장음표시 사용
101쪽
- 01 moventur dumque perhibet id principium summum bonum ad quod universa spectant, idem addit esse intelligibile unaque intelligens, et αυτο ἐστι το Θοὐ καὶ ὁ νοουμενου , , neque in e distingui id quod cogitat ab eo
quod cogitatur εχυ λέρου οὐν οντος οὐ νοουμέvου πιαὶ οὐ
μέα s. Sed hoc unum sic fictum frustra propriis insignibus auget et praedicat natura persectum, aeterna vita lauens, abimni parte beatum, εφαμεν δε τὸν θεὸν λαι ζωον
θεν τούτο γαρ ὁ θεος s. Haec omnia de nihil diei mihi videntur hoc enim unum nihil est neque veram dei cogitationem reperire est in illa cogitationis cogitatione,
εγο νοησις voa σεως νοησις - Θ, quae per se non exsistit, sed
solum in eo est qui reipsa exsistit et cogitationem habet cujus ipse sibi conscius est. At si Aristoteles longe a veritatis via vagatur Vixque intelligitur, quum sic vanam simplicitatem nimia subtilitate persequitur, id saltem constat quod maxime confirmandum mihi proponebam, neminem intellectum a sensu melius distinxisse Sensum quidem ei intellectum
102쪽
ita inter se nexos et jugatos judicat, ut nullus esse Valeat sine sensu intellectus. Intellectum autem censet adeo a sensu differre, ut ex intellectu solo tota scientia pendeat nititur enim scientia in rationibus rationes vero in universali hoc autem universale non obtinet - sensus, sed intellectus. Ex quo lacile colligitur, sensum nihil nisi singulare, fortuitum, mutabile et concretum; intellectum contra, nihil nisi necessarium, aeternum, simplex et individuum percipere posse. Quin etiam in eo praestat et eminet Supra sensum intellectus, quod sensus non est Sine corpore, a quo sejungi valet intellectus Is enim minime corpori admiscetur, neque utitur instrumentis, nec patitur calidum aut frigus Inde sit, ut nihil sentiatur, si quid
Sensuum instrumenta vehementius moverit: sic fragore obtunduntur aures, et nimi colorum splendore perstringuntur caliganturque oculi dum intellectus, postquam aliquid valde intelligibile assecutus suit, non mi hus, sed niagis minora percipit
Hoc etiam inde sequitur, sensum nullum esse, nisi adsit e0dem tempore res quae sensu subjiciatur: ea enim quae actu sensum efficiunt, extra sunt, ipsum
scilicet visibile et audibile ceteraque sensibilia, et unal. III, c. IV. d.
103쪽
cum sensu apparent et intercidunt. Intellectus c0ntra ipse sibi sufficit ad agendum : pertinet enim ad universalia haec autem in ipsa anima quodali modo sunt. Quapropter intelligere quidem, quum quis utim voluerit, penes ipsum est sentire autem non penes ibsunt;
necesse est enim sensibile adesse . Sensus denique ita pendet ex corpore, ut nequeat ab eo dividi et simul cum eo pereat. Intellectus autem videtur esse novum quoddam animae genus per se exsistens, nec corrumpi posse. Quoties enim c0rpus aggravatur ebrietate, cedit impetu cupiditatum, morbo vel seni laborat, languescit quidem intellectus; sed toties omnis labes e corpore venit; nec quidquam patitur ipse. Eihil igitur obstat, quin a corpore separetur, propterea quod corporis nullius actus sit' idemque separatum tantummodo id est quod est, idque solum est immortale
et aeternum ' χωρκτθti δ' et μονον οὐθ' οπερ τι κα τοὐτομονον ἀθανατου και ἀίδιον-.3Idcirco non jam mirandum erit,
si in libris qui ad mores pertinent , Aristoteles sum-m0pere praecipiat, ne consilium Sequamur eorum qui jubent, nos, utpote homines, homini convenientes animos Sumere, neque mortales, conditionem immortalium
104쪽
- 104 postulare quum contra deceat quam maxime niti, ut aevum sempiternum digni simus qui consequamur, et ad id quod in nobis excellentissimum est, consilium vivendi conseramus hoc enim a mente divina decerptum, etsi angusto circumscribitur, omnia tamen vi et dignitate
105쪽
Decurso quem mihi proposueram rerum quaerendarum ordine, reliquum est ut summam breviter c0ntraham et clausulam imponam disputationi. Quaenam via homini detur ut mente capiat, quae sint et quales res dictae corporeae ' Hoc erat caput quaestionis positae, de qua philosophi ita dissensisse videntur, ut vix numerentur diversae rationes, quas omni tempore circa sensus instituere. Docuit enim Democritus continuo emergere e corporibus simulacra, quae similem rerum formam menti per singula sensuum instrumenta asserant Stoici vero et Academici pariter cum Democrito voluere, 0rpora solida elabi e rebus et in anima corpore imprimi, nec tamen magis inter se quam cum Democrito consentiunt de sensuum fide, quos alii cert0s,
alii esse salsos dubiosve tenent Placuit autem Averroi
106쪽
et plerisque Scholasticorum ab Averro prosectis, non ipsas res ad animam accedere, sed effigies qua corp0reas profitentur intra primum iter, et sensim extenuari singunt, ut demum, omni materia deposita, animis inscribantur. Neque aliter Cartesius, Lockius, Th. Reid, et major pars eqsaliorum , dum qu/litates quas vocant secundarias, imaginibus ullis imprimi posse negant, defendunt contra qualitates primarias fideliter in animis essngi, et magnitudinem, soliditatem , figuram, numerum in corporibus esse quasi exemplaria vera, quorum species, quas in mente habemus, persectam similitudinem gerunt. .
Hos omnos philosophos constat ad magines ita rebus et animis c0gnatas confugisse, ut sibi viam munirent ad
ea quae extra sunt, eo quod ante omnia promerto p
suerint, nonnisi similia a similibus pereipi posse. Longe autem alia est Aristotelis sententia, qui judicat animosa c0rporibus natura penitus dimrre, neque eos esse qui rerum externarum species in re suscipere valeant. Sensus enim, ut ei videtur, ex corpore simal et animo
pendet, inque duplici natura consistit. Quod ad corpus attinet, ubi sentitur aliquid, similo rei subjectae fit sensus instrumentum, quum 'usdem reisormam accipiat et faciat suam. Ea enim Mnia nihil est, nisi motus qui ex re sensibili veniens per apturi medium instrumentis affertur. Ea de re quidem vis sere ad umm praesellitis
107쪽
temporis physici idem sentiunt at in Aristomlsis Ipsi
enim non modo praedicant, sed re solarier probavit, omne genus qualuatiani in corporibus ad motus diversissimosi Merri, praeterque affectus animi sentientis, nihil esse sonos, colores,idores, calidΗm ei sapidum, nisi rerum extra positarum aut instrumsutorum iuravitum impulisus ita ut sublatis iis quibus natura sensum dedit, nihil jam supersi in natura rerum, nisi motus varii. Hos autem motus ipsos jure pronuntia Aristoteles notis innotescere non posse, qui apto experiamur a laclus qui quidem nullam similitudinem motuum per 8 Vtaebent, nec tamen osse possunt, nisi data motuum occasione imo uiatis motibus mutantur et iniorcidentibus inturcidunt. Ita demum judicamus, quoties
sentimus, assestui, cujus sumus o soli, motum quemdam respondere, neque motum esse sine eo qu0d movetur, remque extra exsi8lere. Ne solummodo eo ipso
tempore quo ore porcipimus, compertum habemus quaedam corpora reipsa sensibus subiici, sed adhuc, sensibus iisdem praeelusis et silentibus, pro non dubio sumimus eadem extrinsecus esse et pos percipi fuinetiam, quum assesius alios ex aliis oriri, alternare vices ordiusniquo eumdem servare l0ngo usu sumus Xperti, omni fide nobis inseri e licet, rerum naturam conditionibus suis adstringi quaequ0jam evenere eventura iterum, neque ex nobis ea quae sunt, sed potius e rebus nos pendere.
108쪽
Sic tandem apparet quid sibi voluerit auctor noster, quum verbis minus apertis, sed non sine mira ingenii subtilitate, prositetur animam esse quodammodo res singulas, fierique id quod sentitur, quatenus sentit id vero quod intelligitur, quatenus intelligit. Non quod natura
mutata, in res ipsas anima convertatur, Sintque res et anima unum et idem sed quum agunt et vere cadunt Sub sensus res quae sunt, ipsa ad actum adducitur, et assectuum, quos patitur, pe, motus exter0s percipit et notat, sicque rebus congruit et respondet. Ea autem quae intelliguntur quaeque mente assequimur in rerum sensibilium imaginibus quas memoria tenemuS, quodammodo dici possunt inhaerere rebus quae materiam
habent his enim sublatis, ipsa seri omnino nequeunt; nec tamen vere sunt in actu, nisi in anima quae intelligit. Compertum est igitur animam a rebus distinctam et sepositam videri Aristoteli, non minus ac Berkeleio, Davidi Hume ipsique Κantio me minime tamen eumdem imminuisse sensuum propri0rum auctoritatem, quam isti omni ope nisi sunt infringere. Id autem quanta sit laudi principi philosophorum nemo non videt qui rationem habet quum temporum, tum rerum de quibus agitur. Sed ratio quam de sensibus Aristoteles ea prudentia instituit, quaeque veritati maxima ex parte convenit,
109쪽
non ita se habet ut persecta sit et omnibus suis numeris expleta, ipsaque peccat in multis. Si quis autem requirat ex quo sonte cadant errores in quos videtur incidisse , hanc unam cito reperiet causam
vitii suisse, quod posuerit a principio et indubitatum
habuerit, sensum esse nonnullam cognoscendi lacultatem. C0nstat enim sensus nihil esse nisi affectus varios, quibus commotus animus expergiscitur e somno, ut ita dicam, et ex se cietur ad percipiendum Aristoteles autem, dum sensum omnino simplicem putat, nec satis videt in eo qui sentit aliud esse pati, aliud eognoscere, eo perducitur, ut defendat nos posse solo sensu quum corporum exsistentiam inserre, tum figuram, magnitudinem, numerum motumque rerum aestimare imo nonnihil derogat ex fide sensuum in quos ficta consertimaginationis commenta Neque eidem conscientiam neganti ulla via restat, qua sensus varii coeant in unum ei conserantur inter se is enim quem sibi fingit sensus communis, nihil esse potest, nisi certa pars corp0ris, quae sedem praecipuam et commune instrumentum animae praebeat. Ea autem vis sensuum , quam sic nimiam lacit, idem non ita auget, ut omnes partes intellectus proprias suscipiant sensus. Necesse est enim, ut ipse judicat, sensus
esse in quibus nitatur intellectus, sed ita ut nihil secum asserant, nisi materiam cui intellectus sormam adhibeat; tantumque abest, ut velit in sensu satis esse ad intelli-
110쪽
gsndum, ut eouust d uerit, intellegium humanum ex se parum aptum esse ad lativam opus, haustusque suos divinitus repetere. Idem ignur, vel quum sensus in majus extollit, ius tamen rationis propriuan deis in videtur.
Lutetiae Parisiorum, in Sorbona, a. d. vi l. Kal. Iunii, anno Dd LXVI. Faeulistis liιferarum in Aeademia decanus.