장음표시 사용
31쪽
confirmatur, excusaturque Molius.
XLIII. Rὸii ua deflaL Porro quod ad ipsam verborum significationem attinet, tionis verba notum est, quot argumentis divinus Plato, a) & Rodulphus Agri- expendere is eam Simonidis definitionem exagitent, qua, justum esse, si dixerat, veritatem dicere unicuique reddere,quod suum est. Cur ergo Ulpianus, nihil Platonem veritus, haec definitionis verba mordicus retinuit , quin everti posse dubitaverit Profecto quum longe celebrior esset Plato, ac Ulpianum latuisse credi possit, non abs re erit, si etiam in hujusce fata rationes inquiram, unde novum fors eruam meae explicationis argumentum.
f. XLIV. 'mplieantiar, Mihi videtur consuluisse sibi, suaeque definitioni Icium
o MM' 'ν per ea verba , quae studiose praemiserat: constans, videlicet, εο ς ρ ς μ ' perpetua voluntas, quibus cum satis intelligeretur quomodo Hequem ad modum suum cuique reddendum esset, nihil imminebat periculi evertendae definitionis. Atque si res ita se habet. nae frustra laboravit Gerardus Noodtius c) in exponendo quemadmodum suum cuique tribuendum sit, notatus propterea a waechilero, d) inclementius licet; nam genuina definitioni significatione non attacta, utique exponendum erat το suum cuiaque tribuendi, quod & Plato fecit prolixius,Simonidis definitionem evertendo, nec iccirco temere reprehendendus.
Ceterum si Noodtium jure notare voluisset mechtlerus, Ared tui meri. advertendum ipsi erat, quod quum Ulpiano sermo esset de hinto notari po- iusmodi animi affectione, quae suum cuique cum ratione &ju. νμisset, o q*' ta legos reddere expeteret, cedebant, suaque mole ruebant primi. - Platonis argumenta , quae validissima adversus Simonidem instruxerat. Hinc demirari satis nequeo quosdam Interpretes,e qui contendunt a Simonide definitionem suam desumpsisse Ulpianum, cujus propterea defendendae gratia, adversus Platonem.& Agricolam, reuussus, ut Opinor, enituntur.
. a Plato lib. I. de Repub b) lib. I. de Invent. Dialect. . - O Probabit. Jur. Civit. lib. III. cap. II. 'd in not. ibidem. - οὐ Iaz. Concenat Epit. Oeconom. Art. Iar. civit. lib. L eap. I.
32쪽
Injuriosior autem plus aequo est Interpretibus idem mclid metitistri Ierus, quando ait, a) vulgo credi definitionem hanc a Stoicis persingituri petitam esse , & inter hos a Simonide. hin Medius fidius ne- o Ginitidi Rmo, nisi plane hospes in rei litterariae notitia talia credere tuisset. Constat enim Simonidem hunc Platone vetustiorem extitisse, quod & ipse Plato satis indicat. c) Zeno Citiejus,qui Stoicorum familiam duxit, post Platonem d) floruit. e Rio- modo igitur inter Stoicos a Simonide vulgo credi potest definitionem sumpsisse Ulpianum p Ceterum acutissime vidit Conistius f propriam JCrum esse hanc definitionem, nullainque, tametsi apud Platonem, Aristotelem, di Ciceronem pilares eX- . tent, huic usque similem reperiri. . ,
Nihil reliquum desiderandum esset, si cujuspiam veteris In- De uisnuis-terpretis auctoritate nostram Ulpianeae definitionis explicatio- telinus et finem firmare possemus. Utinam integra superesset nobis Theo etium ex phili graeca Institutionum paraphrasis, neque hunc apprime ti tutum de justitia, & jure amisissemust Nullus sane dubitarem, ri ροῖ tis. quin hujus loci explanationem, frustra hucusque tentatam, jam ri ere. repra pridem ex illo animadvertissent nostri Interpretes. Hujus rei Milo. indicium mihi faciunt auctores Βασι αδν,ex quibus locum hunc
in illa Theophili paraphrasi supplevit Viglius Zuichemus; &hinc conjicio Graecos Antecessores hanc interpretationem non latuisse. Illi itaque, g sermonis vim & proprietatem attigere, licet Ulpiani exemplo, claritatis ergo, voluntati adjectiva affixe-xint. Δίκωοσμη εςὶ ι Δηροὶ mi L1νεκὴς βουλησις, &αςω το ακει ἀλα- νεμουσα. DiXere βουλησιν proprio Stoicorum vocabulo, o affectio, de qua dicebamus, innuitur, h) non ut GloL
M in not. ad Noodi. Probabit. Iur. Civit. lib. III. cap. II.b Quem refert Plato lib. I. de Repub. in pr. e) eit. lib. I. de Repub. in prid) Plato nascitur ann. I. Gympiad. LXXXVIII. moritur ann. I. Olymp.CVIII. post Diogen. DionysPetaV. Rationar. Temp P. I. Itb III. cap. XIII. H Zeno obiit Olympiade CXXIX. vixit annis XCIIX. post Lucian. do Longinae v. & Laert. Stantejus P. VII. Doctr. Stoici P. I. cap. VI, f in not. adiit. Instit. de Iustit. & Iurig) in lib. I. Basilic. tit. I. cap. X. -
33쪽
is, quas Marcilius laudat, interpretantur. Nam quum προα idem sit, ac propositum, quis propositum dicet constans &Perpetuum, cum illae qualitates a virtute demum proficiscantur p Plus operis es in eo, scribit Seneca, aὶ ut proposita cu- solus, quam ut honesta proponas. Haec si perpendisset Hub rus, b) numquam asseruisset, voluntatem in ea definitione se su populari accipiendam pro consilio & proposito. Papael hae
Censurae am- Quae quum ita sint, desinant, amabo, Interpretes, definiti rem ια- nes, quas Aristoteles vocat c) υπωβα-ντας transilientes, JCtis W c se adscribere; dὶ & contendere, Ulpiano justitiam esse electivum v habitum, e seu, ut Peripatetici tradunt, habitum voluntatis; fὶ subjectum, videlicet, pro qualitate, voluntatem pro virtute in voluntate positam: aut etiam asserere, voluntatem dixisse sorte adhibito enectu pro causia; quia nempe justitia voluntatem se cit constantem & perpetuam in reddendo cuique suum, frequenti ICrum phrasi, g rem plerumque ab essectu definientium, quem ad modum liquet in usucapione. h In hunc sermem dum illam iustitiae definitionem explicant plerique; ut sane nisi illius explicationem eruisse confiderem, jurarem mihi non i quere, potius quam talia proferrem. Est enim definitio ἀποδώσου, i) responsio ad quaestionem quid sit res. aliud autem est res, aliud quod ab ea fit, vel illi inhaeret. quo igitur fundamento subjectum pro qualitate, ectectum pro cavsia Ulpianum intes
not. ad Instit. ibidem. Ο Theodor. Μ eil. in not. Francisc. Baldum. in eommentar. ad Instit. Ioc cit. Philip. JMelanchthon. Philosopla. Moria. Epit. cap. quae sunt caussae vindiris p P. m. m.
34쪽
Ssquidem itaque definitionis naturae repugnat, ut res ab eL UDevis unctu definiatur, liceat mihi usucapionem investigare, quam per . α effectum definiri asserebat Ianus a Costa. Usucapionem Modestinus a) vocat adjectionem, vel, ut apud Ulpianum legitur, b) υ re Tyciis. adeptionem dominii per continuationem possessionis temporis rum euiacis r lege definiti. Usucapio intelligi nequit, nisi tempora praecu rerint: dum praecurrunt, usus est, non usucapio. elapso demum tempore est usucapio, dominii nimirum adeptio, leu adjectio. Non itaque usucapio dominium adjicit, sed usus non interem' plus dat dominii adjectionem, quam usucapionem voeant. Nulla ergo usucapionis est ab effectu facta definitio; & hinc Krum morem, definiendi res per effectus, asserit, non vero probat Ianus a Costa. f. L.
Nescio an ipsemet hujusce interpretationis vitium agno- γm a ci verit; ea namque statim relicta, tandem insinuare pergit posse po-aim etiam definitionem ex Stoicorum placitis explicari, qui nemi- - ς τὰς nem volebant juste agere, nisi qui ita ageret, ut aliter non posset. At sive id de operatione intelligat Janus a Costa, quae semper virtuti conveniat, sive de intentione, nihil affert, quo rapianea definitio illustrari possit. Si enim ponamus de operatione loqui voluisse Ulpianum, quae seniper jussa esse debeat εlicet non eam inficias, Stoicos credidisse , eum demum sapie tem, seu Consummatae, ut ajebant, sapientiae virum esse, qui omnia recte faceret; id tamen constantis perpetuaeque Volun talis significatione exprimi non potest : sn autem de intenti ne juste agendi accipienda est definitio; ita ut bona intentio injustae operationi praeseratur, quem ad modum alibi idem UbPianus c) opinionem praetulit veritati, amplius deliberandum censeo, & nonnihil vereor, ne JCtum excusemus. g. LI. Hanc ipsam sententiam, ni fallor, magno apparatu suadere Nudiis re voluit Gerardus Nooditus, d) jactans, multos serio, paucos bene μ noratui
35쪽
usque adhit c definitionem illam explicasse. , Utinam ipse sautem doctissimus vir illius illustrationis laudem demeruisset;
adeo ut abstinere possem, eadem censura, qua alios notavit Interpretes , exindem perstri ere t Hic itaque etsi fateatur opi. nionem hanC esse Peripateticorum, conatur tamen Ciceroni auctoritate ostendere, verbis tenus ab ea Stoicos discrepare, &cum ii s Ulpianum, r* alioquin congruere; atque in hoc totam definitionis ἱllustrationem collocati Mihi non libet inquirere, concilietne Stoicos in hac sententia, de qua agimus, cum Peripateticis cicero, nec ne. id viderint alii, vel me tacente, qui Tullium adice non gravabuntur. Dicam dμntaxat, non esse JCti, cujus justitiam definiens Ulpianus considerabat, agere, ut injusta actio cum intentione justa compensetur. Quod si arripere vest Noodi ius hanc definitionem , eandemque ad civium justitiam referre, nedum in Interpretum errorem, jam s lis explosum relabetur, circa Iurisprudentiae objectum Rameniadum ; sed nec idoneum dabit Ulpiani vindicem adversus Hob bium, Pulandorfium, alicisque. ι ' g. LILr, Hanc vero fuisse Nooditi opinionem Waechtlerus annotat in 'bil ei tor non vidit; a) quapropter ingenue assirmavit ium semquod ad -- tentiam exposuisse, quam, quid sentiat, liquere possit. Videν rium. consim mus num clarissima ut Θ Concludit Noodilus Uleiano justitiam μοδε- η uuidem habitum, sed voluntatis sive animi. addit hoμ
tantaιὰ itise agendi, eaque perpetua. is constante πω -- A vertebat haec Stoicorum principiis r*pugnare M neque ex P ripateticis esse Ulpianum, quorum starogiis hujusmodi sententia innitebatur; hinc rapuit CiceroniS c quandam auctoritatem,e oue pugnam inter Stoicos, & Peripateticos sublatam iri allucinatus est. Praeter rem ergo Uaeclittorus censuit Interpretibuν succensere Nὀoditum, quasi non exposuissent juxta Stoicorum principia justitiae definitionem; cum id tantum persuadere voluerit, ac si numquam prius animadversum, auctorem esse UF
Q waechiter. in not. ad Gerard. Noodi. Probabit. Jur. Civit. lib. III. cap. I. M videsis Cicer. in Paradox. ad quem ipse Noodi. provocat. adde Stasianum post Laertium P. VII. Doctr. Stoic. P. II. cap. XV. Q Cic. in Paradox. ti lib. IV. de Fin. cap. XIX δέ xx - . 9.
36쪽
pianum in hac definitione, ut operationes non eventu, sed voluntate aestimentur. Quo alioquin numquam Ulpiani prudentiam delapsam fuisse in legibus interpretandis credi potest, quum haec unica via esset ad palliandas versutorum hominum
Mallem ur ipse Uaeclitterus clarius locutus fuisset in ea de- metit His 3 finitione illustranda, posteaquam id oneris sibi adscivit, neque confusamn illo Ciceronis loco, quo deanitionem perspicuam reddidimus, spissiorem Ulpiano astuditat caliginem. Voluit enim
voluntatem Stoicis elle nec habitum nec animi facultatem, qua talem, sed actum; propriaque adeo & nativa notione significareordentem propensionem animi, cupide semper volentis bonum. Haec profecto obscuriora sunt iis, quae Noodtius extradebat, suntque aenigmata, quae solvat Oedipus non Davus. Ut enim omittam vectia consectari, id quod ad Stoicorum mentem mais scule exequi possem, quis intelliget non esse assimi facultatem qua talem, sed denotare ardentem propensionem animi, quasi ' , actus animi, & animi propensio una eademque res essent; ahimi vero facultas qua talis, & animi propensio diversuin aliquid Utique advertere potuisset idem auctor haec eisdem, quibus utitur, argumentis convelli. Diserte Seneca, Q quem adducit, virtutem esse animum quodammodo se habentem affirmat; &narius: talis auimus virtus est, haec ejus facies. Denique virtutem Stoicis nihil aliud esse,nisi convenientem. animi per omnem vitam dispositionem, Laertius memoriae prodidit. b λ . f. LIV. At si ceteros Interpretes in hae definitione Iatuit Ulpi, Numebi Dur,' nus, Adrianum Turnebum non fugit, cujus manes numquam μι-- φsatis fama commendabit. Is itaque, qui plures alios Veterum--ἡ auctorum locos felicissime illustravit eVlicavitque, in quibus mam. debetur. ne diutius haesissemus, etiam hunc Ulpiani assecutus est,illiusque explicationem vidit, deditque, etsi compendiosius & obscurius, ac rei dissicultas postulares Quo circa quam mihi intc Pretationis laudem tribuebam, tamquam a nemine hucusque
37쪽
observatam, eum tamen postea apud illum a repererim, iure merito & libenter eandem illi concedo, contentus eruditissimi viri suffragio. Ceterum qui laborem hunc meum cum illo Turnebi conferet, intelliget cur nondum eidem obsequuti fuerint interpretes, neque me, quod semper odi, actum egisse. f. LV.C, Iussi is Superesset demum alias excutere justitiae divisiones, quas pro misi aggerant Interpretes, & cumprimis illam commutativae & distributivae justitiae , seu arithmeticae, & geometricae proportionis. v quam in Cicerone, in ipsis legibus, & in Romana disciplina obviam depraedicat Contius, b) alii tamen aliter sentiunt. c) item alteram expletricis & attributricis justitiae partitionem , quam Grotius induxit. Verum quoniam nihil definitioni detrahunt, eas lubens praetereo; & duntaxat moneo Interpretes,ut caveant, ne quod legum objectum est, cum illo Iurisprudentiae rursus confundant, sciantque idem vitii habere nimiam divisionem. quod nulla; & simile confuso esse quicquid usque in pulverem
sectioms csem praecedens praeludia nyo Fis Inter meum in notan
cunda Frisin Pudentiae definirisse.
f. LPraecedenti Sectione vidimus, perperam Ulpiano obstitisse Imterpretes ob definitionem Justitiae, qua elegantissime IuriMPrudentiae objectum declaraverat. ' Hujusmodi allucinationis caussas fuisse deprehendimus, vel quia absque diligenti Jurisprudentiae consideratione, rectam applicationem actionum ad personas, seu externam justitiam, illius finem esse constituere; vel attentis alienis a Stoicorum philosophia principiis, assecuti non sunt,quo consilio justitiam definierit Ulpianus. Sic variato. n- fusoque artis objecto, aliam: necessario ejusdem artis ideam comcipere debuerunt; & hinc jurisprudentiae definitionem , qua . eundem
38쪽
eundem habet Ulpianum auctorem rejicere, aut saltem in illius interpretatione haerere. Sed redeunte naturali Jurisprudentiae idea, ob restitutain , sua venustate comperta, justitiae definitionem, alterius quoque elegantia in Stoicorum doctrina diu lat re non poterit. Merito igitur post enucleatum iustitiae conceptum,illum jurisprudentiae, qui priori continuo subjicitur, a) excutiendum suscipimus. g. II. Non deerunt Interpretes, quibus non arridebit, de iuris. Acm si, prudentiae definitione me duntaxat acturum, de jure sectionem inscripsisse. Equidem si Accursius, aliique Institutionum Justiniani rubrum, quod de Fustitia 'Aure est, aequo latius patere asseverarunt, quia nullam ibidem juris definitionem tradiderat Imperator, vehementius obstrepent mihi, de solo jurisprudemtiae conceptu dicturo. Est etenim Lychlamae b) opinio,tantum jurisprudentiam a jure differre, quantum philosophia distata sapientia; jus scilicet, ut ait, est ars ipsa, quae per jurisprudentiam comparatur; Jurisprudentia autem ipsius artis scientia &cosnitio; quem ad modum igitur philosophia sapientia non est, sed philosophiae ope ad sapientiam proficiscimur, ita jurispr dentia jus non erit, licet per eam illud consequamur. Aut si lubeat, jus & jurisprudentiam ejusdem artis esse nomina, in eo saltem discrepare asserct Theodorus Marcilius, quod jus artem sequi & boni generatim significet; haec contra speciatim; artem videlicet bon & aequi Civilis, sive Romani, forte ob diversam iurisprudentiae definitionem, communi interpretum errore de
III. Ego vero, qui Ulpiani definitionem indagare affecto, nisi , eipsius sententiam sequar. ille autem inter jus & jurisprudentiam, cum a rubro aci nigrum arguendo, tum aliis arbumentis,c) Antia d. i.
nullum discrimen comperitur agnoscere ; & quamvis alium ju- ι-tiris, d) alium jurisprudentiae e conceptum tradere videatur,
39쪽
utriusque significatio aperienda est, priusquam diversas esse deis finitiones alteri pollit. Solet enim eadem res aliis persaepe ve his explicari; idque tutius est, ne una desinitio param rem comprehendat, s ut ita dicam formula excidat. a Quam ob rem assumam tres a JCto traditas juris seu iurisprudentiae definitiones, quas si ita mihi explicare continget, ut in eundem conceptum, quasi sponte sua conveniant, nedum luculentius evincam
ius & jurisprudentiam idem esse, sed etiam uniuscujusque se sueti devinasse videbor.
P muntur. Primam definitionem Stoicus Ulpianus ex suae scholae methodo dat, indagata nominis origine; b) eaque tradit jus a ju- sitia appellari. c) Etsi namque haec etymologiae sit indicatio; nihilominus quia clariorem rei imaginem notatio exhibet, ut ex Fabio & Theophilo Zuichemus Viglius, d) annotat, non incomcinne definitionis quaedam species constituitur. Alteram po ro definitionem, quasi in fundamentum suae etymologiae adducit ex Celso his verbis. e) jus es ars aequi boni. Tertiam demum,& de qua potissimum quaestio sic ipsemet concipit.f Jurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia,
justi atque injusissentia. . f. V. V. non m Video ab Interpretibus g) ex aliis JCti verbis h aliam a
Dia Hilos serri jurisprudentiae definitionem, eamque dici veram, non Fpβιμ ηρ' s mulatam philosophiam. Quia vero duntaxat asserit Ulpianus, ki,pkkriis, is JCxos aequum ab iniquo separantes licitum ab illicito disce
rimitis. Πentes: bonos non solum metu poenarum, verum etiam praeis, Iniorum quoque exhortatione emcere cupienteS : veram phi-
losophiam, non simulatam affectantes, justitiam colere, & bonidi aequi notitiam profiteri, haud mihi videtur intellexisse juris-
40쪽
prudentiam esse veram & non fucatam philosophiam, sed po-aius asseelare ICtos, dum justi iam colunt, & boni S aequi no-xitiam profitentur, veram philosophiam non simulatam edocere; quod verbum , per ellipsim oinissum, intelligendum esse, cum littera contextus, tum ipsa rei necessitate admonemur.
enim aliter ratione adlaetatores philosophiae vocaret Ooim v, JCtos, quos jam, sapiergum propria appellatione, sacerdotes esse clixerat: Stagitur sapientes sunt, non habent amplius, quJm tenent philosophiam asseetare; sed ut ceteros edoceant oportet, quum quicquam aliud sapiens non sit, quam humani generis paedagogus. ab Et sane si homo probus fit iis virtutibus, quae civiles exiliunt ; b si civiles virtutes praecodunt purgationes, e ameetant docere veram philosophiam JCti, & purgare cives, dum quicquid juxta, vel adversus civiles Virtutes contingat, inquirunt & aperiunt. Hinc sicuti ipsi, licet alios edocere assectent, nequeunt philosophiae adfectatores vocari, non veniet hujus scientiae nomine ars, in cujus demum cognitione versam iees, munus illud exequuntur. :, f. VII. . . hinc. ergo patet clarissimi Antecessoris Ioannis Gom Iuris ud laeb. Heliaeccii Interpretationem admitti non posse, uua juris-tis Mysiisse prudentiam Ulpiano esse vult philosophiam, quae in justi, atque pMVπhm 1nlusti scientia consistat, motus praesertim , quia apud auctores' 'tatus civile philosophiae nomine venire non raro advertit. M Adnoc ut enim id tueatur; respiciendum non est, quid alii auctores alterant, sed cumprimis an ex Ulpiani mente dicatur. Utique philosophos si spectes, philosophis indigere leges e assiγmabitur; & quartae philosophiae divitioni, quam tripartitae illi a Vlatone, addiderunt quidam Peripatetici, accensere videbis no-1tram lurasprudentiam, siquidem, Seneca teste, D nihil scientiae
civilis a) Seneca Ep. LXXXIX. b) Hieroci. in Caim Pythag. in praefat. '