장음표시 사용
441쪽
mam ne verbis quidem ab ea discrepat, quae secundo Isaiae continetur capite, nihil repeistere necesse est, quae ad hanc asterendam su. pra attulimus. Pauca quaedam illulirare solum convenit , quae loco huic peculiaria sunt. Velut illud : Et corripiet gentes fortes usque n longinquum r cui simile hoc habet ΙΤ sal. mus lecundus de Christo : Postula a me , oedabo tibi gentes haereditatem tuam, e possessionem tuam terminos terrae . Reges eos in
virga ferrea . Subjicit Michaeas. Et sedebit vir subtus vitem sua=n, e subtus ficum suam,
o non erit qui deterreal , quia os Domini exercituum locutum est . Hoc ipsum de Mes.si se temporibus cecinit Lacharias a): In die IIa, dicit Dominus exercituum, vocabit vir
amicum suum subter vitem , oe subter ficum. Pergit Michaeas ib): In die illa, dicit Dominus, congregabo claudicantem, o eam quam effeceram colligam , oe quam infixeram , ponam es claudicantem in reliquias , o eam quae laboraverat in gentem robustam: consona sunt illa Sophoniae scὶ : Ecce ego inIermeiam omnes , qui affixerunt te in tempore illo . oe salvabo claualcantem , Θ eam quae ejecta fuerat congregabo , oe ponam eos In laudem, Θ ιn nomen , in omni terra confessio. nis eorum . Addit Michaeas iEt regnabit Dominus super eos in monte FIoη , ex hoe
nunc, o usque in seculum : patia de Chri ilo
nuntiantem Danielem audivimus se e Potestas eius, Potestas aeterna quae non auferetur,oe regnum ellus non corrumpetur : & Λnge
lum quoque apud Lucam sfide Christo Iesu:
Et regnabit in domo I acob in aeternum , o regna ejus non erit finis. Nota cur quoqu:
Chii ilus in illis Michaeae u : Et tu, turris gregis, nebulosa Mia Sion, usque ad te veniet, 2 veniet potestas prima , regnum filiae Ierusalem . Nunc quare maerore contra breis ynumquιd rex non es tibi , aut confitiarius
tuus perIit λ Eadem habet Isaias h de Christo: Parvulus natus es nobis , o Dus datus es nobis, o factus es principatus DAer humerum ejus : Et vocabitur nomen ejus, admirabilis , Confitiarius , Deus fortis , Pater futuri seculi, Princeps pacis . Ergo haee Michaeae in Christum transcribebat sonathan ben Uziel. Libenter vero Grotio assentior, Turrim gregis apud Bethlehemum statuenti , unde Chri istum oriturum mox apertius
Michaeas so praedicet. Futurum Is de Inde spondet shi, ut filiam Sionis Christus redi.
mat : nempe a Jobo & ab Isaia Christum . Redemtorem dictum nota vimus. Sic demum filiam Sionis , Chtisti auxilio confirmatum Michaeas il) alloquitur : Surge, o tritura,fia Sion, quia cornu tuum ponam ferreum,
o ungulas tuas ponam aereas, edi commιnu ea populos multos , ct interficies , Dom ne , rapinas eorum : similia de Christo praecinuit David in : Reges eos in virga ferrea , ct tanquam υas figuli eonfringes eos. Aptius etiam ad rem l laias su): Ego auxiliatus sum tibi, dicit DomInus, o redemtor tuus sanctus Israel: ego posui te quasi plaustrum triturans novum , habens rosea serrantia ; ινι tu rabio montes, oe commιnues, o colles quasi stulυerem ρones . Quam is alae clausulam Messae significativam est e manifesto illud indicat , quod praecedit o : Ego Deus tuus, conforta vi te, eν avxιtiatus sum tibi, suscepit te dextera Iusti meι. Haec Iudaeorum interpretum diligentiam non sugeiunt, qui tot te stimoniorum consentione notata Christum
hic a Messia praedictum esse fassi sunt . Si e Beresith Rabba , sic R. Selom oh larchi, sic
Aben Ezra . Contra ea Grotius , e V verborum secundi capitis Isaiae,& quarti Michaeae consensu , non sententiae paritatem collegit, pro eo ac debuit sed haec ad illa πνναρμημά res alias si nificare censuit : Isaiam quippe de regno Ezechiae. Michaeam de temporibus, quae reditum ex Babylone sunt consecuta , dilseruisse opinatur. Λrbitrentur sequi rerumaellimatores, utrum verisimilius sit, quorum verba consonant, eorum conspirare lententias, an summa verborum paritate, summam sententiarum discrepantiam contineri. Num haec Michaeae praeterea convenire dicemus , vel Ezechiae aevo , vel recentioribus Baby-IOnica captivitate temporibus: Et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc, o usque in aeternum Z minime vero. Λtqui uad neutrum illa pertinent, certe nec superiora , quae his aictis lime cohaerent . Λdveis pervertam hane capitis istius interpretationem graviter excandescit Theodo ietus spi , quam tum tuebantur, non Iudaei ibium, sed& Chiilliani quidam , soliditque eam argumentis Obterit. Quaerit enim ecquae gentes magno numero Legi Dei obtemperaturae ad
442쪽
. Temprum Domin ἰ concurrerint post redi. tum Iudaeorum e captivitate Babylonica ;quarum gemitum controversias arbitra ac di. 1eeptatrix Domini Lex composuerit, eorum. que noxas dc flagitia castigaverit ἔ qua item pace fruitus sit Iudaicos populus, qui variis exinde calamitatibus miserrime afflictus,
gentium multarum incursiones ac veκationes perpessus est. Tum id quoque : Nos auis rem ambulabimus in nomine Dominι Deι no-yri in aeternum oe ultra ain, praeclare vile dit, Μ ichaeam non designa sis Iudaeos , qui patriis sedibus eliminati, totius Orbis inquilini , & exules , sacra Legis suae munia obire
non possunt. Unde nec ipsis haec competere ait. Et regnabit Dominus super eos in mou. te Sion , ex hoe nunc γ usque In internum . Priorem capitis partem , iuxta hillori cunia,
aeque sensum & musticum, Christo & Eccle. sae adjungit Cyril lus ib) ; postremam , ab
octavo commate ad capitis usque finem, Sen nacheribi,& Nabuchialonosoris eκ peditiones It notare censet; Christum vero, secun
Perpaucis quinti capitis versiculis multa de venturo Melsa posteros Michaeas se) do. cuit . Nam primum patriam ejus indicavit, cum diceret: Et tu, Eer bubem Ephrata aν-.tilus es in millibus Iuda: ex te mihi egredietur , qui fit dominator in Israel. Deinde ut ortum ejus , non temporarium qualis hominum reliquorum est, sed omnibus temporum initiis priorem,& ipsius aeternitat sςqualem fore ostendat, addit; Et egressus ejus ab iη
tio, a diebus aeternitatis. Sed muliere tamen roditurum eum ait per partum, atque ita νumanae naturae Participem , contaneu init ris vinculo iri conjunctum omnibus hominibus, etiam barbaris; Quos fraterno amore .
complexus, utpote eorum similἰs, ct i ejusdem naturae particeps , ad Israelitarum jura vocabit; validoque, di magnifico mo. derabitur imperio, cujus is erit splendor, ea fama , ut ad orbis usque pervadat fines , re remotissimas gentes ad se invitet, di alliciat, atq; altae demum pacis compotes faciat. Ver. ha haee sunt d) : Propter hoc diabit eos usque ad tempus, in quo parturiens pariet, et reti. quiae fratrum ejus convertentur ad suos Isνa H. Et stabit, et pascet refortitudinem. mini, in sublimitate nominis Domini Dei
fui, et converrentur, quia nune magnificabitur usque ad terminos terrae. Et erit sapax . Ad Chri lium haec retulisse veterea
udaeos , locuples testimonium suppeditat Evangelium Matthaei se , atque illud Iohannis D; ex quibus clarissime intelligitur tralatu iam hanc, & pervulgatam fuisse Iudaeorum sententiam , ex hoe Michaeae loecideductam , Bethlehemo Messiam proditurum . Hanc majorum suorum doctrinam tenuerunt sequioris aevi Magistri. Sic Paraphralles Chaldaeus Ionathan; se Thalmua in libro Sanhedrin ultimo capite, & in libro de Paschate, capite decimo, se & Mid rasin Thehillim,& R. Selomin, dc R David Κim in
chi. Nempe & plerasque alias de Christo vaticinationes huic consonare sciebant. Nam quod ait Michaeas g), suturum egressum ejus ab initio, a diebus aeternitatis , hoc ipsum de Christo praecinuerat David th , cum indu ceret Deum Patrem Christo dicentem : Extitero ante Luciferum genui te. idem habet de eo Psalmus septuagesimus primus ti : Permanebit cum Sese, o ante Lunam, ingeneratione,ει generationem; δέ postea: Ante solem permanet nomen ejus. Hoc de se sapientia si pia , quae Christus est; praedicabat his veris bis thin: ab aeterno ordinata sum , ω ex anti. quis , antequam terra fieret. Hot sibi volebat Apostolus Iohannes si , cum Uerbo, quod Christus est, diceret: in principio erat Ver bum , o Verbum erat apud Deum , ct Deus
erat Uerbum . Hoc erat in principio apud
Deum. Hoc de se quoque aiebat Dominus Iemsus, sic Deum Patrem compellans: Et nuue clarifiea me tu, Pater, apud semetipsum, elaritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te m . Puerperam autem illam intellige, quae isaiae septimo, octa vo, & nono capitibus commemoratur, pueri videlicet illius matrem,cui romen. Accelera Delia detrahere, festina praedar n) , qui Fortis dicitur, di Princeps paeis tost , cujus immensum praedicatur imperium , di aeterna pax. Quae
si quis omnia perpendat accurate, praesenti Michaeae loco contona reperiet. Cum ver
futurum pollicetur Propheta , ut Christus gentes pascat In fortitudine , pastoris hic quo
443쪽
que, ut alias saepe , persona Christo imponiis tus, qui hunc habitum , & ornatum, hocque
adeo munus , suae erga hnmines benevolentiae, i cs Ilicitudinis testificandae gratia , gerere ama , sibique imponit s quod supra jam a me animadversum est, dc in serius quoque commodus erit observandi locus. Ma.gnificentiam vero ejus ad fines usque orbix celebratum iri promittit, perinde ut superiore vaticinatione de Mellia praedictum vidimus, futurum ut corripiat gentes fortes usque inunginquum a . Idem Psalmo secundo binde eo praesignificatur : Posula a me, Θ dabo tibi gentes haereditatem tuam,oe possessione tuam terminos terrae e dc Psalmo septuagesimo primo te r Et domina, tur a mari usque ad mare,oe a flumine usque ad terminos orbs sterrarum: & mox d): Omnex gentes magnDmabunt eum . Omnia vero tranquillaturum Chrillum,& pacificaturum sexcenties jam ι nos Prophetae monuerunt. Quemadmodum
ergo Chrissum pacem iuturum praedicit Michaeas, ita Paulus se) de Christo Iesu: Ipse
enim est pax nostra. . Atenim tam perspicuaveritatis argumenta aspernati Iudςi comptu res,nee patrum suorum auctoritatem reveriti,. haec ad Zorobabelem detorquere tentarunt, quos& vetuitos aliquot Sacrae Scripturae interpretes Christianos assectatos fuisse video ,.
Chrysostomum , Theophylactum , Euthymium ; novissimeque Grotium cs . Adversus hanc doctrinam insurgit Theodoretus g ,
& Globi belem Babilone natum esse osten.dit, non Bethlehemi in ecesse egressum ejus a diebus aeternitatis . Scio quid ad haec re. spondeat Groilus; Torobabelem Bethlehemo ortum censeri, quod ex Davidis, qui Beth, Iehemi natus est, familia esset oriundus egre Gium vero ejus a diebus aeternitatis diei, quod longum i stemma a Davide duceret, multaeque inter ipsurn, & Davidem intercessi flent v mi, longaque diuturnita D temporis, post.
quam Bethlehemo stirps illa prodierat . Id si accipimus , jam ergo multiplex nobis patria erit ,. totque natales terras numerabimus, ,
quot lotis majoribus nostris ortum dederunt.
Ergo & Lorobabel, praeter Babylonem , in qua natus est, Iierusalem quoque patriam ha hebat, in qua tot Reges ipsius decessbres lanc procreati& Bethlehemum , in qua David,
Melopotamiae, in qua Iudas; dc regiones a d. Chanaanitidis Austrum litas circa Bersabee
& Gerara, in quibus Iacob, & Isaac ; & Ur
Chaldaeorum, in qua Λbraham; quod nequz dici , neque ferri potest. Praeterea utrum existimate satius est, Prophetam hunc,quem de Christo alias edidisse praedictiones Oilendimus, eam praemonstrare volui se urbem ,. quae Christi patria futura erat, consentienti bus vetustissimis Iudaeis , uti & revera fuit, an cum Zorobabelis imperium , dc res gerendas vaticinaretur , eam notasse urbem , quae Davidis ipsius, progenitoris patria fuisset ς' Λdde & verba uia Ab initio, a diebus aeterinnitatis, quae sic Hebraice concepta sunt, ν ni qedem mi me aaolam, quasi dicas, Ab olim, ιν diebus aeterm ratis, geminata rei ejusdem significatione, non longitudinem temporum sed ipsius aeternitatis infinitatem indicare Quis vero nomini; sui fama orbem credat robabelem replevisse,exulum aliquot ducem, &gentis exiguae, obscurae, ae jam pene funditus excitae principem , propter repara tum Templum, splendidum quidem olim
dum manebant regna , tunc autem rudi ori
opera refectum, ad cujus conspectum prior in Templi memoria senibus lacry mas excuti e
bat ' QM paκ denique dicetur ZorobabeI,.
quem gravissimis Chuthaeorum Samari e nissum calumniis , & criminationibus appetitum, viae inchoatum instaurationis Hiero in
lymitant Templi opus absolvere potuisse scimus, ' Comma septimum capitis hujus Christo adscribit liber Bera coth Thaim udis
Hyerosolymitani. Est autem hujusmodi: Ererunt reliqudae Iacob in medio populorum multorum, quasi ros a Domino. er quasistillae fuρα berbam , quae non exspectat virum .. Quia videlicet ex Iacobi reliquiis suscitandus erat Messias, qui rore gratiae coelestis Orbem universum irrigaturus erat, & istunda inturus; de quo in eamdem sententiam disserie
Psalmus sep agesimus primus ib)r Descendet Hur pluvia in oelius, ct Hulsilliei-
Masillantia super terram Christi praeterea venturi mysterium septimo captae o tangit Michaeas, eum Ecclesiae
instaurationem per Christum suturam nuntiat his verbis: Dies, ut aedimentur macerι
tuae . Id ad Christum Iudaeos quosdam retu
444쪽
lisse scribIt Hieronymus a . Nee dissimilis suraeae erunt tingent ρviserem sicut serpentes,
illa est Amos ib) de Christo prophetia , , velut emtitia terrae perturbabuntur in aedi quam supra attulimus : In die ilia suscitabo bus suis, Dominum Deum nostram formidain tabernaculum David , quod recidit, erreae- buut, o timebunt te r his consentanea Psal dificabo aperturas murorum ejus, er ea quae mus idem septuagesimus primus si suppe, corruerunt instaurabo, oreaed cabo illud F ditat: Coram illo procident AEthiopes,ct in/etit in diebus antiquis . Λddit Michaeas e)r miel ejus terram lingent: Reges Tharsis , est In die ilia love fiet Lex: par illud, quod su- insulae munera offerent, Reges Arabum , Θpra , Ac hie sis & lsaias te de Christo tect- Saba dona adducent, Θ adorabunt eum omnes
nerant r De Sion egredietur Lex, ω Verbum reges terrae, ex omnes gentes servient ei r cui
Domini de Ierusalem; c deinde is): Magnis simile est, dc istud Ilaiae u de Messia r Et
eabitur usque ad terminos terrae: paria,& in erunt reges Nutritis tui, o reeinae nutrires
Psalmis secundo ct , & centesimo nono , , tuae vultu in terram demissio adorabunt te, πChristi praenuntiis in vidimus: pulverem pedum tuoνum lingent. Facit huc Ego autem constitutus sum Rex ab eo fustre quoque illud oseae xl , Christi . .λαωι ἐν Sion montem sanctum ejus , praedicans ρνα- praenuntium t Et post haee reveνtentur feeptum ejus elum: Virgam virtutis tuae emit. Iii Israel, εν quaerent Dominum Deum suum, tet Dominus ex ston: dominare in medio ni- ω David regem suum , o pavebunt ad Do micorum tuorum Quod autem subjungit Mi- minum. Flagitiorum deinde veniam perchaeas si) ad Eccletiam remotas gentes tran- Christum nobis largiendam promittit Misituras , a civitatibus munitis usque adfu- chaeas D . quod passim de eo Prophetae humen , o a mare de mari , es ad montem de mano generi spondent . Re demum quae de monte i idem de Christo praedictum extat venturo Christo, subjurisiurandi lege. Abra-
Psalmo septuagesimo primo ): Et Gmι- hamo, de Iacobo promissa sunt, effecturumnabitur a mari usque ad mare , ex a flumine eum asseverat set . que ad terminos orbis terrarum r idem de XXVI. Secundo capite Habaeue saa haee apud Zachariam I): Loquetur pacem gent/- Ieguntur : Adhue visus procul. ex anarebit bur,er potestas ejus a mari usque ad mare,er in finem, er non mentietuν : si moram fecerist a fluminibus usque ad fines terrae . Sequitur exspecta ilium, quia veniens veniet, Θ ποπα pud Michaeam im) : Et terra erit in desola. tardabit. Quibus Messiae ad ventum praedicitionem: nempe id qunque post Christum Da. consentiunt Rebraei Interpretes. At Christianiel ni eventurum monuit. Christum de in . ni. De Christianis dubitatio nulla est , qui
de adhortatur Propheta o , ut pascat popa Pauli bbὶ auctoritatem secuti, vel ad Christitam in virga sua , gregem haereritatis suae; salutarem illapsum in animos hominum spe de quo videlicet supra fuerat vaticinatus sp)r ctare ista censuerunt, vel ad ejus descensum Et abit, er pascet in fortitudine Domini, in terras : quod de in Thalmudici libri San- pallorale ossicium, juxta Prophetarum o- hedrin postremo capite, dc apud R. Selomo hmnium consensionem , Messiae adscribens. diserte docetur. Respondet Christus: Secundum dies egresso. Nee mysterici earet illud , qui d extat innit tuae de terra 'πιι ostendam e mirabi- oratione Habacuc re): Egressus est in salu-Da : sie in eodem septuagesimo primo Psal- tem populi tui, in faltitem cum Christo tuo .mo sq), qui Christum praenuntiat : Benedi. Scio nonnullos hic Iosuam notatum arbitractus Dominus Deus Israel, qui fecit mirabi. ri; qui tamen unctus non fuit, nee Unctus dl
Messiam ab eo praenuntiari diximus: Lauda. significatione ; quemadmodum in Paralip bitis nomen Dei vestri , qui fecit mirabilia menis )r quicunque exierunt de Myypto, vobiscum . Pergit Michaeas is : Videbunt Christi vocatur,ut adnotat Hieronymus ee .gentes , Er confundentur super omnifortitu. Alii ad Davidem id flectunt. Utrumque cer-ame sua, ponent manus supeν os,avres eorum te Christi Iesu figuram gessisse diximus: cujus
445쪽
nomen eum 8c signi sieationem habeat salutis, quae hic promittitur, aptius ei videtur locus quam Davidi ennvenire; aptius etiam
quam Iosuae , cui minus proprie quam Iesu competit Christi nomen . itaq; se comma illud reddebat Sexta Editio, Hieronymo a
χιτόν σου . EAiisl ad servandum populum rvum, sterI Uum CHisum tuum. Et ad Messiam quoque id Hebraei retulerunt. Faeit huc re id , quod paulo post subnectit Habacuc : Ego autem in Domino gaudebo exultabain Deo Iesum es. Scio Hebraice scriptum esse Iesciaaαι, dc ex nomine communi Iaseiaab, nomen proprium ella iactum ἱ sed tamen ex adiunctione alterius prophetiae , dc utriusque ἄRηλουχ α mutua cohaerentia) Christus utrobique homini non luscitioso videbitur expressus. Ionathan certe posteriore hoc loco , itidem ut priore, Christum reddidit. X Ull. De Messiae adventu Sophoniae quoque vaticinatio extat tertio capite bὶ; ait enim ex Domini persona: Reddam ρυκ-tis labium electum, ut tu vocent omnes in πο- mine Domini o serv1ant ei humero uno. No.men Domini hoc loco Regem Messiam si-rnare, traditur in Beresith Rabba, Ac in i Pulvere aromatico R Machir; totamque hanc prophetiam Christo adiudicasse Iudaeos
testificantur. Recte sane; completam enim prophetiam hane fuisse novimus in mitifica priscorum Christianorum concordia,quorum erat cor unum, er anima una. Pergit Sophonias e r intra flumina AEthiopiae, naee s phees me . Di dispersorum meorum deferent munus mιbi: simile illud Psalmo quadragesimo quarto id , qui Messiae μολ--οι mae euntius j est e Filiae Dri in muneribus uuia
tum tuum destreeabuntur,omnes divites plebis r simile quoque initio sexagesimi capitis de Christo llaias praedicit; quod 3c in Eu nucho Candaces Reginae exitum habuit. Spondet deinde Sophonias se) altam pacem reliquiis Israelis: suoniam ies pascentur, e
accubabunt, er non erit qui exterreat: quod Christi eventurum temporibus pollicentem
itidem Michaeam f audivimus, eum diceret: Et sedebit vir subtus vitem suam es subtus ficum suam, er non erit qui deterreat. IDraeli postmodum promittit Sophonias u in suturum ut in medio ejus sedem tuam Messias constituat r quod & apud Zachariam si semel iterumque reperitur: Et habriabo in medio tui: dc apud Erechielem i): Et erit tabernaculum meum in eis: quod dc Discipulis suis Christus Iesus promittebat : Et ego Gobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem secuti, Quod adjicit deinde a Propheta l)r samabo claudicantem, er eam quae Uecta fuerat congregabo,er ρonam eos in
laudem, hoc idem pene ἀ-ω msis verbis apud Michaeam mὶ de Christia praedictum
XXVIII. Expectati Christi mysterium
elarissima prophetia,& celeberrima figeaeus explicavit. Nam primum eum ait n): in inbum quod 'Nigi vobiscum cum egrederem tu de terra AEDytι, Θ Piritus meus erit in meis
dio et Urum, nolite timere Hebraeis in mem oriam re cicare velle videtur nobile hoc valline Inium Μosis de Christo o)Prophetam de gente tua ex de fratribas tuis, Mut me, suse
rabit tibi Dominus Deus tuus: ipsum audies. Hule vaticinio subobscure repetito subiungit Λgaadius ρ : Haec aeicit Dominus exereituum: Adhue unum modicum est, Θ ego eommoveboeaelum, er terram, o mare, ει aridam; ει mo. vebo omnes genter. Θ veniet Desideratus ea u. ctis gentibus er i lebo rimam sam gloria, dieit Dominum exercituum , Meum es argentum, ef meum est aurum, dicit Dominus exeris ei tuum . Maena erit gloria domus istius σε.
vlimae plusquam primae , vicit Dominus exeret tuum : o in loco isto dabo parem, dicit
Dominus exercituum . Hanc orbis comm
tionem Christo accommodat Paulus in Epistola ad Hebraeos sρὶ ἔ cujus aliorumque No. vi Tella menti Scriptorum in Vetere expli- eando auctoritati multum tribuo; quod, ut superius saepe dixisse memini, receptas, Ac pervulgatas hae aetate opiniones videantur secuti ; nee enim in nascentis Ecclesiae primordiis, cum undique , dc ab Ethnicis, de acrius etiam a Iudaeis ea oppugnaretur, tu. tum sui sist prisci Foederis testimoniis abuti,& vulgo probatas interpretationes pervelle. re. Desideratus autem gentibus is ipse eli ,
quem Patriarcha Iacob νὶ futurum expecta-Ggg tio
446쪽
quo praedixit Isaias sa), ita ut verba ejus Pau- concluditur. Illic Zorobabeli nuntiare ju. Ius b repraesentat : Exurget regere gentes, betur Λ2yaeus, suturum ut coelum, & terram in eum gentes sperabunt. R. qui Beata ipes a Deus commoveat, regna subverta t, exere is Paulo ipso e) appellatur. Templo autem tus deleat: In die tua dicit Dominus exeret. secundo novam per Christum conciliatum iri tuum, ossumam te, Zorobabel fili salaibis, gloriam vetultissimi Hebrsi latebantur: quam serve meus. dicit Domanus; Θ ponam te quor
doctrinam retentiores pellum dederunt , se- Agnaculum, quia te elegi, dicit Domιnus exeriscundi Templi majorem suisse gloriam fin- cituum. Commotio ilia coeli,&terrae, ea est gentes quam primi, quod diutius aliquando quam adventante Messia gentibus desiderato perseveraverit ; quali aedificiorum splendor, evet turam hoc iplo capite lupra dixit. Reis ac gloria ex vetustate pendeat, quae peream gnorum subversionem eam intellige , quae fit contra obsolescit. Christian, quidam Tem, per arma militiae, non carnatra, sed stotentia plum secundum , non quale a Zorobabele . Deo ad destrumonem munιtionum sm . Sic
extructum es ,sed quale ab Herode instaura- Michaeas quinto capite n), quo Messiae my- tum , Solomonico augustius suisse , & splen- steria pandi docui : G erit in die illa , diciedidius arbitrantur, atque eo spectare Aggaei Dominus, aufer ι ne quos tuos de medio tui, vaticinationem. Hanc opinionem acute re- θ' dispergam quadrigas tuas. Si e Lachao
aedes duas Caesaream, & Λgrippium,ab He- pbraim,er eqvu deIerusalem,er dissipabitur rode ext ructas, Templum magnificentia su- arcur belli , et loquetur pacem gentibus . L perasse scribit. Nos autem defendere prisco- robabelis autem parentis nomine Christus fi-rum Iudaeorum doctrinam possumus, tum ex lius intelligἰtur, uti apud Ieremiam, & EZe-hoe Aggaei loco,tum eκ Malachiae tertio cω chielem Davidis nomine assectain eum vidispite is r maxime vero ex quadragesimo ter- mias. Posituram se eum ait Deus sic tantio Erechielis u),ubi magnificum illud Tems quam signaculum: Hune enim ρater ignavit plum sibi visum describens,quale Iudsi Me G Deus, inquit Iohannes sm de Christo Iesu.
sae temporibus excitatum iri asseverant, Elo XXIX. Aggaeo succedit Zacharias , qui Davit me,inquit, spiritur, er introduxit me im creberrimas ct ipse de Me ilia praedictiones atrium interius , erecce repleta erat gloria edidit. Nos primam hanc depromemus e a Domini domus . Et audivi loquentem ad me secundo capite qi: Haec dicit Dominas exerindomo : er vir qui stabat supre me , dixit ad ei tuum: Post gloriam m. t me ad gentes, quae
- me : Fili hominis , Deus si ii mei , Θ locus Doliaverunt vos: qui enim tetigerit vosψar vestiae forum Aedum meorum,ubi habito in me git pupillam ocuti mete. quia ecce ego levo ma-dio filiorum Israel in aeternum,ω non polluent num meam super eos er erunt praedae his,qui ultra domus Israel nomen sanctum meum .ies serviebant sibi, er cognoscetis, quia Dominus er reges eorum In fornicationibus suis. Hint exercituum misit me. Lauda, e laetare, filia David s/ὶ appellat Christum , Regem glo- Sion; quia ecce ego Demo , oe babitabo in me viae , Paulus iὶ Dominumgloriae; hine eo La- dio tu , aft Dominus. Et anIicabuntur gen charias ): Et ipse portabιt gloriam. Pacem tes multae ad Dominum in die tua , er erunt autem remplo suo dum hic apud Λggaeum misi in μορulum , er habitabo in medio tuι , Promittit CKristus, antiquum obtinet , quem erscies quia Dominus exercituum misit me ad jam sexcentix Prophetarum testimoniis pa- te . Diligenti observatione digna sunt verbacis principem, & auctorem esse didicimus. haec ἱ nam & praedicunt Chri iti adventum,. Igitur inter venientis Messiae significationes. & ejus divinitatem man festo praedicant hanc quoque retulit vetustus Hebrae rur . Notandum quippe est loqui Dominum i in Μagister R. Axiba. ut in memorato jam a sum, & haec de se profari: Et scies quia Do- nobis pol remo capite libri Sanhedrin prodi- minus exercituum misit me . Ergo Dominus. tum est . a Domino milIus , Densa Deo, Filius a
Ea quam dedimux superioris Aggaei to Patre,quo praeclara russiae significatio con- Praedictionis expolitio viam munit ad eorum tinetur. Ne centesimo nono Psalmo Ir : Dixit
447쪽
Nominus DomIvo meo, sede a dextris meis. Porro smilia de Christo nuntiantem Sopho. niam sa) supra audivimus: Lauda lia Sion; Jubila, Israel; Iartare, er exulta in omni corde, filia Ierusilam: rex Israel Dominus in med otus . Sie de de se Messias Ipse apud Ezechie. Iem b): Et erit tabernaculam meum is eis ..Sequitur apud Zachariam seὶ memorabilis illa de Messia praedictio : Ecce enim ego ad- dueam servum meum Orientem . in die itia,
dicit Dominus exercituum, vocabit vIν am ι
eum suam subter Utem , er subter dicam :quam subinde repetit di r mee ait Dominus
exercituum , dicens , Ecce vir striens nomen
Hur , er subter eum orietu aedificabit Templum Domino. Qui apud ιnterpretem Vulgatum appellatur oriens , & aput Grae
Hebraice dicitur Gemabb, hoc est , Germen, quo nomine passim Christus censetor, quem. admodum alibi a me dictum est . Nam Geν. men Domini dicitur Isaiae e). de Virga deradice Iesse, dc UirguItum dc Radix, dc Germen iustum eremiae , Fc Germen nomi. natum Ezechieli 0νὶ . Orientis quoque nomen agnoscitur in his verbis Balaami οὶ ad Christum pertinentibus Grietur stella ex Iacob: dc in illis septuam simi primi Psalmi ι
Chri ilum quoque praenuntiantibus r orieturyn diebus eius justitia, oe abuudantia pacis r
c in istis Malachiae λὶ , quae ad Christum
quoque spectant e orietur vobis timentibus nomen meum soli init aer & in his Zachariae alterius apud Lucam ti): Per viscera miseri cordiae Dei nostri visitavit nos Oriens ex alto. Servi quoque nomen saepe obtinet in libris Prophetarum, uti probavimus supra . Indea eo Ionathan Mn Uriel Germen,his Zacha viae locis, ἐnterpretatus est Musam: ita de R.
Selom oh I irchi , ct Maimonides; ita & in Hierosolymitant Thaim udis libro rura coth. Pacem qua mundum beabit Messias iisdem pene verbis describit Michaeas m : Et Iedebit vir subtus vitem suam , o subtus ficum suam , ω nou erit qui deterreat . Seiri haec avocentioribus Iudaeis, & a Cyrillo etiam, de
Theodoreto,& novissime a Gi Otio, ad Zoro. habetem reserri: verum obstare videtur quod
requitur tu : Et erit sacerdos super folio suo ἰ nec enim in veteri lege jus erat Sacer.
dotibus sedendi in sella regia. Itaque reddunt Iudaei: Et erit sacerdos ante solium ejus, ut aisI positum sit pro lisne, vel nuad. Sed hie ben non Sacerdotem, sed principem virum notare docent. Praeterea quod capite quarto de Templi instauratione per L 3robabelem administranda positum est , eorum simile aquae de oriente sexto capite narrantur, Iudaeorum savet opinioni . Sed tamen testimon inrum quae attulimus consensio cum istis de permanitas, & pri lcorum Hebraeorum interis pretatio nostrae plane consona , quam per se qui debeamus sententiam Plane ostendunt.
Nisi quis utramque s c conciliare velit , ut quae a Zorobabel egella sunt, ea Christi mysteriorum simulacra fuisse dicat. Praeclare vero conspirant interpretes Iu dael & Christiani in eκ ponenda hac Lachainriae οὶ vaticinatione: Exalta fatis, Mia Sion; iubila, filiasser alam : ecce rex tuu 3 veniet tibi Iulius er sareator r ipse pauper oe ascendens super asinam, oesupe ν pullum filium U. me. Et miser dam quadrigam ex Eρbraim, di equum de I erusalem, O dιssipabitur areus bellι, o loquetur pacem gentibus, Θ ροtes arcus a mari usque ad mare , o a fluminibus usque ad Des terrae . Ex Evangelistar utrias Matthaei , δά Iohannis testimoniis mani seis stum est, pro certo habitum iuisse ipsorum aetate, de Messia haec Zachariam praedixisse. Nec aliter sane posteriores Iudaei senserunt: sic enim habetur in libro Sanhedrin, unde ei.
mo capite; sic in Beresith utraque, Rabba &Κ et anna , sic in Baal Hatturim ad Exodi vi cesimum tertium caput ; sie & in MidraschCoheleth; nec aliter Aben EZra ,&Saadias Gaon , & R. Rachmon, & R. Abrahaniel, R. Moses ben Maimon in Epillo la, qua Μes
que pertinere duxit illud Isaiae sp : Et widie currum duorum equitum, ascensorem a fini, Nascensorem cameli. Omnium vero clarissime di R. Selom oh , qui non solum haec accommodat Messiae, sed ne alteri quidem accommodari posse definit. Et tamen Iudaei recentiores quidam , spretis majorum suorum sus.sagiis , Esdram , alii Iudam Machabaeum hie notatum videre sibi v i si sunt; alii vero, quos affectatur Grotius, Zorobabel em . Perperam Omnes nisi me prophetiae ipsius vel ba
448쪽
fallunt & sententiae. Nam quis illorum rex XXX. Μessiam quoque , vel Ipso Domi. fuit e Zorobabel, inquit Grotius; hoc enim no Iesu teste , postremus Prophetarum Μa. titulo decoratur a Ieremia ta), cum ait : Su- Iachias praenuntiavit . Nim cum de Iohan. se triba David termen justum , er regnabit ne Baptista praecursore suo dixerit Iesus r.ex, o sapiens eνit: & ab Ezechiele ibin, cum Hic es de quo seraptum es , Eece ego mittam
ait: Rex unus eνit omnibus Imperaπs: & pa - angelum ante facιem tuam , qui praepara. Io post: Et servus meus David rex super eos. bit viam tuam ante te: se autem Messiam Nempe ponis is κρον --ν αροι τῶ eυαλογωia. νου, esse palam prc sessus sit ; sequitur haud dubie eontroversum pro concesso quod tuo loco de- & hoc loco significatum a Malachia thin Mese monsi ravimus. Deinde quis Lorobabelem ti a m volui ne Ecce ego mitto Angelum meum, pauperem fuisse dicat, vel Eluram, vel Ma Θ Pr arabit viam ante faelem meam . Eschabaeam ρ Satellitio, pompa que regia caruit flatim ven et aa temptam suum Dominator Zorobabel, inquit Grinius, pioptereaque uem vos quaeritis , er angelus Testament
pauper dictus est . itane vero in Iulius Caelar quem vos vultis . Et quis poΦerist cogitare sine latellitio, regiaque pompa fuit, neqne Elem adisurus eius , e quis flabit ad viden. restavit coronam, neque regis nomen sum iit, dum eum λ Angelus I est amenti si ve Fcede. ideo ne pauper merito dici potuit Praeterea ris, Christus illic appellatur , quod a Deo , an asino vectus est ρ Sic est, inquis , prae mo- se tanquam nuntius , dc magni consilii An destia nempe de studio pacis . Quo auctore gelus, millus sit ad sanciendum tum homini-Id affirmas ρ a nemine enim id ploditum ad bus seedus r unde de eo ait Dominus apua suam usque aetatem suisse scribit Theodore, Ilaiam st): Dedi te tu far a popul : dc ite istus te . Sie tibi videtur e mihi contra videtur rum apud ,eremiam sua : Ecce Ges venient, fuisse indecorum, gentis suae principem regio dieit Dominit 3, o feνIam domui Israel er do. sanguine prognatum , cujus potestas ex tua muι I uda foedus novum: dc rursum apud EZe- sententia ad fines terrae pertinebat, patriam chielem π): Percutiam illis faedur meis , suam Me ornatu iniisse , arbitrari etiam a , pactam se iternum erιt eis. Erg hic prae in surdum . Miremur porro Grotii ldὶ incor, dictum Messiam Maimonides ultro agnovi es antiam, qui alio loco ipsa haec Iudae Macha - in alachod metarium, de alibi quoque : agno haeo applicanda est e docet. Nempe sic incer- vit & R. David Κimchi. Nec Messiam Θ- tum ferri oportebat, qui nimis ingenio suo uim , sed & ejus praecursorem hic agnovi e permittebat. Quanto verisimilius haee Mes. Saadias Gaon in Libro fidei . Qiod dc hissae adscribimus, de quo Isaias e iisdem qui . vetustiores Hebraeos sensisse tradit Hiero-hus Zachatias verbis: Prope est Iustus meus, nymus so), praecursorem illum Angelum egressus est Salvatον meum. tum alibi s=D: Die te Eliam, Dominatorem vero Messiam fore illae Sion, Ecee salvator tuus venit. Eadem arbitranteS. de se spondentem Chi illum vidimus apud Dabimus de hane de Christo vaticinati Aggaeum is , quae hic apud Zachariam: Et nem e Malachia υ r ωIetur vobis timenti. subvertam solium νegnoram, er eonteram for- bus nomen meum Sol justitiae . Nempe hae ritudinem reaeni gentium, e subvertam qua- est stella, quam ex Iacob or ituram Balaamus aeream er ascensorem eius: item&apud M. praedixit sq) ;de qua si e di iserit Isaiaschaeam b): Et erit in die imi, dicit DomD ge, illuminare Ierusalem , quia venit tumennus, aufeνam equos tuos de meae o tui, er dis tulim . Deinde s): Non erit tibi amplius Ianergam quadruas tuas . Reliqua ex Psalmo ad tacendum per diem, nee splendis Lunae i reptuagesimo primo repetita esse dicas, in laminabit te; sed erit tibi Dominus in Iutem quo haec de inma piae dicantur: Prietur fis semρlternam, o Deus tuus iugloriam tuam. diebus ejur justitia , ef abundantia pacis, Non occidet ultra Sol tuus , er Luua tua non donec auferatuν Lurea, er dominabitu a mari minuetuν , quia erit tibi Dominus in lucem usque ad mare,er a flumine usque ad terminos se uernam . Hinc Christum Iesum Si- .rbis ter arrum. meon a ppellabat is , Lumen ad revelationem
449쪽
quae illuminat omnem bonaιπem υenientem
in hune mundum r Daniel bὶ autem Iustιν iam sempitern.ran adducturum esse docet.
XXX l. Nec de Chrillo ventuto siluerunt Scriptores machabaici. Plioris quidem se haec verba sunt: Iudaei oe sacerdoter eoνum consenserunt eum esse ducem suum , o summum Facerdotem in aeternum , donec surgat Propheta fidelis . Nempe Propheta is eit, quem praenuntiaverat Moles id): Et ait Dominus mihi , Bene omnia sunt locuti , Pro p betam suscitabo eis de medro fratrum suo.
rum sim:Iem tui, ρonam verba mea in ore ejus, loqueturque ad eos omnia quae ρ aeceste ro tui. Ius autem verba ejus , quae loquetur
ιn nomine meo, aurire uoluerit, ego ultor existam : Propheta is de quo Populi dicebant, me est Iesus Propheta a Nazaret, Gati laeae se : qui eum Naimitam suscitaret a morte , Accepit omnes timor , inquit Lucas fὶ, Θ magnificabant Deum dicentes , Muι a Propbeta magnus surrexit in nobis ede quo Emmauntios viatores dixi illa tradit
'uem a Samaritide muliere sic compellatum suisse refert Iohannes εὶ: Dom/ne,υIdeoquιa Propbeta es tu r qui cum virorum aliquovmillia pauculis piscibus di panibus pavi,set, hoc ab universo populo teli imonium conlecu tus est : me es vere Propheta, qui υenturus est in mundum sιὶ: ad cujus sermones Hiero. solymitae cibi upescentes dicebant: Hic est vere Propheta hi: quem interrogatus Coecus ab eo lanatus, Prophetam esse agnovit. XXX ll Has de Messiae adventu dc --μι, vaticinationes e Veteris Instrumenti libris collegimus, multis praetermissis, quarum in controversiam & contentionem vocari poterat signincatio; vel quae ab ea quam quaerimus longius remotae sententia, illuc allegoricis tantum dc mysticis Interpretum e RO sitionibus detortae lunt . De iis autem , quas proposuimus, tanta fuit consensio, ut non
inter Iudaeos solum, sed Ethnicos et iam,quod infra quoque probabimus, magni alicujus Restura quaedam spes concitata sit . Profecto evolventi mihi excerpta quaedam e libro secundo magni illius Sinensium Philosophorum principis Consueti, quae Latine reddidit Prosper Intoreetia Siculus, e Societate Iesu,
nuper vero nobiscum communicavit clari Dsimus The venotius , vir singularis humani talis dc praeliantis doctrinae, lumina incessit admiratio , cum haec legerem verba Consu-cii, Regem ad virtutem adhortantis; Legibus caeli aeterraefacta ejus consentiant, neq; vereri debet, ut cum sanctus illa expectatus advenerit, idem tum virtuti ejus , ac dum regnaret, honos babeatur. Prae Uidisse eu .ndem suturum ut Ueibum caro fieret, prodi. tum a Martinio est. Qaod nemo profecto satis intrari pol sit . Atqui annis quinquaginta supra quingentos ortum Chri iti Sinentis ille Socrates antecessit . Ergo jam ad Sinas Ueteris Tella menti oracula pervaserant. Inde adeo circa id tempus, quo exitus harum prae dictionum expectabatur, & sequenti quoque aevo, in multis viris eventum habuisse creditae lunt. N. m ut de Sibyllinis oraculis taceam , quae, Cicerone te ite io, Regem Romanis hac aetate pollicebantur; inam S: byllini hujus vaticinii fidem elevavit Blonde l. Ius im):ὶ ut praetermittam Neronem de quo
idem aliquibus venisse in mentem ostendere videntur illa Suetonii n): Iρυοnderant qui dam desituto Orientis ordinationem , nonnulli nominatim regnum Hierosobmorum pquod vulgo jactatis pet id tempus de Messia Oraculis omnino niti videtur . Iosephus historicus o) Vespasiano persuasit haec in i plis
eventum habuiss e. Totum locum, quoniam facit ad nostrum institutum , afferre opera pretium est : Ψι δἐ επάναν ἰουδαδευς μάλπα πρὸς
daeos ad bellum praecipue incitabat, vatici nium erat ambiguum s militer in sacris Coi cibus repertum , futurum nempe ut hoc tem pore
III. cap. r. Et Lib. VII. Γλῖ. II. M
450쪽
621pore ex reg one aliquis eorum tot rebi impe . raret . Hoc nonnulli quidem tanquam; ibi ρνο- rium accipiebant, oe multι ex Sapientibus in eo intelligendo halluci nati sunt. Fimul autem Vespasiani imperium significabat oraculum, qui in Iudaea Imperator creatus est . Alibi vero narrat, quomodo ex vinculis V spasianum ipsum docuerit, de iis, quae sacraei oracula portendebant. Sumsisse haec ab eo Suetonium ta), & in historiam suam conjecisse, verba ipsa palam facient: Percrebuerat Orrente toto verus o consans opinio, esse in satis , ut eo tempore Iudaea profecti rerum potirentur. Id de Imperatore Romano, qua π rum eventu postea patuit, praedictum Iudaei cae se trahentes rebellarunt. Sumsisse indidem & Tacitum ibin, ex verbis quoq; ipsius
fiet mani sellum : Pluribus persuum inerat, Wntiqvis sacerdotum literis continers, eo ipsore ore fore, ut valesceret Oriens, profectι- Uue Ivaina rerum potirentvr : quae ambages V ρ'sianum ac Titum praedixerant. sed vulgus , more humanae cupidinis , sibi tantam
Iutorum magnitudinem interpretati, ne ad versis quidem ad vera mutabantur . Haec ex
Ioisipho manasse, certa est fides, quem cal Iide istud & malitiose ad Vespasianum re tu. litie ex ejus testimor io convincemus . At primum oraculum illud flexiloquum & ambi. Duum , uti appellat Iosephus , quod Literis aeris contineri ait, hoc esse apparet, quod
Iudae filio Iacob moriens edidit so . Non auferetur sceptrum de Iuda , Θ dux de femore
6πs , donee veniar qui mittendus est ,'ipse erit evectatio gentium . Tres enim oraculo huic inesse notationes vult Iosephus; pri
re ore ); secundam loci, Iudaeae ne pe , t κqua proditurus erat ille , quem praenuntiat iraculum , - σῆι . ex regione ) ἰ tertiam dignitatis, imperil videlicet per universum orbem patentis , ἄρξω νῆς orauυε-ς tot orbi imperabit . Quae omnia in maculo lacobi, partim plana ct aperta , partim adum. brata & implicita reperiri possunt Designa tur enim tempus , cum dicitur non ablatum
iri sceptrum de Iuda , donec veniat qui mittendus est . Ex Iudaea quoque proditurus nuntiari videtur iisdem verbis. Orbis deni que imperium ista portendunt et Et ipse erit expectatio gentium . Neutiquam ergo scopum attigit Casa ubonus id , eum Intelligem dum illic censuit Michaeae e) vaticinium rEt tu, Bethlehem Eρbrata, parvulus es in miltibus I uda r ex re mihi egredietur qui fit dominator in Israel. Nulla enim in eo extat temporis signiscatio, unde in aetatem Uespa siani oraculi hujus exitum homines contule orint ; nec orbis imperium , sed Israelis tantum , Domna toti huic spondetur. Nihilo magis audiendi sunt , qui a Suetonio & Tacito signari volunt pi aedictum hoc listae DrParvulus enim natus est nobis , oesius δε-
tus est nobis , foctus es principatus fuster
humerum ejus , er vocabitur nomen ejus ,
Admirabilis, Consi arius, Deu 3 fortis, Pa ter futuri seculi, Princeps pacis. multiplicabitur ejus imperium, o pacis non erit finis. Nam qui haec in Vespasianum congruent, quem parvulum Iudaea nunquam vidit λ Felicius conjectant, non tamen usquequaque vere , qui nntatam opinantur hanc llaiae it vaticinationem : er erit in novissimis diebus
praeparatus mons domu ι Domini in vertice
montium, es elevabitur super colus, er fluent ad eum omnes gentes, o ibunt populi multi, er dicent, Venite, o ascendamus ad montem Domini , er ad domum Dei I acob , er docebit nos vias suas , o ambu bimus in semitis ejus, quia de Sion exibit lex .er verbum Do amini de Ierusalem: er judicabit gentes , oearguet Populos multos , et constabunt glaisos suos in vomeres , et lanceas in falces . Quanquam nulla his inest satis distincta temporis nota , si quis ea tamen tueri velit, non aegre patiar. Haec autem ut Vespasiano accommodare posset Iosephus , intortam Drationem sbi exorsus est: ait enim hoc esse praedictum,
suturum ni ex regione aliquis eorum toti orbι imperaret : ἀπὸ τῆς χωρος τἰς μῶν gεόικουμένης, quibus m. gna inest ambiguitas, nec
enim facile intelligas utrum dictiti objῶ. eo rvm dictioni χωραι realone) , an dictioni τὰ.s aliquis adjungenda sit; sive utrum sc verba construenda sint . .. ς ἀπὸ τῆς δρω τῆς oinου ti ἐνης tati quis ex regione eorum, imperabit orbi); an ita :rit ἀὐτῶν ἀπὸ τους χορος ἄρ-της δικουμήνης salrqvis eorum ex regionei erabit orbi in . Nempe sic Romanis blandiri illaesa gentis suae dignitate volebat: nam si vocem Ajῶν eorum in adnexuisses voci χώ.