Conspectus medicinae theoreticae : ad usum academicum

121쪽

CONSPECTUS, c. Ios

quoque vitia remedia valida et essicacia eo magis postulant, quod et ipsa frequentisi1-ma sint, et innumerorum fere et gravissimorUm quorundam morborum origo et pars quoniam in omnibu quotquot corpus humanum fungitur ossiciis, nervi et musculi primas sibi partes vindicant. His igitur laesis, et alia atque alia ratione male se habentibus, perspicuum est, functiones corporis, vel quasdam, vel omnes, prout vitium plus minus generale fuerit, neces-sario impeditum iri.1os6. Ex vitiis amem generis nervos,

quorum naturae, et effectus, Et noxae, Et

remedia, quodammodo intelliguntur, quam tuor primaria evidentissima et frequentis sima existunt defectus scilicet vigoris sive debilitasn excessitas ejusdem, seu nimius vigor defectus mobilitatis et fensus, seu torpor et stupor et demum CX- cessus sensus mobilitatisque, sive mobilitas morbosa.-De horum natorum naturis, et causis, et noxis, jam suo loco S

122쪽

io, CONSPECTUS Tap. XXVIII

et seqq. dictum de singulorum remediis

nunc ordine dicendum est. Ios . Remedia imprimis quae adversus debilitatem valent, roborantia non inepte vocantur saepe autem apud medico toxica appellantur, quasi omnis eorum actio et vi tus consisteret in augenda tensione, seu tono(ut multi vocant), fibrarum musculosarum(gas et seqq.). Vires musculorum pendere multum a tensione fibrarum ex quibus constant, et hac minuta vel sublata, minui vel tolli eadem vero aucta, intra

certos limites ga . 8. augeri, certissimum

est quaedam etiam ex remedii roborantibus, tensionem fibrarum musculosarum, vel in parte qualibet, vel in Universo cor-Pore, Ugere, admodum verisimile est. Omnia vero eodem modo prodeste minime

probabile videturn quod profecto de nonnullis vix credibile est. Praestat igitur, semperque praestabit, ubi fieri potest, vocabulum evitare quod aliquid conjecturae

in se continet, quae minu cauto in erro rem

123쪽

MEDICINA THEO RETIC E Io

rem duceret, nomenque in hoc, sicut in aliis exemplis, remedii imponere, ex effectibus eorum certi et manifestis.1os8. Primum inter roborantia locum remedia astringentia logi et seqq. merito sibi vindicant. Omnia enim medicamenta

aliaque remedia quae corpora nostra si mant, eorumque carne quodammodo indurant, vires fibrarum musculosarum intendere, et sic debilitati occurrere positat. Ioss. Primo statim aspectu, inutile videbitur, distinctionem ullam facere astri gentia inter et roborantia remedia, diversaque iis nomina dare, diversasque vires diversaque loca in Conspectu Medicinae Theoreticae iis assignare praesertim quum pleraque remedia quae alteri proposito inserviunt, alteri quoque haud male accommodata existunt.

II OO. Verum enimvero differentia satis certa, meque profecto exigua inter ill videtur

124쪽

is CONSPECTU; Cap. XXVIII.

videtii intercedere. Vire enim muscum lorum deficiunt, et magna aliquando debilitas urget, cum nulla praeter solitum carnium mollities adest, neque ideo astringentibus remediis opus est immo etiam cum nimia potius rigiditas universae compaginis adest, ingens debilitas accidere potest. Praeterea, quamvis omnia astringentia re- rnedia roborantia interdum fieri possint, non omnia pariter roborantia vim astringentem habent quin et quaedam ex iis sunt, quae partes solidas mortua nullo modo assiciunt. Neque demum in ipsis verissimis remediis astringentibus, vis roborari pro rata parte Cum altera viget, sed saepe magna observatur Cum haec exigua est, et contra, Parva interdum, saltem minime notabilis reperitur, cum vis astringens maxima existit.-Minime ergo absurda est distinctio illa medicorum inter roborantia et astringentia remedia. IOI. Vis roborans, quam pleraqUe me,

dicamenta astringentia habent, facile intelligetur,

125쪽

telligetur, ex nexu illo insigni qui dotes mechanicas inter et dotes vitales solidarum partium humani corporis intercedit, et de quo jam sat superque dictum est. Nam si mollities nimia debilitatem facit, manifestum et certum est, medicamenta quae illam corrigant, huic simul opem esse la

tura.1IO a. Ex medicamentis autem vere a

stringentibus, quaedam prae caeteris insigni vi roborante in fibris musculosis, vel o fasse in toto genere nervos, pollere Videntur. Sic di tex Peruvianus, quamVi non validissimum astringens remedium, inter efficacissima roborantium merito habetur, et siqua scriptis medici fides, multo magis roborat corpu quam medicamenta astringentia haud parum fortiora. Idem quoque de ferro, variisque medicaminibus ex eo praeparati (IOS a. o. s. , Verum est, qUse saepe pro roborantibus remediis usurpatae egregie prosunt, quamvis etiam copia tam exigua devorata, ut vix credibile sit permixturam

126쪽

ii, CONSPECTU Cap. XXVIII.

mixturam aut appositionem particularum ex quibus constant, solidas partes humani corporis densari et firmari, ut ab astringentibus remedii solent. - Observandum

tamen est, parum adhuc inter medicos constare num mera hac vi roborante, num alia prorsus et minus intellecta ratione, cortex ille Peruυianus, per multo jam annos adeo laudatus, inque tot morbi praescriptus, tam salutare effectus edat. Et facile patebit, quocunque modo remedium illud morbosae cuiquam corporis conditioni o currat, Vim aliquam roborantem simul esse habiturum quoniam omne fere morbi, utcunque natura, et origine, et effectibus, inter se diversi, hoc saltem commune et constans habent, ut corpUS, Vel totum, vel partes ejus quasdam prae reliquis, Plus minus infirmant.11os. Cuncta demum fere amara, Praesertim quae ex frugibus derivantur, quom rum vis astringen exigua saepe, et extra corpus fere nulla videtur, vim aliquam roborantem

127쪽

MEDICINAE THEO RETICA III

horantem possidere videntur, et hoc consilio, multum, et saepe nimis, usurPantur. Multa enim ex iis, forsitan omnia, large assumpta, corpori nocent, neque suspicione

vis alicujus venenatae omnino carent. Nonnullis saltem animalibus plane veneno sunt. Aetio eorum in corpore vivo, et moduSquo fibras musculosas, praeterquam vi sua astringente, roborant, parum intellecta sunt. IIo . Vina quaedam, Praesertim rubra et astringentia Io T.), inter optima et D ficacissima remedia roborantia jure habe tur; et profecto omnia bona vina, aliique liquore validi, sive astringentia existent sive non vim aliquam roborantem plane habent quae forsan stimulo eorum maxima ex parte tribuenda est. 1 ios . Alia enim stimulantia remedia varii generis pro roborantibus saepe praescri-huntur, et nonnunquam egregie prosunt; neque obscura ratio, qua remedium quodvis stimulans, excitato universo genere Neret

128쪽

ita CONSPECTUS Cap. XXVIII.

vos, fibras musculosas ad validiorem contra Stionem cieat, et sic totum corpUS quom dammodo roboret.

IIo6. Quaedam vero ex remediis inter astringentia jam enumerata, multo majore vi roborante pollent quam ulla medicamen ta astringentia, aut sane ulla medicamenta quae aegris devoranda dantur. Cujusmodi exempla sunt, idonea corpori exercitatio, frigus rite adhibitum, apta diaeta, et demum, nonnulli animi affectus.1 Io . Quod idoneam corporis exercitationem attinet, pro remedio roborante omni laude major est, cum ad tuendam sanitatem, si haec natura bona est, tum ad reficiendas aut renovanda vires, si hae vel morbo, vel pravo Vitae genere, vel aliis tartasse minus manifestis causis, fractae et ex hausto fuerint, tum quoque ad sanandos

plurimos morbos qui a debilitate, vel generali vel speciali, suam originem ducunt, vel quorum saltem debilitas pars magna est. 1 Io 8. Plurimis

129쪽

MEDICINI THEO RETICA iis

ino8. Plurimis quoque et admodum variis modis prodesse videtur, et esse num suum roborantem praestarea et imprimis ut astringens remedium nonnihil valet, sirmatis scilicet atque densatis partibu mus Culosis, unde hae auctum vigorem adipis cuntur. Magi vero proficere videtur corporis exercitatio, robore illo quod omnes

musculi, justa, et crebra, et modica actione acquirunt 3 a. , et auxilio quod sanguinis motui g I. a.), et quotquot ex eo pendent functionibus, impertit, et stimulo illo saluberrimo quem cerebro, et nerviS, et mus culis dat, et bono appetitu quem solet e tiam infirmissimis conciliare, et sana alimentorum concoctione quam essicit, et idoneo corporis nutrimento, cui multun hfavet, et libera per cutem exhalatione quam adeo promovet, et omnibus fere secretionibus et excretionibus expediti atque Prommotis, et animo demum ipso forti, et ea

quo, et hilari, facto. Neque obscura a tio, qua dum istis functionibus aut sin gulis aut universis adeo effetaciter opitu

130쪽

ii CONSPECTUS eap. XXVIII.

latur, reliquas simul juvet, totumque ideo corpus roboret Neque dubium est, utcunque Obscurum Videatur, omnes partes musculosi vigorem quem aliquae rearum

sibimet nactae sint, quodammodo participare, et sic, dum quidam musculi voluntarii motus, sidonea exercitatione, multo validiores fiunt quam antea fuissent, reliquOS, quamvi ParUm exercitos, simul cum iis roborari. Neque demum dubium est, exercitationem corporiS, et prosperam ejus valetudinem quam efficit, animo prodesse, et firmitatem, et vim, et hilaritatem huic conciliare et vicissimi animum laetum et hilarem multis corporis functionibus plurimum favere adque riu generalem vigorem tantum tamque manifeste conducere, ut optimo jure egregium remedium roborans habeatUr. II Os Inter varia autem exercitationuna

genera, optima fere sunt dummodo compus ad ea valeat quae maxime generalia sunt, et in quibus plurimi musculi exe

centur.