장음표시 사용
61쪽
gradibusὶsuscipiendis iudicio.' ordinis Docto iam approbantur,priusquam infulis Minerualibus ince dant decorati. Et quia iudicium multorum est firmiush, si in unum coeant, approbatio eruditionis illorum viribus carere debet, si ad tentandum studia promouendi potiores septem in locum praescript4 conuenerint. Quod si aliquis scholaris tam insignis sit eruditionis, ut notori e collet, eum longb siapex Dre scientiis ct facundia Docto rello seculi nostri, minime inficias irem, cum eo per sed erri principalem posse dispensari, ut Doctoribus 4 ti tu Io tenus' praemiis & honoribus anteponendus esset. Siquide haec studiorum experimenta x fiuiit propter obscuritate nominis illius, de cuius eruditione ambigitur: cuius vires si haberemus perspicuas, ad eXperimen tu confugere S esset vanum, Satis dolere non possum nor strae aetatis vicem si infortunium, quod diem, pus in selj x suri ui adductj, quo aurum & argentum, ct magna alia munera publicos legum professores corrumpunt: qui coquos S gladiatores, nec non luxuriosos quosdarn indigne ς ornant insignibus titulis vel Doctoratus, vel Licenti qui locum non haberent fortasse in sentina. , Studiosi autem litera rum amatores cum egestate pressi ad eam laudem. non possint peruenire, cum sua prudentia ignominiose torpescunt, ct eorum optima studia pr0pte illorum insatiabilem. philargyriam rebus i publicis nunquam profutura sint. Unde fit, ut in publicis administrationibus magnis quibusdam pecoribus.
viri religios, ct studio vera: sapientia: dediti, pota habui
62쪽
habiti sint. Caeterum emeriti professores iuris apud vulgus imperitum sunt in minimo risu,& l brio, postquam in hoc gradu obtinendo nihil interest inter hebetes & e minatos, ct eos qui rerum pulcherrimarum scientia bonam partem aetatis contriuerunt. Sed huic publico malo solus Princeps mederi potest, si legem promulgauerit volantem ne iuris scholarum Antccessores obolum quidem accipiant: sed gratis,& mercede nulla allecti. de re literaria bene meritis hanc postremam corona, tanquamco summatae doctrinae gloria, porrigant. Et ne assiduae publice legentiu exercitationes legitimo quaestu careant,& praemio iusti laboris,longe accommodatius esset, ex publico dignum S icompetens salarium praescribere, ne latam gradus dignitatem venundare pateretur cum summo periculo literarum ct reipub. incommodo. 'Fraesidales Consilia, j iudices esse delent controuersiarum, quae mouentur seper rebus casibus, aut δε- minicis ipsius Principi quae in Sureti tractantur.
E Tvs di no inustata qua tio in foro Praesidali voluitur, num ipsi Consiliarii litium debeant osse participes, quae de Principis
dona minio inter priuatos exortae sunt Quae dubitatio multis annis iudicibus inter se peperit mutuas ri-Xas, cum de propriis comodis di eptaretur. Sen scalli,ci Bailliu i. qui in ordine primas obtinet, notionem ad se pertinere tantum, contendunt praesente
63쪽
Procuratore Caesaris ', necnsi patrono fisci. Et quod decisi au irum super rebus dominicis dificalibus non spectet pleno iure ad Praesidem prouinciae, sed ad Procuratorem Caesaris, ct Uirum rationalem b, multae extant Imperatorum Constitutiones: licet inconsulto Praeside prouinciae in hoc genere quaestionum nihil sit definiendum. Huiusmodi qumstiones, quae suboriuntur inter priuatum & Principem, ab alio non debent decidi, qu m ἁ Procuratore Caesaris . Et ita Fenestella, optimus antiquitatis autor, censuit. Et licet res Principis, velut priuatae S propriae ipsus censeantur, alius tamen iudex elie de Det priuatarum quaestionum, & alius Q
scalium, quae sunt propriae ipsius Principis: in quibus si quispiam aliquid faciat, nequaquam opus est interdicto. Sed si forte de his rebus dominicis si controuersia, Praefecti eorum iudicos erunt, ut Ulpianus respondit 4. Tales Praesectos Accursus interpretatus est Caesaris procuratores . Ego tamen potius existimauerim eos esse Rationales, id est Generales prouinciarii, qui in re numaria ipsus
Principis Praesecti senis: apud quos singuli tributorum exactores rationes coguntur reddere. Cui
ossicio ct dignitati est praefectus in hac ampli sima prouincia Dominus Cheldubieta, homo excellenti ingenio & magna sagacitate praeditus. His forte rationibus perculsi Senescalli aut Bailli ut, sibi usurpaverunt notionem controuersiarum super rebus fiscalibus, ordine Consiliario , rum spreto. Quorum error inextricabilis est, dc maximE
64쪽
maxime iniurius Principi,& toti choro Asse runt. . Nam Princeps ipse hoc praeclaro edicto Partametis reseruauit causas fiscales & dominicas, ct eas reliquit in ordinaria iurisdictione Bailli uorum S Senescallorum, cuius sunt iudices homnes Consiliari, huius ordinis.Nihil igitur vetat, quo minus ipsi cognoscat de rebus fiscalibus & dominicis. Siquidem ipsi iudicant omnes lites aut in prima, aut secunda serie, quarum appellationes ad Partamenta desertitur.Et id satis cxplicant verba edicti,quibus est cautum, ipsos Consiliarios cognituros de litibus no eX- cedentibus quantitatem bis centum quinquaginta librarum, appellatione remota, praeter quam de rebus dominicis. Voluit igitur eos iudicare de rebus dominicis,non denegato prouocationis auxilio, sed ordinarie,& id suadente regula eXceptionis . Caeterum nonne causae fiscales & dominicae pertractandae sunt apud Procuratore Caesaris, cum Praes de prouinciae in Z qui est Senescallus aut Baillivus ut vulgo fertur )cuius membra sunt Consiliarij ips, ct horum caput &Proesessest ipse Bailliu us,aut Senescallus.In nulla igitur lite definienda poterit praeesse Senescal- Ius aut Baillivus, nisi assidente choro Constiarioru Alioqui horrendum esset monstrum, quod membra essent a capite seiuncta S.Deinde senatusconsulto est decisum, causas fiscales & dominicas eode iure esse
terminandas k, quo iure priuatorum negotia finem accipere debent. Nec voluerunt Principes ius diuersum esse statuendum in fiscalibus & priuatis controuersis. Rationi ideo colentaneum erit,si eodem sub ma Verba dicti circa principium. b Lege Terba edicti.
e Ina quod liquide M. f. st de penule
de rescripti h litem a niunt. q. ait
versi. in priuatoruus de peti. heredia
65쪽
tribunal ib iisdem iudicibus hae disceptationes in-
ter fiscum S priuatuni exorientes, debito iure finiantur. Alioquin Princeps parui faceret suum patrimonium nit; eodem consilio ct electorum prudentia ex iam dicto patrimonio ortas difficultates eXp dienda; suo sacro edicto curasset: quippe cum ante creationem Curiarum Praesidasium omnos ordinarij magistratus in decisione causarum fiscalium assidebant Praesidi prouinciae. Multo igitur magis gratum erit Principi,de suo patrimonio definitum iudicium, quod constabit deliberatione Consiliariorum, a quibus ille voluit ordinario; magistratus scientia& dignitat superari. Omnium enim magistratuum is iudi ximve longe interestrem Principis. salua 'esses f. Dis Vsb. Nec longe aberit a vero qui illos Praesidales iudices I, .ctis titulo magistratus dona uerit ut quos Princeps co M.)is ut honestandos tribus ampi istinus no mini bas censuit υ
qit 4 pr se, videlicet Magistratus, Iudicis, & Consiliarij. Intui: abeo. o Praesdilibus e 1, , bis Principis lites cum priuatis motae a magistratibus 2 Cosiliariis tantiim sunt iudicandae.. Num de his Cons stria Curiarum Praesidalium . haec nomina ludex, Hraimm Gn-
l v A si V i s venustate nominum proprio xates rerum non illustrentur : quin potius usu comparatum est, voces leniores paulatim' reddi dignitate rerum significatarum, licet ipsa pronuntiatione videantur parum
66쪽
sua vexesim' vocabula fiat gratia rerum i duenta: res autem non simi a natura procreatae propter elegantiam verborum mali tamen exempli no est , homini inditum esse nomen pulchrum & elegans, ut sit ouaedani& nominum & rerum consona proportio. Ideo Principis beneficentia amplissimae illae voces, nouis illisCosiliariis attributae sunt. Plenae enim sunt reriim ct mysterii : abea sitione sunt datae, ut talitivo cum creo a prolatione incitati suae 'functionis sint memores. &Vere dicantur propter optimum
xZerui unu S pςruigilem cμram, quales eos Orest e re ipsis voces lyculqnfer demonstrant Nebdubium est, Regem hos titulQρηhmin*m magistra tibus a se creatis potu ille largiri qui o*inis profanae
iurisdictionis fons est irriguus, ct perennis Post qua Iudicum, Magistratuurn,& Consiliariorum munera per eos exςrceri placuit , cur nominum gppellationes denegari debeant, non facile ipse perspicio. Iuhoc enim ordine magist tuum unus 'on est magis iude X, quam alius, postquam comuni orynium i sensu ct concordia aut maioris partis, istes dirimuntur: licet ex his unas in gr du sqhlimiori sit post tus, gulus grauitatem τ& prudentiam, tanquam ducis suiusdam normam, alips sequi oporteat. Ratio tamen , qua per Principem sancitum e , eos nomine
Iudicis nuncupandos es e, cit, quod Iudex ille, qui locum principς qbhi et se ris Regum Constituti ni ius in decidendψ, tene t*t judicare conformi tex opinioni & consili potior spartis. Sunt igitur muneri iudicandi participes: alioquin illum prima-
pibus. fy bh . rgu. t. quod maior. ad munici
67쪽
AE ZMoisi. rium iudicem eorum sententias pedibus sequi non oporteret. Blasphemiae igitur scelere nefandi sit moh2, 1 . . ad non V c nt, tanquam dubitantes de regia potestate, mih Iἡ. o. qui haec tria nomina in ipsis Consiliariis impudenti D
utrum in pompissetennibus, aut publicis locis ordinari Uictratus, qui sunt Iudices primarum in Za Iarum,antecedere deleant Go sit in Praefigales iecne. CAP vae viii. LENAM ambition 2 superbiae quaestionem patefacere operaepretium esse duxi, quam fortasse conuicia & pugnae in qui-3 busda ciuitatibus audacissi md explicu bene rei ea runt:Videlicet an Ordinar ij iudices primos accubi-M en 6ρ. tus ψ in mensis, & sedes praecipuas in publicis locis d D ang. obtinere debeant, eos sequentibus Consiliariis Cu- bis, riarum Senescalliae aut Ba illi uiae : cuius antecessus haec sunt argumenta:pri niti in quod Ordinarii iudi- d. m. O ces sunt primi litium & causarum: Ba illi uorum au-iseri tem dc Senescallorum Consiliari, secundi sunt iudis t. in D li ces,post illos primos alteras sententias serentes. De- ἡ po re bent igitur in secundo gradu dignitatis post illos p sevisti, g ζα- Item antiquior ordinariorum creatio,
antiquior Quam eorum oui erecti sunt ad iudicandum in Senit. iis ij. nescallia aut Bailli uia. Iuste igitur his rationcianti- deas cri quitatis in fruendis honoribus veniunt anteferendi. Caetertim in coiisesso est, quam sint ordinariaS ex-
traordinariis praestantiora. Primi illi iudices ordina- d 'q fiam iurisdictionem exercentulli autem pol sin tim
68쪽
eXtraordinaria pronuntiant.Quanto igiturextrao dinariis illa habentur digniora, tanto praestantior est gradus iudicum ordinariorum praefectura Consiliariorum. Stulta 'est haec quaestio ' indigna peritorum auribus. Quin potius in caeca rerum imperitia versantur, qui in dubium rem per se claram reuocant. Tam obscoenus est error, ac si di cerent, terram igni h esse altiorem, quae est ultimum elementorUm.
Minime ibunt inficias, ordinari j iudicis sententiam ab illis quandoque posse reformari . Quinimo, splacitum fuerit, eos ab illis grauissima allici in mulcta, si litem suam dolo vel aperta ignorantia fecerint. Deinceps Ba illi uorum Curia supremis Partamentorum Decuriis est uno gradu propinquior, qu lim classis ordinarie iudicantium. Quato enim quid ad summum plus accedit, eo magis perfectum dici debet. Caeteriim feam perspicimus proportionem ordinariorum iudicum ad Bailli uos aut Senescallos,qualis est Ba illi uorum ad Curias omnino supremas, ctim in medio ambarum classium snt positi. Proinde ut a communi sensu penitus esset alienum, affirmare, Partamentorum Constiarios in ordine dignitatis Senescallis fuisse postponendos: ita ridicula est profecto illorum opinio, qui contendunt in potiori gradu dignitatis ordinarios iudices collocandos esse, quam Bailli uos, aut Senescallos, aut Constiarios eorum. Demum Bailli ui ct Scne scalli vitae & necis habent potestatem, tam priuilegiatorum, quam priuilegio carentium, & in delictis quibusdam g atrocioribus appellatione ad Paria-
enitistit. C. ce purn.. i. qui male iussi e Bart. Lim
69쪽
mentuita .remota: quod nequaquam ordinariis iudicibus a Principe est concessum. Quid ad hanc dignitatem 'melius addi potest Z In quo igitur omdinaria Iurisdictio huic mediae classi Bailli uorum est conserendaρ Certe in nulla parte iuris tam temere excogitata opinio defendi potest.
Utrum I ncope criminalium O ciuilium magi Iratuum sit iusta
AGNA crescente litium ciuilium serie, quibus longaeui hominis aetas vix sussiaciebat, a Principe decretum est, alium fore iudicem primarium ciuilium con-b I. ii. β is
trouersiarum, alium quoque maleficiorum : quod olim a pop. Roma. administrante imperium fuisse obseruatum Pomponius scripst h. Nam cum maXima fuissent negotia Consulum,& varia fere per totum orbem, de capite ciuis Romani iniussu populi dicere ius non poterant: ideo constituit Quaestores, qui capitalibus rebus praeessent. Item posterioribus temporibus, cum per Italiam magnis incursibus latrones grassarentur, magistratus creatus est nomine Latrunculator , qui de capite latronum ius tantum diceret, interdicta pecuniariae litis cognitione. Cuius in loco hodie quis verius dixerit esse Marescallos. Eadem sane in ratione impulsus fuit Princeps ad syncopen criminalis iurisdictionis,quae ipsum commouit, ut se premam potestatem decerneret Praes-dalibus incerto causarum genere. Nam cum Vide-
70쪽
ret decurias Partamentorum minime sufficere infinitis aceruis sacculorum, praeclusit ut anto reseratum est viam friuolis & inanibus appellationibus: praesertim in minimis causis, ut iret obuiam ' malitiis hominum, & imposturis litigatorum. Ita maiores iudices Ba illivorum, cum essent obruti causarum multitudine, eXplere non poterant suum mu-t nus ex animo, tam in ciuilibus negotiis, quam in animaduertendo in homines facinorosos. Idcirco utiliter generi hominum ab illis criminalem notionem transtulit ad iudices maleficiorum. Vix enim seri potest, aut non facile fit, ut quis fungatur vice duarum personarum. Noluit igitur Princeps promiscui actibus suorum magistratuum turbari officia. Alias in enim leges, alia tempora & obseruationes solennitatum speculari oportet in ciuilibus, ct alias in puniendis maleficiis. Idcirco diuersos eorum esse iudices, rccte congruere illi sanctissimc visum fuit. Ex illo promiscuo ossiciorum usu eueniebat, ut criminibus conuictos non velox, sed tarda poena subduceret, aut liberandos pro sua innocentia diuturna custodia, in latumiis forsan abditissimiS,maceraret, ita ut carcore, qui custodiae causa est sacratus, proiaer ciuiles eorum occupationes ad poenam sinuentus esse videretur, aut si burialis g&quaestuosa esset alicuius ardui criminis inquisitio, amore lucri maleficio in uestigando dabant operam, ct ciuiles hominum dissensiones, ct reliqua forensia negotia in aeuum perpetuum protelabantur ', cum