M. Fabii Quintiliani Institutionum oratoriarum libri duodecim, summa diligentia ad fidem vetustissimorum codicum recogniti, ac restituti

861쪽

is , si quid irati dii reliquerunt , si quid infelicitas oblita,

manibus perdere cupiat. Detracta est initunae inuidia,ndo suo quoque iudicio poli amissum filium parum mia est. Lacrymas ipsas nouissime perdo, inanis domi libi- plangitur,derisus designator redit,refertur rogus. Inter: omnia non gemitus vllus matris , non lacrymae , n Oristus Putes appulsum ad littus aliquem esse piratam. Uni une illi animum ' si mala sua ideo non sentit, quia nouit,& haec boni caecitas habet, eruat aliquis oculos meos. tenebrae corporis affectibus non obstant. Estne haec r meaὶ est ne ille filius noster 3 Liceat dubitare , si fieri est,&sane vix iam dignoscendam speciem vetustas relis: sed attritae manus,& tumida vestigia vinculorum .' Mis longae captiuitatis macies , in se icta argumenta, coniunt. Miterum me, certus luctus est. Filium asnosco, rem non agnosco. Ergo quoniam de iure longior pu- est , A nobis festinandum: sint primae precum partes. ste uniuersi utriusque sexus patentes , dum matrem In quias filii rogo. Per matrimonium vetus, & per mutuam ritatem quae urique nostrum magno constat , adiicio, Commune pignus, per annos pariter actos, &beneficio plures, per meum in te obsequium, iam mei miselere, cu- Ales. Crede mihi, hoc quod patiori, carcere peius est,tiuitate erudelius. Mea ista poena est. Quod tibi ta*- , i mali feci' Quid offendie Cerie eso te non reliqui. Iam tum assectum inhvuc consumpsisti virum , Sc omnis pertos misericordia effluxi tulerit, sane filius noster meritolas dederit spiritum supplicio, ni Vide praeteriris loqua , quod postulauit Cicerostiam ab illo crudelissimo Si

tyranno , mors sit extrema malorum. Mod quidemi permissum non esset pernoctabantante Oitium carce- recto redimentes sepeliendi potestatem. Quid Z tani hoc Marcus Tullius, paties matre ue, Promeruit: inde saltem, quod sub Verre crudelitum fuit. Certa

filium redimam, nee mihi precium quaerendum est. eo manus.. N ihil moueris nunc, & debilitatem tuam ia- . Singulare a minis exemplum ostendinarrarique desiis,'epulturam filii maritus a te impetxare non potuit. Ua-ercule, si libet, de corpus in fluctus repelle. Aut fi parumbri loco videtur abiectum, iniice manum, & ne minus

862쪽

manum cadaueri impone , altera duc qua frequentissimum rotis iter est , & nigra limo via. Poterat miserum ociuitani vehiculum , &sanctissimum pedius ungulae rumpant quoniam deficeris oculis elisum caput & opplena ponderi- bus praecordia manibus tuis pertracta: si quidem audeas, , stis etiam lacera depribus. Litigamus, connitinius . in diu ei sumabimus. Nempe cum Viceri Horonia paria habebimus praeter. animum.Non sepelies et vide quaeso, vide ne dum litigas', arenam fluctus aggeret,inuciat humum misericors populus. Ob-nasrsi cuius clementia tumulum fecerit , effoder & cum talis sis mater claude indignari,&exclama, Magis amauit pati a. Cruces Reciduntur , percusses sepel ri carnifex non vetat.

ipsi piratae nihil amplius quam broiiciunt. M itei quan mhoc uomen profanari nefas est i si perseueiat esse lilii sui O-uerca , . ut hac crudelitate videatur digna, quae orbitatem suani non intelligit, si ultra hostium offectu mi , quae cisos flacie saepe tumularunt, ultra tyrandos , vltra latroites,' parum 4

habet non sepeli re nisi ali 0runt qu bii dicteta narcideriti l& tantum no u petitae fluitabili aqiua testinguitisn in , si dadeo non geogit filium I sed elsa sit , acullo infelici partu i gratum teri pondus exposuit: lic t im viec utile

cem eaeeitatis orbitate persoIuit' rameis , ' 68 1 mei ho i. quoque mala itiuatim doleam . ne eesse est. , omitem 'ari quamcqnxia erat, perdit opinionisi. Iam nimici mei timum phant, iam passim loquun ur, lisa exempli inulte bl si

culi decus virum redimi nolgit, nee filium sepeliti. Eh dem, iudices, visentio nemine on mortalium Luete ni minis sepulturae conuenit, quia haec 'una res est, cuiu sereni plum adorianes fertineat. Ideoque non nisi ab ultimo ricidio exigitur poena trans hominem: Eliam si qua iura quae obstent, si tamen angustus saltem detur accessiis, per quem intrare humanitas possit , vera clementiane contenta est. Sive omnis in defunctis sensus petit lcad 'periendam foeditatem subtrahendamque dolor P ου-riam, mortui viventium ea usti sepeliuntur : seu euis ad in- sextias sedes anima migrauit , unus hic luce viduis honos Ma suprema face lut vates ferunt petitam ulterioris ripae sta

tionem

863쪽

giem c*ntingunt, q'rae vera esse&cie domiser, Ae opto, ci- iturita aὸ filium. Certe rerum natura ut in generandis alen- ue hominibva quae necessaria erant, ex se ipsa prospexit. iam rursus opus suum resoluit, corpora nostra quam pris: na reducere ad principia festinat, ut desertis etiam locisca cadauer tracta imbribus teri a concrescit, aggerant pul- inventi, &liquefacta multa die membra paulatim hu- is b hit, etiam si nuIlus operit. At ipsa lonso tempore in ramosi de si .iunt. Nobis vero aduersus exanimes genuitn f dum miserationem , - quae c. nitationi nostrae subit,sed .am religronem Inde igRotis quoque corporibus transeun-m viatorum collatili sepultura,in Ie iniecta ab alienishuas acinus in d situm, cum laaec ita sint, sepultus est et filius us, i si in ei disset in matrem. Et haec, iudices. non ideo ego', ν rassetistu iura corrumpam , neque vobis praecipio, sed aer. οφ exprobxo. Lege in quidem istam 'quidni ho Irecam, .mφ'num miserrimo iuueni sit osiectum quod in calami

qudaimciza t ac so redines Nos neque omnibus peri 9sque M. Sibisscaecis scriptam esse legeni, & iuueni tu a Cot cessaaia recedendi caussas: Z cui rei semper ius satis aqca est, bonnm an iniim sui lic, o Citrerno non hoc esse de-reco eud Ilius, atque eo caussam dimittimus', ut non ut te cudus adolescens, nisi etia laudandus. Qiij autem dubiisti: scripti yolutitatem sequi conue uiat , 4s msbi videtur sttonzm tentare iocertumua ac re. Ideo p uciora aόKa, quod. ni ubis quoq; si ira pergitis)asseret quanda cauil-γuem illa sermonis ambiguitas: ac u i deri poterit omnem

864쪽

να M. FAs. Q INTILIA Ni actionem partis aduersae prima statim recitatione subuerit re. Nam lex cum dicit , Qui parentes in calamitate des

ruerit: rursusque eum dicit, an sepultus abiiciatur: non utique id significa , ut non liceat eum sepeliri, postquam prole eius est. QPre aut mihi quoque permi teste sic agere quomodo volo,aut quod magis veitram religionem decet iridi gnam sanctissimis auribus verborum captionem ex utraque

parte praecidite: & cum filium singularis exempli probauero. fortiter Gentite nullam unquam a maioribus nostiis poenam scriptam esse pietati. Atque in eo quod primum positerum, non ad hanc rem pertinerς legem, non diu versabor , nequet4 ubitatione, quam non ha het,asseram moram. Neque edim puto si aetas impedieti 'fantem,valetudo aegrum, resphiae ratum, dux militem, nihilominus' bitricia crudelitas mi accipiet rationem necessitatis eti& eum semel apparuelit 7 tere in eiusmodi caussis defensionem, potero plane esse securus nec timebo ne teneri videatur filius meus, si non potuit omnibus succurrere, dum in ipsa lege occupatus est. Pater alligatus est, mater eaeca estis unus v iquem ies , ima a locorum distantio, habet te in edici 'bitorem, Duc ad utrum mavis: ad utrunque hon potes , nisi Mnc conditionem

misero imponimus ut quicquiti fecerit, pr0h0endus sit. Stexierit , niater sepelirives Nisi Sema. e sp, pare . m Noagubito soth dubium, quinius in hic lege' in mi nux sorte i ut omnia inique ini eque copquitatisJ IJ id quoquemnius oeEisione verbi aliua pu tisi ase par φ Ihmi

non mereatur adiutorium nisi quN am si deser ere i n eas amitate,nihil ased putampsi qriunta misero discedere,duo simul sceler peti itimus illud, ut etiarii qui aderit, possiti inlune nihil praesi*re, si dem absolutus est hac lege qui secundum miserum steti Q quidem mc do non adi utores calamitosis parentibus filios, dimus, sed spectatores. Lehinc accidit illud usi grauius, quia cum rerum necessitas quotidienqs diuidat.si quae ni ion na parentes nos Θeprehendesit, quamuis exiguo diuitius spatio

impune opem non seret,nbn succerrer, ut bae saltem se rini ad fendat. Non reliqui, non abscessime qua pede quod aiunt, uno a parente discessi. solutus erit omni auxiliandin .esitate,quando vestra interpretatione, absentia, impietatis occaso

865쪽

PRO PATRE DECLA. VI. 73casio est Hoc voluisse legumlatorem putamus, ut natu Sex 'bi metipsis in rebus aduersis praesidium parenti labore at- se praestantia solueret, lucis usuram ubicunque, nisi forten sumus parentes nisi palam. 43id est ergo non deserere pem ferie, non deesse. Omnia haec enim eo spectant , ut aulo liberorum tuti sint parenti s Quod cum ita sit,iam ad lex ista pertinuit quam ad matrem. Duo unum Vocabais, videamus quo ire debuerit. Poteram quidem fortiter die. Pater iussi. Hoc nomen' omni lege maius est. Tribunosiueimus, eandidatos ferimus. tus nobis vitae necisque contum est. Si non fecerit quod iubeo, n qn deseram illum a Lulturam. Necesse habuit patere Npn deseruit, sed abdu-

is est. Crede,non contemptu tui venit in carcerem . sint sa-i ura parta, sedeat e laedit s inter duos iudex ' non com

s dedi, quod a miliam: Mod impensas', quod dum illi ae- ro, eastu sum. Non indulgentiae discrimen excutiam, dea iam lite coneessum est. Puerint quidem ista facienda, sed, tu meum reprimo.ἱnter duo, 'paretes caecus affectus est.

rsIehoepi: u adhuc integra es: ego iam alligatus sum. Tui in dorii Lesti labene de fictus in carcere.Tibi adhuc ii inius est Mit , furiani rogb Nenipe calamitas tua nata esti episto si hi eam. nisi te nuentem consolari fili ut volui Dinrocaei Si iterii trium exisset. Noli m Iraci si te gratia vinco,t fixor Hai filium, quam tu toga fres. S 1 quisqua figuratione

danain hac malorum conjitione iudicem ponat, fortuna' absit cuius tantaealamitas fuit. Abstulerat quidem ti-cuIos nimius asse cive,& de quinq; rerum sensib. pars una ibat,& tenebras etiam saIuis lumini b alternans continua. duxerat. Maius est tamen malum φ sic fletur Nam ut me- quem possit ablatas videndi voluptates,impeditos rerumis: tamen si non iniqui iudices sumus;nec ambitione miseli: qui mederi possint, resera non solum qua vincenda mihi, magis etiam qua consobanda est. Nam 'uando omne toratum corporis abest dolorq; membroru . qui totam cogi-anem in serapir, feliciter cessat: superest ut cruciet ni- ira ocium,& assidua quies,res si non sint necessitate iucun-Nam visus damnum sarciunt reliquae voluptates, Odor,

us,eactus,auditus: quibus tametsi deesse summa fatenda

E s est,

866쪽

M. FAB. INTILIAN rest, non est tamen maximae calamitaris loco numeranda prum plena felicitas. Domus certe propria, lectusque genialis, consentus propinquorum, sermo amicorum. ipsa quraro contingit honesta calamitas, & in quacunque fortuna beata libertas , tot voluptatevolatuere possunt unum des rem. Nam lucis desiderium si malis meis compares .aetiam delicatum est. Non enim aliquid rerum natura genitura spectaculo nostro nouum, ac non quicquid speciosi lina uia pulcherrimumque visuri sumus, vidimus Nempe quotidie nox oritur, & aequam temporu m portionem Mauoluitassis cu- ritas,&ex parte sui ipsa quodammodo caeca natura est. Cui alienis oculis uti licet augare, imperare, cuius mimiteriis os- leia non desunt non enim defuerunt . nisi se erigit, desinu et lsuae rationem reddit, miser no cst, praeseitim in tam δε citatis conscientia, animi viti omiseresE,Non debet diaere

qui pota qui potest gloria i. quanquam cuiuslibet& quacunq; deaussa hunc incursum passiet, te usesttamen malum mitia . 4 Non enim nauigatis, non legationen obitis, non frequenti peregrinatione variatis aspectus a non militatis vos, non so- lre i sis ratio deducit. Alioqui semper est istoria domum, Ino splurimum in loco. leuibus ossietis inixae. Tuum quidem E- fectum si bene nouit nulla magis caussa caecitate in doluisti, q iam quod ad redimendum maritum ire n possies. Hxedi C damitas erat, aest memus meam ulli quide caum a est quam tibi. audi tamen quam ciuilia in illiae stadis

seripserim. O fili. in quibus tumali reliquit I missa prisci

palis acmaxima dono deum concessi libellasande homini solum, sed ferarum voluerumques sibus fixa mageni pri num spolium Diti Melpisperdidi. teuem eo lamnci pium, Leiuis Romanus metees fissi& libertatu senex im &n tus ingenuus varatre opto. minimam in1, habitet τ'. fluetibus. luberni nos seriunt venti. no' stati odionsede doquies, sed quod malorum meorum maxilua porito caeta resseri sunt etia domini mei. Sed cito praeter undi est memori propter me uxori grauis, mihi propter silium. Transeo hi sutos hostium vulcus is immanium barbarorum feros tus, tantumq; mihi quotidie esse mutuandum. quantiun PMi captus,audere pirata potuisset. N.hil est desiderio suorum grauius.' timui ne quem ex meis viderem. Nital tempestate minacius, quotidie naufragium optaui. nam morte confite-

867쪽

PRO PATRE DECLA. VI. 7s,r, sutili inertia una caussa minus cupiebam, ne defunctum::rio sepeliret. Quam vestem relicta capi u Mutas, ni si qua

aeda non eratΘ quales epulf cibos lae prael G t. qui ipsi ia-o vivunt' Nam illa quidem sati ligna quis d xem, udum rcere , inundatam senu na nauiculam,&impositum nu- trabe irrequietum latus, reuinctis post tei gum manus, at atos tanquam esset qua fugeremus, pedes Solae io carcere lebrariuuabant S epe de auribus questus su quae sonum yellorum gemitumque caesorum,quamuis impex Sobrutae aiisacciperent, duta metus sui exempla. Miserum me fi- temperi orbo peristii Corripara perram mari,domum na- lectum carceii libertatem se uithti, desiderium oculon topius corporis damno. id iro longius ducit calamium nostratum misera crintentio Caeei etiam litigare Iune, captiui nec vivere Verimi haec etiamsinaeo uopo entur, multunxtamen ici alteram partem debuissent hae momenti quod 'plus mihi poterant prodesse quam t. i. Et labori incumbere oportet; ubi assectus promit- tr. in Sculinaura est, quae spem non habet./ Ego redimi es m Urusaoari non poteras ι'pias discunque ista cala-as, inemendabilis caecitasr non Ten edium accipere, non

uium potest. c Assed Hetscilicet lectulo inessieax seduli. - Maceepi epistolis meis iuuenitati ux nihil aliud quam a matresteuhse Qvia infestans est,' Meerius tantsi pa-t stiam iras enurndata est. si romvsisset. 3matrem cae habered hi &ppetem eaptiuum. Αὀileio quod tibi non etiam filii prauunmtat. o 'Assidero entin cibos mini re , Naa-rari porrigis .itilibet poterata x,Mentior, nisi umestu maeabinis eotu . tam dura conditio leven - , quod viuique in coti&Gesi .r. nemo alius: redemisset, furiis tantaso Ereto sic ago. tanquam haewntum filius p v me sicerit V quanquam in hoc litigatu quodammodo ipsa Excidii ii 'de quanquam id agas, ut merita tua iniu- Inca S quanquam nouum induisti rigoro,nonprobibeo C temmonium.Ad redemptionem me infitium ipsam

, cui sit: plangeres,eum moriem precareris, cum te omni ratam voluptate clamares, cum sepius gen Iere&eaptiui'm meam, quam caecitatessi tuam: Non erat illi serreumus, meo cor silice conererim, .ut haec pati posset aequo

O.. Tu filium prma I euulissibi non parcere potius qua' e, potius quam ipsem rescindete caeeitatem. Prose

868쪽

s M. FAB. Qv INTILIAM Ictus est,maritum tibi reddidit. O crimen grave. Si hoc an fecisset, videresint retineti non potuisti. Non dicam tibi, ha bet pietas impetum suum, necussu dominum nouit affectus: nec ille te potuit retinere ne fleres. Audi quod est verius, aliud

putauit.Non erat credibde obstare te redemptioni meae: interpretatus est maternum metum,& maris domui nostrae male experti periculum credidit, timens ne si tibi paruisset, ne mo non vos putasset colludere. Caeterum me poterat non redimere, cum tu clamares , Caeca sum, oculos desiderio viri

perdidi,solitudinem ferre non potam. Ita ille ad reὁemptionem meam excusatius prosectus esset, si me minus defeeranses Dubitatur an tua canssa fecerit & filium& virum habere non poteras reddidit tibi quem magis amabas. S iamia crymas, maritum reducem & incolumem accipe. Quid in-scerisὶ Quae tanta mutati est y quis hoc crederet 8 Quereris discessiile quem odisti , cum eum rediisse nolis quem diligis. 4Atqui si ut supra probauimus is p rentes in calamitate de- serit, qui opem non seri, & ut nunc ostendemus) optimus filius corpore suo adiutoria matri redemit, profecto opem tu

lit, id est, non deseruit. Nam si, ut ante dixi, nevestigio quidem labiisse amiseris licet, ne ipsorum qui dem caussa qui adia

Mantur, discedere fas erit, nec cibos saltem petere, aut alia sibus necessaria parate continget. Si vero dum adiuuatur pa

rens, nihil resert ubi sit ille qui adiuuat, quia praeseris ci exhibetur: quicquid tibi ego praestiir, ad autorem munera, id est, ad redemptorem meum trans serendum est. Nonis sedi, non consolatus sum, non ministraui, non tali, non deniquetqtus tibi redivi. Verum fatendum est, si desertam te puta , mea culpa est. Sed iam tempus est ista quae non excusata debent videri, verum pulchra atque magaifica, azimo maiore de seu ere,&cum iudiciuinaxatur exempli, tantem caussam suam intelligere. Hoc saltemnabebis miseriime fili, quod honoratis contingere funeribus solet, defunctus lavd lberis. Omnia licet huc reuocemus praeteritas, di ad c lnendas unius laudes uniuersorum vatum scriptorumque iniconsentiant, vincet tamen res ista mille linguas, ipsamque, is sit aliqua corpore uno, sicundiam materia superabit, Clamsi nihil dixero nisi quod obiecium est..Lucem libertatemq; patri filius reddidit, & quod ante inauditum est) magis me amauit quam vellem Ingressus est maria, in quibus iam mi nimum periculi tempestas habet : & quod inter ista difficit Iimum

869쪽

PRO PATRE DE OLA. VI. γνmum est, amore mei vicit etiam matrem suam. Tace nefa- a lingua, ergo tua ista laudas obtulit se captiuitati, quia iebat graue esse alligari, malis patris successit. Subit libensnaam,pietas etiam sceleribus gravem. Tu melius uxor, quae cturu retinebas. Comparate nunc. si quis patrem perho - es solus tulit, qui cum venientia in patrem tela excepisseti inplicitamen morte defunctus est. Vnum legimus, qui vica is pro patre non 'uidem piratis aut mari manus obtulerita ivbi redimi posset. Me miserum, dicendum est quod hoco admoneor exemplo, in honorem pietati s etiam damna epeliuntur. Hae e alii laudant, ego queror. Te quidem iu- ms, omnia secula loquentur, & admirabile exemplum te ei memoriae traditum, in ipsa astia sublimeta pennata vir . seret. Sed mihi ista laus tua care constat. Non erat satius tuis matris incumbere, dc in huius ministeriis deditum seta octa impendere: Z Soli tibi contigerat ut posses patrem rusareS non redimere. Me interim, ut coeperat, tabes len-:onsumere 'Me, quae debebat sola, sene mors redemisset: eum exadrinocolpus in fluctum esset abiectum, si conti et similis tempestas, quod aequius erat, tu me fili sepelin Fefelli e reii'genitus honestis animis gloriae amor: spes perpetuae laudis imposuit. Vbi virtus ubi pietasI Peristi, er, dem,leaudis. Non morienti pater assedi,non aegri ca- innos resede composui , non fatigatum latus mutaui. ilpiritum excepi Absens, extinctus, euersus, mortem tuam oen I: Ninio aegro vitieula laxauit, nemo manus ferro soras ad deeipiendos remisit cibos r Tantum catenarumna solatu es neglectus, dispectus Quidni vilis senis vi-us3 Interint ii atissima febrium deli uetia, non habuistim posteres. quomodote Vincula composuerant, iacuisti: rem, patrem,propinquos tantum cogitasti. Nunquid in-:eo mihi, quod isputo expirasse in carcere meo Nondum ri satisfactumest. Quoniam poenas a cadaueribus exigiS, i sisque a tempora. Mors ipsa fibi tui nauseagrum fecit, olfluctus volatatum corpus in timuit, tot illitum scopu-im spatiosis tractum arenta nunquam tamen infelicius, vri cum venit in terram. O quam grave est mori r quantoi us. quod ego vivo lupeistes filii meis Uiuo omnibus diis inibusque , sed ante omines mihi Minu sus. &infe-

MVxoris quoque pictat sim perdo. In iuncte filii dium fecit. Video haec telum naturae bona, quae filio - abstuli.

870쪽

abstuli. Omnis me aetas mei achnonet Iuchus : senecti's. quam non peruenit: misera pueritia , quam nunc transivadolescentia, in qua parit t. upersum, ut si feli Assime rogum meum videam, & edaces circa corpus mas. Si hoc non contigerit nigrum cadaues, Sciam ignotis spectaculum. Inter haec mala, credetis pure dixero, Ue lem oculos non habere. Quid nunc hi, huι Ad re uxor preces conuei tam irritas, male icuta tab8 T v yeis p e ge, &bono tuo utere et selicem te, quod in hac fortuna maiorasceris. Ad hos confugiendumest. Per communes casus, percalamitatem meam, humanae calamitatis exemplat, : ita vos coniuges vestrae ament, non sic d siderent, ita hoemi, talis meae ultimum e ce inplum sit, ita vobis hab re tam msilios non necesse sit, mileiemini. Si vic*riuin ccipi Ps me

proiicite. Non inis diosar preces sunt, ri: hilominus peio. Non laeta secitentiam vestram sequetur grapulatxo non a b Iltempla deducar, sed ad sepulara Etiam cum vicero flendum est. Si vero vincimu , ibo in littus miser i planctibus au si abigam, a attae corpori filii mei veluti tumulum imponam. Iacebimus duo insepulta cadgyera, me feri , 'Nixiam , aut circa singulorum domus δd genua praetexe 'ipsi umibo t&Ie- acepto iam miseris more supple non ci. Os mam, non si rem: mendicabo terram, & collatas mis ran Ummani bas: aut squod certe licet θ Mium inmar pro eram. crudeles aquae, & ventiniale secu di, rediis vobis vestrum beneficium .Ferte quo libet, licet ad barb ros,licet ad hostes, licet ad piratas. Fortasse aliquis iubebit sepeliri, certe quo sciamὶ nemo prohibebita

TORMENTA PAUPERIS.

DECLAM. VII., . . . l