Quae fuerit Aristotelis de sensibus doctrina? ...

71쪽

pay us Inmen aliquod ratiociis nondum apparuit, varioseolores cernere, Mim eo magis eoiribas illis exien-- sum abstraho vinant. Neque tem sola metu citius meliusve notum; nam tangendo, frigus ealidum, proprios nisus non ullasque alios sensus sempimus Ἀμα quidem dis dors in eontinuas eorporis nostri partes; 03 periendo admonemur, priusquam eorun ca psas ad ea quae extra sunt reseramus; sicquio ab illo molaetu ast extensi corporis cogitatio m serius adstatim tr. Quid autem figura, nisi fim quos in eorpor extimo usu ob servamus' sc loquor de nume ro, qui nullas mi in re numeratas neque sensu, sed hi liuetui scis sormatur:

omnis enim numerus ex unitatibus conflatin voram autem unitat- in seminat quisque suimet cmscius visam et abstractam cuilibet sensuum, cogitationum rurumve tribuit.

At si vim sensuum sic nimiam sagit Aristorales, esseque in eo redarguendus, non stragis ideoli indisinis sunt, qui primarias quali atra a secinitimis ita distingunt, uilias penitus perdipi versi nullo modo gognoscit, lint. Elanim illud nidum, a prineipio cum Dugald 8ωWar et Riors Collata censeo iames qualitates μι

marias prUrsus ad aem Falanus extresam aut solidam pertinere nihilque digendum esse da duritie, an otiae immero, figura.

Mum ars Dugale Stimari et x--Collaud una cum Cartesio et Lookio, claram distinctam si rei -

72쪽

tensa speciem nobis inesse assi ant, si de specie ipsa loquuntur, ita est species enim qua sibi quisque animo effingit corpus continuum in longitudinem, latitudinem et profundum, nihil consusum aut perplexum in se habet, neque ideo multo dilucidior apparet, nec, quoties

mutatur sensus instrumentum, minus Variat, quam c0lorum, sonorum ceterorumve similium species. Sin autem dicant nos penitus intelligere, quid sit in ipsa re

quae apparet extensa, mihi tenebrae iant, minuendamque censeo ingenii humani arrogantiam : quoties enim mihi ante oculos ipsum propono corpus extensum, subit cogitatio partium quibus constat, quae quidem, ad infinitum Secatae, partes usque extensas retinent, totumque illud, semper divisum, Semper compositum, unum et

multiplex, mihi videtur in animo informatum et fictum, ut Leibnigio monadas excogitanti placuit, aut potius, quid in re sit, neScio. Quod ad soliditatem attinet, ea vox rursus in duas sententias accipitur, et modo significat uisum quem in nobis contactus duri corporis ciet, isque nisus, pro cujusque viribus major minorve sensus est qui nihil corpori simile habet. Eademque, alia quadam notione verbi, interdum indicat impenetrabilem corporis naturam, qua scilicet a loco, quem occupat, quodvis aliud corpus seponere et repellere videtur; sicque rei sensibili vis penitus abdita tribuitur, etiamsi nihil in ipsius natura revera percipiatur.

73쪽

Quibus de causis, quid sibi velint omnes isti, quum

asserunt inter rei extensae speciem et ipsam rem extensam similitudinem esse, ne minime quidem vide Species enim quaelibet, siquidem nihil aliud est, nisi animus quatenus sentit, percipit, aut meminit, m0do ad animi alterius similitudinem accedere posset hi vero nullos animos tribuunt corporibus. Errat igitur si quis cum recenti0ribus putat, n0SI08Sequalitates ipsas primarias perspicere; nec melius judicat qui cum Aristotele defendit, nos easdem sentire. Nihil

enim vere sentimus, nisi odores, SaporeS, SonoS colores, durum, a8perum, laevum, rigidum, aut calidum, mutaque animalia, quae nullo tamen sensu carent, nihil ultra percipere valent. 0m ver ingenitam sibique propriam rationis vim habet, qua d0cente, imo cogente, ubi videt, gustat, d0ratur, audit aut tangit, protinus existimat et pro certo tenet, aliquid exterius esse, sine quo nihil tale sentiat, idemque augeri, minui, dividi vel m0- veri, mutatis sensibus qu0s efficit. Nunc vero qui sic existimat, nihil esse in corporibus quod animi contuitu assequi claraque mente eomprehendere valeamus, nonne sensim inducitur ut, per exempla Berhelei et Davidis IIume eat, omnemque corporum existentiam t0llat Minime quidem, neque enim exinde sequitur non esse, sed diverse definiri corpora. Quae quidem, ex Cartesio, dici debent res extensa ex D.-SteWarti R.-Collard res extensa et solida; iuxtaque

74쪽

Lochium, res extensa, solida, sigurata, mobilis, numerabilis aliter vero juxta alios Domnes isti nempe putant ipsam corporum naturam intueri et 0rspicere, neque ea solum quid nobis videantur, sed quid vere sint aperire posse Aristoteles autena, de viribus humanis verius existimans modumque retinens, d9cet corp0ribus inesse vim intimam, non per se, sed per sensus, qu0S nobis asseri, homini notam. Quum autem in metaphysicorum libps, idem quaerit, an vis ea, quam vulgo materiam dicit, in rebus sensi, bilibus exsistat, id etiam atque etiam deutarat, omnibus ex se patere. In cunctis namque opp'sitis trahamutationibus est aliquod transmutationis subjectum utputa, secundum l0cum, quod nunc hic rursus alibi et secundum amplificationem, quod nun tantum, rursus minus aut maju'; et secundum porruptionem, qu0d nunc Sanum nun aegrum' a Quin imo, non semel hanc materiam substρntiae nomine vocare non dubitat. Am

ut ipsius verba serunt, si haec non est substantia, quae alia Substantia sit, nescimus. Demptis etenim cetoris nihil aliud renianere vidρtur. Cetera namquo nihil sunt, nisi ea quae qrpqra aut patiunιur aut efficiunt, Ι 'potudo vero, latitudo et Flanctitas, pantita es quaedam, Sin, non substantiae sunt; quantiιas etenj non est sub*iantia, sed magis cui haec ipsa insunt, hoc est sui33ιantia : Sic-

75쪽

que ablata longitudine, latitudine et profunditate, nihil habemus reliquum, nisi si quid est quod ab eis determinetur, ut ita considerantibus, materiam solam necesse ait apparere substantiam sAt enim Aristoteli, cui corpora nihil videntur esse, nisi ea quae p0ssunt cadere sub sensus, jure objicitur id quod Cartesius contra Henr Morum eodem m0do corpora definientem dicit emes te monet, inquit Cartesius, si dicatur substantia sensibilis, tunc definiri ab habitudine ad sensus nostros, qua ratione quaedam ejus proprietas duntaxat explicatur, non integra natura, quae, quum p0ssit exsistere, quamvis nulli h0mines exsistant, certe e sensibus nostris non pendet. Nec proinde video, cur dicas esse summe necessarium, ut omnis materia sit plane insensibilis jam contra nulla est quae non sit plane insensibilis, si tantum in partes nervorum nostrorum particulis multo minores, et singulas seorsim satis celeriter agitatas sit divisa' suuod autem sapientissime respondet Morus eluum radix rerum omnium ac essentia, in aeternas defossa lateat tenebras, rem quamlibet necessario definiri ab

habitudine aliqua quae habitudo proprietas dici potest

in substantiis, quum non sit substantia'. . . , hoc ipSum

Ibid. l. Vt, c. m. Cari Epistola ad Th. Morum. Henr Mori responsio ad caries.

76쪽

profecto dicat Aristoteles, qui, quum in dubio poneretur,

an Sicut partes corporum, ita sensus dividi valeant in infinitum, non sine causa pronuntiat, vel minimas corporum parte non re quidem vera sentiri, sed semper sentiri posse, ideoque rerum sensibilium servare naturam Idque alibi apertis verbis confirmat. In Summa, inquit, si sensibile solum est, nihil fuerit prosecto, quoniam tunc animata non essent sensus enim non esset atque ita nec sensibilia, nec sensus esse, fortasse Verum esset sentientis enim haec affectio est. At ipsa subjecta quae Sensum laciunt, non esse etiam absque sensu, hoc impossibile est. Sensus namque non est ipse sui ipsius, sed est aliquid aliud etiam praeter sensum, quod necesse est prius sensu esse. Movens enim natura prius est motu, et si haec ad se invicem reserre dicuntur, nihilominus s

77쪽

IN QUO PECCET EADEM RATIO 'Iam ex his quae sunt ante disputata apparet, in summa, neminem melius vidisse de sensibus propriis, quam Aristotelem, qui nec minime horum sensuum auctoritatem imminuit, neque in errorem lapsu est, quo capti tot tantique philosophi voluere primaria esse rerum qualitates, quas prorsus introspiciamus. Sed una compertum est, eumdem nimium tribuisse iisdem sensibus,

quibus partes intelligentiae proprias dedit, quum docuerit

per hos omnes inferri rerum externarum existentiam, imo communiter percipi motum, quietem, siguram et numerum. Nec tamen satis erat, ut subverteret fidem Sensuum , quam contra certissimam indubitatamquesecisset, nisi temere, praeter sensu propri08, novum genus sensuum admisisset. At vero professus nos sentire ea quae non re sentimus, agnovit sensus adventitios qui dicti per acciden , αἰσθητὸν κατα συμεε-ός, nunc Vera, nunc salsa nuntiant uter accidens autem sensibile

78쪽

dicitur, ut si id quod video album Diaris filius sit per accidens enim id sentio, quia albo id quod sentio accidit ' sis Propria autem sensibilia sensus per accidens alter alterius sentiunt, non quatenus ipsi sunt, sed quatenus unus, quum simul in eodem sensus efficitur, seu quum sentimus bilem amaram esse ac flavam non enim ad alterum pertinet, unum ambo haec esse dicere; quapropter et errat quisquis bilem esse putat, si sit quidpiam navum ' a Idcirco, ut proprios sensus fidos, sic adventitios parum tutos et dubios saepius declarat. Sensus quidem propriorum 8 Verus. . . at secund0 loco pertinet sensus ad ea quibus haec accidunt, atque hic jam salii licet: nam non sallitur, eo quod album hoc est, sed num album id hoc sit, vel aliud quidquam Teri loco pertinet sensus ad communia, quae conSequuntur accidentia quibus sensibilia propria competunt, verbi gratia, motum et magnitudinem, quae accidunt sensibilibus circa quae jam maxime error fieri per sensum

Indeque varia crimina a Peripatetipis mni tempore intentata in sensus, quos si minus salsos, at ambiguos esse judica't, neque ulla fide dignos, nisi ad eorum confirmandum testimoniunt accedat ipsius rationis auc-

79쪽

toritas. Qui quident, dum istam vanitatem conqueruntur et argutini, uiuiti sunt in communibiis locis sic intervalla, ad contracta, aut diducia tun, solem, quem hiatheseatici tot partibus confirmant esse terra maiorem, quasi pedalem visum ium ripam, quam ii qui in navis itis, putant dioveri tum etiam duas ex una lucernassaisimulas quae nobis culum torquentibiis apparent, et

i elim in aquis infractum, et columbae collum, innumeraque alia, eodem pertinentia , acervo crinathum congerunt .

At illud, ut notari. Reid, jam maxime istruim nosade discordalitem et secum pugnistem animam a natura accepisse, ut sensurim sere prupi iusti sit errare, rationis ver sensus et rantes corrigere. Neque ita est: nam re diligentius inspecta, cuivis lacte intellhctu est, proprios quidem sensus minime mentiri, dirue hon Milichristotelem, gensus autem essi nullos nisi proprios erroresque tum ex conaniunibus, tuba ex adventitus sensibilibus mos, menti soli esse ti buendos. Ego enim vero, quod modo proponebam de sensibilibus quae Noster vocat cinnmunia, nempe de motu, quiete, figura, numero et magnitudine, hoc sere idem de singibilibus adventitiis censendum esse puto maseilicet b recte dici sensibili, nec vere sentiri, sed alio qu0danti modo percipi.

80쪽

Illud erim ab ipso Aristotele conceditur, nullum esse posse sensum, nisi quid exterius adsit, quod aptas corporis nostri partes per medium impellat. uoties vero nonnisi per accidens sentimus, adm0dum nihil, quod sub sensum cadat, extra est: sicque, dum savi colorem navum per cipio eiusdem dulcedinem mihi animo fingere possum; neque ideo palatum vel minimum m0tum accipit, meique nihil mihi sapit imo seri potest, ut amarum sit id ipsum quod dulce judicatur. Eo accedit, ut quidquid vere sentitur, vel ab invitis sentiatur, neminique colorem sonumve quemlibet percipienti liceat non videre vel non audire quum contra si quis de dulcedine lavi, qui longe conspicitur, sorte cogitat, is cogitationem, quam habet, retinet, dicit aut revocat, uti libet et ubi vult, nec se rebus, sed sibi res subjungere videtur. Hi vero adventiti sensus, qui non nisi improprie Sensuum nomen habent, intellectui-ne tribui debent 'Minime, si quidem illi ad res singulares et fluxas intellectus vero, ad id quod universum et aeternum est, spectant. Sed Aristoteles ipse mediam sensum inter et intellectum censet esse vim imaginativam, cujus paries, etsi minus dilucide definiuntur, supradictos per accidens sensus mihi videntur sibi vindicare. Muoniam certa remota fieri potest ut aliud moveatur ab ea, imaginatio vero moti quaedam esse videtur, et non fieri sine sensu, sed sentientibus, et ad easdem res pertinere ad quassensus, quum p0rro seri potest ut motus oriatur ab ipsa