De ruta Saxonica ex historiis, et verbis fecialium enunciata

31쪽

SECTIO TERTIA

IIS, QUAE COMMVNI OPINIONI DE RUTA SA. - XONICA VIDENTUR ESSE CONTRARIA. '

s V M M A R I A. s. I. De ruta oligine scriptorei a legati ipsi dulitant s. II. Scriptores cooti taceni, reliqui in auctore dissentiuvi. s. III. Tentetelio rem dubiam facit ex Bernbardi numismis. s. IV. Dubiam rem facit locus Alberti madensis. s. V. In monumento Alberti II. fertum hoc rutaceum primum extare dicitur. S. Vl. Insignia Saxonica quomodo in Amio Chartarii Dober gensis describauetur. s. Vii. Similis descriptio ex diplomatibus Germanicis. s. llX. Georgii Pauli Honnii opinio. g. lX. Tractum saltim fasciis superinductum videri ex principiis artis Heraldicae demonstratur. S. X. Origo a Bernbardo peti non potest. . xl. Ab antiquitate Germanica alienum non fuit, ut cum familiarum diuersitate insignia distinguauetur. S Xll. Vocantur in arte Herataica discernicula. β Xlli. me obseat, quod illi. postgeniti uti dicantur. s. XlV. Conis firmatur, haec non nisi discernicula epse, vario exemplis ex cylaestri Petra Sancta testserisgentilitiis depromtis. si . Galea clypeo Saxonico imposita sub nomine Ruta Saxoniis ea elata. s. XVI. Non sine omine hac insignia sub nomine Ruta Saxonica elata.

F. I. Tum receptam atque communem hanc esse deruistae Saxonicae origine, opinionem, res adeo certa est, ut non nisi recentiores de eiusdem veritate dubitare ausi fuerint. Quidquid tamen sit, sunt tamen rationes quaedam, quae dubiam reddere videntur comis

munem Disiliare brum Cooste

32쪽

munem hancce, quae de ruta Saxonica est, traditionem. Namque ipsi scriptores, quos allegauimus omnes, nec coaevi sunt, nec tantae etiam fidei, ut eorum fundamento niti vellemus. Immo vero si vel Albertum ΚrantEium in Saxonia sua, vel Dauidem Chytraeum, vel Limnaeum, vel Georgium Fabricium, aliosque viis ros historiae Saxonicae peritissimos solertissimosque consideramus paullo penitius, facile apertum erit, vel alterum allegare alterum, vel ipsos rem in dubitatio. nem aliqua ratione vocare videri, ut adeo nihil plane, nihil definite habeamus. Κrantetius ipse mentem suam clarius aperire necesse habet, cum adducat: Alberistum autem, Bernbaraei filium terumuisse titulum Saxoniae, retemtis armis, qua Comites de Aebald maiores sui protulissen me. roria ligna, fulvo nigroque variata, per clystei transuersum:

quae isti a loco Bassenserie, Aperiecto, quod fertur fecisse fidericus, rutaceo crinali, &c. Hic, licet uti supra monitum est, non discesserit ab hac sententia, eum tamen non

plane addictum illi esse, perspicuum satis esse potest.

Ipse Limnaeus d. l. suam quam habet sententiam , non pro firmissima sed pro communiore tantum venditat. De fide autem Brotussi & Petri Albini, quid sentiendum, cuiuis facile est docere, fide scilicet non adeo certa uosisdem semper vii. Ipsum laudatum Spenerum, quod

supra commemorauimus, confiteri oportuit: antiquam

Saxoniae historiam tantis immixtam esse fabulis atque nugis, ut inter vera & falsa iudicare sit dissicile. s. II. Sed, haud leuia quoque argumenta sunt illa, quae probant,tum apud scriptores hi storiae Saxonicae coaevos, tum eos quoque, qui circa secula xlii, Xl & xv claruere, altum huius rei silentium esse. Deinde quoque,

D quod

33쪽

26 DISSERTATIO

quod scriptores ip dissentiant inter se, modoque Bem-hardo originem tribuant, modo patri eius, Alberto V so, modo Bernhardi filio, Alberto, veluti de Brotusso annotauimus. E quibus adparet, quantis dubiis haec ipsa res sit inspersa, ut aliter statuere haud i queamus, nisi rem meris nixam esse coniecturis. s. lli. Primus itaque ex recentioribus de hac opinione . dubitare plane ausus fuit celeberrimus TentZelius i. c. qui eandem, quae communis est, originem, fabulis potius quam veritati inniti dicit. Argumentum primum e X eo sumitur, quod extent ipsius Bern hardi nummi bracteati, insigni laus quidem Aschersi ebiensibus ornati,

sed rutaceo serto plane destituti, nec certo trabium numero, sed modo tribus, modo sex instructi, ut olim non tam trabes quam variegati colores linearue flavae& nigrae, ex antiqua arte Herat dica fuisse videantur. s. t V. Alterum argumentum TentZelius a tempore hye- mali desumit, quo Beriali ardus de Saxoniae Ducatu inuestitus fuerit, quod potius mitra pellicem capUt tegere iubeat, quam serto rutaceo. Ita enim Albertus Sta-

densis Anno Domini M. CLXXX. Imperator O rcebouet curiam habens in natali domini, Henriso duci abiudicavit omne fetidum, enod ab imperio tenuit, vel Archi scopo tres episcopo. Bernbardus comes de Anhald suscepit ducatum Saxoniae, Philippus Coloniensis ducatum me latiae. Orto quidem

de S. Blasio definit annum MCLXXVlli, sed quicunque annus sit, sufficit nobis, Comitia mitriEburgensia, quibus de Saxoniae Ducatu in uestitus Bern hardus, in nautati Domini fuisse celebrata. Cum plerique tamen adducant, Fridericum Barbarosiam per aestum ruta fuisse

34쪽

DE RUT A s AXONIC A. et vlain, eandemque capite suo detraxisse, & Beriali ardotradidisse Comiti. Id quod creditu difficile est, in m

dio hyemis talem fuisse aestum, ut imperator rutaceo serto contra solis ardorem protegere se necesse habuerit. S. v.

Ex his igitur patere putat laudatus TentZelius, falsum esse Fabricii aliorumque adsertum, quo Bernardus primus sertum rutaceum insignibus addidisse tradatur, ita ut nec de illo, neque de filio eius atque successore, Alberto, I, nullum hactenus sit allatum certum testimonium. In monumento autem Alberti II. sertum

illud rutaceum exstare dicatur. De huius filio Resdolpho I, nepotibus, Rudolpho II, atque mencesta o rem esse claram, ex illorum sigillis, de tertio autem Rudolispho ex ipsius& coniugis epitaphio, quod solum de Ele.ctorali stemmateAnha uino sculpi curavit Ernestus Pius. s. VI. Singularia profert TentZelius ex chartario Dobri-Iugensis monasterii, quod cum ipso ad hoc ipsium historiae Gothanae supplementum a Praeside ex bibliotheca

Ienensi fuerat communicatum. Codex est membrana. ceus, continens diplomata diuersorum Imperatorum, Regum, Ducum, Principum, Comitum, tabulas etiam

donationum a nobilibus concessarum & similia, quae concernunt insigne olim Lusiatiae Monasterium in Do-bri lug, eadem vel Latina, vel Germanica. Circa finem seculi decimi quarti codex est exaratus, & continet diplomata illa, quae circa aetatem Caroli IV atque mencestat fuerunt concessa, quibus privatus postea possessor pauca alia seculi decimi quinti adiecit. Verum, scripturae diuersitas facile patet. Eximium hoc est

Manuscriptum, inter praecipua Bibliothecae Satanae ha.. D a hend

35쪽

hendum, ex quo multa ad historiam Saxonicam eruisuntur egregie. Ideoque suam adhuc habet aestimatio. nem, quod in fine diplomatum, quae inserta, accurata reperiatur sigillorum, diplomatibus adpensorum deo scriptio. In eodem codice f. 23. reperitur diploma Ru-dolphi Ducis Saxoniae, quo monasterio Dobriiugensi vendit proprietatem villarum Trebuet & Dubraru, mitte bergae datum anno Igap. dominica Inuocauit, ubi si .gilla adpensia hoc modo describuntur : in hoc priuilegio videtur sigillim praeferens equum falera tectum, se in pectore Oin femore equi adparent duo clipei, tinio formae, videlicet cum tribus foliis lacuohbtu, in adparet in equo quasi vir sedens, habens ad istrum clipeum, qui habet per latitudinem, siue pertransuersum quinque Irsctis eleuatos o quatuor depresses, quos cance at unus tractis veniens desuperiori cornu dextro ipsius clipei, ct habet in manu dextra vexillam eiisdem formae cum clipeo,

in habet vir illi galeam in capite S super galeam pileum, in cuius cono adparet quas sit aggregatio pennarum, se es in dico duplex circumferentia litterarum, quae faciunt Derba haec. Rudo phis Dei gratia Dux taxoniae Amariae, Resiphaliae, Comes in Brenes Burggrauiis in Magdebui g. Aliud diploma eiusdem Rudolphi de anno isgo. habetur fg , in ovo prouocatur ad prius sigillum. Sic etiam in alio cie anno Igas. ad prius prouocatur L LXXlli. Idem Rudolphus, cum adhuc esset Iunior, consentit in cessionem villae Anal-dishain, monasterio Dobri lugensi factam anno Domini

MCCCI, in die beati Dionysii. In fine diplomatis haec

verba habentur: ct quia proprium sigillam adhue non habe- 'mis nostri dominii seu incatus. Idcirco Alco inclitae dominaeae matris nostrae in sumu; in euidentiam huius facti. Librarius

autem sigillum hoc ita describit: tale donationi es appeninum in tona fricta sigillim cum imagine mulin is sedentis in Aserio

valde decenti , pallio circum amictae, quod pactum acaret circa siletum quas nexum persulami quam dicta imago trahere videtur

36쪽

videtur duobus digitis, ne patrium defluat. Sinistram manum habens in gremio, ad cuius dextram locatis est et pelu Ducatis Saxonia, ad sini ames reus Dominii deseren O habet duplicem circumscriptionem, cui titulus talis est S. Agnetis inesse Saxoniae, Auariae me phaliae Stamitisse in Men. Videmus it

que, librarium non necesse putasse, ut Saxoniae elypeis uiri denuo describeret, sed dum prima vice in Rudolphi priuilegio illud fecisset, eo vel tacite, vel expressis verbis remittit: Eadem ratione insertum est priuilegium Alberti II. de anno Iapy, ad cuius finem haec addita: Sigillam demonstrat similitudinem viri sedentis in equo, gladio accincti, galeam habentis in capite quasi pileo tectum perquam adparet quasi quaedam coceatura pennarum, se protenditur usque a Feram superscriptionis, ct videtur vir illi tenere dextra quasi quoddam vexillam, in est tectus clipeo bipartito, in cuius parte sinistra ad aranc insignia Ducatus Saxonie, in alia mediet ora videtur expressa dimidio aquila, se habet sigiletum ipsum infleris circumsiriptionis, que talis est: S. Alberti Dei gratia,

Duos Saxonis, Avarie, me malis es Burgetrauit in Magdebuet. 's. VII. Eadem reperimus in diplomatibus Germanicis mencestat Electoris de anno ig8o, quae inseruntur Lygdi s . Huius enim sigillum ita describitur: Hirau-

schrisi is his impene ove, und oriret alsi, ment ais, Lon iis Gnadin via Arnoch tibi, aD sic der bries anilebit. Primum itaque scutum mit emem Are notat sine dubio

37쪽

Mettim notat Comitatum Brenensem, quae figura vulgo alias pro scarabaei cornibus effertur. Tertium Putum leonis non plane intelligo, nisi forsan notet Leone in Luneburgicum, ob expectativam a Carolo IV familiae Astaniae in dictum Ducatum concestam, quare etiam inter alios titulos non aliis solum diplomatibus, sed et iam in hoc ipso Luneburgici Ducis titulo utitur. Quaristum hoc ipsum scutum est Saxonicum, quintum vero

electorale. Subsequitur statim diploma Rudolphi II. Electoris, huiusque fratris Nences lai de anno ii O, in quo de sigillis adpensis dicitur: Diet ingesiuit si gleich dem

Haec igitur sunt, quae de sigillisSaxoniae Ducum dicuntur in dicto Chartario. g. Vlli. Eximius vir Georgius Paulus Honn in Meviscier

Te nigelli argumentis fateri necesse habet, incerta esse omnia, quae de ruta Saxonica alias praeferuntur. Ipse quoque commemorat, rutae figuram notam quidem esse inter omnes, eamque Pro tali venditari solere, rutarum autem genera dari quam plurima: has inter tamen reperiri nullam, quae accedere possit ad formam foliorum rutaceorum , e quibus haec serti rutacei parseonfecta sit. Dubitatio inde animum eius subit, haec ruta an non pro trifolio habenda potius sit, aut pro certo aliquo nymphaearum genere, cuiusmodi insignia Brenensia exhibere dicuntur , aut pro ducali aliqua corona aut regia, margaritis exornata, aut pro tractu aliquo eleuato aut trabe aliqua cancamerata s. IX.

38쪽

DR RVTA SAXONICA. SIS. IX. Vt breuius adhuc exponamus, quid nobis videatur, battheum esse a dextra ad sinistram lineis transuerosis Ballenstediensibus superinductum putamuS, quem vero ob ornatum a pictoribus atque sculptoribus additum, posterior aetaS pro serto rutaceo venditauit. Cui enim ignotum est, inter figuras honorarias dari varias species, vel striatas, dentatas, nubilosas, pinnataS, vndosas ct alias. Hae ab antiquitate quidem saepius suam habent originem, nihil vero obstat, quo minus dicamus, plures etiam esse, quae ex pictorum sculptorum. que arbitrio fuerunt compositae. Mouent me eo magis diuersae huius rutae quae dicuntur, figurae. Videamus enim castrenses nummos Ioannis Friderici, Electoris, belli Smalcaldici temporibus cusos, apud Luckium in sylloge numismatum recentiorum p. Iig. Plane diuersam videmus figuram ab ea, quae pingitur aliaS. Inspiciamus nummum Mauritii, circa eadem tempora, apud Luckium p. Iis, nouam atque inusitatam perspicimus figuram, quae nec rutae similis est, sed solum ornatum quendam arguit. Exemplum nobis praebent Landgrauiatus Alsatici, quae gerit Episcopus Argento.

ratensis, insignia, quae argenteum haltheum centinent in parmula rubea, cuius extremitares trifoliato orna.

mento seu reticulo terminantur. Figuram si penitius inspicias, a serto rutaceo Saxonum non differt, nisii quod ab utroque latere ornatus, cum Saxonicus saltim ab visa. ornatum si dicas, forsan non peccabis, quis enim vnquam rutam Alseticam dixit , cuius tamen figura a Saxonica diuersia non est. S. X.

Originem si petamus, vix est ut a Bernherdo, primo

39쪽

mo ex Astantis Saxoniae Duce, ducamus. Ille enim non solum Saxoniae ducatum possidebat, sed etiam principatum An haltinum, ut non necesse habuerit muttire insignia, nee etiam talem mutationem docent eiusdem insignia. Si coniecturae locus est , potius arbitramur, sub eiusdem filiis, Alberto atque Henrico, hune tractum superinductum fuisse Ballens ediensibus insigni. hus antiquis. Cum enim Senior Albertus, ut vulgo dieitur, adeptus ducatum Saxoniae, Iunior vero Henricus principatum An haltinum, factum fuisse videtur, ut, dum diuersae duae lineae ex una stirpe orirentur, ipsi Q. se distinguerent, ita quidem, ut retinerent utrique inis signia auita, Saxonica vero hisce tractum aliquem a dextra ad sinistram adderet. s. XI. Neque hoc ab antiquitate Germanica est alienum. Audiamus enim Cyriacum Spangenberg im Adel spie, Rei p. II. Lib. XII, Cap. XXX, p. gia. qui ita loquitur

pen gesteti. Ut taceam alias figuras auitis insignibus additas. Aliquot exempla balthei dextri, qualis Saxonicus est adiecti, demonstrat B. Spe nerus operis He.raldici p. gen. p. I, Cap. VIII. s. XII. Alia exempla alteratarum figurarum, ut pro baltheo simplici vel stria.tus vel cochleatus vel pinnatus adpareat, ex Menetrier veritable aridu Blason Cap. XIX, p. 33y. idem adducit g. 3o

40쪽

s. go, ut certe exempla huius rei plane non desint. Simile exemplum Guidonis, Flandriae Comitis, qui leonem suum Flandricum tali baltheo distinxit, videmus apud Oli uerium Vredum inter sigilla Comi. tum Flandriae p. m. o, atque vocantur alias scriptoribus Heraldicis discernicula, Gallis os bras res, nostris braxeichem

s. XII. Obstare quidem dictis videtur, quod primogeniti

alias integris insignibus uterentur, quibus postgeniti notas tales distinctivas adderent. Verum, praeterquam quod distinctiuas notas primogenitis quandoque consuetas, immo necessarias arguat B. Spenerus Operis Heraldici parte generali pr. I. Cap. II X. multa adhuc est controversia, quisnam ex filiis Bern hardi fuerit primogenitus, Albertus an Henricus Albertus Stadensis enim ad an. Iaii. ita loquitur: Dux Bernhaiam Beris neburg de mathelaria reuersus obiit, cuius iunior filius Albertus Ducatum, senior vero, Henricis Comitatum accepit.

Hunc sequitur ΚrantZius Saxoniae Lib. VII. Cap. XXXIII. Et si vel maxime Albertus fuisset primogenitus , frater tamen HenricuS retinebat terras auitas,&cum iis connata insignia. Albertus novam continuabat semiliam ex priori stirpe ductam, & cum illa insignia sua distinguebat. Ita enim dicit Spangen bergmutata fuisse insignia connata, siue aliqua illis adiecta,

hommen, si posteri nouas terras vel dominia adepti. s. XIV. Sylvester a Petra Sancta in tesseris suis gentilitiis in lapis cui proprium, omnes insignium figuras tum