[Opera;

421쪽

Turbavit mentes Italas, monstroque fefellit. Nanique Volati rubra fulvus Jovis ales in aethra Listoreas agitubat aves, turbamque Onantem Agminis aligeri subito quum lapsus ad undas Cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. Arrexere nimos Itali, cunctaeque volucreAConvertunt clamore fugam mirabit visu )AEtheraque obscurant pennis, hostemque per UraSFacta nube premunt donec vi victus et ipso Pondere defecit, praedamque ex unguibus ales '' Projecit fluvio, penitusque in nubila fugit. Tum vero augurium Rutuli clamore salutant, Expediuntque manus : primusque Tolumnius Ugur, Moc erat, hoc votis,' inquit, quod saepe petivi Accipio, agΠOSeoque Deos me, me duce, ferrum β' Corripite, o mi eri quos improbus advena bello Territat, invalidas ut aves, et littora Vestra

Vi populat Petet illo fugam, penitusque profundo

Vola dabit vos unanimi denSate cateΓVRS, Et regem vobis pugna defendito raptum. λ' β' Dixit et advorsos telum contorsit in hostes Procurrens : sonitum dat stridula cornus, et auras Corta secat Simul hoc simul ingens clamor, et omneSTurbati vinei, calefactaque corda tumultU.HnSin Volniis, ut forte novem pulcherrim fratrum *ῖ' Corpora constiterant contra, quo fida crearat

Una tot Arcadio conjux Tyrrhena Gylippo

Horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo Balteus, et latorum uncturas ibial mordet, Egregium forma juvenem se fulgentibus armis, δῖ' Transadigit costas, fulvaque effundit arena. At fratres, animosa phalanX, Reeensaque luctu, Pars gladios stringunt manibus, pars missile serrum Corripiunt, caecique ruunt quo agmina contrR Ocurrunt Laurentum hinc onsi rursus inundant 'Τroes Agylliniquo, et pictis Arcades armiS. Si omnes amor unus habet decernere ferro. Diripuero aras cit toto turbida coelo Tempestas telorum, ac ferreus ingruit rubor CrateraSque focosque serunt fugit ipso Latinus, Pulsatos referetis infecto foedere Divos. Infraenant alii currus, ut corpora Saltu

422쪽

Subjiciunt in equos, et strictis ensibus adsunt. Me Mus regem, regiSque inSigne gerentem, Tynheu una Aules en revidus confundere foedus, '' Adverso proterret equo ruit ille recedens, Et miser oppositis a tergo inVolvitur aris, In caput, inque humeros at fervidus advolat hasta MeSSapus, eloque ora tem multa trabali DeSuper altus equo graviter ferit, atquo ita fatur 'δ Hoc habo ; haec melior magnis data victima Divis. VConcurrunt Itali, spoliantque calentia membra. obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara

Corripit, et venienti Ebuso plagamque ferenti Occupat os flammis olli ingens Nirba reluxit, δ''

idoremque ambusta dedit: super ipse Secutus Caesariem Leva turbati corripit hostis, Impressoque genu nitens tem applicat ipsum

Sic rigido latus sense ferit Podalirius Alsum

PnStorena, Primaque acie per tela ruentem, M. EnSe sequens nudo superimminet ille securi Advorsi frontem mediam mentumque redueta Di icit, o sparso late rigat arma cruore. Olli dura quies oculos et ferreus urget Somnus in peternam clauduntur lumina noctem. At pius AEneas dextram tendebat inermem Nudato capite, atque suo clamore Oeabat :

Quo ruitisci quaeve ista repens discordia surgit lo cohib0tsi ac ictum jam foedus, et omneSComposita leges mihi Us concurrere soli

II sinite, atque auferte metus ego foedera faXo Fima manu : Tumum jam debent haec mihi sacra. VHas inter voces, media inter talia verba, Ecce, viro Atridetis alis allapsa sagitta est Incertum qua Pulsa manu, quo turbine adacta Quis tantam Rutulis laudem, RSUSDe DEHSΠΘ, Attulerit: pressa est insignis gloria facti, Nec sese Eneae actavit Vulnere quiSquam. Turnus, ut Enea cedentem ex agmine vidit, Turbatosque duces, subita spe fervidus ardet Poscit equos atquis arua SimVl, Saltuque Superbus Emicat in currum, et manibus molitur habenas :Multa vir sim volitans dat fortia corpora leto Semineces volvit multos, aut agmina curru

423쪽

LIRER XII. 225 Proterit, aut rapta fugientibus ingerit hastas. Qualis apud golidi quum ni mina concitus Hebri Sanguineus Mavors clypeo increpat, atque urent Dolla movens immittit equo illi aequore aperto Ante Notos Zephyrum tuo volant gemit ultima pulsu

Thraca pedum circumque atrae For1midini ora, Iraeque, Insidiaeque Dei comitatias aguntur Talis equos alacer media inter praelia Turnus Fumantes sudore quatit, miserabile caesis Hostibus insultans spargit rapida ungula roreS

Jamque neci Sthetiolumque dedit, hamyrique, Pholumque, Hunc congreSsus, et hunc cillum eminus eminus ambo Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipSe Nutrierat Lycia, paribusque Ornaverat armiS, Vel conferre manum, vel equo praevertere Ventos. Parte alia, media Eumedes in melia fertur, Antiqui proles bello praeclara Dolonis, Nomine avum referens, animo manibuSque nrentem ;Qui quondam, castra ut Danaum peculator adiret, Ausus Polidae pretium sibi poscere curru :Illum Tydidos alio pro talibus ausis Assecit proti nec quis aspirat Achillis. Hunc procul ut campo Turnus ODSpeXit aperto, Ante Iovi aculo longum per inane SecutuS,Sistit equos Uuges, et curru desilit, atque 'βSemianimi lapsoque supervenit, et pede collo ImpreSSO, deXtrae mucronem Xtorquet, et alto Fulgentem tinxit jugulo atquo haec insuper addit U En agros, et, quam bello Trojane, petisti, Hesperiam metire acens : haec praemia, qui me Ferro ausi tentare, ferunt Sic minui condunt. Huic comitem Asbuten, conjecta cuspide, mittit; Chloreaque Sybarimque Daretaque, Thersilochum e; Et sternacis qui lapsum cervice Thymoeten. Ac velut Edoni Boreae quum spiritus alto δ βInsonat Egaeo, sequiturque ad littora fluctus, Qua venti incubuere fugam dati nubila coelo

Sic Turno, quacunque iam Secat agmina cedunt, Conversaeque ruunt acies fert impetus ipsum, Et riStam adverso curru quatit aura volantem. - 'Non tulit instantem Phegeus, animisque frementem L 3

424쪽

Objecit sese ad currum, et spumantia fraenis ora citatorum dextra detorSit equorum. Dum trahitur, pendetque jugis, hunc lata retectum Lancea ΟΠSequitur, rumpitque infixa bilicom δῖ. Loricam, et summum degi tat ulnere corPUS. Ille tamen clypeo objecto, converSus in hostemnat, et auxilium ducto mucrone petebat; Quum rota praeciPitem et procursu consitus axis Impulit, effunditque Solo Turnusque secutus, β' Imam inter galeam summi thoraci et oras, Abstulit ense caput truncumque reliquit arena. Atque ea dum campis Victor dat funera Turnus, Interea Enean Mnestheus, et sidus Achates,

AScaniuSque Comes, castris statuere cruentum, Altornos longa Ditentem cuSpide GeSSIS.

Saevit, et infracta luctatur arundine telum Eripere, HXilioque iam, quo proxima, poScit; Ense Seceu lato vulnus telique latebram Rescindant penitus, seseque in bella remittant. Jamque aderat Phoebo ante alio dilectus Iapis Iasidos acri quondam cui captus amore IPS Sua arteS, Sua munera, laetus Apollo, Augurium citharamque dabat, celeresque Sagittas Lle, ut depositi proferret fata parentis, ββ Scire potestates herbarum usumque medendi Maluit, et mutas agitare inglorias artes. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam EBORS, magno HVeum et moerontis Itili ConcurSu, lacryamis immobilis cille, uotorto μὴ

Pseonium in morem Senior Succinctii amictu,

Multa manu medica Phoebique potentibus herbis Nequicquam trepidat nequicquam Spicula dextra Sollicitat, prensatque tenaci forcipe ferrum. Nulla nam Fortuna regit, nihil auctor Apollo 3ρβSuhvenit et Saevus campis magis ac magis horror Crebescit, propiusque malum Sici jam pulvere coelum Stare vident subeunt equites, et spicula cast1iADensa cadunt medii ; set tristis ad aethera clamor Dellantum juvenum, et duro sub Marte cadentula . s 'Hic onus, indigno nati concusS dolore, Dictamnum genitrix Cretaea carpit ab Ida, Puberibus caulem foliis, et sore comantem

425쪽

LIBER XII. 227 Purpureo : non illa foris incognita capris

Gramina, quum tergo Volucres haesere sagittae. 'βHoc Venus, obseuro faciem circumdata nimbo, Dotulit hoc fusum labris splendentibus amnem Inscit, occulte medicans P spargitque Salubris

Ambrosiae Succos, et odoriferam Pnnaceam.

Fovit ea vulnus lympha longaevus Iapis, 3 'Ignoratis Subitoque omnis de corpore fugit Quippe dolor omnis stetit imo vulnere Sanguis

Jamque Secuta manum, nullo cogente, Sagitta Excidit, atque novae rediere in Pristina Vires.

'Arma citi proporato viro P quid stati. V Iapis *Conclamat, primusque animo accendit in hostes Noti haec humanis opibus, non arte magi Stra Proveniunt neque te, Enea, mea dextera servat Major agit Deus, atque opera ad majora remittit. VIlle, Vidia pugnae, suras incluserat auro Hinc atque hinc oditque moras, haStamque CoritSent. Postquam habilis lateri clypeus, loricaque tergo St, Ascanium fusis circum complectitur armis, Summaque per galeam delibans oscula fatur Disce, puer, Virtutem ex me verumque laborem, ' in Fortunam ex aliis : nunc te mea dextera bollo Defonsum dabit, et magna inter praemia duco ;Tu facito, mox quum matura adoleVerit aetas, Si memor et te, animo repetentem exempla tuorum, Et pater Eneas, et avunculus excitet Hector. V

Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens,

Telum immane manu quatiens : Simul agmine denso Antheusque Mnestheusque ruunt: omnisque relictis Turba fluit castris tum caeco ut Vere eamPUS

MiScetur, utSu pedum tremit excita tellus. 33βVidit ab adverso venientis aggere 1 UUS,Vidoro Ausonii, gelidusque per ima cucurrit

OSSa tremor prima ante omnes Juturna Latinos Audiit, agnovitque otium, et tremefacta refugit. Ille volat, campoque atrum rapit agmen aperto. β'

Qualis, ubi ad torras abrupto sidere nimbus It mare per medium, miseris heu iraescia longe Horrescunt corda agricolis dabit ille ruinas Arboribus stragemque satis ruet omnia late Antevolant, Sonitumque ferunt ad littora venti

426쪽

228 VIRGILII ENEIS. Talis in advorsos ductor Rhoet01us hostes Agmen agit dens craneis e quisque coactis Agglomerant: erit ense graVem Thymbraeus Osirim Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates, Ufentemque Gyas cadit ipso Tolumnius augur, 'si' Primus in adversos telum qui torserat hostes Tollitur in coelum clamor Versique Vicissim Pulvorulenta fuga Rutuli dant terga per agros

Ipse neque merso dignatur Sternere morti, Nec Pede congreSSOS equo, nec tela forentos 'β. Insequitur: solum densa in caligine Turnum Vestigat lustrans, solum in certamina poscit.

Hoc concuSSa metu mentem, Juturna virago

Aurigam Turni media inter lora Motiscum Excutit et longo lapsum tomon rolinquit; AE 'Ipsa subit, manibusque undantes lectit habenas,

Cuncta gerens, Vocemque, et corpuS, et arma Metisci.

Nigra velut magna domini quia divitis sudos Pervolat, et pennis alta atria lustrat hirundo, Pabula parva legens nidisque loquacibus escas ; εῖ- Et nunc porticibus acuis, nune humida circum Stagna sonat: similis medio Juturna per hostes Fertur equis, rapidoque volatis obit omnia curru Jamque hic germanum, jamque hic ostendit ovantem, Nec conferre manum patitur volat avia longo. β' Haud minus Eneas torto legit obrius orbes, Vestigatque virum, et disjecta per agmina magΠn Voce vocat Quoties oculos conjecit in hostem, Alipodumque fugam cursu tentavit equorum A Verso totie curru Juturna retorsit. '

Hou quid agat vario nequicquam suctuat aestu

Diversaeque Vocant animum in Contraria curae.

Huic Messapus, uti laeva duo forte gorobat Lenta Ieri cursu, praefixa hastilia ferro, Horum Unum Certo contorquens dirigit ictu. ' 'Substitit Enores, et so collegit in arma, Poplito subsidens apicem tamen incita summum

Hasta tulit, Summasque excussit Vertice CriStnS. Tum vero assurgunt irae insidiisque subactus, DiverSo ubi sensit equos currumque referri, 'i'.

Multa Jovem, laesi testatur foederis aras Jam tandem invadit medios, et Marte secundo

427쪽

LIBER XII. 229

Torribilis, si vam nullo discrimine sedem Suscitat iramimque omne offundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba Deus, quis carmine caedes ''Diversas, obitumque ducum, quo aequore toto Inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, Expodia, tanton' placuit concurrere motu, Jupiter, aeterna gente in pace futuras luEnea Rutulum Sucronem ea prima ruontos 'βPugna loco statuit eucros haud multa moratus Excipit in latus, et, qua fata celerrima, crudum Transadigit costas et crate pectori enSem. Turnus equo dejectum Amycum, fratremque Diorem, CongreSSUS pedes, hunc Venientem cuspide longa, βληHuti mucrone ferit: curruque abscissa duorum Suspendit capita, et rorantia sanguine portat. Illo Talon Tanaimque neci, fortemque Cethegum, Tre uno congreSAu, et moestum mittit Onyton. Nomen Echionium, matrisque genus Poridis δὲβ Hic fratres Lycia missos et Apollini agris, Et uVenem exosum nequicquam bella Menoeten Arcada : piscosae cui circum flumina Lernae Ars fuerat, pauperque domusci nec nota potentum Munera, conductaque pater tellure orebat. 'p'Ac velut immissi diversis partibus ignes Arentem in sylvam, et Virgulta sonantia lauro Aut ubi decursu rapido de montibus altis

Dant sonitum spumosi amnes, et in aequor Currunt, Qui8que Hum populatus iter : non segnius ambo --β Enea Turnusque ruunt per praeliaci nunc, HHUFluctuat ira intus rumpuntur nescia Vinci Pectorari nunc totis in vulnera viribus itur. Murranum hic, atavos et avorum antiqua Sonantem Nomina, Per egeSque netum genus omne Latinos, μ='PHecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi Excutit, effunditque solo ; hunc lora et juga subter

ProVolvere rotae, crebro Super ungula UlSuIucit no domini memorum proculcat equorum.

Ille ruenti Hyllo, nimisquo immane fremonii, βὴβ Occurrit, telumque aurata ad tempora torquet Olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. Dextera nec tua te, Graium fortissime Creteia, Eripuit Turno nec Di texere Cupencum,

428쪽

280 11 GILII AENEIA. Enea veniente, sulci odit obvia fore . 'Pectorari nec misero clypei mora profuit aerei. Te quoque Lutarente viderunt, Eole, camPl oppetere, et late terram consternere tergo Occidis, Argium quem non potuere PhalangeSSternere, nec Priami regnorum eversor Achilles. Hic tibi mortis orant mestae domus alta sub Ida, Lyrnessi domus altari solo Laurente epuleΓum. Toto adeo conversa acies, omnesque Latini, Omnes Dardanidae Mnestheus, acerque SereStUS, Et Messapus, equum domitor, et fortis Asylas, Tuscorumque PhalanX, Evandrique Arcadi alae. Pro se quisque viri Summa nituntur opum Vi

Nec mora, nec requies: Vast certamine tendunt.

Hic mentem Enes genitri pulcJ1errima mi Sit, Iret ut ad muros, urbique advertero agmen δ' Ocyus, et subita turbaret clade Latinos. Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum, Huc Atque huc acies circumtulit, aspicit urbem Immuno tanti belli, atque impune quietam. Continuo pugnae accendit majoris imago 's' Mnesthea SergeStumque Vocat, fortemque SereStum, Ductores, tumulumque capit, quo cetera Teucrum Concurrit logio, ne Scuta aut spicula densi Deponunt celso mediu Stans aggere fatur

Ne qua meis est dictis mora upiter hac stat: ' ββ Neu quis ob inceptum subitum mihi eguior ito. Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini, Ni frs num accipere et victi parere fatentur,

Erunm, et aequa Solo sumantia culmina ponam.

Scilicet exspectem, lihoat dum praelia Turno

Nostri pati, rursusque Velit concurrere victus lHoc caput, o cives, haec belli summa notandi Ferte face propere foedusque reposcite flammis. VDixerat atque animis pariter certantibus omneΗDant cuneum, denSuque ad muros mole oriantur. βῖ-

Scalae improviSO, subitusque apparuit ignis Discurrunt alii ad portas, primosque trucidant; Ferrum alii torquent, et obumbrant aethera telis. Ipso inter primo dextram sub moenia tendit AEneaS, maguaque incusat Voce Latinum; Testaturque Deos, iterum se ad Velia cogi;

429쪽

Bis jam Italos hostes haec altera Redera rvmPi. Exoritur trepidos inter discordia cives: Urbem alii reserare jubent, et pandere portaS Dardanidis, ipsumque trahunt in moenia regem Arma ferunt alii, o pergunt defendere muros: Inclusa ut quum latebroso in pumice Pastor Vestigavit apes, fumoque implevit amaro;

Illae intus trepidae rerum per cerea enStra Discurrunt, magnisque acuunt stridoribus iras; Volvitur ater odor tectis tum murmure meo Intus saxa sonant Vacuas it fumus ad auras.

Accidit haec fessis otiam fortuna Latinis, Quae totam luctu concussit funditus urbem. Regina ut tecti venientem prospicit hostem, 'βIncessi muros, ignes ad tecta volare; Nusquam acie contra Rutulas, ulla agmina Turni; Infelix pugnae juvenem in certamine credit Exstinctum; et, ubito mentem turbata dolore,

Se cauSum clamat, crimenque eaputque malorum; Multaque per moestum demens effata furorem, Purpureo moritura manu discludit amictus,

Et nodum informis leti trabe nocti ab alta.

Quam cladem miserae postquam accepere Latinae, Filia prima manu flavo Lavinia crines Et roseas laniata genas, tum cetera reum Turba furit resonant late plangoribu aedeS. Hinc totam infelix vulgatur fama per urbem: Domittunt mentes it scissa veste Latinus, Conjugis attonitu fatis urbisque ruina, Carutiem imitiundo per fisam pulVere turpatis Multaque se incusat, qui non acceperit ante Dardanium Enean generumque asei Verit Ultro. Interea extremo bellator in sequore Turnus Palantes sequitur paucoS, jam Segnior, atque

Jam minus atque minus SucceSSi laetu equorum.

Attulit hunc illi caecis terroribus aura

Commixtum Clamorem, arrectasque impulit aurea Confiisse sonus urbis, et ill22tabile murmur.

Hei mihil quid tanto turbantur moenia luctu lQuisve riui tantus diversa clamor ab iubest Sic ait adductisque amotis subsistit habenis: Atque huic, in faciem Soror ut conversa Metisci

430쪽

232 VIRGILII ENEIS. Aurigae currumque et equo et lora regebat, Talibus occurrit dictis Hac, Turne, sequamur β β Hugenas, qua prima iam Victoria pandit: Sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Eneas Italis, et priae a miscet;

Et nos speVa manu mittamus funera Teucris: Nec numero inferior, pugine nec honore recedes. V 'Turnus ad haec: O soror, et dudum agnovi, quum prima Per artem

Fcedera turbasti, teque haec in bella 40 disti; Et nunc nequicquam fallis, ea: sed quis Olympo Demissam tantos voluit se ferro labores lAn fratris miseri letum ut crudele videres 'Nam quid ago i aut quie jam spondet Fortuna salutem

Vidi oculos aut ipse meos, me Voce Vocantem, Murranuui, quo non Superat mihi carior alter,

OPPetere ingentem, atque ingenti Vulnere victum. 3'Occidit infelix, De nostrum dedecus sens picerei Teucri potiuntur corpore et armis.

Exscindine domos id robus dosuit umi m)Perpetiar dextra nec Drancis dicta refellam' Terga dabo et Turnum fugient om haec tore vid0bit 'qUsque adeone mori miserum est vos, o mihi Manes te boni quoniam Superis aversa volunta Sancta ad os anima, atque istius inscia culpae, DeScendam, magnorum haud unquam indignus aVorum. V ViX ea fatus erat, medios volat ecce per hostes, δ'

Vectu equo Spumante Saces, dVETS Sagitta Saucius orari ruitque implorans nomine Turnum vin te, in te suprema Salus : miserere tuorum. Fulminat Eneas armis, Summusque mil)ntUTDejecimum arces Italum, excidioque daturum; --Jamque faces ad tecta Volant in te ora Latini, In te oculos reseruiit mussat re ipse Latinus, QUOS Leneros Oeet, aut quae Sese ad foedera flectat.

Prreterea regina, tui fidissima, dextra Occidit ipsa sua lucemque extori ta fugit. θ' Soli pro portis Messapus et acer Atinas

Sustentant aciem: circum hos utrinque phalangos Stant densa, strictisque seges mucronibus horret

Fere tu currum deserto in gramine versaS. VObStupuit, Varia confusus imagine rerum, βῆ