장음표시 사용
751쪽
Αrt. II l auet ,ritate Aristotelis. 333e88 hominem, tunc procul dubio potuit errare sicut et nos. μPhys lib. VIII. r. I. cap. XIV. Aegidius R0manus, fidelissimus Thomae auditor, scripsit De erroribus Philosophorum Aristotelis, etc. Atque Gulielmus Arverniae si 1249), Aristotelicus egregius et auctor operum, quae inscribuntur De Trinitate De niverso De anima: Quamquam in multi contradicendum sit Aristoteli, sicut revera dignum et justum est, et hoc in omnibus sermonibus, quibu dicit contraria veritati, sic suseipiendus est, id est sustinendus in eis omnibus in quibus
recte ensisse invenitur. De anima, cap. I. p. I. c Scholastici non 80lum Aristotelem c0gnoverunt, Verum et Platonem, Proclum, Platonis interpretatorem, Ciceronem, Senecam et alios.
CL S. Thom. In Metaph. lib. III. leci.' In Phys lib. VIII. leci. H. Sent. III dist. XXXIII-XXXVI. Sunim Theol. I. II. quaest. XXII-LXV. 1. XC-XCVIL Opus c. De substantiis
separatis, etc. s. Talamo, o in Can. De loc theol. lib. X. c. V.
V. Motiva cur scholastici Stagiritae potissimum se addixerint. Haec m0tiva videntur es8 quinque. 1 S. Augustinus De in Dei, lib. VIII cap. XII. ait: De n Deo, qui fecit coelum et terram, quanto melius en8erunt scholae), tanto ceteris gloriosiores illustrioresque habentur. μ Jam vero inter antiquos phil0soph0 Aristoteles, quamvis errori non eXpers, egregia tamen plura de uno Deo, primo Motore, docuit. 2 Aristoteles in plurimis aliis philosophiae partibus fuit praestantis ingenii, maxime in L0gica vocatur enim Logicae paren eju8que organon 8 opus prorsus Ximium. Et quoniam in Metaphysicis, thicis etc. saepe subtiliter ac solide disputavit, sententiarum veritate dem defendentibus opem afferre potuit. ' xcellens quoque Stagiritae methodus. Philos0phus enim deductionem et inductionem apte inter se e0mp08uit; neque peculationem ab Xperientia ejunxit Deinde con8uetudo Aristotelis sui sere in omnibus libris ut inquisiti0ni veritates praemitteret dubitatione emergentes S. hom in Metaph. lib. III. leet L); etiam consuetudo ejus est Semper ad propositum ex propriis rationibus argumentari μ.
S. Thom. In Phys lib. VIII. leel. I. 4 Stilus Peripatetici
ab Angelie his verbis laudatur: , Non est con8uetudo Arist0-
752쪽
334 Quaest. XXI. De philos. auctoritnte Art. II. De auctor Aristotelis.
telis defectivis locutionibus uti, quamvis sit breviloquus, De caelo et mundo, lib. II. leet. XVII. iterum: Ν0n 8 consuetudo Aristotelis, ut ex abusivi locutionibus argumentetur. μO. c. lib. III. lec III 5 Accedit quod Aristotelis auctoritas media aetate apud adversarios quoque fidei catholicae plurimum Valebat; quare in promptu erat, philosophi auctoritatem adversus ejusmodi adversari08 allegare. VI. Aristotelis auctoritas, sapienti ratione adhibita, theologis etiam nunc utilis esse potest. Quod ad alumentum Aristotelis in the0logia attinet, interest sane inter mediam aetatem et nostram aliquid. Primum, cum philosophia peripatetica in scholis plurimis negligatur, attenuata est rationalis illa auctoritas, quam ex penitiori phil080phiae istius notitia natam, Albertus M. bene descripsit his verbis: h nulla causa fuit quare Philos0phi vias Aristotelis Peripatetici in pluribus secuti sunt nisi quia pauciora vel nulla inconvenientia sequuntur ex dietis ejus. Metaph. li III. r. III. cap. XI. Conclusiones etiam nonnulla de rebus physicis, seu potius hypotheses, diligentior naturae investigatione diuturnisque X-
perimentis erronea esse comperimu8. s. quae8t. XX. art. 3. His igitur observatis, quae sunt exposita, rationes illae, ob quas veteres Aristoteli auctoritatem non re8 puerunt, etiamnunc haud inanes esse videntur. Constat enim, etiam e modernorum studiis Barthelem St. Hilaire et Trendelenburg)mirum quoddam in illo viro fuisse acumen ingenii Polleat ergo Sua auctoritate, non oraculi quidem, a quo dissentire non liceat, sed viri in arte perquam periti praesertim cum magna pars philosophiae Aristotelicae, ab Aquinate aliisque
scholasticis expensa, tot ingeDiorum nobilium con8en8i0ne quodammodo probata sit.
753쪽
Quaestio XXII. De historia humana auctoritate. 335
De Iiisioriae humanae auctoritate.
Venimus nunc ad decimum locum et ultimum, historiae humanae auctolitatem. Multa enim, ait Canus, nobis ethesauris suis historia suppeditat, quibus i careamus, et in Theologia, et in quacumque ei me alia saeuitate inopes saepenumero et ind0cti reperiemur. loc theol. lib. XI. cap. II. Colenda est igitur historia, quae a Diodoro Siculo v0eaturi, prophetissa veritatis Biblioth hist. lib. I.), a Tullio testis temp0rum tu Veritati8, Vitae mem0ria, magistra vitae, nuntia vetustatis M. De oratore, lib. II cap. m. De loco quaerendum videtur: Ρrimo. De humana historia gen6ratim. Secundo. Utrum historia humana theologis utilis esse
p088it. Tertio. Utrum archaeologia Christiana theologis argumenta praebeat.
De humana historia generatim. I. Definitio et divisi historiae. Historia est scientia
rerum praeteritarum. Si scientia, quia non agitur de jejuna quadam rerum notitia, sed de illa, quae ex argumentis, huic disciplinae propriis, hausta necnon e c0gnitione causarum et effectuum dedueta prudenti viro digna sit. Scientia rerum dicitur, h0 est, n0 modo eventuum, Sed omnium omnino rerum, praetereaque etiam morum, doctrinarum, etc. Additur: praeteritarum, non eo ensu quod res, quae sunt historiae objectum, Semper praeteriis8e oportet sub omni respectu, Velut Hannibalis imperium; sed quod sub aliquo respectu praeter-
754쪽
336 Quasisti XXII. De historiae humanae auctoritate.
ierint, sicut elapsa saecula ecclesiae, permanenti Semperque
Dividitur hist0ri 1' in sacram, quae Deum habet auctorem, et humanam, cujus auctor homo est; ad illam S. Scripturae pertinent, ad hanc quaevis alia hist0ria. 2 Historia humana dividitur in profanam, quae primari res ordinis temporali perscribit, et in ecclesiasticam, cui proponitur tanquam finis principalis, res spiritualis ordinis tradere. 'mi. storia ecclesiastica in partes plurimas distribui potest, in
historiam Romanorum Ponti cum conciliorum, Sanctorum patrum dogmatum, sanctorum, etc. Ab aliis historiae tam pr0sanae quam euelesiasticae partitionibu recensendi vacamus.
ΙΙ. De fontibus historiae. 1 Rerum praeteritarum notitia hauritur a ex documentis eriptis, velut e concili0rum actis, ex decretis Summorum Pontificum, litteri episc0porum, libris liturgicis, statutis ordinum religi080rum; b e monumentis, sicut historia Babyloni et Assyriae ex ruinis in ΚHundschth, Nebi unus, aut more veterum Christianorum ex Catacumbis eo ex traditi0ne orati, icut beatus Gregorius Turonensis in primis libri suae Historiae ecclesiasticae Fran
2 3 Fontes immediati sunt documenta, aut ab aetoribus aut a testibus oeulatis accepta secus mediati habentur. 0-cumenta, quae ad auctoritatem et munus X8equendum pertinent, ut bullae Pontificis Maximi, publica nuncupantur privata, quae a privatis prosciscuntur, ut missionariorum ad amicos epistolae. 3 Fontes historiae ecclesiasticae dicuntur proprii, Si agitur de documentis, quorum auctore ad religionem, quam describunt, pertinent eaetranei, si pertinent ad aliam religionem, velut Flavius osephus et acitus, ubi rerum Christianarum mentionem faciunt.
III. De scientiis historiae auxiliaribus. Disciplinae nonnullae historicum valde juvant. 1 Diplomatica, id est
doctrina diplomatum seu instrumentorum, quae sunt litterarum monumenta, ad certas regulas confecta et firmat authentice. Cujusmodi diplomata medio aevo Vocabantur charta, ut magna
755쪽
Art. De immana iistoria generatim. 337
charta regis Joanni in Anglia pagina, etc. r diplomatica diplomatum materitim, ut papyrum, chartam membranaceam; formam aeteriorem formalitates, ut inscriptionem, datum, signum recognitionis c0n8iderat. Diplomaticae pater habetur
J. abillon 1632-1708), qui Parisiis anno 1681 edidit opus
De re diplomatica.2' Palaeographia docet legere manuScripta vetera. Haec enim aliis temporibus litteri aliis Xarata, scriptura modo continua modo distincta, cum Sigiis, c0ntractionibus, omissionibus propriis, sunt ejusmodi, ut historic08 8 palaeographiae adjumentis destituantur, in chartis legendis multum perae et laboris consumere necesse sit. Quapr0pter Leo m. de palaeographiae schola Romae in8tituenda: a rendere vieppiui ruttuoso questo studio historiae , i iam ris0luti di prire presso lo tesso Archivio Vaticani una cu0la speciale di Pale0grasa e St0ria comparata merce cui it iovane Clerop088a opportunament far tesoro di 80da erudigionem adestrarsi in seruigi di sana critica. ad card Hergent oether, diei
3 Epigraphica est scientia legendi et interpretandi inseriptiones antiquas. Huc pertinent marmora, tituli, lapides, grassiti, inscriptione denique quale8cunque in vitreis, tabulis
4' Chronologia seu doctrina temporum. 5 Sphragistica, quod Verbum, ductum a σφραγίς sigillum), scientiam sigillorum significat. 6 Heraldica seu scientia insignium. 7 Numismatica, quae est de nummi et numismatibus. 8 Linguistica
IV De critica fontium. Ad rectam rerum praeteritarum notitiam adipiscendam ante omnia rectum judicium de authentia fontium postulatur. Sequantur ergo lege8, qua viri prudentes statuerunt, ut dignoscatur authentia ' documentorum eriptorum 2 monumentorum; ' traditionis oratis.1 Documenta scripta. De iis judicandum est vi ex indiciis aetrinsecis, Videlicet e manuscriptis et codicibus, X testimonio ipsius auctoris in alii ejusdem documentis minime
756쪽
338 Qua ostio XXII. De historiae humanae auctoritate. dubii8, ex testimonio veterum, maXime coaevorum; b ex notis intrinsecis lingua, scribendi genere, indole auctoris et moribus temporis, quibus documenta attribuuntur, etc. Magna ane
prudentia exquiritur, ut quis criteria singula bene adhibeat in adhibendis . . notis intrinsecis rationalistae saeculi XVIII. praecipite suerunt, cum aliquos libros . . nothos habuerint ob earum rerum mentionem, qua monumenta Aegyptiaca et Babyloniensi hoc saeculo XIX. confirmarunt. Exemplum studii eritiei est e Liber Ponti scalis par L. Duchesne.
2 Monumenta. De monumentis et operibus artis, rerum praeteritarum testibus, judicium prudens ferre plerumque nequi8, nisi d0ctrinae admodum Variae junxeris usum diuturnum. Porro methodica, seu ar dijudicandi monumenta et antiquitates, complectitur ab autopsiam, quae docet accuratam inspectionem exteriorum m0numenti materiae mensurae majori8 minorisve integritati8; tili earum rerum, quibus constat loci, quo repertum it M oriticam, Seu artem, qua e rebus, per autopsiam jam comperti8, recte judicatur, cui aetati et quibus auct0ribus monumentum attribuendum sit c hermeneuticam, seu artem intelligendi et interpretandi monumenta tam ex eorum attributis, quam X comparatione saeta cum aliis monumentis et cum documenti scriptis. Imperito autem earum rerum, quae ad recte judicandum hae in re necessariae sunt, necesse est multoties errare; sicut olim inscriptionem R. R. R. F. F. F. legerunt Roma ruet Romuli ferro ammaque fameque, cum juxta regula Stili lapidari scriptum esset Ruderibus rejectis Rufus Festus feri fecit. De regulis particularibus consuli possunt de B 088i, Inscriptiones, . . Prolegomena, et Mamachi, Origines et antiq. Christ. 3 Traditio oralis. Dictum est suo loco, qua rati0ne traditio divina, quam S. Spiritus dirigit, praebeat argumenta certissima. Verum in rebus etiam historicis traditio oratis, spectata tanquam humana auctoritas, certitudinem gignere potest si modo haec oratis traditi est a continua b ampla;
a Continua. iaditionis oratis initium debent esse testes eoaevi et oculati, a quibus traditio per seriem n0n interruptam
757쪽
Art. I. me humana historia generatim. 339
deducatur. Fieri tamen potest, ut ad primum quidem, qui rem narraverit, Series continuari nequeat, sed ad testes ejusmodi, qui rem minime tradidissent, nisi a primaevis auctoribus ipsi accepissent per tale testes serie ad ultimum lineam virtualiter continuari videtur. Desectu autem continuae traditionis manife8tus 8 v. g. in fabella concessae a Greg0rio IX. bigamiae comiti cuidam de Gleichen, qui ex Oriente reversu8, uxore sua non defuncta, duxi 88et alteram uxorem Saracenam quandam, quod comitem captivum exemisset vinculis es Lee0 de tu Marche, a guerre auae erreur historiques, VIII.
et Ullinger, Die apst-Fabel de Mittelalters); item in nonnullis martyribus cephal0ph0ris, qu0rum aliter in opere Caracteristique des aint octoginta recensuit.b Ampla Scilicet generatim series per plures simul testes e0ntinuetur, ni8 forte unus te8tis in talibus adjunctis fuerit, ut falli aut allere potui88 n0 censeatur. Nec tamen quovis eas traditio p0pulari alicujus particularis ecclesiae haberi p0terit ampla auctoritas, ut patet ex traditione Col0niensi, jamdudum ejecta, de setitio illo S. Cyriaco, Papa Ursulano, qui
comitandae S. Ur8ulae gratia Pontis eatu se abdicasset. s. Boll. Propyl. Muji, 0n Chron. p. 29. et Seqq. o Publica Hic primo considerandum est, num sucti ind0les ae adjuncta fuerint ea, quibus hominum attenti moveatur. Si homine animum attenderint, quaerendum 8t, utrum expedierit Sic attenti rei veritatem indagare. Denique si qualido facti natura criticam trictiorem requirat, hoc etiam aperiendum, num illi, qui contradicere potuerint, sen8um criti eum haberent et fonte veritatis. Si id negliges, perieulum est, ne errore serpant, ut qu0ndam fabula J0annae Papissae, quam inter alios erudite explosit en8ing, Pausin Ioanna, hoc St,
De papissa Ioanna.d Uniformis. Dissentientibus testibus de ipsa acti sub-8lautia testimonium incertum est consentientibus autem omnibus de saeti substantia, si inum esse argumentum poterit, modotria ne desint, quae jam docuimus. Dissensio quantum ad adjuncta, quae non in praecipua, vim argumenti non tollit. Ci. De medi. Introd. gen ad hist eccles. et Principes de
758쪽
340 Quaestio XXII. De historiae humanae auctoritate.
t critique historique Ulisse Chevalier, Des regles de a critique historique Nirschi, Propaedeuith. V. Begulae pro studiis historicis. Proponam regulas nonnullas quas Leo XIII tradidit in p. de studiis historicis, 18 Aug. 1883.1 Requiritur ad haec studia tranquillus et praejudicatae
opinionis eaepers animus. Nimis desideratur is animus in Centuriatoribus Magdeburgensibus, quos perturbat odium in GIeg0rium VII., monstrum romanum μ; in dignitatem Pontificiam, babylonicam meretricem et matrem omnis ornicationis, spiritualis et corporalis q. Et cum perplures eadem, qua Centuriatores, mente imbuti essent, fecerunt artem historiam, conjurationem hominum adver8us veritatem U. Plurima modernorum opera maximum odium in ecclesiam catholicam indieant,
vim Marti in sua Historia Galliae plurimae historiae Papatus et per de historia religionum. - opinionibus praejudicatis
ortu est abu8us maximus argumenti a priori, hypothe8e08,c0njecturae, ut in schola Neotubingensi, et in multis m0dernis, qui de antiquis religionibus seripserunt. Similiter Rena affirmat: Si te miracle a quelque realite, mon iure 'est qu)untissu 'erreui s. Vie de si us.)2 Jejunae narrationi opponatur investigationis labor et mora. Nimirum magnae moli est bibli0thecas perscrutari,
documenta congerere, interrogare quaecumque monumenta antiquitatis, monographia conscere, perfectis historiis particularibus, universalem conseribere. Perspicua hujusmodi lab0ris exempla sint tomi 0llandiani et Baronius. 3' Temeritati sententiarum opponatur prudentia judicii.
Saepenumero dissentiunt inter se testimonia causae rerum interdum sunt maxime redonditae nexus eventuum valde intricatus. Quare aequa lane pensitanda uni omnia circum- Stantias omnes et adjuncta ponderare nece88e St. Contra
quam prudentiam judicii maxime peccant temerariae modernorum sententiae de religione primaeva, de religionis Christianae primordii8.4 Opinionum levitati opponatur scita rerum electio. Hujus autem selectionis exempla sunt investigationes Joannis
759쪽
Art. II Utrum historia humana theologis utilis esso possit. 34lB. de ossi de catacum bis Romanis, et card Hergenr0ether, Historia universalis ecclesiae. 5' Omnia ementita salsa, adeundis rerum fontibus, resu-tentur. Ita Hui ter in suo libro De Innocenti III. Romano Pontisce, sontes adiit, obtrectatores integerrimi Pontificis refutavit Denisse plures errore de mysticis et de universitatibus medii aevi retexit. Neque semper fidendum est vel peritissimis viris, qui hau Sisse censentur ex ipsis fontibus in editione secunda peris Philippi asse , qu0d egesta Ponti cum Romanorum a condita ecclesia ad annum CXCVIII. complectitur, Kalterbrunner . I. p. I. praetermittit duas S. etri epistolas et antiquissimum de eir in Urbe exstincto Clementis Romani testimonium ibidem p. 25. Wald Honorii Ι. doctrinam, in epistolis ad Sergium signiscatam, valde incomplete retulit. Agitur tamen de opere, quo viri acatholici de historia celesiae catholicae in plurimis bene meriti sunt. 6 Illud in primis scribentium obversetur animo primam esse historiae legem ne quid falsi dicere audeat deinde ne
quid eri non audeat ne qua suspicio gratiae sit in scribendo, ne qua imultatis.
7 Caveantur illi, qui historiae leges ad arbitrium saepe confingunt; nec raro incerta pro certi affirmant, commentitia pro veris. Ie XIII., p. ad Mauritium 'Hulsi, 20. Maj 188 T.
Utrum historia humana theologis utilis esse possit.
I. Status quaestionis. Ut omnis historia humana ervire potest theologiae illa certe maximas utilitates habet, quaere religiosas narrat, Velut historia religionum gentilium, haereSeon, celesiae catholicae. Quapropter in thesi historiam ecclesiasticiam potissimum Spectamus, quam Canus affirmat esse theologi necessariam. De loc. theol. lib. XI. cap. II. Historiam p0rr humanam theologis utilem e88 RSSerimu8, quia historia, generatim sumpta, putatur adjumentum 8Setheologiae maximum; non tamen ob insi mitatem aliquam in-
760쪽
342 Quaestio XXII. De historiae humanae auet aritate. trinsecam illorum locorum, quo vocamus necessario et proprios, sed ob infirmitatem humanae mentis, quam argumenta historiae auxiliaria facilius ab erroribu avertunt, firmius constituunt in veritate. Quodsi quaestionem ad historiam ecclesiasticam restringamus, hi8toria quodammodo necessaria esse videtur, quin etiam simpliciter necessaria, Si doctrina patrum, conciliorum definitiones, decreta Romanorum Pontiscum sub
Verum etsi theol0gis utendum est historia ruetumque methodi historicae permagnum ducimus, prorsus tamen rejicitur methodus historica, sic intellecta, ut doctrina Christiana, rerum humanarum instar perpetuis obnoxia variationibus, mutando
perficienda sit. Neque id unquam theol0gis catholicis bliviscendum est, quovis critico, historico philol0go tutiorem esse, qui in rebus dei et morum eum delesia graditur, juxta illud
Pron. ΙΙΙ. 20. Qui cum sapientibus graditur, sapiens erit. Thesis Historiae humanae auctoritas theologis perutilis est.
Arg. I. ractant the0l0gi de Veritatibus religionis naturalis, de exsistentia religionis revelatae, de singulis dei mysteriis. Jam vero historia in hisce veritatibus pertractandis plurimum prodest. Auctoritas ergo humanae historiae silis
est theologis Prob. min. a Ad probiandas veritates religionis naturalis historiaministrat 1 argumentum ex consensu communi populorum circa veritate satis multas, quae apud gente etiam barbaras magis minu8ve integrae inveniuntur, velut exsistentia unius Entis Supremi, officium colendi Numini8, lege morale aedistineti boni ac mali; - 2 argumentum pro necessitate et utilitate religionis tum e conspectu mal0rum, quae contemptus Dei populis intulit, sum ex narratione bonorum, quae ullus Dei procreavit, atque malorum, quibus attulit remedium; 3 argumentum pro cultu monotheistic et contra religionis progressum a statu primitivo bestiali, ex historia religionum antiquissimarum. Ita de Harleg, 'Inesta traduit La religio desprenater minois La religion et Gine; - De Broglie, Pro-