur et piceum nec respirare soleStas)Flumen agit fessos quatit aeger anhelitu artu'. Tum demum prseceps Saltu Sese omnibUS Tm In fluvium dedit ille suo cum gurgite flavo Accepit Venientem, ac mollibus extulit undis, Et laetum sociis abluta caede, remisit.