Summa apologetica de Ecclesia Catholica ad mentem S. Thomae Aquinatis

741쪽

Quaestio XXI De philosophorum auctoritate. 23

li philosophorum auctoritate.

Nonias locus philosophorum auctoritate continetur. Quae 8ane auctoritas n0n praebet locum neces Sarium aut the0logiae proprium nihil tamen obstat, eur non theologi hoc genere argumentorum tantur. Ut hic autem locus recte excolatur, quaerendum St, Primo. De lictoritate philosophorum in theologia. Secundo. De auctoritate Aristotelis.

ARTICULUS I. de philosophorum auctoritate in theologia.

I. Status quaesti0nis. 1 Philosophos hic intelligimus e08, qui lumen naturale secuti, de Deo rebusque divinis ante Christi adventum scripserunt, ut Plato. Philosophis autem ad-

Protestantes etiam aliqui philosophiam Thomisticam, sub aliquo Saltem respeetu, valde probarunt, nominatim udolphus vo Ihering, profe88or Oettingensis, qui in opere, quod inscribitur De Zwec imRecht, . ΙΙ. p. 61. edit. . fatetur, modernos philosophos et theologos protestantes non nisi cum damno suo et dedecore ignorare nobili8simam Thomae de morali et jure philosophiam. - et pertinaces 8unt, de quibus Ausonio Franchi, Ultima critica, p. 107. haud inepte dixisse videtur: Tutte te queret e invettive contro a scolastica hanno i lor ultimo fundamento in questo et supposto: a filososia non 8Sere ScienZa agi Onale, se O in quanto si adopera ad gni modo a seristianiZZare it mundo. μ

742쪽

324 Quaostio XXI. me philosophorum auctoritate.

junguntur juris naturali ac civilis periti, sicut alibi canonistas theologis adjungendos esse docuimus. ' Etsi philosophi, non

nisi naturali lumine dueti, multum erraVerunt Deu tamen non sine testimonio semetipsum reliquit, benefaciens de caelo, dans pluvias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda nostra. et Apost XIV. 16. cf. Catech Rom. p. I. art. 1. Atque adeo phil080ph0rum omnium de rebus religiosis in ordine naturali conspirans sententia certam dem facit, quandoquidem omnium in eo genere quae8tionum con8ensio n0 aecidentalibus causis tribuenda est, Sed naturae atque naturae Auctori. Cf.

Can. De loc. heol. lib. X. cap. IV. 'cin ipsis mysteriis deque supernaturali defendendis philosophorum auctoritatem the0l0gis utilem esse hoc sensu asserimus, qu0 theologia philos0phorum placitis uti potest, sive ad desumendas aliquas ex iis rebus, quae naturaliter cognoscuntur analogia8, sive ad redarguend08 08, qui phil080phorum judicia contra fidem inducunt. Patet autem, ex illa philosophorum auctoritate non hauriri argumenta certa adjdei mysteria probanda, sed e0nvenientia tantum. II. Philosophorum se holae praecipuae. 1 Philosophi Orientalis Aegypt08, ersas, Sinense8, Indos complectitur. Verum Aegypti et Zarathustra seu Zoroaster Persa potius religiosam doctrinam quam systema philos0phicum reliquisse videntur. Quod idem de Babyloniensibus et Assyriis affirmandum est. Inter Sinense La0-Tseu saeculo VII. . . et Consuetus 551-478 philosophiam docuerunt; sed hujusd0etrina de Deo rebusque divinis nulla aut fere nulla, illius obScura, confusa. In India circa saeculum VI a C. apilad0cuit phil080phiam Sank a quae est sensualistica; anadaphilos0phiam aifeshilia, quae aliis materialismus, aliis dealismus quidam videtur Gotam systema Nyaya invenit, qu0d ad sensualismum vergit; alii Mouni 55T-4TT), auctor Bud-dhismi, Deum et re divinas si n0 expresse negat, at certe negligit. Indico allegare philosophos, plura nos prohibent, linguarum difficultas, - mysticismus quidam pantheistieus, ideas

offuscan8, - err0re plurimi, quibus saniorem antiquae religionis doctrinam Indicae corruperunt. 2 Philosophia Graeca. a Inter Graecos primi phil080-

743쪽

Art. I. me philosophorum auctoritate in theologia. 325 phantium de rerum naturis sola corpora S8 ae8timaVerunt, ponente prima principia aliqua corporea elementa, aut plura aut unum μ. S. hom. Opusc. De υbstantiis eparatis c. I.

Haec est schola naturalismi Ionici, quam hale Milesius circa annum 600 a Chr. undavit, schola vero Abderitana Democriti 460-362 et Leucippi 500- γ), quae est atomistica et materialistica, continuavit. M Anaxagoras Claz0menius 500 428), hetsi cum ceteris philosophis naturalibu naturalia principia

corporalia p0neret, posuit tamen primu inter philosophos quoddam incorporale principium, id e8 intellectum, . . . non ut universale essendi principium, e 80lum principium distinetivum , hoc St, a quo corpora non 8Se haberent, sed a quo distinctionem sortirentur. S. Th0m. l. c. Haec est Seh0la dealistica, cujus auct0r est Pythag0ra Samius ' 500), continuata per scholam Eleaticam Xenophanis, Parmenidis, Zen0nis. Sed principium inc0rp0rale, intellectus νους), ab Anaxagora prae Pythag0reis et Eleatici magi pei Spicue exprimitur. 6 Sehola Socratica, cujus parens babetur Socrates 470 399),

summum decus Plato 420-347 et Arist0teles 384-322), qui

uterque de Deo phara dignissime docuerunt. Cf. S. hom. l. c. Deinceps philosophia Graeca ad profundum errori relapsa St. 3 Philosophia Romana Romani magis ch0la Graecas Secuti, quam novas condidisse dicendi unt. Inter eos Cicero

107-43 de Deo rebusque divini d0euit, quae laude dignae88 videantur. Seneca qu0que et pietetus ententias, viro Christiano minime indignos, praeceperunt. At eo temp0re Christus in terris apparuerat. 4 Quod ad alias scholas attinet, quae sive in antiquitate sive modernis temp0ribus ortae Sunt, satis esse videtur hoc Angelici proferre: Necesse e8 accipere pinione antiquorum quieumque sint. Et 0 quidem ad duo erit utile. Primo quia illud quod bene dictum est, accipiemus in adjutorium nostrum. Secundo quia illud quod male enuntiatum est cavebimus. De anima, lib. I. ecl. H. Thegis Theologis philosophorum auctoritates perutile esse

744쪽

326 Quaestio XXI. me philosophorum auctoritate.

Αrg. I. Eae S. Scriptura. S. Paulus quandoque sententiis philosophicis gentilium utitur. Ergo philosophorum etiam gentilium auctoritates theologum quandoque adjuvant. Cf. S. Thom. In L. Cor. XV. ecl. IV. Prob. antec. . Cor. XV. 33. habetur illud Menandri: Corrumpunt mores bonos colloquia mala; .Τit. I. 12 illud Epimenidis sive Callimachi Cretenses semper

mendaces, malae bestiae, ventres pigri; et XVlI. 28. quidam vestrorum Poetarum diserunt Ipsius enim et genus timυ8,

quod quidem hemistichium: Ipsius enim, rati est eademque fere sententia Cleanthis. Arg. II. heologi veritates naturales probant, analogias

scientiam inter et dem exponunt, veritatum naturalium et Supernaturalium adversarios redarguunt. Jam in hac triplici disputandi ratione theologi possunt auxilia petere a theologis. Prob. min. 9 In ordine veritatum naturalium constat praeclari88ima vetustatis ingenia acute disputasse. Quare Verissime S. Thomas , etiam auctoritatibus philosophorum sacra doctrina utitur, ubi per rationem naturalem veritatem c0gn08cere potuerunt; sicut Paulus Act. XVII. 28. inducit verbum Arati, dicens: Sicut et quidam poetarum vestrorum diaee-Munt, genus Dei sumus. Sed tamen aera doctrina hujusmodi auctoritatibus utitur quasi extraneis argumentis, et probabilibus. μ

b In exponendis analogiis inter fidem et solentiam theologi nonnullis veritatibus philosophi eis uti consueverunt. Atquiveritates hujusm0di haud semel egregie dictae sunt a philo

sophis maximae auctoritatis. Ita philos0phorum auctoritatestam ob acutum dicendi modum quam ob auctoritatem, qua sapientissimi viri apud adversarios etiam de fruuntur, theologis utile esse possunt. Ita S. Thomas, IlI. quaest. LXXVII. de accidentibus in Eucharistia remanentibus et C. Gent. lib. IV. cap. LXXXII. etc. de statu hominis post resurrectionem disserens, plus ingula vice doctrinam dei, quantum seri potest, Aristotelis auetoritate illustrat valebat enim Stagiritae apientia aetate illa plurimum.

745쪽

Art. I. me philosophorum auctoritate in theologia. 3276 In adversariis redarguendis argumenta duci queunt ab iis philosopliorum auctoritatibus quas adversarii admittunt. Subvenitur enim eorum, qui nobis adversi sunt , defectui, si ostenditur eorundem rationes fidei contrarias etiam contradicere

praeelari cujusque philos0phi sententiis CL Met in .

0 . I. 0 licet evacuare crucem Christi. At si phil080ph0s in theologia audiamus eiu Christi evacuatur. aulus

enim non inquit in sapientia verbi, ut non evacuetur cruae Christi . . . Scriptum est enim Perdam sapientiam Sapientium Ι. Cor. I. 17. 19. Ergo. Rev. Diff. min. evaeuatur crux Christi, si theol0gus utitur sapientia verbi pro radice suae doctrinae, cono. in

obsequium hujus doctrinae, nego. Ita . Thomas: aliud 8td0cere in sapientia verbi quocunque modo intelligatur, et aliud uti sapientia verbi in d0cendo. Ille in sapientia verbi d icet, qui sapientiam verbi accipit pro principali radice suae doctrinae, ita scilicet quod ea solum approbet, quae Verbi Sapientiam continent reprobet autem ea, quae sapientiam Verbin0 habent, et hoc dei est corruptivum. Utitur autem apientia verbi, qui suppositis verae dei undamentis, si qua Vera in doctrinis philosophorum inveniat, in obsequium fidei assumat. pos in I. Cor. I. ecl. III. Instabis. The0logia nititur divinis testimoniis iisque ess- cael8simis. Igitur theologia phil0soph0rum testimoniis nihilutatur, necesse est.

Resp. Dist ante: theologia testimoniis divinis ita nititur, ut illa sint theologiae propria, conci ut excludat Stranea, nego. Theologia testimoniis etiam humanis ministerialiter utitur, non quod ex necessitate eis indigeat, sed ad majorem manifestationem e0rum quae in hae cientia traduntur . . . t hoc ipsum qu0 sic utitur eis aliis scilicet scientiis tanquam ancillis non est propter desectum vel in sui scientiam ejus, sed propter desectum intellectus nostri. Thom. I. quaeSt. I.

art. 5. ad 2.

746쪽

328 Quaestio XXI. me philosophorum auctoritate.

Urgebis. Ille sibi non constat, qui philosophorum auctoritatem in plurimis repudiat, in aliis allegat Theologia autem philosophorum auctoritatem in plurimis repudiat Theologus

ergo, si constare sibi velit, eorum auctoritatem allegare non pote8t.

Resp. Dist maj. ille sibi non constat, qui philo80phorum auctoritatem in plurimis repudiat, si eosdem in aliis allegat

simpliciter, cono. 8 eos allegat secundum quid nego. Responsio his verbis S. Thomae explicatur: in quantum aera doctrina utitur physicis documentis propter se, non recipit ea pr0pter auctoritatem dicentium, sed propter rati0nem dictorum: unde bene dicta recipit et alia respuit. Sed quando utitur ei propter aliquo errores refellendos, utitur eis in quantum sunt in auctoritatem aliis qui refelluntur, quia testimonium adversarii efficacius est. In Boet. De Trin. quaeSt. ΙΙ.art. 3 ad 8.

ARTICULUS II.

De auctoritate Aristotelis. Ι. De ab usu Aristotelis in theologia Aristoteles 384-322 Stagirae in Thracia natus, latonis discipulus, magister Alexandri Magni, philosophiae peripateticae parens,

praeclarissimorum ingeniorum judici vir sapientissimus docti8simusque fuit. Sed suerunt, qui auctoritate tanti vir abusi sunt Qu0d quidem tribus modis actum est. 1 Fuerunt, qui caeco modo sequerentur Aristotelem, non incorruptum illum, quem veteres Graeci legerunt, sed illum, cujus per Neoplatonicis, Arabicis et Averroistici erroribus corrupta erant. Qui Arabicum et Averroisticum istum Aristotelismum clausis velut oculis sequebantur, illi ansam dederunt decretorum

e0ncilii Parisiensis 1209 et Roberti Courq0n, legati p0ntiscit 1215), necnon bullarum Gregorii IX. 12 28 et 123 1), ab Urbano V. confrmatarum 1262), de libris Arist0telis. x

pernicioso illo abus Aristotelis ortus esse videtur pantheismus Amatrici a Bena et Davidis de inanio, et error de unitate intellectus, quem res ellens homas: miror, inquit

747쪽

Art. II. me auctoritate Aristotelis. 329

ex quibus Peripateticis hunc errorem se assumpsisse glorientur; nisi sorte minus volunt eum ceteris Peripateticis recte apere, quam cum Averro aberrare, qui non tam fuit Peripateticus quam Peripateticae philosophiae depravator. Opusc. De unit. inteli.

2' Alii Aristotelis opiniones quascunque philosophie Veras esse duxerunt. Sed cognito, Stagiritam doctrinae Christianae interdum adversari, per sdem errores illos corrigendos esse dixerunt, sed ita corrigendos, ut eodem temp0re salsas illas opini0nes de rebus religiosis in philosophia studiose propagarent. Aristotelismus ille antis cholasticus saeculo XVI. fidei Christianae

non parum nocuit. Assectatore fuerunt Petrus Pomponatius

1462 1526 in libris De immortalitate animae De incantationibus De fato, libero arbitrio et praedestinatione Andreas Caesalpinus 1519 1603 in libris, qui inseribuntur Quaestiones peripateticae et Daemonum investigatio, et alii philosophi in Italia. Hinc illud omp0Datii: sola religio chriAtiana rationaliter habet ponere animorum immortalitatem caeterae Vero religiones omnesque philosophandi modi, qui animos immortales posuerunt, sunt irrationabiliter dicti et omnino fabul0si penitus que abjiciendi ab mni religi0ne et philosophia. Apologia, III 3. tque de eo abusu nata sunt in Italia, ait Canus pestifera illa dogmata de m0rtalitate animi, et de divina circa res humanas improvidentia, si verum est, qu0 dicitur. De

verum audierat.

3 Alii n0nnullas Aristotelis sententias, in Se non sal8aS, si ne judici ad dei mysteria applicaverunt, aut in cogniti0ne semiplena phil08ophi steterunt, quando sapientia Christiana pleniorem rerum phil080phicarum notitiam ex de haurire potuit; adeo ut Joannes Philop0nus seu Grammaticus Saeculo Ι.), auctor aliquorum commentariorum in Aristotelem, praV conceptu substantiae et individui videatur in Tritheismum

II. Error Aristotelem a theologia prorsus X cludentium Lutherus, tametsi Aristotelis phil0sophiam apientiarn quandam humanam esse non negaret, usum tamen illius

748쪽

330 Quaestio XXI De philosophorum auctoritate.

philosophiae in theologia valde improbavit Phil080phus ab

eo Cerberus vocatur, infelix logomaehus, etc. Bajus et Jan SeniuS, eum generatim et sapientiam et virtutes gentilium nimis despicerent, eo facile adducti sunt, ut adjumenta peripateticae sapientiae a theologia vi non excluderent; an8enius scilicet in libro, qui inscribitur Augustinus tom. ΙΙ., de ami88a per Aristotelem a scholasticis vera theologia edisserit Baco in suo libro Nonum organum, artesius et moderni plurimi derelinquenda Stagiritae auct0ritate scripserunt. Cartesium tanta cepit peripateticae disciplinae aversio, ut censuerit, homines,, quam mininum didicerunt illorum omnium quae hactenus

1644 nomine philosophiae insigniri solent, ad Veritatem percipiendam quam maxime esse idoneo8μ. Principia philosophiae, p. praef. III. Adversarii S. Thomae et scholasti eorum ob Aristotelem. er se sere saecula nunquam non fuerunt,

qui Thomam et scholasticos ob Aristotelis cultum c0nviciis consectarentur. Ita Petrus 'Aill anno 138 Thomam accusat, qu0d Rus d0ctrina innititur in multis authoritatibus et rati0nibus et phil080phorum praecipue Peripateticorum. Nam in omnibus etiam arduissimis de articulis, et humana ratione transcendentibus ipse utitur dictis Aristotelis, et immiscet ejus philosophiam doctrinae dei. Nigolio in opere inscripto Anti-

barbarus seu de veris principiis et vera ratione philosophandi,

Erasmus in Elogio oriae aliique humanistae censent, Th0mum esse nimis Aristotelicum quin etiam ig0li de Alberi Magno, Aquinate et aliis: Si quis, inquit eos recte philosophari potuisse arbitratur, is vehementer dissentit a nobis s. Atque Brucher in Historia critica philosophiae 1743): Dum Τhomas Aristotelem unice sequi constituit, mancipii instar Stagiritae

servire c0actus est, et Veritatem quoque illi tyranno servire coegit. Et ne malum hoc solum esset, immodicus Peripateticae philosophiae amor ita virum hunc superstitioso obsequio Philosopho addictum seduxit, ut theologiae vulneribus, quae praepo8tera philosophiae commixtio inflixerat, nova adderet Vulnera, teque sacram doctrinam vere faceret philosophicam

749쪽

Art. II. me auctoritate Aristotelis. 331PHist de a philosophie moderne, et schola eclectica in Gallia; Glinther, Eurystleus tin Hera les ac Peregrin Gasimahl, et alii in Germania Globerti, Introd. allo studio delia Filosofa

ac Protologia, et os mini, Aristotelo spost ed faminato, in Italia magis minusve Thomam et Scholasticos arguunt abuSUS, qui a Bruckero ριστοτελομανία vocatur. Item Rud Euchen,

Die Philosophie des hellige Thomas. - s. De Rubel8,diss. XXX. Talamo , Aristotelismo deli Scholastica, p. cap. 1. Schneid, Aristoteles in de Scholastik; phem. Div.

Thomas, Ol. I.

IV. S. Thomae et Scholasticorum de Aristotelis

auctoritate principia. 1 Ante omnia constat S. Thomam et scholasticos optime distinaeisse theologicam scientiam a philosophicis disciplinis. Prima quaestio, quam Angelicus in Summa Theologica ibi solvendam prop0nit, haec est: trum sit nece8sarium praeter philosophicas disciplinas aliam doctrinam haberi. Re8p0ndet quod necessarium fuit ad humanam salutem, e8Sedoctrinam quamdam secundum revelationem divinam, praeter phil080phica disciplinas, quae ratione humana investigantur μ. I. quaeSt. I. art. 1. Quod principium illis n0 favet, qui Thomam insimulant sacram doctrinam philosophicam, im gentilem, reddidisse. 2 Philosophorum auctoritas in theologia scholasticorum judicio valde debilis est. Revera S. Thomas: licet locus ab auctoritate quae fundatur super ratione humana, sit infrmissimus, locus tamen ab auctoritate quae fundatur Super revelatione divina est e scacissimus. I. quae8t. I. Rrt. 8. R 2. Neque caeco modo philosophorum doctrinae admittebantur; etenim in quantum sacra doctrina utitur physicis documentis

pr0pter Se non recipit ea propter auctoritatem dicentium, Sed propter rationem dictorumμ. In Boet. De Trin. quaest. II.

art. 3 ad 8. Quare iterum . homas: Veritas est quoddam divinum. In Deo enim primo et principaliter invenitur, et ideo sanctum est praehonorare veritatem hominibus amicis. Juxta hoc etiam est sententia Platonis, qui reprobans opinionem Socratis magistri sui dicit quod portet magis de veritate curare quam de inliquo alio. Et alibi dicit: Amicus quidem

750쪽

332 Quaestio XXI. me philosophorum auctoritate.

Socrates, sed magis amica veritas. In Ethic. lib. I. leci. I. CL In lib. I De caelo, lect. XXII. in lib. VIII Physic. leci. III. etc. Similiter Aegidius Romanus: non redimus philosophis nisi quatenus rationabiliter locuti sunt. In Sent. ΙΙ.di8t. I. p. I. q. I. art. 2. - Ob eamque rem progre8su philosophicus admittitur. Id enim d0cet Angelicus his verbis: hsacta sunt additamenta in artibus, quarum a principio aliquod modicum fuit adinventum, et 08tmodum per diversos paulatim profecit in magna quantitate, quia ad quemlibet pertinet superaddere id quod descit in considerati0ne praedece880rum. In Ethio lib. I. leci. Ι. Atque ibertus M. de causis et speciebus inquirens: Supervenient inquit dicta eorum antiqu0rum huic nostrae viae, et hoc erit magnae utilitatis:

aut enim in hac via aliud genu cau8ae quod antiqui non invenerunt, inveniemus aut etc. Metaph. lib. I. r. III. cap. I. Cf. S. hom. U. II. quaest. XCIV. art. 2.3' Soholastici Stagiritae auctoritatem adhibuerunt ratione et modo. Nam a S. homas, Aristotelem allegans, non eo docet sententiam aliquam esse admittendam, quod Stagirites illam teneat, sed quod eam probet unde sermula: ui pr0batur et similes, quibus ad Stagiritae argumentati0nem re-imittit hinc frequens ipsius argumentationis illius philosophi

diligensque expositio hinc corroborata ipsiu Thomae argumentatione pr0lata auctoritas. Qua in re ancti mens X- pre8Si verbis declaratur, quippe cum allatis ristotelis aliorumque Peripateticorum testimoniis, hunc in modum prosequitur: Hoc autem praemiSimus non quasi volentes eae philosophorum auctoritatibus reprobare suprapositum errorem

de unitate intellectus), sed ut ostendamus qu0 non solum Latini, qu0rum verba quibu8dam n0 sapiunt, sed et Graeci et Arabes hoc senserunt quod intellectus sit pars vel p0tentia sive virtus animae quae est corpori forma. Opusc. De unit. intellectus. 9 Scholastici cum S. Thoma errores Aristotelis sibi corrigendo esse censuerunt. Et profecto quinas haud semel Aristotelis do trinas emendavit; ipsius magister Albertus M. , qui credit inquit Aristotelem fuisse eunt, ille debet credere quod nunquam erravit. Si autem credit ipsum