Sancti Thomae de origine idearum doctrina [microform], qualis quum ab ipso proposita, tum a liberatore defensa fuit

21쪽

Deus ut affrmare possimus ea quae, si humanam sapientiam respicias, optima Videantur, Vere Optima esse, nec aliter

disponi posse quin divinae Sapientiae minus respondeanti Prosecto id non repugnat quod Liberator objicit, scilicet

ut Deus satis habere potuisset nerveum Systema ad instruendam inter cerebrum et res externa communicationem. At experientia constat eum aliter egisse : satis igitur nobis sit oculi naturam et operationem scrutari, in quo instrumentum admiramur, Omnibus iis quae ad opticam arte humana labricata sunt, longe praestans et quum praeterea manifestis observationibus certiores lacti simus

impressiones rerum externarum, qua moVeantur sensitivi nervi, ad cerebrum tanquam ad communem ossicinam

quamdam perserri, jure dicimus, invitis'. Thomam Liberatore QSensationem in cerebro exerceri , Quo autem

modo exerceatur, quod, ut Videbimus, multis subtilibusque argumentis, quasi rem quae intelligi possit, quum Liberatore, tum S. Thomas, explanare conantur, OS Omnino ignorareo diu forsan ignoraturos, quodcumque e recentioribus investigationibus sperandum sit, humiliter confitemur. At enim cilla opinio also nititur supposito, nempe quod, anima non resideat in toto corpore, Sed tantum in cere

Nos quidem nihil supponimus, at tantum experientia

constituimus ad exercendas animae operationes, tanquam peculiare necessariumque instrumentum comparatum esse cerebrum hoc autem argumento minime terremur, scilicet ut illis observationibus in periculum adducatur samosa scholasticorum clericaliumque quorumdam nostrae aetatis philosophorum de unione substantiali doctrina, quum in talibus quaestionibus nullam esse doctrinam cenSeamus quae invictae rerum auctoritati praestare debeat.

QULLIS INTER ORGANICAS ET INORGANICAS FACULTATES CONIUNCTIO SIT, ET QUOMODO, SECUNDUM S. ΤΗΟΜΑΜ, coNSTITUATUR MUMANA FERSON BREVITER EXPONITUR.

Praeter eas sensitivas lacultates, quae in conjuncto e santur, Voluntariam et intellectivam potentiam habet homo: quae quum ad animam solam pertineant, cum prioribus ideo

junguntur quod ad intelligendum phantasmatibus eget,

quae per Sensus suppeditantur. Quapropter, si S. Thomam sequi Volueris, non miraberis cur, ubi aliqua perturbatione corpus laborat, ea e sensibus ad intellectum, quasi contagione quadam, perveniat Sic ea phantaSmata, quae ad intelligendum necessaria contendit, tanquam Vinculum sunt quo inorganicae facultates cum Organicis cohaerent, quum nec intelligere nisi per phantasmata, sensuum ministerio allata, nec vello nisi prius intellexerit, homo possit. Quasdam igitur, in dearum sormatione, corpori ipsi piate iribuit; nam, inquit, et dicendum est qu0d corpus requiritur, ad actionem intellectus, non sicut organum quo talis acti exerceatur, sed ratione objecti phantasma enim comparatur ad intellectum, sicut ces0r ad Visum S. p. I, q. 75, a. n. v Sic, in eodem laco, dici posso confitetur et animam intelligere, oculum videre , sed, inquit,

magis proprie dicitur quod homo intelligat per animam, Ibid.9.

Nos contra in cognitione actionem totam soli animae tribuimus, quae nunc res corporeas per corporeas impreSSiones, quum illae quo quidem modo, nos nescire confitemud spiritum moverunt, directe cognoscit; nunc multa quae supra

22쪽

- 28 corporiam naturam posita sunt, propria ipsi virtute deprehendit. Itaque in corporum cognitione sensus tanquam instrumenta habemus, in altera autem cognitione, nunc conscientiam operari dicimus, nunc sensiles perceptiones quamdam quasi conditionem aut occasionem asserre qua innata mentis virtus excitetur et amotis quibusdam quasi nubibus, Splendeat illa divini luminis particula cujus nos participes fecit summi Dei munificentia Proprio igitur, et omnino proprie

dictum, invito S. Thoma, existimamus, animam intelligere, in qua sola nisi hominem, at saltem humanam perSOnam, totam ponimuS. Hanc contra, ille non minus in corpore quam in animo Versari docet. Nam quum praecipue de impugnando Averrois pantheismate sollicitus esset, qui unam omnibus communem in cunctis hominibus vivere an irem volebat, eo adductus est ut in materia, per eas larinas quas animae, primo generationis tempore, locum tenentes supra vidimus, jam Signata, individuationis, ut dicunt scholastici, principium poneret. Sententia autem ejus, qualis nobis intelligenda videtur, sicut de caeteris quaestionibus, de hoc quoquo a metaphysicis de materia et larma notionibus oritur. Nempe formam SubStantialem vult nullatii per se diversitatem continere Vel potius, ut ejus Verba reseramus, nec una, nec multipleae duci potest 4 Si quaeratur, inquit, utrum ista natura humanitas, scilicet possit dici una vel plures, neutrum concedendum est S. h. , de Ente et Essentia 43. At in humanitatem ideo divorsitas sit multiplicatio inducta fuit quod ad distincta corpora distinctae animae creatae sunt, singulaeque ad singula corpora et coaptatae et proportionatae , Sic, si ei credideris, in materia dici potest esse individuationis principium, quum Dei voluntate, quasi ad suum finem, ad hoc vel illud corpus vita donandum unaquaeque anima creata suerit. Unde,

ut Aristoteles, a quo adumbratam hanc disciplinam sumpsit, inferro debuisset nussam, Sublato corpore, perSOnam Superesse. Quam necessitatem ut vitaret, hoc addidit, sormam scilicet non materia, sed divina voluntate conditam esse, Deo, a quo creaia St, quam materiae, ad quam comparata est, natura sua propiorem nullam igitur causam esse cur cum materia pereat: Habet, inquit, anima alium modum essendis quum unitur corpori et quum fuerit a corpore separata,

manente tamen eadem animae natura. Nec ea animae cum corpore conjunctae natura personam

constitui volunt scholastici, quam non magis in conscientia ponendam censet Liberatoro, qui hanc Lockii doctrinam . vehementer impugnat et Personae identitas, inquit, reponis nequit in re quae personae identitator subamit. Atquis conscientia sui ipsius no cogitari quidem potest nisi antea, personae identitas praesumatur. Et sane quo pacto conscires possumus has aut illas actiones esse nostras, nisi nos reapse, iidem simus qui eas conscimus et qui eas emisimus L, Hoc quidem argumento nos minime notos fatemur; nam libenter adversario concedimus naturae identitatem conscientia anteriorem esse; at tunc tandem in homine jam subsistente personam constitui credimus, quum per conScientiam, Se ipsum sentientem, intelligentem, libere volentem deprehendit, ita u et actus aut assectus, et praeter actus aut assectus, se ipsum agentem aut diversis modis assectum simul cognoscat. Sic, quamvis homo Supersit, perSona tamen aboleri potest nec nos id torret quod tanquam abSu dum aliquid doctrinae nostrae inhaerens nobis objicitur : Ex L0ckiano commento multa absurda profluerent; nam, in ea sententia deliri et amentes, qui praeteritarum actiO- num oblivione capiuntur, in personam aliam conVerte rentur. mentem enim, non modo philosophia, Sed

23쪽

equidem ut alteram induat, quum nulla sit persona nisi inliomine qui se per Voluntatem suam ipse regat, non autem libidinibus suis et caeco cogitationum aestu hinc inde agatur, tanquam navis fluctibus in rectoro jactata. Quod si denique a Liberatore petas in quo personam ponat, quam in conscientia esse nolit, et a natura non ration iantummodo, sed etiam re ipsa discreparo assirmet, latebitur nos ex solis philosophiae principiis adduci non posse ad indubio prorsus, sino haesitatione assirmandam reatum, distinctionem subsistentiae vel personae a natura. . .

, t adjectis principiis Fidei, qua docemur in Christo unitam, esse Verbo solam naturam humanam, non perSOnam,

omnis dubitatio vanescere videtur Lib. t. I, p. 3583. At nos, ut hanc theologiae et philosophiae indiscrotam confusionem relinquamus, toti huic Thomistarum disciplinae id objiciemus, personam scilicet, Si metaphysica aut heologica principia omittens, Observatione uti Volueris, non in corpore, Sed in anima, se ipsam et corpus cui adjuncta est libero regente, ponendam Videri itemque eam quam dicit S. Thomas indisiduationem, non materia, Sed anima conditam esse. Si enim diversorum hominum corpora inspicias, eadem organa, iisdem materiae elementis constituta, eosdem actus essicientia invenies. Sic, quum quaenam sint Dei consilia et quomodo animas et corpora creaverit, nisi per conjecturam cognOScere queamus, observatione nobis comprobatum videtur non in corpore sitam esse disserentiam qua unus ab altero discriminetur.

Id tantummodo, explanandae dearum Origini, qualis

a S. Thoma proponitur, omnino necesSarium, hactenus constitutum volumus, scilicet ex ea doctrina, in homino non duas, sed unam esse substantiam e materia et forma 31 substantiali conflatam; quae larma corpori, non ut vis quaedam instrumento utens inest, Sed materiam corpoream insormat, totamque ita penetrat ut cum ea confundatur : Forma, inquit, per se ipsam facit rem esse in actu, quum per esSentiam suam Sit actus nec dat esse per

aliquid medium. Unde uni rei compositae ex materia et larma, est per ipsam formam quae secundum se ipsam, unitur materias ut actus ejus S. p. I q. 96, a T) γQuod aliis verbis Liberatore exprimit probatque caus h litas materiae et larinae, inquit, non consistit in aliqua, actione unius in aliam, sed in mutua communicatione, proprias entitatis per immediatam unionem unius cum, alia Lib. t. I, p. 420ὶ γNO igitur Inter animam torpusque homistae hoc

discrimen constituunt, quo duos, ut ita dicam, mundos

sibi fingunt recentiores philosophi, proculque abest illa

Cartesiani dualismi disciplina, in quam nostra aetate, physicarum non minus quam philosophicarum doctrinarum processu Sensim reducti videntur clarissimi viri. Sic quodammodo materiam Vivere et sentire dici potest, quum in conjuncto 'in istaea organica facultatus, scilicet, secundum S. Thomam facultas vestetativa, quae in tres species distinguitur, nempe in nutritisam, austmentativam et tenerativam; faculta SenSitiva, quae

quinque Sensus exteriores, et quatuor Sensus interiores, nempe SenSum communem phant iam, cratimativam,

et memoriam complectitur. Quarum facultatum, quamvis in conjuncto sint, ut earum quae in Spiritu positae sunt, anima non equidem subjectum, sed principium est : Quaedam, inquit, operationes Sunt animae, quae exer- centur per organa corporalia, Sicut laus per Oculum, auditus per aurem; et simile est de omnibus aliis opera-

24쪽

, iionibus nutritius sit sonsitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium operationum principia sunt in conjuncto sicut in subjecto, et non in anima sola. Ergo dicendum, quod omnes potentiae sunt animae, non sicut subjecti, Sed sicut principii, quia per animam conjunctum habet quod tales operationes operari possit S. p. I q. 77, a. 5J. Quam doctrinam quum sequatur Liberatore, adversuSLockium hoc confirmare nititur scilicet M absolutam, malerites cogitantis repugnantiam; ipse enim, ut Aquinas, docuit propriam animae operationem SSe, intelligero sed id Lockio concedit Si nomine, cogitationis intelligitur non operatio mentis, sed tantum, perceptio sensitiva haec competere poteSi materiae, non

vi materiae, sed vi principii alicujus simplicis et actuosi, quod materiam informet Lib. t. 2, p. 270). , Qu0d

quum principiis suis admittere cogatur non jam videmus quonam jure Lockii propositum absurdum dicere sustineat,

quum praesertim ipse sensationem cognitionem esse censeat.

Tales in angustias so immittunt nostrae aetatis scholastici, qui Aristotelicam S. Thomae philosophiam simul integram servare, et se ab iis quos vocant sensualistas aut materialistas defendere laborant. Illi enim non magis quam s. Thomas arbitrantur materiam per se ipsam, Sine ullius principii virtute sentire et intelligere, et eo tantum a Scholasticii discrepant quod de hoc principio per quod materia senti et intelligit supervacaneam et Verae scientis alienam omnem inquiSitionem existimant. Nos contra, ut Plato et S. Augustinus, animam 80lam tanquam instrumento corpore utentem, quocum, quanquam penitus distincta, intimam societatem inivit cujus conditiones omnino ignoramus, et sentiro et intelligere credimus, cita ut nullomodo quod scholastici vocant suum esse ei communicet Menti enim

nostrae nihil nisi inanem et rationi repugnantem fictionsmostondi fatemur hujus naturae descriptione, cujus pars ins

rior aliquid nec corporeum nec incorporeum Sse Videatur, Spiritualis ero pars Superior, quae cum inseriore unum em-ciat, nec tamen cum ea nisi per phantasmata consocietur. Hominem purum Spiritum esse non credimus imo corporis

consortio quasi graVatam non magis juvari quam impediri animam existimamus, quod nobiscum S. Thomas, psych0logis Suae nonnunquam, ut Videbimus, immemor confitetur: Animus, inquit, a corpore Separatus et liberior est ad intel- ligendum, in quantum non amplius per gravedinem et occupationem corporis a puritat intelligentis impeditur S'. p. I, . 80, a. 2) Sed vel in praesenti conditione hanc animae humanae naturam Vindicamus quam solis

Angelis concedit : Substantiae spirituales inseriores, scilicet animae, habent esse amne corp0ri, in quantum sunt corporum formae ; et, ideo ex ipso modo essendi competit eis ut ex corporibus et per corpora suam persectionem intelligibilum conses quantur alioquin frustra corporibus unirentur. Substan tiae vero superiores, id est Angeli, sunt a corporibus, totaliter absoluti, immaterialiter et in osso intelligibilis Subsistentes; et ideo suam persectionem intelligibilem consequuntur per intelligibilem Uuxum quo a Deo spe- cies rerum cognitarum acceperunt simul cum intellec- tuali natura S. p. I q. 55, a I) Sic de Angelis vera est ea dearum innatarum doctrina, quam de hominibus rejiciunt scholastici.

25쪽

Post eas jam dictas vegetativas et sensitivas facultates, nominantin intellectiva, quae intellectum possibilem et intellectum agentem complectitur, denique appetitiva, quae dividitur in appetitum sensitivum et appetitum intellectivum, qui dicitur etiam voluntas. Omnes potentiae dicuntur esse animae non sicut subjecti, sed sicut principii, quia per animam conjunctum habet quod tales operationes operari possit. Et omnes hujusmodi potentiae prius sunt in anima quam in conjuncto, non sicut in subjecto, sed sicut in principio S. p. Ii q. 77, a. 5). Ido igitur animae unitas simplicitasque cum potentiarum ejus multiplici diversitate, secundum S. Thomam conciliatur, quod omnium non equidem subjectum, sed principium est;

ea enim corporeae materiae et esse, ut dicunt scholastici, si virtutem ad quasdam operationes necessariam impertitur. Quo autem modo ab animi essentia, unde oriuntur, illae

potentiae distingui debeant, subtilioris metaphysicae considerationibus demonstrat S. Thomas et Impossibile est, inquit, dicero quod ossentia animae sit ejus potentia S. p. I, q. 77ὶ , In Deo solo idem esse vult actum et essentiam, scilicet Deum ess actum purum, quod nec de homine, nec de Angelo etiam juro asseri potest. Id vero intelligi nequit nisi prius in memoriam revocaveris Peripateticam, quam sequitur S. Thomas, de actu et potentia doctrinam. Primo igitur animadvertendum est actum definiri non posse, quod nihil simplicius occurrat quo definiri possit. Prima simplicia definiri non possunt, quum non sit in dofinitionibus abire in infinitum Actus autem de primis

, simplicibus est; unde definiri non potest. Sed per propo , ionem aliquorum duorum ad invicom potest videri quid sit, actus. Ut si accipiamus proportionem aedificantis ad aedifi- cabile, et vigilantis ad 0rmientsin, et ejus qui videt ad eum qui habet cul0s clausos, quum habeat potentiam visivam, et ejus quod per operationem artis Vel naturae, sormatur Meta h. lib. 7, loci. H. ,Αctus igitur definiri non potest; at per eum definitur

potentia, qua, quoad rationem, non autem quoad tempus, prior est nam ad actum ordinata est potentia. Inde sequitur omnem creaturam, utpote quae mutabilis sit, actuit potentia constare. Id enim mutatur quod aut ea quae antea non

hab0bat aliquando recipit, aut quae antea habebat aliquando amittit Actus Ver est id quod in rem quae non habebat antea inducit, aut e re quae habebat antea detrahit. Res quae aut accipit aut amittit per actum, sotentia dicitur. Itaquo unus Deus, utpote qui nullomodo mutari possit mutationi enim repugnat persectionis notio), non o potentia et actu constat, et quum nihil vel amittere, vel accipere possit,

potentia=n, passiVam Saltem, nullam habet.

Nam duplex est actus, duplex potenti Potentia, inquit, dicitur ab actu actus autem est duplex : scilicet

y primus, qui est forma, et secundus, qui est operatio. Et sicut videtur ex communi hominum intellectu, nomen, actus primo sui attributum operationi sic enim quasi omnes intelligunt actum. Secundo autem exinde suit, transmissum ad formam, in quantum forma est princi- pium operationis et finis. Undo et similiter duplex estv 0tentia una activa, cui respondet actus qui est operatio, et huic primo n0men potentiae videtur suisse attributum; alia est p0tentia passiva, cui respondet actus primu quis est larma, ad quam similiter videtur secundari nomen

26쪽

, potentiae dovolutum Sicut autem nihil patitur nisi rations potentiae passivae, ita nihil agit nisi ratione actus primi, qui est forma S. Th. Gq. 9 DiSput . quaestio , de Potentia Dei, art. 13. Unus Deus actualissimus est in eo solo, si non dubitesie in eas Aquinatis argutias immittere, quas alendis ingeniis et emendandae temporum improbitati aptissimas judicant

recentiores scholasticae philosophis sauiores, in Deo solo, inquam, non distinguuntur essentia et eaeistentia, quae in omni creatura, non tantummodo logica, sed re discernuntur. Unus enim Deus, quidquid est, per se est, nec quidquam ab altero assumit; in eo ominet absoluta simplicitas, a qua caetera omnia magis minusve discrepant, ut in creatione altiorem aut inseriorem persectionis gradum consequuntur. Nam in iis separatim considerari possunt hinc potentia, quae eSSentia est qua unumquodque hunc aut illum existendi modum habet, inde actus cujus vi unumquodque per causam producitur et existit. Quapropter, si quid inter illas tenebras intelligi potest, essentia et eaeistentia compositum Stquidquid a Deo creatum est, qui solus, utpote qui nihil

extrinsecus petat et cuncta peretur, Ssentiam, miStentiam, actum et potentiam absoluta simplicitate sua contrahit et complectitur. Nunc tandem intelligi potest quonam a metaphysica Sumpto argumento S. Thomas, quum hanc sibi quaestionem proposuerit, scilicet et utrum ipsa essentia animae sit ejus p0tentia S. p. I, q. 77, a. I in s probare voluerit abessentia animae distinctam esse ejus potentiam Quum inquit, potentia et actus dividant ens et quod, libet genus entis, oportet quod ad idem genus reserantur, polentia et actus et ideo si non est actus in genere SubS- tantiae, potentia quae dicitur ad illum acium, non poteSt

, esse in genere substantiae. Operatio autem animae non ost in genere substantiae, sed in solo De operatio est jus, substantia unde Dei potentia, quae est operationis princi, pium est ipsa Dei essentia quod non potest esso vorum, neque in anima, neque in alia creatura, ut supra etiam de Angelo dictum est S. p. I q. 77, a I) Sic a Dei noti0no ad explanandam hominis naturam descendit Ange- licus D0ct0r, nec unquam, ut recentiores, quae per obserVaiionem deprehendi p0ssunt observando aggreditur.

Quod autem metaphysicis principiis jam dijudicavit,

experientia demonstrare tentat Secundo, inquit, hoc etiam impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est actus. Si ergo ipsa essentia animae esset, immediatum operationis principium, Semper habens animam actu haberet opera iis, sicut semper habens animam actu est vivum Ibidd. Inde oritur haec nostrae quidem sententiae mnino repugnans doctrina, scilicet ab animaeeSSentia, non modo logica, sed etiam re distinctas osses uspotentias, Vel ut dicimus, facultates. Quales demum sint si S. Thomam interrogaveris, eas videbis aut accidentis naturam habere, aut potius et esse medias inter substantiam, et accidenS. ΘEjusdem modi argumentis, citra observationem, plures

esse animae potentias constituit, huic a priori irincipio innitens, majoris scilicet persectionis esse paucis quam pluribus motibus inferiorem altioremve finem contingere et Summa, inquit, persectio invenitur in his quae abrius m0tu persectam possident bonitatem. Sicut infimo ost ad sanitatem dispositus qui non potest persectam consequis sanitatem, sed i aliquam modicam consequitur paucis remediiss melius autem dispositus est qui potest porsectam consequi sanitatem, sed remediis multis et adhuc molius

27쪽

38 s qui remediis paucis optime autem qui absque remedio, persectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res, quae sunt infra hominem quaedam particularia bonas consequuntur, et ideo quasdam paucas et determinatas, operationes habens et Virtutes Homo autem potest conse, qui universalem et persectam bonitatem, quia potest, adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu secun- , dum naturam eorum quibus competit beatitudo, et ideo, multis et diversis operationibus et virtutibus indiget, anima humana Angelis vero minor diversitas potentiarum, competit. In Deo vero non est aliqua potentia vel actio, praeter ejus essentiam. γEx his omnibus manifestum est quantum inter nostram et S. Thomae de facultatibus animae disciplinam intersit. Nam ut in eis maneamus quae per ObserVationem cognosci pOSSunt, animam dicimus diversis actibus aut affectibus se exhibere, diversisque illis actibus aut affectibus diversas respondere facultates, vel ad agendum et patiendum habilitates,

opinamur. Quas quidem ab essentia animae non distinctas intelligimus, quum per eas Omnes Sese Xpromat commune multorum diversorumque actuum principium. Hanc opini nem optime a Bossuetio propositam suiSSe censemus, quum

dixerit sensibilitatem, intelligentiam voluntatemquo nihil aliud esso nisi animam ipsam Iicissim Spectatam prout eadem sentiat, intelligat velitque. Itaque non in potentiis aut facultatibus versari debet scientia, quae nihil aliud sint nisi ejusdem principii multiplices habitus, sed de ipsa anima usque actibus aut assectibus. Non quod iis aetatis nostrae recentioribus philosophis omnino assentiar, qui acultates nihil aliud esse arbitrantur nisi nomina, ad ordinandam multiplicem rerum diversitatem inventa : his enim nominibus reapse aliquid respondere credo, quum significent

habilitatos .in omnino inanes esso videntur istae potestates quas quasi medium aliquid inter animae essentiam si ejus actus instituunt schesastici, nulla quidem experientia freti, sed tantummodo ut metaphysicae suae do essentia et cistentia, de solentia et actu praestitutas notiones

tueantur.

Sic inter recentiores scholasticos Caietanus Sanseverino, quum hanc ara Thoma assumptam distinctionem defendere conetur, ita argumentatur ESSe et assere in anima per, indo ac in qualibet re creata realiter distinguuntur, quias in Deo tantum, propter infinitam ejus simplicitatem infi- , nitamque persectionem, se atque actio unum idemque sunt. Atqui eSS est actus eSSentim, assere autem ost actualitas potentioB. Ergo, si esse et actio realiter dis tinguuntur, necesse quoque est ut GSentia et potentia, a quibus tanquam a principiis illi actus promanant, inter se realiter distinguantur Sanseverino, t. I, Dynamilo- stia, cap. I art. 2 6). , Unde inseri Pantheistas osso aut ad Pantheismum vergere eos qui ablata hac distinc ti0ne ea quae unius Dei propria sunt, nempe esse et vere non distingui, et operationes esse aliquid substantiale, animae tribuant. Quapropter animam, ut illi laterant, ipsum Deum osso dicendum foret Ibid.). , Hujus vero conclusionis nullam esse necessitatem nos contendimus, quum ab absoluta Dei simplicitat et persecti0ne magno intervallo humanam animam ideo distare doceamus quod primum libero Dei decreto extra divinam essentiam creata et constituta sit animas essentia, deinde qu0d in animas simplicitatem quamdam desectionem multiplicitatemque inducant, quum corporis, qu0cum jungitur, consortium, tum diversae operationes inter quas vel ad cinnos-

28쪽

cendum, Vel ad agendum, vires suas dispertitur, tum id denique quod, quanquam una per totam Vitam Servatur, attamen non Semper sui conscia sit, nec ob memoriae infirmitatem, praeteritum tempus integrum complectatur. Sic, etiamsi doctrina nostra accipiatur, tantum inter Deum et creaturam discrimen relinquetur, ut Deo soli vere et pleno conveniant haec verba Ego sum qui sum. Itaque nulla ration landatam credimus hanc Pantheismi incusationem a Sanseverino illatam. Si autem ad xperientiam nos vocent adversarii nostri, nullum in secundo argumento a S. Thoma illato momentum invenimus Si, inquit, ipsa essentia animae esset imme- , diaium operationis principium, semper habens animam, actu haberet opera vitae, sicut semper habens animam actu est Vivum 6'. p. 1 q. TT, a. IJ QNam quod nobis ui absurdum aliquid ita objicitur, Os Verum SS ObSerVatione comprobamus. Nempe quum animae essentiam activam esse doceamus, hujus actionem ne in altissimo quidem somno omnino cessare simul dicimus, et, si quid a recentioribus qui de somno et somniis scripserunt sactum est, haud dubio demonstramuS.

DE ORDINE INTER POTENTIAS EXISTENTE.

Constituta animae et ejus potentiarum notione, qualis inter eas ordo sit ita demonstrat . Thomas ut priori quaestioni haec quoque inniti videatur, et inde oriatur tota ejus de Idearum Origine disciplina. Nam quum nos animam

ipsam omnium quae agit causam, omnium quae patitur subjectum esse credamus, eam in omnibus totam adesse censemus nec nisi per abstractions ea dividi posse quas 41

singulis dias potentiis tribuimus. Sic in psychologorum

libris, non autem in vita ipsa apparent quum sensationes ab intellectu distinctae, tum voluntarii actus citra intellectum considerati, quae Omnia in iis cursu sese invicem penetrant miscentque Sic quoque per Synthesim quamdam primum cognitionis gradum prodire putamus : nam si rationem consulas, acile videbis intellectus naturae convenien eSSe, quum activus Sit, Omnes Simul potentias suas exercere consus quodam modo, et per omnes simul propositas res comprehendere, donec experientia admoneatur hanc naturae nostrae infirmitati ineluctabilem impositam esse necessitatem, scilicet ut de nulla re claram certamque notionem OnSequipOSSimuS, ni Si per analysim, ad synthesim illi quidem synthesi omnino dissimilem per quam incepimus, iam nobis paraVerimus. Tunc enim, Voluntate intellectum regente, ita ut quam plenissime expleatur illa innata nobis cupido qua ad cognoscendum incitamur, ab eo ordine quem inconsulto primo Secuti sumus, longe diversus ordo apparet. Et hanc veram esse intellectus humani historiam, exemplis comprobari potest. Nam et nisi voluntas adsit, qua inter sensus nostro unus eligatur, quem separatim quasi testem interrogemus audiamusque omnium simul assectibus movebimur et occurrente re qualibet de ea Summatim primo judicamus, antequam Singulis ejus partibus Vicissim consideratis, indosingulae ideae in nobis gignantur, quibus rursu inter Se collatis nova judicia conflabuntur. Itaque, quoad Originem Idearum, ante deam judicium ponimus, quo per analysim Soluto, tanquam abstracta ejus elementa apparent ideae; quarum Originem si quaerere velis, alias, de rebus contingentibus, diversis quibus constat experientia facultatibus, tribuendas videbis, alias, scilicet de rebus necessariis, per eaS quibus constat experientia facultates, xplanari non OSSe,

29쪽

et alii0rem quamdam sui generis potentiam requirere. Hanc recentiorum philosophorum et nostram quoque sententiam his paucissimis verbis breviter revocandam censuimus, quo manifestius esset quantum ab ea discrepet S. Thomae scholasticorumquo disciplina: Quum inquit S. Thomas, anima sit una, potentis Vero plures, ordine autem quodam ab uno in multitudinem procedatur, necesse est inter potentias animae ordinem esse S. p. i q. 7, a. 4) γ Diversum hunc ordinem esse docet, prout vel naturam, vel generationem et tempus

consideres.

Secundum naturam, quum et persecta sint imperfectis priora, potentiae intellectivae sunt priores potentiis sensi , tivis, unde dirigunt eas et imperant eis. Itaque is Sus, inquit, est propter intellectum, et non e conVerso SenSUS etiam est quaedam deficiens participatio intellectus, unde Secundum naturalem originem, quodammodo est ab intellectu, sicut impersectum a perfecto. At si generationem et tempus, ut dicit, consideres, inVe sum hunc ordinem invenies Potentiae animae nutritivae, inquit, sunt priores in via generationis potentiis animae, Sensitivae, unde ad earum actiones praeparant corpus, et, similiter est de potentiis sensitivis respectu intellectiva

Recte igitur a superiori quodam principio totam cognitionem decurrere animadvertit, ad quod tanquam ad finem suum comparatas fuisse docet inseriores potestates cimo, si tempore tantum sensus intellectu priores esse doceret, quod loco citato inferri poss0 videtur, ei assentire non dubita

autem elementa quae industria quadam elaborata, quasi materia sint ex qua conssetur rationalis cognitio. Ut demonstretur an cum hac nostra opinione conciliari possit S. Thomas de cognitione sententia, attentius Scrutari jam nunc debemus quales sensibus partes tribuat, et quam inter sensus et intellectiva potentias societatem instituat.

Est naturale homini, inquit, ut por sensibilia ad intelli- gibilia veniat, quia omnis nostra c0gnitio a sensu initium habet S. p. I q. I, a. ). y Quod, ut jam diximus, tum quia hanc ab Aristotele sententiam accepit, tum e sua de

homine doctrina consequens, non equidem Observatione comprobandum suscipit, sed quasi mathematicorum ossatorum more proponit Unumquodque, inquit, similiter habet, esse et operationem. Si igitur memoria teneas quae, ut dicunt scholastici, de composito humano Supra retulimus, facile concipies cur S. Thomas, ut Secum constaret, ita debuerit sensus quasi necessariam intellectus actioni conditionem praeponere. Humanus enim intellectus, quamvis non Sit, ut SensuS, in conjuncto, attamen non est substantiis annumerandus per Se non Subsistit, et quanquam caeteris potentiis superior, potentiarum generi adscribendus est, quae quum sint, ut Vidimus, medium aliquid inter tormam substantialem et accidens, non nisi in praestituto quodam subjecto versari possunt. Quapropter, ut in conjuncto subsistit materiam inlarmans principium sensitivum, sic rursus in principio sensitivo subsistit intellectus. Ita quoad tempus et generationem, nutritiva et augmentativa potentias semitivis priores invenimus, et ipsas sensitivas ante intellectuales; nam, ut Aristoteles, prius animal quam hominem generari censet Aquinas. Ergo secundum naturae ordinem, ut dicit id est, prout erga persecta se habent imperfecta, aliae ex aliis oriuntur animae potentiae, et Omnes inferiores e Su-

30쪽

periori defluunt, ad quam, ut dicimus, tanquam ad finalem

causam suam comparatae sunt; at Secundum tempus et generationem, inversum hunc ordinem esse locet et Secun-

, dum viam susceptivi principii, inquit, e conVerso potentiae imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima secundu quod habet potentiam sensitivam, consi, deratur sicut subjectum et materiale quoddam respectu, intellectus S. p. I q. 77, a. 73. y Hanc igitur philosophiae nostrae alienissimam sententiam tuetur Aquinas, scilicet intellectum in sensitivo principio subsistere, ianiluam novum aliquid quod animae, jam vii libus et sensitivis potentiis munitae, ut inchoati aedificii summum culmen, additum fuerit. Itaque, quamVis proprium intellectus objectum habeat, ab objecto sensuum omnino diversum, hoc nisi in re sensibili percipere non potest et operatio, inquit, proportionatur virtuti et essentiae; intellectivum autem hominis est in sensitivo; et ideo, propria operatio ejus est intelligere intelligibilia in phan- tasmatibus de Memoria et Remmiscentia, lect I).

QUID PER SENSUS COGNOSCATUR.

Quaenam vero sint haec phantasmata vel quidditates quae intellectui sensus ministrant ut inde ideas expromat, sicut artifici materiam quamdam suppeditant inferioris ordinis opifices, unde ille, artis Suae miraculo, eximium opus educat, nunc nobis inquirendum est. Sensatio quae, ut supra diximus, tametsi o superioribus animae potentiis decurrat, non in anima sola, sed in conjuncto subsistit, et in organo, non autem in cerebro perficitur, secundum stenerationem, primus cognitionis gradus, 45 et secundum naturalem ordinem quasi et deficiens intol- , lectus participatio habenda est , et Sensus, inquit S. Thos mas est quaedam potentia passiva quae nata est immutari, ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod per S a SenSu percipitur, et Secundum cujus diversitatem, sonsitivae potentis distinguuntur S. p. I q. 78 a. 3). cujus definitionis si singula verba perpendamus, quamVis sensationem passivam dixerit S. Thomas, non tamen hanc cum inertia conciliari posse existimavit, non magis quam

intellectum sibi in ortom finxit quum dixit ox Aristotele intelligere est pati quoddam , Nam quasi ut hujus interpretationis periculum Vitaret, quam huic verba scholastica philosophia significationem tribuat, ipse explanavit. Tripliciter enim, inquit, dicitur pati primo sit propriissime et quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi

Secundum naturam, aut Secundum propriam inclinatio

nem P Secundo et minus proprie dicitur aliquis pati ex eo, quod aliquid ab eo ipso abjicitur, sivo sit ei conveniens, Sive non conveniens s tertio et dicitur aliquis pati com- muniter ex eo solo quod id quod os in potontia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod

aliquid ab eo abjiciatur secundum quem modum omne, quod exit do potentia in actum potest dici pati, etiam, quum perficitur S. p. I q. 70, a. I). Ideo igitur passiva dicitur sensatio quod ut o potentia adactum transeat, necesso est asseratur, ut dicunt scholastici, determinatio quaedam, vel, ut diceremus, incitati quaedam a rebus sexternis orta. At nos per hanc extrinsecus allatam incitationem vol impressionem credimus, Occulta quadamnaturae lege, propriam animae vim moveri, quae, quum hujus conScia sit, hanc causas extra ipsam positae tribuat ita ut

se quidem noverit hoc aut illo modo assici, nec dubitare possit