[Opera;

391쪽

LIBER X. 193

Vulnera siccabat lymphis, corpusque levabat,

Arboris acclinis tri meo procul aerea ramis Dependet galea, et prato gravia arma quieScunt. Stant lecti circum juvenes ipse aeger anhelans, Colla fovet, fusus prope iam in pectore barbam: Multa super Lisso rogitat multosque remittit, Qui revocent, moestique ferant mandata parentis. At Lausum socii XaDimem sui er arma ferebant Flentes ingentem, at tu ingenti vulnere Victum. Agnovit longe gemitum praeSaga mali mens. Canitiem immundo deformat pulvere, et ambas Ad coelum tondit palmas, et corpore inhaeret: Iatitano mo tonuit vivendi, nate, VolUPtnS, Ut pro mo hostili paterer succedere dextrae Quem genuit tuane haec genitor per Vulnern SOTVor, Morto tua vivens heu nunc misero mihi demum Exsilium infelix, nunc alto vulnus adactum 'βρIdem ego, nate, tuum maculavi crimit te Domen, Pulsus ob invidiam solio Sceptrisque paterniS. Debueram patria poenas odii Sque meorum: Omne per mortes animam sontem ipse dedi Asom. Nunc vivo, eque adhuc homine lucemque relinquo

Sod linquam. V Simul haec dicoris, attollit in mgrum

Se femur; et, quanquam is alto vulnere tardat,

Haud do sectus quum duci jubet hoc decus illi, Hoc solamen orat bellis hoc victor abibat Omnibus Alloquitur moerontom, o talibus infit: β' 'Rhoebo diu res si qua diu mortalibus ulla est)Viximus aut hodio victor spolia illa cruenta, Et caput Eneae referes, Laimque dolorum Ultor eri meeumri aut aperit si nulla viam vis, Occumbe pariter : neque enim fortissimo, crodo Jussa aliena pati et domino dignabor Teucros. Dixit ; et exceptus tergo consueta locavit Membra, manus 1υ amhas aculis oneravit acutis; 2Ere caput fulgens, cristaque hi utus equina. Sic cursum in medio rapidus dedit sustuat ingenqUno in corde pudor, mixtoque insati in luctu,

Ex furiis agitam amor, et coli Scin VirtHS.

Atquo hic nean magna ter Voce Vo Vit: Enea agnovit eum, laetusque Procatur:

Scantur illo Dolim faciat, sic altus Apollo,

392쪽

194 VIRGILII AENEIs.

Incipia conserre mauum Tantum effatus, et infesta subit obvius hasta. Illo autem Quid me erepto, Saevissime, nato Tereos i haec via sola fuit, qua Perdere POSMS. Nec mortem horremus, noctivum parcimus ulli. η' 'Desine : jam ven1 moriturus, et his tibi porto Dona prius.' Dixit testumquo intorsi: tu hostem Indo aliud super at o aliud Iistro, Volanus

Ingonti gyro sed sustinet Q u umbo. Ter circum astantem losvos equitavit in orbes, β

Tela manu aciensa ter secum Troius heros Immanem aerato circumfert tegmino Sylvam. Indo ubi tot traxisse moras, tot spicula taedet Vellere et urgetur pugna congressu iniqua; Multa movens animo jam tandem erumpit, et inter B0llatoris equi cava tempora conjicit hastam. Tollit se arrectum quadrupes, et calcibu auras Verherat, effusumque equitem Super US Secutus Implicat, Hectoque incumbit cernuus armo. Clamore lucendunt caelum Troesque Latinique. Advolat Eneas, vaginaque eripit ΠSem Et super haec: Ubi nunc egentius acer, et illa Effora vis animi Contra Tyrrhenus, ut auras Suspiciens hausit coelum, mentemque recepit: ' Hostis amare, quid increpitas, mortemque minaris lNullum in caede nefas, nec sic ad praelia Veia Nec tecum meus haec pepgit mihi foedera Lausus. Unum hoc, per Si qua est Vietis Venia hostibus, oro; Corpus humo patiare tegi. Seio acerba meorum Circumstare odia: imo, oro, defende furorem,

Et me consortem nati concede opulcro. VHaec loquitur, juguloque haud inscius accipit ensem, Undantiquo animam diffindit in arma cruore.

393쪽

AENEIDOS

LIBER UNDECIMUS.

OCEANU interea surgens Aurora reliquit. AEneas quamquam et sociis dare tempus humandis Praecipitant curae, turbataque funere mens est Vota Deum primo Victor solvebat EOO. Ingentem quercum, decisis undique ramis, Constituit tumulo, fulgentiaque induit arma, Megenti ducis exuvias tibi, magne, TOPaeum, Bellipotens aptat rorantes Sanguine criStnS, Telaque trunca Viri, et bis sex thoraca petitum PerfOSSumque locis clypeumque ex sere sinistrae ''Subligat, atque ensem collo Suspendit eburnum. Tum odios namque omra eum Atipata tegebat Turba ducum sic incit en hortatur ovanteS: Maxima res effecta, viri timor omni abeSto, Quod superest haec Sunt spolia, et de rege superbo βPrimitiae manibusque meis Megentius hic est. Nunc iter ad regem nobis murosque LatinOS. ma parate animi et spe praesumite bellum Ne qua mora ignaros, ubi primum Vellere signa Annuerint aperi, pubemque educere castris, 'Impediat, Segnesque meta sententia tardet. Interea socios inhumataque corpora terrae Mandemus qui solus honos cheronte sub imo est. Ite ait egregias animas, quae Sanguine nobis Hanc patriam Peperere suo, decorate supremis βMuneribus moestamque Evandri primus ad urbem Mittatur Pallas, quom non virtutis egentem Abstulit atra dies, et funere mersit acerbo.'

Sic ait illacryman recipitque ad limitia gresSUm Corpus ubi exanimi positum Pallantis Acoetos δ' Servabat senior, qui Parrhasio Evandro Armiger ante fuit sed non felicibus equo

Tum comes auspicii caro datus ibat alumno. Circum omnis famulumque manus, Trojanaque turba, Et moestum Iliades crinem de more solutae. β

394쪽

Ut vero Ludas soribus es intulit altis, Ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt Pectoribus moestoque immugit regia luctu. Ipse caput nivei fultum Pallantis et ora Ut vidit, levique patens in pectore vulnus Cuspidis Ausonisu lacrymis ita fatur obortis :

Tens,' inquit, miserande puer, quum laeta Ventios, Invidit Fortuna mihi, ne regna videres Nostra, nequo nil sedes victor veherere paternas' Non haec Evandro de te promissa parenti βDiscedens dedθram, quum me OmpleXus euntem Mittore in magnum imperium, metuensque moneret Aere esse viro', cum dura praelia gente.

Et nunc illo quidem, Spe multum captus inani, Fors et vota falit, cumulatque altaria donis Nos juvenem exanimum, et nil am coelestibus ullis

Debentem, an moesti comitamur honore.

Infolici nati funus crud0le Videbis. Hi nostri exsp0ctatique triumphi Haec mea magna fides At non, Evandre, pudendis

Vulneribus Ulsum aspicies nec sospite dirum Optabis nato unius pater Hei mihi, quantum Praesidium, usonia, et quantum tu perdis, illo VHaec ubi deflevit, tolli miserqbile corpus Imperat, et toto lecto ex agmine mittit Mille viros, qui supremum comitentur honorem, Intersintquo patris lacrymis solatia lectus Exigua ingentis, misero sed debita patri. Haud segnes alii crates et molle foretrum Arbuteis texunt virgis et vimine querno, Exstructosque toros obtentu frondis inumbrant. Hic juvenem agresti subi mem stramine ponunt Qualem virgineo demessum pollice florem, Seu mollis violae, seu languontis hyacinthi Cui neque fulgor adhuc, necdum sua forma occscit 'Non jam mater alit tellus, viresque miniStrat.

Tum geminas Vestes, auroque Stroqiae rigenteS,

Extulit Enoas quas illi i ta laborum IpSa ius quondam manibus Sidonia Dido

Fecerat, et tenui telas discreverat auro. βHarum unam juveni supremum moestus honorem Induit, arsurasque coma obnubit amictu

395쪽

LIBEIL XI. I97Mult que praeterea Laurentis priemia pugum Aggerat, et longo prim tam jubet ordine duci Addit equos et tela, quibus Spoliaverat ΟStem. Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris

Indutosque jubet truncos hos talibus armis Ipsos ferre duces, inimicaque nomina figi.

Ducitur infelix aevo confectu Acoet S, Pectora nunc foeda . pugniS, nunc unguibu ora ;Stumitur et toto projectus corpore tere . Ducunt et Rutulo perfuso Sanguine cui TUS.

Post bellator equus, positis insignibuA, Ethonit lacrym ins guttiSque humectat grandibus ora. Hastam alii galeamque ferunt: am cetera Turnus Victor habet. aurum in ta phalanX, Teucrique equulatUT, Tyrrhenique duces, et verSi Arcade armiS. Postquam mvis lotige comitum proceSSerat ordo,

Substitit Eneas, gemituque haec addidit alto Nos alias Huc ad lacrymas eadem horrida belli

Fata vocant Salve eternum mihi, maxime Palla, Eternumque Vale. V Nec plura etatus, ad altos Tendebat muros, gressumque in castra ferebat. Jamque oratores aderant ex urbe Latitia, 'qVelati rami olem, Veniamque OgRnte PCO Ora, Per campo ferro quae fusa jacebant; Redderet, ac tumulo Fiueret Succedere terrae ;Nullum cum victis ertamen et Bethere caSSi ;Quos bonus Eneas, haud aSPernanda PrecanteS,

Prosequitur euia, et verbis haec insuper addit : usetiam vos tanto Fortuna indigna, Latini,

Implicuit bello, qui nos fugiatis amicos

Pacem me ex nimis et Martis sorte persemptis inqOratis ' equidem et vivis concedere Vellem Nec veni, nisi fata locum sedemque dedissent; Nec bellum cum gente gero : rex nostra reliquit Hospitia, et Turni potius se credidit armis. AZquius huic Turnum fuerat se opponore morti. Vi Si bollum finire mauu si pellere Teucros Appriaeat, hi mecum decuit concurrere telis Vixet, cui vitam Deus aut sua dextra dedi8set. Nunc te, et mise1i supponite civibus ignem.)'Dixerat Enea : Olli obstupuere silentes, xx '

396쪽

19S VIRGILII AENEIS.

ConVersique oculo inter se atque ora tenebant. Tum Senior, semperque odiis et crimine Drances Infensus juveni Turno, sic ore vicissimorsa rofert fama ingens, ingentior armis, Vir rojane, qui us coelo te laudibus aequom l λῖβJustitiaene prius mirer, hellino laborum lNos vero haec patriam grati referemus ad urbem. Et te, si qua viam dederit fortuna, Latino Jungemus regi: quaerat sibi foedera Turnus. Qui et fatale murorum attollere moles, δ' SaXaque subvectare humoris Trojana juvabit. VDixerat haec unoque omnes eadem ore fremebant. Bis senos pepigere die ; et pace equeStra

Per sylvas Teucri mixtique impune Latini, ErraVere jugi : ferro sonat icta biponni M.

Fraxinu ; evertunt aetas ad sidera pinus Robora nec cuneis, et olentem scindere cedrum, Nec plaustris cessant Vectare gementibu ornos,

Et rem Fama volans, tanti praenuntia luctus, Evandrum Evandrique domos et moenia complet; 3'Quae modo victorem Latio Pallanta fovehat.

Arcades ad porta ruere, et de more vetuSto Funereas rapuere faces lucet via longo

Ordino flammarum, et late discriminat agros. Contra turba Phrygum veniens plangentia iiDgunt 'βAgmiua quae postquam matre Succedere secti AViderunt, moestam incendunt clamoribus urbem.

At non Evandrum potis est vis ulla tenere Sod venit in medios feretro Pallanta reposto Procubuit Super atque haeret lacrymansque gemensque; --' Et via vix tand0m voci laxAt dolore est Non haec, o Palla, dedera promiSSa parenti, Cautius ut saevo vellus te rodero Marti Haud ignarus eram, quantum noVa gloria in armis, Et Gedulce decus primo certamine posset. ββ

Primitis juvouis misermes bellique propinqui Dura rudimenta se nulli xaudita Deorum

Vota, precesque meae t tuque, o Sanctissima conjuX, Felix morte tua, neque tu huti servata dolorem Contra ego vivendo vici mea fata, sup0rstes in Restarem ut genitor oum socia arma Secutum

Obruerunt Rutuli telisci utinam ipso dedi Ssem,

397쪽

LIBER M. 199 Atque haec pompa domium me, non Pallanta, referret

5 ec vos arguerim, Teucri, nec foedera, nec qURSJunximus hospitio dextras : sors ista senectae ββ Debita erat nostrae Quod si immatura manebat Mors natum caesis Volscorum millibu ante, Ducentem Latium Teucros cecidisse juvabit. Quin ego non alio digner te funere, Palla, Quam pius Eneas, et quam magni Phryges, o quam ῖ'Τyrrhenique duces, Tyrrhenum exercitu omnis. Magna tropaea serunt, quos dat tua dextera luto

Tu quoque nunc Atare immanis runeu in armis, Esset par petas, et idem si robur ab annis,

Turne. Sed infelix Teucros quid domoror armis ' iniβVadite, et haec memores regi mandata referte 'Quod vitam moror invisam Pallante Perempto, Dextera causa tua est 'urnum gnatoque patrique Quam debere vides: seritis vacat hic tibi solus Fortunaeque locus Non Vitae gaudia quaerori λη'Nec fas sed nato Mane perferre sub imos. VAurora interea miseris mortalibus almam Extulerat lucem, referens opera atque labores. Jam pater Eneas, jam curvo in littore Tarcho ConStituere pyras : huc corpora quisque suorum ββ More tulere patrum subjectisque ignibus atris Conditur in tonobra altum caligine coelum. Ter circum accensos, cincti fulgentibus armis, Deem rere rogosci ter moestum funeris ignem. LUStraVere in equis, ululatusque ore dodsero ''Spargitur et tellus lacrymis, sparguntur tis R. It coelo clamorque Virum, clangorque tubarum.

Hinc alii spolia occisi derepta Latinis. Conjiciunt igni ; ga' eas, ΠSesque decoros,

IPSorum clypeos, et non felicia tela. Multa boum circa mactantur orpora Morti;

In flammam jugulant pecudis Tum littor toto

Ardente Spectant ocios, semiustaque servant δ' 'BuStari neque avellii Asunt, nox humida donec Invertit coelum tollis fulgentibus aptum. Nec mitius et misori diversa, in parto Latini

398쪽

Multa virum terrae infodiunt avectaque partim 'Finitimos tollunt in agros, urbique reuiittunt

Cetera, confuSolaque ingentem caedi Reel iam, Nec Humero nec honore crematit Tur: undi ue vasti

Certat, crebris collucent guibus agri. Tertia tu gelidam coelo dimoverat umbram δ'

Moerente altum cinerem et confusa rueba tofisa focis, tepidoque onerabant aggere terrae.

Jam vero in tectis prpedivitis urbe Latini

Praecipuus fragor, et longe par maxima luctus. Hic matre miseraeque nurus, hic cura sororum λὲβ Pectora Cerentum, puerique nretiti HS Orbi, Dirum exsecrantur bellum, Turnique hymendeos Ipsum armis, ipsumque jubent decernere ferro Qui regnum Italiae et primos sibi poscat honores. IugraVaclide Saevus Drances, solumque vocari πTestatur, solum Posci in certamina Turnum. Multa simul contra variis sententia dictis Pro Turno et magnum regii Be Omen obumbrat Multa virum meritis sustelata fama tropaeis.

Hos inter motus, medio in flagratit tumultu, 'si Ecce Super moesti magua Diomedis ab urbe Legati responsa feriati : Dihil omnibus actum

Tatitorum impenSi operum nil dona, neque RUTUM, Nec magna Valuisse reces alia arma Latiri is

Quaerenda, aut pacem Trojano ab ege potetistam, -'Doficit ingenti luctu recisse Latinus

Fatalem Enean manifessio numine ferri Admonet is Deum, tumulique ante ora recentes. Ergo concilium magnum, T OSque Suorum

Impeii accitos, alta intra limina cogit. Molli convenere, suuntque ad regia lenis Tecta viis D sedet in mediis et maximus ΘVO, Et primus sceptris, haud laeta fronte Latinus rAt tu hic legatos aiola ex urbe remiSSOS, Quae referant, sari jubet P. et responsa reposcit '' ordine cuncta suo. Tum facta silentia linguis Et Venulus, dicto parens, ita farior infit Vidimus, O cives, Diomedem Argivaque caStra ;

Contigimusque manum, qua colacidit Ilia tellus. Ille urbem ArgyTipam, patriae cognomine gentis,

399쪽

LIBER XI. 201 Victor Gargani condebat Iapygi agris. Postquam introgressi, et coram data copia fandi,

Munera Praeserimus nomen Patriamque docemus

Qui bellum intulerint, quae causa attraXerit Arpos. 'qAuditis illo lue placido sic reddidit ore fortunatae gentes, Saturui regna, Antiqui Ausonii, quae vos fortuna quietOS Sollicitat, suadetque ignota lacessero bella lQuicunque Iliaco fere violavimus agros M. Mitto ea, quae muris bellando exhausta sub altis, Quos Simois premat ille viros), infauda per orbem Supplicia, et scelerum Poena expendimu omneS, Vel Priamo miseranda mauu scit triste Minervae Sidus, et Euboicae cautes, ultorque Caphereus. β' Militia ex illa diversum ad littus adacti, Atrides Protei Menelaus ad usque columnaSExsulat Elnaeos vidit Cyclopas Ulysses. Regna Neoptolemi referam, Versosque P. HateSIdomeno Libycotio habitantes littore Locros ' γῆ- I9Se MycenCeu magnorum ductor Achivuin Conjugis ii audio prima intra limina dextra oppetiit devictam Asiam subsedit adulter. Invidisse Deos, atriis ut redditus oris Conjugium optatum et pulchram Calydona vidorom i' Nunc etiani h ribili visu portenta Sequuntur, Et socii amissi petierunt ethera PenniS, Fluminibusque vagantur aVes heu, dira meorum Supplicia l), et scopulos lacrymosis Vocibus implent. Haec adeo ecillo mihi am speranda fuserunt *ῖβΤempore, quum fere coele. tia corpora demens Appetii, et Veneris Violavi vulnere dextram. Ne ero, ne me ad tales inpellite pugnas Nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum Pergama nec Vetorum me Di laetorve malorum. β' Munera, quae atrii ad me portatis ab oris, Vertite ad Eliean Stetimus tela uSpera contra, Contulimusque manu : Xperto credite, quantus

Iu clypeum 8Surgat, quo turbine torqueat hastam. Si duo praeterea tales Idima tulisset QTerra viros, ut so Inachias venisset ad urbes Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis. Quicquid apud duro cessatum Si moenia Trojae, δ

400쪽

202 VIRGILII AENEIS.

Hectoris Eneaeque manu victoria Graium Haesit, et in decimum vestigia retulit annum: ''Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis

Hic pietate prior Coeant in foedera dextrae,

Et rosponsa simul quae sint, rex Optime, regis Audisti, et quae sit magno sententia bello. V 'βVix ea legati Variusque per ora cucurrit Ausonidum turbata fremor ceu nX morantur Quum rapido amnes, clauso fit gurgite murmur,

Vicinaequo fremunt ripae crepitantibus undis. Ut primum placati animi, set trepida ora quiorunt, δ'' Praefatus Divos soli rex infit ab alto: ante equidem summa de re statuisse Latini, Et sedem, et morat meliusci non tempore tali

Cogere concilium, quum muro obsidet hostis. Bellum importunum, cives, cum gent Deorum 'βInvictisque viris gerimus quos nulla fatigant Praelin, nec victi possunt absistere ferro. Spem si quam au itis Etolum habuistis in armis, Ponite spes sibi quisque sed haec quam an Sta, Videtis. Cetera qua rem jaceant perculsa ruina, δι' Ante oculos interque manu sunt Omnia Vestras Nec quemquam incuso potuit quae plurima Virtus Esse fuit: toto certatum est cors Ore regni. Nunc adeo, quae sit dubiae sententia menti,

E ed am et paucis animos adhibeto docobo. i.

Est antiquus ager, Tusco mihi proximUs amni, Longus in occasum, fine Super Sque SicaHOS Aurunci Rutulique serunt, et Vomere duros Exercent colles, atque horum asperrima nScunt. Haec omni regio, et celsi plaga pinea montis 'Codat amicitiae Teucrorum et foederis aequaSDicamus leges, Sociosque in regna OeemUS: Considant, si tantus amor, et moenia condant: Sin alios fines aliamque capeSsere gentem ES animus, poscuntque solo decedere nostro, 'Bis donas Italo texamus robore ΠRVPS, Seu plures complere valent jacet omnis ad undam Materis : ipsi numerumque modumque carinis Praecipiant; OS sera manus, naVnli demus.

Praetprea, qui dicta ferant et foedera firmoni, '