장음표시 사용
21쪽
rhudisinis. Facilius detego, quo consilio deceptusFIoto manus ad Getitummtomanitatum proVocarit; quum enim adverteret apud eundem judices quod in Gellio vocari justitiae antistites, augustiorem esse eam appellationem, vomebsst, aeque ac illam sacerdotis ratus est, ac humanae virtuti convenire uestis possiet. Verumtamen si veterum opinionem teneamus, & insti- . tuta, qui siquidem crediderunt, virtutes diis cum hominibus communicatas fuisse, eas sacras esse voluere, non mirabimur sacerdotes a) dici & antistites b) qui circa justitiain versantur, &sancta penetralia justitiae Senatum Romanum appellari, G ubi j
communis ἰη- Non est ergo cur cum Theodoro Marcilio d) ad repro-terpreolio II bandam Hotomani interpretationem,praenomen cujus, quo usus plani in L /.F. est Ulpianus, e) non ad iustitiae, sed ad juris vocabulum res sensio ram ua ut intelligatur jurisprudentiae deae, loco Flaminum, sa-- esitavidia cerdote. JCtOS. Huic sane interpretationi, licet plurima fudisse. non obstarent, vel eo tamen nomine communis praeferendae .., ... .set, quod legis contextui admodum conveniat; ubi Ulpianus, v probaturus quod asseruerat, nimirum JCtos merito appellari sa- Cerdotes, has adducit rationes, quia justitiam colunt, notitiamque boni & aequi, hoc est jurisprudentiam f) profitentur. Ju- 1litiae itaque sacerdotes sunt, quam colunt', non iurisprudentiae,
quam profitentur, scilicet quam callent. Sed haec plenius insta illustrantur. g g. XXIV.
D β' Tertio loco laudatur Demosthenes h) ob haec verba Dis x M.AM σμπέπυ mica legum Doctio maximi facienda, quae omnes. ur tari bra .regiones tuetur ili orabilis4 veneranda jusitia, quam, is, Q ap. Ulp. In I. I. R. de Just.&Jur. & U. Dinmach. Ep. lib. I. ep. 4o.
e) in d. l. I. E de Iust. & Juns) insta Sest II. g. III. g insta Sere I. f. XXXVIII. h. in Aristogitonem I. Hieronymo vvolsio interprete.
22쪽
is, qui sacrosancta initia nobis mon amit Orphaeus, a P solio Iois
in uentem, omnia facta hominum ait intueri. Eam unusquisque in se desigere putet oculos 3 itaque pronuntiet, ut caveat is provia' deat, ne eam pudefaciat, a qua coenomen habetis Anguli, qui sorte judices quoque tempore delecti essis, ad omnium, in Repubseca d gentium, honestatem is jus utilitatem tuendam. Hunc locum alii de vindicta interpretantur; b) ego tamen hoc aufugio indigere non existimo ; fixaque habeo illa Sal Iustii verba: c) nostra omnis vis in animo' pore sita es: animi imperio, corporisse vitio magis utimur: alterum nobis cum diis, alterum cum belisis commune est ; quorum in sensum sicuti convenisse Hefiodum,& . Chrysippum paulo ante ex suorum temporum placitis enucleavimus, ita eisdem subscribere cum Orphaeo Demosthenem ipsa ocularis inspectio declarat.
Denique citatur Seneca, d) cujus haec narratio est. Dum Dein Sexeta. tenebat Saturnus regna Poli, justitia dea, magni numinis filia, . coelo demissia cum lancta fide, regebat terras. Nulla bella n verant homines, neque muris vallabantur urbes , pervium iter cunctis patebat, & ultro terra dabat segetes. At mox ubi qua tum hominum genus e fluctibus pisces extrahere, & coepit volucres calamo decipere, feroces tauros cogere jugo, sulcare te ram, ex ejusdem visceribus ferrum & argentum efodere, & arismata manu regnorum fines constituere, novas erigere urbes, defendere suis telis aliena tecta, fugit Astraea negleela terras, &cruenta crede pollutas hominum manus. hactenus eisdem prope verbis Seneca. .
q. XXVI. At nihilominus nullus veritati obex fieri potest patet Ner 'it i
namque evidentissime redargui his verbis illa tempora, ubi pri Qt fβ M'mum homines a rerum Communione, quam ipse natura consti- euerat, recessere, quasi id avaritiae, ceterisque vitiis viam aperue rit, posthabendarumque virtutum occasionem; doletque iccirco
H in it ni fallor illa Orphaei earmina, quae habet Sto his Sem, IX. de m
23쪽
philosophus duram illam necessitatem ad sua usque tempora propagatam, diutius adhuc duraturam, ubi, naturae humanae indole prorsus collapsa, passionum non justitiae potissima ratio habetur. Alioquin sane inconsulto locutus videretur Seneca, si e terris ob hominum vitia excedente Astraea simul animi virtutem exulavisse non asseverasset; nisi forte, quod absurdum est, humana virtus cum vitiis componi potest & consistere. f. XXVII. Urmatu Rectius itaque existimo humanam virtutem Astraeae nomi- ω oinoris ' ne intellexisse Senecam,quod & Virgilius, Aratum, Servio teste, secutus confirmare videtur, cum canat, a terris pulsam justitiam, in agris adhuc tantisper constitisse: ubi intemerata hominum simplicitas nondum vitiis locum dederat:
, Justitia excedens terris vestigia fecit a ut omnino pateat, tametsi dea audiat Astraea, Iovisque filia per- sepe apud antiquos, nec hilum discrepare ab ea, quam philos phia alit & tuetur. Sane quod Cieero b philosophiae dediti urbes peperisse: dissipatos homines in societatem vitae convocasse, eosque inter se primo domiciliis, deinde conjugiis , tum litterarum vocumque communione junxisse, legumque- adinventa, somni nomine ab Astraea regnoscit Seneca o
Somne malorum, requies animi Pars humanae melior vita ' Volucer, matris genus Astraeae.
& apertius Claudianus d) ab justitia acceptum profitetur: - - Tu prima hominem sylvestribus antris Elicis, & foedo detergis secula victu. Te propter colimus leges, animosque ferarum
atque hinc Hugoni Grotio accedimus, justitiae praeter discrimen ea omnia loca, aliaque insuper attribuenti. e , s XXVIII.
n SP rs Flor. ad Ius austinianeum ad lib. I. tit. I. Instit. de Q. Iun
24쪽
Suffecisset ad convellendam hanc Hotomani opinionem Cur eonfutata perspeela pluribus Justiniani christiana religio, optimique Prin-ομ- Cipis odium, a majoribus acceptum, in ethnicas superstitiones, 'f' 'illarumque fautores, quorum etiam μιας sub antias Anno Imperii sui IlI, teste Theophane, εδημευσενι-οπινας omno publicavit, iis ad inosia tantum abest, ut suis libris ea definitione hujusmodi supersti- gandam Ulpi tionem infarciri sivisset: nequis vero Ulpiani superstitionem,& m p ρ- Tribonianum, ut plurimi tradunt, ethnicum Religiosissimo Prina phim Cipi fucum fecisse caussaretur, accuratius eidem sententiae Obsi- flere conatus sum, quo magis internam animi justitiam definiri
QVinCerem. Hoc autem pro tenuitate mea hactenus peracto;
quoniam virtutum naturam & indolem philosophia explicat, deinceps mihi inquirendum est, cui se nae philosophorum no men dederit Ulpianus, & per suae scholae dogmata quasi tentan-/ do definitionem enucleare, sponte sua tunc sine dubio jurispr . . dentiae Objectum prodituram. g. XXIX. Stoicam prae ceteris vel Peripateticam philolophiam Ro- Romani Stoicae manis fere omnibus placuisse apparet; illis praesertim, qui pent se V , V isonam in Republica administranda,civilibusque rebus prOΠteren tur; eo quod utraque sapientem a Reipublicae administratione id M. non aVocaret. Atque huc respiciens Horatius, stoicam innuens disciplinam a ad Maecenatem cecinit: Nunc agilis fio, & mersor civilibus undis, Virtutis verae custos, rigidusque satelle8.
Quum Cyrenaici, & Epicurei, sapientem omnia sus caussa face
re, rempublicam capessere hominem bene sanum non oportere b existimarent. Non illis igitur accedere potuit Ulpianus μιγνο . - κοινονος τῆς ααγ1ς, inspector quasi particeps im-Ferii, ut vocatur a Zosimo. Q Vel itaque Stoicam, vel Peripateticam professus est virtutem.
Horat. Epist. lib. I. ep. I. 3e ibi Dionys Lanain. in comment r. v Tull. in orat. pro Sext. . Q Histoc lib. I. caP. II.
25쪽
g. XXX. ICH, operi At quoniam iura vetustiorem Originem traxerunt a Drae ripue Ut istisne, Atheniensium Iegislatore, qui omnia fere delicta, quamvis SM . imparia, aequali summoque supplicio plectebat, quod eongruit sententiae Stoicorum, qui omnia peccata aequalia pronunciabant, quique ad honestatem omnia referebant, cunctaque ponebant in sola virtute; quae sententiae Romanis moribus, virtutis am re flagrantibus facile adhaerescebant, plurimumque Conveni hant gravitati civilis doEst inae; & ideo universi fere ICti adstoi- eam doctrinam confluebant, ejusque sectae decretis regebant alebantque Jurisprudentiam, a) credibile est eo etiam cons gisse Ulpianum. Certe Stoicam professum fuisse virtutem maluit Pater meus, b) quum me ad Jurisprudentiae sacra per iuris origines deduceret; & validum id assierendi argumentum apud Athenaeum c) prostat, perhibentem, quod iste JCtus ob curam verborum, quam Stoae eXemplo assilmebat ονορατβηρας in s Pientum coenis persaepe . audiverit, quamvis injuria. d Dentique licet hunc locum opinionum varietate, a quibus procul cum Stoicis abest Ulpianus, quod mirandum esti involvant I terpretes obtenebrentque, nulli audent inficiasi
Si itaque Stoicos Peripateticis praetulit tapianus, quibus solis obsistiis 'o Philosbphide palmam ViX non concedit Cicero, e peripateticampo fietilissem illam justitiae divisionein in universalem, & particularem, quae
p .rter,udae alioquin nisi nomen divisionis habet, cum alterum membrum R iub priore contineatur, f) sine Interpretum injuria praeteribo, & parcam tempori, quod in ea praeter rem terunt auditores. Equidem mihi libenter persuadeo haec & hujusmodi in mentem' numquam incidisse Ulpiano, quum virtutes vel quadriseriam considerarent Stoici, vel unam prudentiam, quae ceterarum offi-- cia
26쪽
eis excurreret. o Imo si Antonio Contio fides est b) neque Imperator, neque Cicero, licet Academicus, ullibi justitiae appellatione generalem illam virtutem intelligunt.
, Priusquam vero pandamus vela orationis, ipsamque defini- Trans Ioastionem aggrediamur, quia spinosum & subtile est Stoicorum .di- ο μον μη- Cendi genus, c) e re erit eam ante paullulum dialecticorum re- ρομ i. propellere, ut lux aliqua, manibus necdum admotis, defini -- tioni assulgeat. Apparebit continuo eandem esse e Stoicorum Placitis opportune ad jurisprudentiae objectum explicandum imstitutam, & pertinere ad animi affectiones, circa quas Tullio d prae ceteris philossiphis acutissime versari videntur; adeo abest, ut reprehendi possit, aut ut in dialecticae regulas impingati
Virtutum igitur tria genera constituunt Stoici. Primo vir- Priari uotus pro quacunque rei cujusvis perfectione usurpaturi sic sta- Stoicorum Gluae virtus tribuitur. . Alia virtus est contemplativa , quo sp Elam scientiae omnes, quae, juxta Hecatonem, speculatione ab- solvuntur, ut prudentia, & justitia. Tertium genus dicitur virtutis, a speculatione sejunctae, ad quod, quae spectant, tanquam ea, quae consequuntur virtutes contemplativas, considerantur. Huc pertinet sanitas, robur, spes, gaudium &c. Dicuntur autem sejunctae a contemplatione, quoniam assensu animi opuS non ihabent, atque in iplos quoque improbos cadunt, ut sanitas dirobur. O XXXIV. Porro bonae affectiones, quae constantiae nomine venimi, Atas prine quod a virtute contemplativa proficiscantur, tres stini Stoicis. I U gaudium. 2 Cautio. 3 voluntas. Quum autem de voluntate ii quiramus, opportunum erit, quod ad hanc Ciceronis eXplicarianistritionem describere. Simia objecta species cujusti es, ait ille, DD a quod
M Plutarch. cit. inlib. de Vitet. Se Mori hὶ Lection. lib. II. cap. VII. . . Cic. teste de Fin. lib. III. eap. I. vi Tuscul. Quaest. lib. IV. cap. V.
0 Tuscia Disput. cit. lib. IV. cap. VI,
27쪽
quod bovinar videatur ad id adipiscendum impestis i a naisra. Id quum con utra , prudenterque sit, ejusmodi appetitionem Stoici
- βουλησιν appellant: uos appellamus voluntatem. Eam idi putant
in sis esse sopiente, quam sis definiunt, voluntas est , quae quid
cum ratione desiderat; quae autem ratione ad ersa incitata es vehementius, ea tabido es, vel cupiditas frenata. a f. XXXV. . Bonae ossint, Atque ad tertium genuS virtutum reserendas esse bonas nes deriuantur animi assedliones, & praesertim hanc, quam dicimus voluiitas conte lot, tem; tametsi ipsa ratio suadeat, & exempla demonstrent, nihilo-UU 'ς minus ne quid perperam supponere viaeamur, lubet Senecae te-
.i: isti Himonio confirmare, quo simul majorem huic doctrinae lucem' foenerabimur. Virtus, ait, b) aliorum frientia est,Ηsui: d sendum de ipsa est, ut ipsa voluntas discatur. actio recta non erit, - nise recta fuerit voluntas ab hoe enim est actio. Rursus voluntas non eris recta, vise habitus animi rectus fuerit ; ab hoc enim est v . luntas. Voluntas igitur ab habitu animi, hoc est a contemplativa scientia derivatur.
Ex praeraturis Hisce Stoicorum logicis & placitis ita delibatis,qua ratione prine iis m- tus definiverit, deinceps videamus. Non itaque Ulpiano v ru-m n justitiam, jurisprudentiae objectum per habitum hoc est solentiam, exemplo Ciceronis, aliorumque definire; quand ' quidem quum certa illa sit & infallibilis per rationem comprehensio, ut Stoici tradunt, hujusmodi definitio speculativam imnuisset iustitiam, quae ad jus non pertinet. Legislatoriae enim scientiae est ea,quae certe & infallibiliter comprehenduntur te . dere, ut suum cuique tribuatur, sancire & jubere; iuris autem ars ex legum notitia, quid jure vel injuria actum sit, fierive posist duntaxat considerat. hinc quemadmodum Iurisprudentia le- , ' gislatoriam sequitur, illique administrat, ita ju stitia, quae illius objectum est speculativam scientiam consequi debebat. haec est constans &Perpetua affecto; per constantem igitur animi ais Elionem a speculativa justitia manantem, jurisprudentiae objectum elegantissime expressit Ulpianus.. f.XXXVII.
28쪽
f. XXXVII. .Quum ergo constans & perpetua assectio , a speculativa Deirmumαν scientia promanans, rurisprudentiae objectum sit, ob oculos est,
ut prodixeram, cujus demum justitiam iurisprudentia conside- ia
cet. Non enim esse potest illa Principis, qui ut suum cuique iis ademiae. tribuatur, jubet & imperat: neque justitia civium huc pertinet, qui justa exequuntur. Q Illius igitur, qui leges callet & inte pretatur justitiam iurisprudentiae objectum esse oportere Coi Iequitur. Intendit namque jurisprudentia docere JCtum, quae aequa sunt & bona, ad hoc ut affectionem acquirat Constantem S perpetuam tribuendi unicuique jus suum, quin sive in respondendo, sive in interpretando umquam ab aequitate divertat, sed ubique ad Legislatoris voluntatem conformetur. Hoc iuris-prucientiae objectum est, & dicant Interpretes, num alium finem sibi incumbere, quum juri operam darent, perceperint,nisi hunc , quem definivit Ulpianus.
Mirum sors cuipiam videbitur, qua ratione haeC constans Hreatur ob assectio, a justitia promanans, quam Stoici vocant voluntatem αν in JCto reperiri possit, cujus caussam in legislatore sitam esse ομέ μ' ostendi. b At nulla supererit difficultas,si cum primis qui hanc voluntatem habeat, tum qualis esse debeat JCtus paucis declaravero. Nullus nisi sapiens hanc voluntatem meretur: eam issi Stoici putant in silo esse iente. Q Porro constans Stoicorum
sim malorum vel legitimum vel legisperitum esse. d Jurisconsultos Vlpianus hac ipsa ratione sacerdotes appellat; e solus enim sapiens Stoicis sacerdos est. D Et sane si ICti honos efficere cupiunt,4dque oneris illis incumbit, boni esse debent; nullum etenim ex malo bonum sit. O .
29쪽
Respondetur Vitur quoniam vir probus sis oportet JCtus, speculatIva ob . scientia illi non deerit, cujus ope constantem animi affectionem sortiatur. Quia vero justitiae, quam acquisivit, non est in hoc rerum genere, quae justa sunt & aequa praecipere; sed ea cumprimis ex publicis legum tabulis desumere debet; ideo voluntas, quae his legibus obsequitur, licet a justitia JCti manarit, re-ele tamen fieri dicitur ab illa legislatoris, quum inde desumat, quae juxta lui muneris exigentiam exequatur. Quatenus ergo fit haec voluntas, & facilis redditur ad parendum publicis tab iis, a speculativa JCti scientia procedit; quatenus autem jura sancita interpretatur, potissimum ab illa legislatoris.. , f. XL. .
Nasum is CD Nihilominus curiosus adhuc inquiret aliquis, cur etsi Cice cerone dubium ro juxta Stoicos voluntatem interpretetur constantem & perpeo disseritur de animi affectionem, illa tamen adje stiva voluntati assixerit z- -- Ulpianus; constans.perpetua volunt . quae otiosa videntur,si, to SDMi. ut apparet, Stoicos secutus est JCtus.' Ea additamenta Stoicis. Propria esse virtutum, neminem latet. Ex quo ergo virtutem iu-' tesieximus, percunetitur Seneca a) ostendit illam nobis ordo ejus, decorimconstantia,)omnium inter se actionum concordia, magnitudo, super omnia esserens se. Duo itaque sunt, ex quibus virtutem intelligimus; alterum quidem comtantiam ; alterum vero aequabilitatem. id enim indicant illa verba: ordo, s actionum concordia. Utrumque expressit Vlpianus, cum το 'per'
ruum ad id, quod aequabiliter fit, significandum interdum adhi-heaturi atque hoc sensu usurpari videtur a Cicerone b in his Verbis: Sed ut pecuniae non quaerendae filum ratio est,sed etiam collacandae, quae perpetuos sumptus suppeditet, non filum necessiarios, sed etiam liberales. Liberales namque sumptus non seminper iidem eodemque modo fiunt; & hinc non videbantur peripetui voce comprehendi. a Seneca in hac ipsa quoque significatione memini passim usurpari. c
Q Senec. cit. epi CXX. eone CIeer. de Lesb. Lib. I. op. XVII. di in Paradox.
30쪽
g. XLI. ' Hisce praenotatis continuo culpa vacat Ulpianus, illiusque Dubis satis consilium in aprico est. Vulgaris loquendi consuetudo, Sc te minorum inopia poscere videbatur, praecavendum esse, ne affectio ista cum libera cujusque voluntate , quae Θελησις dicitur . . Confunderetur; ptaesertim quum non tantum ad eos dirigeretur definitio. qui Stoam profiterentur, sed ad quoscumque, qui juricivili operam darent. Ut igitur Communi loquentium consuetudini aptaretur definitio, & planius perciperetur, quid voluntatis nomine veniret, additamenta, quae assectionem determinabant, traxit ad voluntatem.
Expendenda modo veniunt reliqua definitionis verba,quae Moran Ira I etsi varie exhibeant Codices; quia tamen ICti justitia est, quae r in si 'heic a Ulpiano definitur, eaque non huc pertinet, ut jus suum μ' Cuique tribuat, sed ut ea suadeat, per quae tribuatur, assentior Christfrid. Waechilero, a Pandectas Florentinos bene se hab
re, dum legunt: constansqperpetua voluntas jus suum cuiquatribuendi, neque emendandos esse. quamuis itaque Basilica fia-heant απονεμουσα, tribuens; unde forte factum est, ut non minus in vulgatis Digestorum exemplaribus , quam etiam in Aringentinensi MS; ab Hotomano h laudato, tribuens legatur, nuhilominus non recedam a Florentino Codice, cujus auctoritate argutam emendationis rationem, quam 2Egidius Menagius c
excogitaverat,deseruit. Et sane Graecorum exemplum vix mo- ...
Vere potest; etenim quum gerundiis illi non utantur, potuerunt Basilica participium adhibere , praesertim ob definitiones Ciceronis, d) ubi ceterum elegantius infinitivo supplendum erat. Hinc demiror, cur tantopere Hotomanus huic Florenti- irae lectioni adversetur, perperam licet. Cautius Joannes Ernestus Noricus e) annotat: tribuenia. alias tribue . Theophil. νέ-
-τα, quamvis erret; nam Theophili titulus de justitia, & juret deest, eundemque ex Basilicis Viglius supplevit. f