Dominici Bricheri Columbi ... Dissertatio juridica de justitia et jure seu scrutinium Ulpiani JCti, non vapulantis in definitionibus justitiæ et iurisprudentiæ ..

41쪽

civilis est, quod in illa morali parte non reperiatur. . At Ioi, plus voluere de ipsorum arte, quam ut hoc Iamplici vprbo , ph Iosophia appellaretur. Quam ob rem Cicero quoties cum illis' confabulabatur,vel sapientiae a) vel potentis jglori phiIU . phiae eandem insignivit, manifesto indicio exilius esse id nomen, ac iuris arti conveniat. Post haec unamquamque ex tribus ad- duetis definitionibus, quas a Ulpiano institutas esse ad juris, Ne Jurisprudentiae conceptus e litandos, omnea recognoscunt, expendere incipiam. f. VIII. . Grammatis, Asserit primo loco Ulpianus jus a iustitia appellarem esse; νυ ricturae atque ob hanc notationem occentare solent Ulpiano Gramma- ρη-- tici, justitiam potius a iure, simpliciori nempe vocabulo deriv in Hinc plerique Interpretum, desperantes Grammaticis su

pa, ctialis - miniscuntur, quae suppleant vitiosam hanc ICtL Et reverario Iustimari praeit ipse imperator Iustinianus, vi & aliam sequitur etymol si giam, quum justitiam, a tribuendo cuique jus situm, nomen traxisse amrmet; nisi sorte quia jus πλυσημον vocabulam est, Se τῖ πeλυσημου vocabuli diveris sunt acceptiones, pro varia illius significatione diversa etiam etymologia assignari possiti Sanae Iustinianus juris nomine facultatem intelligit, unicuique legit me competentem; tus autem iuris scientiam ; hinc ille potuit a tribuendo cuique jus sulim justitiam deducere; hic vero ius a justitia appellare; siquidem nondum liquet, an ut jus j Ruia prius est, ita haec juris scientiam praecedat. f. IX.

Ob Π μην- Verum Crammaticos quod attinet censeo praeter rem p .n: nulam suam excedere, & ferulam promereri, quando obela am 'si,'d eis G cmnt adversus Ulpianum. Longius hic aberat, ac occuparitavr,Grammm vellet cum Grammaticis; sed Philosophos secutus, d) & eu 3icorum s se primis Stoicos, ex nomine appellationeque originem rei S su, ' βῆ ' flantiam eruere allaborabat. Scilicet, juxta Zenonis sentem

42쪽

tiam, nomina natura valent, Vocibus primum pronunciatis, res ipsas imitantibus, a quibus postea fiunt nomina. a) & hac ratione Stoici, Cur unumquodque vocabulorum ita appellatum sit, Caussas explicare aggrediuntur. Hujusmodi notationum exempla plurima habet Cicero, b inter quae prestantissimum illud est, quo sidem, Stoicorum more appellatam asserere confidit, quia i quod dictum est, quanquam animadvertat, fore ut id cuipiam aurius videatur. Pari, ni fallor modo Ulpianus ius a iustitia deducit: & ideo ex iuris definitione suae etymologiae a gumentum petit. Auri operam daturum, ait ille, ius nosse opo tet, unde nomen juris descendat. M autem ais itia appelgatum; nam, ut elegantre O pus de nit, jus est ars boni aequi. Quum igitur non vocis originem juxta Grammaticos, sed juxta Stoicos inquirat Ulpianus , dum alias juris notationes ex grammaticorum regulis excogitant & tuenturMenagius,cὶ & plerique,noi ne derelicto seduli interpretis munere, hujus loci explicandi iblustrandique opus pessimo exemplo contemnunt p

Itaque ut evitem, quod aliis succensui, inhaerebo notatio- Proponstar εkni, a JCto traditae, ejusque rationem haurire pergam. tametsi,ctum, namque non amplius originem vocabuli, sed ipsus rei spectare ρο -

debeam, nihilominus dissicile adhuc est, cur justitia jure prior dicatur. etenim si justitia juris scientia habetur, quod vel ipsa in '

graeca appellatio satis declarat, Δικαιοσυ η, quasi δαοι. συνγNYΩjure, Cujus scientia est, posterior erit, quemadmodum arithmetica &musica num um subsequuntur, & cantum; d) ita ut nec re a

tenta jus a justitia derivari posse videatur. f. XI.

Varias JCrum Conant, Raevardi, Bologneti, aliorumque conatibur I sententias recenses Wilhelmus vander Muelen, e quibus suam te prerum υμ addit, ut in quacumque consideratione justitia veniat, prior &- 6ρ μ' antiquior jure concipiatur. ' Mihi absque verborum ambagi-hus, circuitionibusque, quae eo sepe redeunt a quo abesse stu o Stolai, rem . F a ' dent,logiae inpiata ivi Staeseius cit. P. VII. Doctr. Stoic. P. I. cap. X. πω ν ἀκλh de Nat. Deor. lib. III. cap. XXIV. & de Ossie. lib. I. can. o. e) Amoenit. Jur. Civit. cap..XXXIX. d) cons Aristoti lib. V. de Mor.

43쪽

dent; perspicua valde apparet hujus appellationis ratio, s per pensis Ulpiani verbis, Stoicos consulam. Ait igitur jus a just, tia appellari, quia jus est ars boni & aequi. ac sane ita est, si justitiam recte dixerunt Stoici esse scientiam tribuendi cuique jus suum; a . nam nisi constet quid jure quid injuria fieri committi ve possis, quid in hoc vel illo casu cuique tribui, nulla est aequi& boni ars, nullum jus; hoc autem nisi a scientia tribuendi cuique jus suum habetur; qua propter ipse juris ars, quae id aperit, ab eadem scientia erit, nimirum justitia; ex qua proinde

ius quatenus est ars boni S aequi appellationem suam trahet.., - f. XII. Transitio ad Porro an ius ars aequi & boni recte definiatur; ideoque ata secundam risi admittenda sit altera haec ab Ulpiano ex Celso tradita juris de-nitionem,juris scriptio, quam hactenus tantisper assumpsimus ad eruendam juris vocabuli etymologiam, deinceps inquiram. Inter jus,

mississe 'ia aequitatem hoc interest, asserit IElius Donatus. b jus est, quoaequam 88isis omnia recta in xibilia exigit aequitin est, quae de jure mul. . negant jus tum remittit. Huic juris, sequitatisque differentiae nedum paSFriptum essem suffragantur auctores, cum Graeci, c) tum Latini ,d) & ipsae P leges, e quid quod idem noster JCtus adstipulatur, f quando

docet, praetorem uti sequitate, animadvertendo in eum, qui alio

quin, civili tantum jure inspecto, remaneret impunitus; quan-: doquidem sicuti jus omnia recta & inflexibilia exigit, quae legibus comprehenduntur, ita quicquid legibus comprehensum non est, aequum licet, remittit; hinc qua ratione sequitas nonnihilius emollit, ubi durius est, etiam ubi remissius supplet & intendit, ne jus strictum aliquando obtineat. Quare interpretes aliqui credidere, aequum S bonum a iure legitimo sive scriptoclifferre, quasi nulla aequitas scripta reperiretur,omnisque sequitas juris scripti & legitimi emendatio essὰt, adeo abest in horum sententia, ut juris nomine aequum & bonum comprehendatur.

Q Staeseius cit. P. VII. Doctr. stoic. P. II. cap. IX. - - , in Terent. Adelph. I. I 27. Q Aristot. Ethic. V. cap. X. d) Valer. Maxim. lib. VI. cap. de Iustitia. e) l. as. ff. delegit,. l. l. C. eod. l. SC de Judic.&e s inl. I. T. de eo, per quem fact. erit I. I f. a. is liquis test. lib. esse jussi

44쪽

f. XIII. . Profecto quamquam eorum partes procul habeam; &ideo nulla me urgeat necessitas adducendarum legum, a quibus hanc suam sententiam inniti praesumunt,praetermittere tamen nequeo wilhelmi van der Muelen, b) aliorumque opinionem, qua jusstquum& honum, nedum adversus praedictos Interpretes, sed etiam Contra veterum audioritatem, idem esse defendunt. Video Senecam in his versibus: c Qui statuit aliquid parte inaudita altera, AEquum licet statuerit, haud aequus fuit. quum dicere, quod justim interpretandum videtur; at vix ali-hi in hac significatione aequum uitirpari reperies; d) & iccirco haud lassicit ad convellendas adeo manifestas auctoritates, quibus jus, aequum & bonum separantur. f. XIV. Provocat quidem ille ad Aristotelem; e) ex eoque opinionis suae omne fundamentum adstruere conatur. Aristotelem in haec verba adducit: interdum dum rationem se Mur, absurdum videtur, aequum bonum se praeter jus quiddam est, esse laudabile. Vel enim jus non est honestum, vel aequum bonum nou

s jus, si diversum quid est: vel si utrumque es honestum, idem

utraque sunt. at vero ex his verbis, & praesertim ex integra illius loci inspectione, potius apparet aequum ab Aristotele referri ad justitiam, tanquam speciem ad genus, quam ut Omne aequum justum esse dicatur. Moveor etiam in haec sensa, quia Cicero, si optimus Aristotelis interpres, hoc ipsum declarat s Qua propter cum res ita se habeat, omne aequum justum erit, feci non omne justum aequum. vel igitur Aristotelis testimonio ius patet latius, quam aequi & boni appellatione complectatur.

cus, cui inb rebra melen, in eundem in versus.

45쪽

heispmδ η- Hinc quamVis sequitatem cum severitate componi admit--3 non tam- tatur, ut jam placuit D. Thomae, a et nos ex Ulpiano confir- μή mr μμ' mavimus, b) nondum propterea evincitur jus, aequum & bo' ..., ατ num eadem esse Vocabula, nisi ostendatur, non solum severit elo osais rem, sed praeterea jus strictum, seu, ut ajunt, juris rigorem in meis, sequitate Contineri. Haec, ni fallor advertit van der Muelen,

ideoaue summum laudavit Cujacium, qui sensu aequum & bonum haud discernendum statuit, & idem complecti putat etiam rigorem juris. Veneror Cujacium; sed legibus utor in jure civili, & rationibus, quas neuter eorum idoneas asserunt, ad prohandum jus, aequum & bonum ejusdem esse significationis. AD serere namque, juris rigorem, dummodo saltim pari passu cum justitia ambulet, partem esse jurisprudentiae, non probat boni & sequi nomine jus venire, & solum evincit, jus artem aequi dchoni perperam a Celso definiri; quare nefandum potius videtur, juris riεorem esse partem jurisprudentiae, praecipue quia asesequi nequit, quo pacto statuatur, eundem cum justitia pari passu incedere. Et sane ita est, si recte sentio. Fertur enim Communi veterum dicterio: summum juri summa injuria, odi non judex, non jurisperituS; ,

Δίαν ἀκριβως, συκοφαντης φωνεται d - - sed is, qui legibus utitur Nimium exacte sycophanta esse videtur. raeterea iurisprudentiae munus esse juris rigorem vitare, Plur, laus legibus e) compertum reperio. f. XVI. -

σύμ ε Hunc nodum ut pro mea parte resolvam; siquidem Ulpia-' ibam bys no ius, & jurisprudentiam ejusdem artis diversa esse vocabula cultas, os, prudenter jam suspicari mihi visus sum , putarem in ejus sen-

46쪽

tentia, non minus a iure strictum jus alienum esse, aca jurisprudentia recedat; & hinc jus artem aequi & boni recte definiri. Audacius hanc Opinionem confovebo, si bene perpensa juris' multiplici significatione, nihil in hac re veteres adversari recognovero. Jus itaque materialiter latius sumtum, ut loquitur Halinius a pro justo sive Legitimo accipitur; hoc est, quod lege praescriptum est, legi ve consonat, cui adversatur injustum in illa significatione, qua is, qui a lege discedit, injustus dicitur. Rursus hoc nomen, praeter alias significationes, frequentissime accipitur pro ipse arte,qua injustum cognoscitur. Jus primo mo- do sumtum; pro ut nempe denotat id, quod lege praescriptum est, legive consonat, utique omnia recta & inflexibilia exigit, cum ab his, quae legibus scita sunt, recedere non possit. At jus, seu ars, qua justuin intelligimus, quia in id inventa est, ut per sequitatem legibus subveniat, quid ni ars erit boni & aequi pNeque enim leges, neque Soa, ita scribi possimi, ut omnes cassu, qui quandoque inciaerint, comprehendantur ; b & ideo saepe contingit, ut jus generalibus verbis scriptum, in quibusdam caus sis aequum non sit, ut servetur; & ob contractam stricti juris, ex verbis legum, injuriaeque qualitatem, a jure civili, illis ilegibus, & SCtis comprehenso recedat ; quod quia aequitas est con- stituta iis, qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas, C cum summo jure summaque injuria componi non potest. ut ergo haec sequitas, generaliter indicta, etiam in quibuscumque casibus custodiatur, reperia est ars aequi & boni, quae id praestet

ad optimam civitatis diiciplinam; etenim juxta illud Antiphanis.

Id quod recte habet, ethsK-pmstantius est. g. XVII.

Neque quamvis Imperator d) inter aequitatem, jusque in- orit mr o terpositam ioterpretationem summae potestati duntaxat resera μα--1μς vari jubeat, in aliud adinventam esse Iurisprudentiam creden- zi,.ιὰν .

XIV. & communiter Interpretes.

47쪽

tor, si aequitatis praetextu manifestis legibus derogari praesum tur. a Sed ubi lex scripta palam negotium non desinit, juris-

prudentiae locus patet, requiriturque ars aequi & boni ad custodiendam legislatoris voluntatem; huic enim arti per notitiam eorum, quae naturali ratione comperta, scriptisque legibus prodita sunt, cum quod ad divina attinet, tum quod ad humana,

justitia moderante, quid aequum sit, quid iniquum, quid jure factum, quid injuria investigare relinquitur, & definire quid tu

stum iniustumque, ad hoc ut cives intelligant, quae sibi perleges liceant, declinoni vero quicquid legibus adversatur. Atque animadvertens prudens Ulpianus, obscurius id a Celso in suo definitione expressum esse, opportunum duxit tertiam subjicς- re juris definitionem, eandemque latiorem, qua uno veluti intuitu haec omnia percipi possent. Quam ob rem, jurisprudentias, dixit, divinarum atque humanarum rerum notitia, justi atque injusti sitientia.

b. XVIII.

οὐ Mahis Hanc praesertim desnitionem illustrare instituimus, qua D ispisitivi tametsi nitidior excogitari non possit; tamen aliquis Interpre-fominata in . tum, Ut negligentius consectam damnat & rejicit. b) aliquis ven- postremfm UA ditat, iurisprudentiam in libera republica ancillulam & pedisse- p/0m M , quam tantum eloquentiae habitam, demum sub Imperatoribushq eaput extulisse, factamque fuisse aemulam Oratoriae, & Philo phiae, atque affectatricem harum dignitatis & vanitatis, idque ex apsa definitione apparere. c Porro cui persuasum est, sapientiae potius quam jurisprudentiae, definitionem Convenire, repetundarum in haec injuriosa verba postulat Ulpianum. d) Γuum etiam definit Ulpianus juris' dimiam: rerum divinarum is humanarum notitia, nonne ambitiose affectat sapientiae munus, ejus ornaemento arti Da decus quaerit Z Nam sapientia rerum dia vinarum humanarum cognitio dicitur,4causarum, quae res e

efficilint j continent. Eam stientiam libenter philosophis assim ret,suis attribueret inpianus sci

48쪽

9. XIX. . . .

Desudarunt alioquin plerique studio defendendi Ulpiani, otiorum tendira& quasi aegre ferentes pulcherrimam definitionem jurisprudentiae abjudicari, conati sunt ostendere, Ob ea Verba: justi υνώ. . injusti scientia, aliud JCtum expressisse, ac de philosophia Pos Coini si ersit intelligi. Interim variae nascuntur sententiae, nec levis fit Sebosiastis Bais dissensio. Si namque JCti sermonem restringamus ad notitiam mm' juris & legum rerum divinarum & humanarum, ut placuit Her- manno Conringio ab & contextus verborum emagitare videtur ; aut si cum Scholiaste τοὐν B-λκων ad scientiam coarctemus, quae in venerandis non alienandis sacris consistit, non deerunt, qui serio Contendant in divinis & humanis versari scientiam justi &injusti, idque innuisse Ulpianum, etsi vulgari locutione conjundicta verbis disjunxerit. g. XX. Si detur in divinis et humanis versari scientiam iusti, &in- 1tem Memiusti, & verbis tenus conjuncta separari, cum saera & humana: M, σω legibus regantur, neque juris tantum profani, sed etiam sacri pru,' 'dentia ad JCti ossicium pertineat, ut Bynhershoekius, & Huberus existimant, b, & ferme plerisque probatur, intercedet BachOVius, c) Opponetque, neminem nili ipsum Deum rationem sui colendi docere posse; & iccirco Lycurgum ab Apolline, Minoa a Jove, Numam ab Egeria leges, quas promulgarunt acceptas duxisse. Nec quamquam Baaovio satisfieri credatur, assere do, quod Lacedaemonii Cretenses & Romani, posteaquam rece Perunt eas leges propriae ipsorum civium fuerint, quas observare judices, & juxta quas respondere ICti adigebantur, expedita est dissicultas; nam tunc praevalebit Conringit sententia, de finitionem nempe restringendam esse ad notitiam juris & legum

rerum divinarum & humanarum, ut earundem executio tantum

urgeatur; non autem quasi quod in divinis & humanicum imjustique scientia versetur, quod Bynhecilicekio libebat. XXI.

Praeterea si cetera deficerent, vel eo nomine reprobanda re Mario esset haec Byncherilicekii interpretatio, quia definitionem Con- Bnkerisorem G vellit.

49쪽

convenire non abnuat .

vellit. Quandoquidem non intelligitus quid sit iurisprudentia ex eo quod in divinis & humanis versetur scientia justi &injusti: nec igitur verisimile est id asseruisse Ulpianum, dum juris-

prudentiae conceptum eXplicabat. i a. X XII. Sed ut sensa mea liberaliter prodam, nec Hermanes Comi ringit arridet explicatio, imo suspecta nonnihil mihi est. Non' jam avellam a Jurisprudentia juris divini cognitionem; negenim me latet legumlatores, & JCtos ob juris divini & humani peritiam ac scientiam passim laudari apud veteres scriptores, a,& posteaquam a Pontificibus, qui jus sacriam constituebant&in- :terpretabantur, ut Dionysius Halicarnasseus b) auctor est, quique ipsi jus civile moderabantur, c ad JCtos dolo bono Flavii. scribae profani juris cognitio & cura transiit, eos de lacro jure etiam solicitos, utrumque deinde professos fuisse. Et sane superest etiamnum memoria librorum, quos de jure Pontificum, aliisque rebus, ad sacra pertinentibus edidere. O Nec hodie desunt in Iuris Corpore d) de Summa Trinitate, de Fide cathol ea, de Haeresi Imperiales Sanctones, quibus non utetur JCtu inisi SS. Patrum Concilia calleat & teneat.

f. XXIII.

Onesi, in At his non obstantibus, merito fors contendo non posse confutamn hanc Ulpiani definitionem, quae de divinis rebus loquitur, &humanis, intelligi de notitia juris S legum, quae versantur circa res divinas & humanas. Moveor ut ita existimem, quia in haz interpretatione fatendum esset, vanitate quadam duinam Iurisconsultum, maluisse ampullosis fucatisque verbis jurisprudentiam definire, quam appellatione juris & lcgum, quae ad divina ct humana pertinent, persectam perspicuamque artis ideam iniicere. Adde quod ius, ad sacra pertinens, uicatur jus cum religione conjunctum , e) neque rerum divinarum appellatione 'res ullibi intelligantur, de quibus jure aliquid proditum sit; imo in Jurisprudentia Romana res divini humanique juris proprie ' devocitari solent, cum res humanae sint, divini tamen juris, utpote rebus sacris & sanctis destinatae. g. lW

50쪽

Nescio an hinc factum sit, ut alii Interpretes ab his & hu- puri uis maus modi interpretationibus discessierint in alias opiniones, qua- m , viperrum, praecipuas saltem, attingam, ne praeter necessitatem ab aliorum placitis discedere videar. Sunt igitur, qui id, quod de ora---'π' tore sensit M. Tullius, non posse, videlicet, eum Omni laude cu- titiam omnes mulari, nisi erit omnium rerum magnarum atque artium scien- resescien- tiam consecutus, a) etiam de Iurisconsulto , ob cognationem, lem quae inter jus & oratoriam intervenit, assirmant: atque id fam-tasse veteres, qui jus civile profitebantur, omnesque scientias Complexos fuisse, amplissimo Antonii Augustini testimonio com firmatur. b Hinc hoc ipsum nos docuisse Ulpianum per ea verba: divinarum atque humanarum rerum notitia arbitrantur; ita ut perfecta jurisprudentia ex omnium rerum atque artium cOInitione extruenda sit, c) stentque valida pro encyclopaedia argumenta, quae ex hoc loco jam Budeus desumpserat. . H. XXV Equidem putabam juris civilis cognitionem cumprimis a oppugnariis. Jure Naturae, in cujus angustum quendam locum concludi au-Atuitur ob istis di veram ;d tum siquidem Romanis constitutum erat, ex illarum I simum&α- gentium institutis, & linguae peritia hauriendam eta. Quo omnia, quamvis nobis dissicillima, veteribus tamen faciliora erant, ' ' quia in iisdem moribus versabantur, & genuinam prope linguamqhabebant, in quibus ediscendis eruendisque potiorem aetatis partem hac nos tempestate consumere adigimur. Quam ob rem non demirabar Scaevolam, qui jus civile primus constituit,e asseverasse nullius sbi artis faciliorem cognitionem videri. DJam vero si ex omnium rerum artiumque notitia persecta j risprudentia comparanda est, Scaevolx succenseo, & frangor animo, taedetque excolendae arti nomen dedisse, cujus perfectam notitiam assequi non possum ; siquidem fieri nequit, omnium

rerum, artiumque scientiam tenere. . - β. XXUI ' . .

Id profecto mihi sentiendum esset, nisi meminissem rem eοοῖ mota

- ι ' i G2 , eventu que exemplisa de orat. lib. I. cap. VI. h in praefati ad IV. li