장음표시 사용
11쪽
in inter in o considerarii per arum nimirum , I actionum; seu ut alii τι.--; θ malunt, a internam, & te Nams atque hinc arrepta occasio-Hisiab fit ne, Ulpianum insimulant adaequatam justitiae definitionem non querela adrir- extradidisse; imo eam, quae prorsus ad jurisprudentiam non Ρι GPionum. pertinet, cum legibus & scientia ac doctrina juris obtineri nequeat ;b) vel, ut est Pufendorsi sermo: c) pater e desinitionem justitiae, Aurisconsultis Romanis familiarem, qua eam dicunt constantem & perpetuam voluntatem suum cuique tribuendi ,sp ctare ad justitiam personarum, non actionum. id quod satis inconveniens videtur, cum jurisprudentia maxime circa jusitiam actionum sit occupata;justitiae personarum nonnis obiter, paucis ira materiis rationem habeat.
E Itor eo dia Haec distinctio a Stoicis primum excogitata est, qui nove-vo extrinc, re virtutes politici viri secernere a ceterorum virtutibus; asse- Π SQ MV-no namque quod virtutes civiles ἐν iae ιοπαθεία τῖ ἀλογου Mι-
-r. πραεεις, in mediocritate affectuum i us irrationalis partis anime Atiesunt, sequendo sectando rationem decori in rebus agendis,d verumtamen siquidem Philandorfius ad Thomam Hobbium Provocat, operae pretium erit distinctionis theoriam ex Hob-
' g. IV. Exponitur & injustum, ait ille e) justitia Se injustria aequivoca juxta Hobbi' verba sunt, & aliud significant, quum acti 'nilnis, aliud eum perri, 'tribuantur. Nimirum quando justum actionibus tribuitur, harizais timis id significare docet, quod jure Delum; asseritque, ideo tunc quisis j iis, - iacit insentem diei: inynsum vero, quod injuria; & tunc qui Muriae des- fecit, intem appellari. Quando autem de personis eadem ver ως 'ρ'M M usurpantur; justum esse significat, iuste faciendo delectari, ju
12쪽
stitiae studere, vel conari facere in omni re id,quod justum est rat esse missum est negligere justitiam, vel eam non pacto suo, sed praesenti commodo meti furandam existimare; ita ut alia sit animi instituti, sive hominis; alia unius actionis vel omissionis justitia. Totidem pene verbis haec habet etiam Pulandornfius, a) qui, cohaerenter ad hanc sententiam, legalem justitia navo i rectum applicationem actionum adpersonas, eidemque Omniano adstipulantur Immanuel weberus, Gottileb Samuel Treuerus, Ioannes Barbeyracius, Everardus Otto b) & praeter hos
Christianus Thomasius M Ioannes Gottileb Heineccius, d &
Neque ula quaque his adversantur alii Interpretes, qui sumenui, quanquam justitiam internam ad finem jurisprudentiae perti- ροι μετουρημnere velint; fatentur tamen eam in eXterna C Vlum obedien tris,u D re
tia acquiescere, seu, ut vocant, in legali jusitis; siquidem per pretes praedia inedia sua habitualem, internam nempe, obtinere non potest.e ctis opponon Moventur illi, quod in jure justinianeo non virtutum tantum in quarumvis semina passim spargantur, sed etiam fructus; lege enimCornelia mansuetudo,legeJulia temperantia,fortitudo item,& veracitas aliis legibus exiguntur; η Quam ob rem etsi judices eliternam tantum hominum obedientiam cogant; fieri tamen putant, Legumlatores in rogandis legibus justitiam quoque . internam,Camque cum universalem, tum particularem in Rempublicam introducere summopere studuisse porro cum idem, qui legislatorisfinis fuit, jurisprudentiae sit; explicat etenim, ut asserunt, S applicat Jurisprudentia leges,quas LegumlatoreS rogavere, sponte sua fluit , & interuam justitiam ad finem civiliss ientiae referri.
13쪽
' S. VI. Diluuntur dis sed posteaquam agnoverunt isti Interpretes acquiescere sentientium Jurisprudentiam in externa civium obedientia, frustra ad ejus-Dοήomm G dem finem internam justitiam revocare allaborant; & tametsi Legumlatores suis legibus internam justitiam intendant; non idem tamen respicere legum disciplinam vel inde patet, quia neque mediis instructa est ad eam i consequendam. Quod vero alicubi in jure videatur internae justitiae ratio haberi, senseratiam Pulandorsius, & iccirco monuerat, obiter tantum, paucisque in materiis id fieri. Memini quidem praeter alios veteres, . perhibere Hieroclem, a) ad probitatem deducere virtutes illas, quae civiles existunt, & quas exercere per publica jussa homines excitantur; & Gellio b) placuisse, sine ulla attre elatione, sola mente atque animo ut furtum fiat annitente, furtum committi; idque, Henrico Stephano O recte conjectante, ex quorundam JCrum verbis collegisse videri. Verum haec justitiae divisio recentioris scholae communi placito recepta est ι d) eique favet Cum reliquis Stoicis e) potius quam adversetur Hierocles; &Praeterea nihil mirandum subit, si utramque justitiae speciem sor-- te Confundentes veteres alii, eundem effectum utrique attribuere. Illis autem JCrum placitis, quae Gellius secutus fuerat, ma-. nisestis legibus derogatum est. f Et majorum instituta, qui, ut Paterculus ait, facta ad consilia dirigebant, jam Catonis aetate exolevere ; quippe illi neminem plecti, qui male facere voluit, aequum visum sit, nisi quod factum voluit, etiam fecerit. g) De mum nequa philosophorum oratione motus aliquis, ob animi cogitata, quae nullum effectum sortita sunt, poenas infligeret,
legis vi munitum est illud Vlpiani: cogitationis lanam nemo latitur. h
i, I ssi de Potai. consentiunt canon. cap. cogitationis de poenit disti.
14쪽
Uerumtamen consilium uniuscujusque non factum punien' Potitas I J. dum esse docet Paullus, a) et in maleficiis voluntatem *ectari adleg deSiear. non exitum, eademque severitate voluntatem sceleris, qua eme- t. quisquis elum puniri jura voluisse scribunt Imperatores. h At nihilo- Ν Ρι minus longius abe1t, ac dici possit jurasprudentiam internam stamnstitiam exigere; & de assumto crimine, actuque aliquo inchoato loquuntur adductae leges, magisque evincunt, non solum Consummatum, sed & inchoatum scelus, non modo perfectum, sed S conatum crimen esse, quam cogitationes puniri. c) Aliter etenim leges , aliter philo phi tollant astutias: leges quatenus manu tener possunt. Hosophi quatenus ratione cintriglentia: d & quo alias colore, qui numquam rem alienam invito domino Contremuit, numquam alienam Inatremfamilias corrupit; tametsi ejus mentis sit, ut occasione data, id commissurus sit, furem non esse, vel adulterum dixisset Tryphoninus. e Quamquam ergo princeps civitatis nomothesia sua velit probos cives eiicere ; solas tamen civium amones, non attenta mentis aequit te vel nequitia lex respicit, eaque iccirco Papiniano dicitur coercitio delictorum, quaesponte, vel ignorantia contrahuntur.s
f. VIII. Quum igitur huiusmodi Interpretum vestigia secutus Ul- EHorna ,s
planum defendere nequeam, contraham vela, novumque peri- tia non es finisculum ipse faciam. Jus, cujus justitia objectum dicitur, est ars in sequi &boni, g) seu divinarum & humanarum rerum notitia,etusti injustique scientia,h haec ars non moderatur civium amo nes; id enim praestant leges; i) sed quid jure vel injuria actum sit, fieri ve possit considerat, h) ut definitiones declarant. Frm
15쪽
dira ergo externam justitiam, seu rectam applicationem actionuin ad personas jurisprudentiae objectum Constituere Pufendorfius, aliique Ulpiani obtrectator , quum is legum tinis sit, & ars juris duntaxat consideret, quousque illa actionum applicatio legi-'bus conformetur, vel eisdem obsistat. Profecto si diligentius inspexissent Ulpianum, satis caussam suam defendebat per inscriptiones, quas illis legibus a) reliquit Justinianus: Ulpiantis libro primo Institutιovum: Ulpianus libro primo Regularum; qui institutionum & regularum libri ad eum ordinem referuntur, quo Jus civile in artem redigere JCti veteres satagebant, b) at- que adeo ad JCtum immediate, non ad civem pertinent.
Dditis Sed etsi nihil amplius nobis negotii reliquum sit cum Inter plaritum de pretibus, quod ad externam justitiam attinet; supersunt tamen, sitio deo, qui contendunt, justitiam deam potius, quam internam animice sessuru'-Jurisprudentiae objectum a Ulpiano constitutum fuis se. hinc oportet, ut pro instituti ratione, anteaquam detegam quid sentiam, de hac etiam opinione diligentissima cognitio instituatur.
Gusdem Oee Huic opinioni occasionem testo wilhelmo van der Mue-D' ' Ien, c) cujus patroni praesertim sunt Franciscus Hotomanus, ' - &Hermannus Uultejus, praebuit ille Ulpiani sermo: Constans snpetua voluntas; quo deterriti, quasi excederet humanam imbecillitatem, ad haec delapsi sunt. Nec neglexere, quin undiaque conquisitis rationibus hanc interpretationem fulcirent. Paranim esse arbitrantur, posteaquam veteres de justitia ita disputarunt, ut Unam Virtutem humanam Constituerint, alteram deam,
iovisque filiam fecerint, de justitia dea definitionem accipi, qua, jurisprudentiae praesit, cujus ea propter sacerdotes esse glorianis tur JCti. d) Ad haec, quum humana virtus sit obtemperatio scriptis legibus, institutisque populorum; praecedat autem leges,
quae heic definitur justitia, quod ab ea jus, seu leges denomi
16쪽
nentur, o non erit humana virtus, quae a legibus oritur, sed divina justitia, legibus prior, cui definitio , ut asserunt, accom- .
Descriptionem iustitiae deae, petere iubet Hotomanus Auctores ei apud Hesiodum, Gellium , Demosthenem, et Senecam. At se Hus ad uia mallem cumprimis probasset humanam virtutem a divina illa in , γ' Grca diversam habitam fuisse. Equidem novi nonnullos Stoicorum, quos Seneca exagitat & reprobat, b) tantum justitiae attribuisse, Ut eam rem animatam, non minus alioquin ac ceteras virtutes fuisse crediderint; sed quod vel ipsi, vel antiquus aliquis, vel vates quidem, justitiam cleam ab humana virtute diversam fecerit, ingenue fateor, ignoro, & avide docerer. Examinabo propterea, etsi fortasse prolixius, ac oporteat, quaecunque Hot manus allegat. Id autem aequi bonique consulent quotquot
mecum has sordes & fabulas in rebus gravissimis fastidiunt. q. XII. Haec habet Aschraeus vates praestantissimus Hesiodus: e Hsua
quae pro viribus, paulo aliter ac Ferrarius Montanus,dὶ aliique
Iustitia at virgo Iovis est de semine nata, Praeclara & veneranda diis, habitantibus astra. Quam modo quis violet, justi vel nomine laedat, Pergit adire patrem Saturnium, & assidet illi, ,
Incusatque animos hominum, queriturque nocentes; Expiet ut populus regum Gelicia reorum,
17쪽
XIII. 'istast II, Satam itaqΠe iustitiam de Iove canit Hesiodus; sed deanes δε , Ο - sit, vel humana virtus; aut rectius: an inter humanam virtutem,mertitur in m-& justitiam deam, aliquid intercedat, non explicat. Quod si tomotu- ' forte conj celat Hotomanus ob ea, quae Poeta praemiserat: ternempe decies mille in terra esse Jovis deos , quos inter just tiam numerare videtur, reponam jam manifestum esse, hane deam justitiam prorsus ab humana virtute non differre; quum hanc ipsam cum hominibus communicatam paulo infra testetur. a
f. XIV. Confirmiis Ad quoniam Hotomano teste de huiusmodi justitia
iri j, fio tam accipienda est definitio, quae leges praecedat, qualem deam esse ejusdem Deo. Censet, b haec justitia, quam Hesiodus describit, non erit illa, quae jurisprudentiam deceat, cum eandem legibus esse posteriorem. declaret. Est enim hic auctor c) Iovem a Themida sorore horas, eunomiam, justitiam, quam ille Δ 1ν vocat, & ir nem filias suscepisse. Quam ob rem, si justitia dea legibus amterior est, haec Min, quae leges consequitur, justitia dea non erit. q. XV. Sumghii σῖ- Quod si adhuc velit Hotomanus contendere, & eo cons. Nio de Iibem gere , ut dicat, negari saltem non posse, aliam esse Themin ab . virtute,& hinet definitionem de themido esse intellia Λως ' gen tim, per me licet , S commilitonem dabo eximium Ant cessorem, Carolum Salvamium, d) cui etiam persuasum fuit Ulpianum ad themidem respexisse, quam Graecia praesertim de- Venerabatur, & deam esse habitam, niter cestra amplissimum est Festi testimonium. Themin, inquit ille, deam putabant esse,quae Fraeciperet hominibus id fetere, quos fas esset, eamque id esse exi-
q. XVI. Uutatur ex otiosum esset inquirere, sine alia Themis ab justitia, ut
'q' Hesiodus vult, vel eadem potius, ut Eustathio placuic Disqui-
18쪽
rant id veteres, iique, quibus aniles fabulae arrident. Mihi, cui cum Interpretibus Juris Civilis Romani sermo est, alia via, praesertim ob Festi audioritatem, incedendum esse judico, & ostendendum neque ad Themin, neque ad Iustitiam, si deas mavis, respicere potuisse Ulpianum tum, qui tametsi Tyrius, Syrophoenix; a) non autem patria Romanus esset, debebat tamen Romae se Quiritium institutis, S moribus accommodare, Praecipue in juris civilis romani tractatione. f. XUII. . Quum ergo legibus & moribus Romanae Reipublicae, a Nu-' vi πραε ma Pompilio sancitis, diu ad posteritatem propagatis, Justitiaci I i
Themis, & Naemesis secratae non fuerint, neque eis templa dvola ; b) conststutumque esset, & sedilium curae commissum, ut eo imanimadverterent c) ne separatim aliquis haberet de S, neVe no- mari
vos; sed ne advesas, nisi publice adscitos, privatim coleret, d qua ratione olim obstitit Tiberio Senatus, & auctor fuit, ne CHRIsTUM inter deos reciperet, credibile non est, in legum Contemptum usque adeo huiusmodi pietatem confovisse ULPianum. e
At quoniam occurrit non raro in Romana Historia, novas in dem n deinde deorum religiones inductas fuisse. Sic Mens, Virtus, vis religio's . Honos, Opis, Salus, Concordia, Libertas, Uictoria sacraue sunt; f S Pietatis AEdem, longe post Numae tempora M. Acilius Gla'
hrio dedicavit; g) induci posset suspicio, Themidis & justitiae
cultum postea publica auctoritate susceptum fuisse; praeserti' quia a Tiberii tempore justitia in numis occurrit; & mihi, pro innata benignitate, qua studia mea fovet vir antiquitatum peritissimus, Reverendissi P. Carolus Granellus , Mediolanensis, QS. J. Sac. Caes. Majest. Amaliae Augustae a confessionibus, in ejusdem selectissimo cimelio vidisse contigit , & deinceps adhuc in
19쪽
nonnullorum Imperatorum nummis. Nihilominus ad justitiam quod attinet , fretus etiam auctoritate eruditissimi JCti, Coii- stantii Landi, a) dicam mihi inter legendum nusquam occurrit: se vestigium, unde Romanos justitiae templum dedicasse conjectare potuerim; adeo ut Tiberius, ceterique Imperatores pro ea, quae ipsis competebat, libertate hujusmodi nummum, privatae religionis ergo, vel, quod verius est, in animi ostentationem arcano consilio, feriisse videantur. Profecto de Themide,quod resciam, nec nummi extant, neque Cultus cujuspiam apud Romanos memoria. Quam ob rem fatendum est, Festum, qui Themin deam creditam fuisse perhibuit, ad Graecos respexisse, cujus Propterea templum duntaxat ad Cephisum Boeotiae
Resis eis Hia Sed ne qua demum remaneat dubitatio, atque ut ad propo- i uirtutes stum meus sermo revertatur, in μυΘολοἰας rationes inquirens, consecro-- ostentam, cur animi virtutes sacratae, & deae habitae sint; ne quis 2 . .' - posthac mjure explicando virtutem humanam a dea secernem ' di occasionem arripiat. Quoniam itaque virtutum vis tanta est, ut sine Deo regi non possit, deorum nomen obtinuerunt; praesertim quia ratio veritas, & lex, quae est recti perceptio, pravi que depulsio, eadem in diis ab antiquitate credita sit, quae in ge- nere humano, atque reputatum, ab his prudentiam quoque Smentem cum hominibus communicatam, ad homines pervenisse; qua propter fides, virtus, concordia tanquam a superis ad homines derivatae consecratae olim,& publice aedicatae ruere. b
Illustrat. Quare mirum non est, si a diis ortas virtutes perhibeant, nonnussis ναμ &-dis, aeque ac in hominibus easdem veteres agnoscant. Hac μ βμαρρο β' ipsa ratione Dioni Chrysostomo c), νομος ο τῶ Διος υἰος lex jovi Alia dicitur, Quoque ου μονον συμic es τοῖς Θνητῶς, αὐα Me τοῖς Θεοῖς, non selum conducit mortalibus, ver um etiam diis; subdit
h) Cic. de Nat. Deor. lib. II cap. XXXI. & XXXIII. & alibi passim. G in Orati de Lege cons Cicer. de legib. lib. I. cap. VI. di seq.
20쪽
dem legem immotam tu sit, nihilque sempiternum hane tran
greditur & denique concludit, οθεν, αμαι, - βασιλευς εἰκοτως ἡ-ραπτων, - Θεων κεκλητοι , unde, puto regina merito hominum , atque deorum vocuta est. Ac quidem de iustitia speciatim& expresse Chrysippus quoque praeter Hesiodum testatur. οὐ
est aliud justitiae principium, alia origo, quam a Bue s communi natura promanans. idem repetit Tullius, etsi paulo obscurius, cum prudentiam & mentem a diis ad homines pervenisse autumat; b nam Zenoni, ex cujus placitis differebat eo loco Cicero, persiuasum erat, Prudentiam dum suum cuique tribuit, esse justitiam; dum res eligit temperantiam; dum tolerat fortitudinem. c) Festus ipse, quem mox supra retuli, d) hoc ipsumtestari mihi videtur; & ita mallem Hesiodum intelligere, nisi so te cuipiam Procli e interpretatio magis arrideret. g. XXI. Deveniendum nunc ad alterum locum, qui adducitur, ubi Loetis A. GAZa Chrysippus, idem quem paulo ante laudavimus, justitiae apud A. non in eis Gellium D imaginem facit, qualem apprime in Tiberii num- Ferentiammis expressam reperimus g) forma, nempe, atque filo virgina issimo iii aspectu vehementi, atque formidabili: luminibus Oculorum ιὰ,--ω, acribus: neque humilis, neque atrocis ; sed reverendae cujus- namdam tristitiae dignitate; aliter ac Pausanias, qui eandem formosa depingit facie, obstricto collo injuriam continentem, S fusta acriter ferientem. Sed quicquid horum sit, si Gellio fides adhibenda est, hujusmodi προσπιτα ει exhibet Chrysippus,qua- Iem oporteat esse judicem, qui justitiae antistes est. Hinc qua ratione ad justitiam deam probandam ab humana virtute dive iam haec conserant, nullus assequi possum.
M Apud Plutarchum in lib. de stoicorum Repugnantiis. ha de Nat. Deor lib. II. cap. XXXI. Q Teste Plutarch in lib. de Viri.& Μor. δ) Supra S. XV.m Proel. in Schol. ad. d. Hesiodi locum D Noct. Απ1e. lib. XVI. cap. VI. . g ton. August. ia Diuos. Dialog. u. p. m. 4 .