장음표시 사용
421쪽
seitares terram , ω possideres haereQtates dissipatas . His ad sonant ista Ieremiae b : Ecce dies venient, dicit Dominus,er feriam domui Iseael. ω domui I uda faedua novum, non secundum pactum, quod pepigi cum ρα-
tribus eorum . Misericordias autem David
fideles, s ve ut habent Λcta Apostolorum se ,
juxta Graecam interpretationem, sancta Da..td fidelιa, Christo Paulus assignat: assignat& R. Moses Hadarsan in Beresith Rabba , S R. David Κime hi. Nam sive quod Christi typus fuerit David, quemadmodum supra disseruimus; sive, ut censent Cyrillus, dc Procopius d , quod e Davidis prosapia proditurus esset Christus, Davidis nomen Christo tribuitur, cum hoe Isaiae loco, tum illo Ieremiae te : Servient Domino Deo suo, effDavid Regi suo. quem suscitabo eis I Ac illo Ezechielis '): Et suseitabo super oves meas
pastorem unum. qui ρ ascet eas, strvum meum DavId: quod & apud eum non semel iteratum est. Quod ii Davidis nomine Christum hie indicari nolis , at pollicitationes certe Da vidi datas de Messia ex ejus potieris olim orituro intelliges. Hoc scilicet pactum aeter num est, quod secum a Deo initium Da ν id fibi gratulabatur u : tum nempe cum dixit
Deus th Ponam in seculum secuti semen
ejus , er thronum ejus sicut dies caeli. Rur. 1um ti : stabitiam thronum regnι ejus usque in sempiternum: ego ero ei in patrem, es t eerit mihi in Νιum. Subjungit ita ias ): Eccersem popula dedi eum, ducem ae praecepi.
rem gentibus Ecce gentem quam nesciebat, vocabis ; er gentes quae te non eognoveru ut,
ad te current . de Christo nempe futurum jam superius nuntiaverat νὶ, ut poneret in terra judicium, legem ejus insulae expectarent. Nee sine observatione praetermittendum est , quem Uulgatus Interpres Ducem appellat, in Hebraico exemplari diei nutriquam dictionem Daniel usurpavit non ea. ite im), eum de Messia dissereret. Igitur nathan Paraphrastes hie apud Isaiam tu , Regem ae dominatorem super omnia regna intellexit, quod de lolci Meuia dicere potuit: quippe eamdem Isaiae praedictionem ex .nens Aben Ezra solum Melsiam esse dicit
nagid, Dueem super unI versum orbem. Quod ait denique , fore ut montes de colles cantus edant, & numina plaudant manu , dc D minus in signum aeternum ponendus sit, id ipsum de Christo supra praedixerat se t Laeo . tabitur deserta Er invia, ει exultabιt solituin
G, er florebit quaslilium: gloria Libani data es et, decor Carmeo os saron, ipsi videbunt gloriam Domini, er decorem Dei nostνι. Prae dixerat Ac David is, , eum d ceret: Iubitate
ju conspectu regis Domιπι , moveatur mareer plenitudo ejus, orbis terrinum, o qu/ δ-bitant in eo et flumina piaudent manu , simul montes exultabunt aeonPectu Domini, quoniam venit judicare terram: Iudicabit orbem terrarum injusitIa, is populos in aequitate.
Signum quoque positum iri Christum alibi tradit Isaias sq): Propire hoe dabit Dominus ipse vobis signum : Ecce meta eoncsiet, est pariet filium: & deinde ν): In die illa radiae Iesse, quι flat in signum populorum, tuum gentes deprecabuntur . Matthaeus sil simillier de Christo Iesu: Tune paerebit signum FI lii hominis in caelo: Ac Lucas t : Eι boe vobis signum : invenietis infantem pannIs in. volutum . Μulto haec veri similiora sunt, luam quae rursum nobis occinit Grotius , uteremiam hoc quoque capite praedici demonstret: nam qua ratione dux ac praeceptor gentium Ieremias dici potest yeequas gentes sibi ignotas vocavit δ ecquae gentes ad eum ipsi a antea ignotum cucurrerunt e Pactum vera illud sempiternum, quod icturum te hie pollicetur Deus, hoc ipsum esse vult, quod cum Noacho ex aquis diluvii servato icit Deus . futurum pollicens, ut nulla eum possh e similis lues invaderet. Hoc igitur foedus iterum loco isto proponi vult Giotius a Deo , gentes illas in id te recepturum promittente.
Tum quod subest , Misericordias David ideles , id sibi velle ait: Beneficia in eos ea indem constantia conseram, qua in Davi dein contuli . Quae sane tanto viro indigna urni,
ne quid pejus dicam. Nam quid absurdius finiagi potest , quam pactum illud hic ostentari ,
quo de Diluvio in terras numquam inducenindo ea vit Deus y Eequem vero legimus hane poenam scelellis dc impiis sui illa interminatum, suturum nisi resipiscerent, ut aquis Di.
422쪽
Iuvii obruerentur Fer am , inquit Deus, vobiscum pactum sempiternum . Ergo non . dum ictum fuerat. Quare se Ieremias ta) de eodem pacto r Ecce dies venis ut, dicia D . -ιnua , es feriam domu Is aEI, et comas I ada faedus novum, non secundum pactum ,
quod pepigi cum patνibus eoνum. Enim vero quaesiverim , quorsum foedus illud iterare attinebat y ut in id , ait Grotius, gentes illae admitterentur: quasi non in id humanum omne genus, imo vero quidquid uspiam moris tale est in orbe terrarum admissum sit. Eeeeuo, inquit Deus tb Noatho , ejusque filiis
post Diluvium, statuam pactum meum vobι
scum , o cum sem ne vestro post vor , ω ad
.m em animam viventem, quae est vinifrum, am in volucribus, epuam in jumemis, ope dibus terrae eunctis, quae egressa sunt de area, oe universis bestiis terrae. Praeterea
quaenam syntaxis pari potest , quae asserat expositionem sententiae hujus: Μιθν corvias Navi fidelere Quis non intelligit superiori. hus illa cohaerere, eorumque esse velut interis pretationem λ Feriam vobiscum pactum, hoe sum nempe quod let eum Da vide, & eon. anter servavi . Tam nerspicax ingenium tantum erecutire mirabile est. Quinquagesim ν nono capite se leguntur Isthaeet Et timebunt quι ab Oecidente nomen Domini, is qui ab ortu sons Iuriam ejus, eum venerit quasi fluvius violentus, quem υινι- sus Domini cogit res venerit 3 ou redemtor, o eis qui redeunt ab in quitate ιπ Iacob, d est Dom1nus. Noe foedus meum eum eis, dicit Dominus r spiritus meus ροι est in te, o ver-δο mea, quae posas in ore tuo, non recedent regre tuo, o de ore seminis tu , dicit Dominus, in modo is usque in sempiternum. En tibi iterum laedus a Deo eum hominibus in Chii stoctum : en tibi redemptorem Sion ; quod emae in unus peculiare est. Quamobrem
Domino Iesu effatum hoe adscribit Paulus in Epistola ad Romanos . Verba Dei in iste Christi posita jam supra notavimus ad caput primum & quinquagesimum . Itaque in postremo eapite libri Sanhedrin , & In Echa Rabbathi ChristoJudaei ista adjudieant. Felicitatem per Christum partam Ecelesiae gratulatur Deus sequenti eapite te : surge 1I-ιuminare Ierusalem, qu1a verit lumen tuum,ctguν a Domini super te orta esst Iumen vἔ-
delicet illud verum , qu d Iluminat omne hominem venieutem in hunc mundum , -- meu ad revelationens gentium , quod se lumen vitae, & lucem mundi esse professum est is . Me isiam certe istic notatum agnostit
Bere lith Rabba . Quod subnectit Isaias M iEt ambalabant genus in lumine tuo, Θ reges ιa Pleudore ortus tar, consimile horum est, quae de Messa ab eodem praenuntiata esse .d uimus : Ecce dedi te ιn lucem gentium , ut sis salus mea usque ad extreravim terrae . Quo capite, plurimis de Christo vaticina tio. nisus reserto, haec quoque -τὰ λgis sad verabam sere scripta invenie , quae in Isaia deinceps leguntur λὶ: Leva ba eiνmita oculos tuos , Θ v de; omnes si coagregati sunt, v nerunt tibi : filii tu de longe venient, es Νιae tuae de latere surgem. Λd Μegiam item reis fetuntur ista in Beresith Rabba. Inundatio
eamelorum Ueriet te, dromedarii Madian erEpha r omnes de faba venient, aurum eribus deferentes , oe laudem Domino annuntiores ι . Quorum germana sunt illa e quadragesimo quinto eapite m) , vel typo eius Cyro dicta; -e dieit Dominus: Labar 'ν-pt , es negotiatio AEthiopiae, er sabaim, vινι sublimes ad te tisainbunt, O tal eru' t: de sta quoque e septuagesimo primo Psalmo tri: Reges Tharsis er insulae muaerea offerent ἰReges Arabum o Saba dona a Ment. Quoa autem subjicit Isaias so): Me enim infulae ex.pectant , er .aves maris in princiριο, ut ad aueam suos tuos de Ave, id de Christo ab Itala dictum non semel ob: erva vimus. Iam vero quod praedicitur, suturum ut Hierololymae muros aedificent extranei, Reges ipsi famulentur , & portis die nocteque patentibulperegre venientes ea eNeipiat, neque vel S lati aut Lunari luce, sed Deo ipso collustreis tur, haec de ecelesti Hierosolyma, uxor s
νitas Dei illum navit eam, o lucerna ejus es agnus. Et ambulabant gentes in lamine eius, o reges terrae afferent glorιam suamer δε-- rem gentium in illam. Quem Hierosolymaepolis
423쪽
sto dicta sunt, .el de Cyro, qui Christi simu nymia iij, c. sere haec cum superioribus . laetum sust. Haee igitur beneficia sibi olim Rbe dem eiis prolata, qui proxime diaee. a Deo eoneessum iri sperant Iudaei, cum Ue Rς '. Psiminus in tempore ejus subfusa. nerit tot annos frustra expectatus iis Messi s, m muta. m . itaq; Ri Saadias Gaon in Li. atque ea spe calamitates suas lenire conantur. b o Mei, α R. David Κimchi in Libro radi. Postremo in libro Sanhedrin , sub friem , cum , d Meisiam haud cunctanter referunt. Messiae adseribitur praedictio illa ejusdem Pς gix Christus apud Isaiam sv : Vaeabani eapitis d)r Populus autem tuus omne ν JUi, i ς f ηισε justitiae , plantatis Damιψι ad
n perpetuum haereditabunt terram, germen g- ω um, Simile hoc ex proxime prae plantationis meae, opus manus meae σήgis' cedenti e pice tοὶ attulimus: Populus oui.mνimandum i qua germinis similitudin ν ς ε ε se Iust , in perpetuum , evitaburigentes ad se eon uertas Christus Iesus, ct post torom Fg rmem nautationis meae, spus --
eum Paulus & Λpostolus adumbrare solebat. ν δ me glorificandum. Subest deinde tν iLegi porro velim , quae in hoc caput scripsit sit β β ut rite ι, er pasteut peraea υσν. . Theodoretus ; quibus demonstrat vaticinio in f Ut peregrin ram , πνιeatae er Βιαιρανεν rum illorum- eo lamentum stra vestri e μην . 3 autem saereritea D.αιαι quaeri in Iudaicis historiis , quod in Christi νες stimi ις ministri Dra uostri Heriuν ..bι , Iesu historia mani festo invenitur. I t/tu i m gentium comeder s. ω in turia Quod sequitur eaput, ab his initium ducit o rum superbietis . Λtque hare sibi minii E-
verbis, quae sibi vindieavit Christus Iesus, ia , PHii exortum suum Messiam , a Chri- de in se exitum habuisse palam in Nazarena sti/ni3 , caeteriique gentibus sibi exhibitum Synagoga testatus est se r spiritus Domini t i sperant Iudaei, se vero ministros Dei desuper me, eo quod unxeνit Domιnus me : ad Sacerdotes futuros.' annuntiandum misit me, ut mederer contritu iterum Chrilli ortum oroκImo ea pἰeo .eorde, ω ρνaedlearem annum platabilem Do- lini3 Pollicetur is): Propere sion uox taeebo. mino, Θ Hem uti anIs Deo nostro, ut co sola ρο ρ ρpter Ierusalem non quieseam , doneerre omnes lugentes s . Consonant haec illis προὐ tur ut splendor Iustus ejus, o salva. quadragesimi seeundi eapitisu , quibus ma- νον ejuν ut lampas accendatur. Et videbam nisestam de venturo Messa vaticinationem gente I ustum tuum, er cuncti Regest inebrum inesse deelara vlmns r Ego Dominuι voeaυι ιuum. idem ille nimirum Iustas est de sis te n Jusit a , ω apprebendι manum tuam, Uator, quem quinquagesimo primo eapite tν er servam te , o dedi te in foedus pusis, io praedictum ab eo notavimus, eum dicentem lucem gentium, ut aperires oculos caecorum, Deum induceret: Prope est Iustus meus, o educeres de eonesulane vinctum, de domo egres/ur est salvator meus . Hie es , de quo eareeris sedentes in tenebris; & illis quoque dixit idem quinquagesimo tertio eapite ιὶ rquadragesimi noni capitis Isaiae ibὶ : Haec Iustificabit ipse Iustus servus meus multos raicit Dominus , In tempore piae to exaudi Pι Chri itus videlicet, uti exponitur in Beresith o ,er In die salutis saxiliatus sum tuι , er Rabba R. Μosis Hadat san. Nee aliter sua Ddd x menda
424쪽
oedemtι a Domino. inibus similia haec qua- sς e serrassuit eo , quod eos diti: αε, ι sq:dragesimo eapite sa) de Christo dicta supra ρ css , Quae Μessiae ossicium opi; me des
iam recitavimus: Die civiratibur Ix , Ecce g03nt, quiem n n per legatos aut Angelos, Deus vester,etae Dominus Deus in fortitudι- - lim , sed ipse se redemtionis hominumna veniet, er brachium eius dominabitur: ecce P etium dedit. At Grotius pro m, re sui, merces ejus eum eo, Θ Uus illius eo am illo. v δticini rum- ρrienuntiorem
Isine in Λpocalyoli Iohannis tbὶ sic ait Λl- Unxi ii bdem accidens , flectit istud ad Ia.
pha & omega. Primus de noviis imus: Ecce dam M c babaeum . qui Idumaeos magnis at . .enio eiro . er merces mea mecum es, reddere i ix si AEdibus, & Biis ram funditus dele. te. tiuscuique secundum Uerasus. Vς um ubi lad id Ventum est i TMeular eaia me iliam rursum spectant ista e capite se- συι IDiu , is de Oentibus non eβ υιρ meeum.
quenti se): suis est iste qui venit de Edom, ingre iis exstedi L Grotius, Iudam assis mansis
ιι ηEι, vestibus de Bosta . se formosius in flo lv M, 'Rucis Iudaei S comitatum, nullo extra-Ia sua , gradiens in multitudine fortι rudi De sum AEdjuvante, primum eum Philistaeis,aνιι suaeὸ Piophetae haee se iscitanti respondet deindς cum idomadis pugna sse quae non Christus: Toreuiae calcavi solus, er de gere- omni ve R i re nam is Iudaeis aliquor , ibus non est vιν mecum: ealcavi eos tu fu ore qu3 libet paucis comitatus pugnavit, certe meo, o eo. Ieavi eos in ira mea, S aDersus non solus pugnavit; quod fecit Samson . o. angula eaνum super vestimenta mea, ει Deinde paucosne eos fuisse fatear, qui octo omnia vestimenta mea inquinavi. Dies enim millia fuerunt Nullas ille quidem ad hanetiuionis in corde meo, annus redemtionis meae en peditionem enternarum gentium a sei. levenit. Non frustra nos haec Christo vindi- suppetias, sed demum tamen icto eum R care , locupletem fidejussorem damus Iae manis findere, praesidio eorum & auctoritatobum ipsum Patriarcham, qui in Testamento sese tutatus est . Minime prosecto ferendus suo fututum praedixit, ut de Iuda proditurus est Grotius , cum vel illustrioribus Propheia olim Messias d , Lavet in vino fotam suam, tis, vel ducibus aut Regibus Israeliti eis exto in sanguiue uvae pallium suum . Unde mia quaeque aptat vaticinia, tam pauca vero
Istud Iohannis in Λpocalypsi te ; Et vesι- Christo ad judicat , qui Veteris Testamentietus erat veste aspersa sanguine, ει vocatur πο- fini fuit, ad quem tota illa unice spectabaemen ejus Uerbum Dei. Itaque ergo finxe- dispensatio , quemque propriis , claris , &runt sibi pingues Ec obtusi Iudaei, indutum iri crebris praedictionibus celebrari di nuntiati
Purpuram putibram visu , es similem vino, Postremo denique eapite egregium venis futuramque ejus vellem melat edom chedam, turo Christo testimonium isaias ibin piaebui eLaneam, rubram ut sanguinem : quae legun- his verbis: Vox Populi de eivitate , vox datur in Peresith Rabba R. Mosis Hadarian. Tempu,vox Domini reddentis νer ibationem Christum praeterea sexagesimo primo capis inimicis sui3. Antequam ρανιωνιν et, peperit; te is , itidem ut hoc loco, annum placabι- antequam veniret partus ejus , puerit ma Iem, er diem visionis venisse dicentem nota- sculum, suis audivit anquam talo λ er quis
vimus. Subnexa sunt isthaec apud Isaiam tali vidit huic simileὸ Deinde si Ponam in eis Factus est eis Falvatis; in omnι tribulatione signum, is mittam ex eis,qui salvarι fuerina eorum non est tributitus , er angelus facieι ad gentes in mare. Vides ortum Christi pr ejus sanavit eos : In a lectione fua er in iu- digialem, qui in signum positus est gentibus; austentia sua ipse redemit eos , ef portavit millasque elus legatos ad varias gentes , ut eos, elevavit eos eunctis diebas serati . Re- ad veritatis notitiam adducantur . Par illud ctius Interpretes Septuaginta , dc magis ad est, quod supra protulimus hin: Propteν boedabit
425쪽
cone piet, er parier sitium: & hoc quoque cal: Priscae vero Legis antiquationem hic praedi-
In die tua radix Iesse, qui stat in signum ρο- clam , in se fuisse completam Christus Iesus
pulorum, tuum gentes deprecabuntur. Hi ne Samaritanam mulierem edocuit λ Mulier , expressum est illud Λpoealypseos ib)r Et inquit se , crede mibi, quia venit bora, quare signum magnum avaruit in caelo , Mulιeν do neque in monte hoe, neque in HierosobmIs amicta sole: er peperit filium masculum, qui adorabitis Patrem p sed venot hora,
recturus eras omnes gentes in virga ferrea. ω nunc est , quando veri adoratores adora
Nasculum ergo illum, Regem si ve Messiam bant Patrem in Diritu er veritate . Unde Interpretatur Ionathan in Thargum . Iudaei PauIus ad Timotheum fὶ: Volo ergo viros quoque his adducti sunt , ut erederent eo die orare in omni loco , lavantes puras manus natum esse Chri ilum,quo Templum ipsorum fine ira o disceptatione. Tum Mosaicorum dirutum est, ut eli in Beresith Ketanna, alii se rituum abrogationem praedicit, quam passimque Iudaeorum libris . Aliter vero Beresith & alii Prophetae sunt vaticinati ; Ne mem/Habba R. Μ alis Hadar lan: nam quod scri- neritis priorum, inquit Isaias ta , er antiqua Pler it Isaias, antequam parturiret, peρerit, ne intueaminι , ecce ego facio nova : dc a limnatum fuisse colligit Redemtorem primum, hi b) : Ecce enim ego creo caelos novos , SChrillum videlicet, antequam nasceretur , terram novam, er non erunt in memorιa prio
qui postremus Iudaeos in servitutem redegit, ra. oenon asceadent super cor: qua postre MaTitus nimirum. locutione hic in pari caussa iisus est seremias.
XVI. Succedit Ieremias, nobilis & ipse Notat tempus Daniel si , quo auserendum Christi praeco , qui Christi dispensatione ae est juge sacrificium. Osee vero, Dies multos, Testamento Vetus Testamentum abrogatum inquit Fὶ, sedebunt filii Isradi fine rege , Θ tri praecinuit his verbis se r assumam vos sine principe ,er fine sacrificio, Θ fine otiari, Nnum de civitate, er duos de cognatione, er er sine Epbod, is sine Therapbim. Et Mala introducam vos in Sion, es dabo vobis pas chias d : Non es mihι voluntas in vobis ,res juxta cor meum, er ρ ascens vos scientia dicit Dominus exercituum, ex munus non suis doctrina . Cumque multiplieati fueνItis es scistiam de manu vestra. Ab ortu enim Solis creveνitis in terra in diebus iliis , ait Domι- usque ad occasum, magnum est nomen meumnus, non dicent ultra, arca Tes amenti Domi- in Gentibus , ex in omni loco Derimatu ν erni, neque ascendet super cor, neque νeeorda. offertur nomini meo oblatio munda . Ipse IebunIur illius , nee distabiIur, nec fiet ultra. remias m alio loco: Eeest dies veniunt, di In tempore illo voeabunt Ierusalem, Solium e t Dominus,er feriam domu ι IsraZ er domui Domini , et congregabuntur ad eam omnes Iuda foedus novum , non secundum pactum, gentes in nomine Domini in Ierusalem , o quod pepigi eum patribus eorum et Subjicit non ambulabunt pose pravitatem eordis sui Ieremias tunc vocatum iri Ierusalem , So-ptismi. In diebus ιIIis ibit domus Iuda ad lium Domini, in eaque magnam fore h mi domum Isradi, o venient ut de terra aqui- num frequentiam i si e Isaias n) de Messiae
Iouis, ad terνam quam dedi patribus υGris. temporibus: Et erit In novissimis diebus prae- Ego autem dixi, suomodo stonam te in filios, paratus mons Domini in vertice montium , o tribuam tibi terram desiderabilem , baere er eleυabitur susten eolles , oe fluent ad eum ditatem Praeelaram exercituum gentiumλ Et omnes gentes,s ibunt populi mulis,er dicent, vixi, Patrem vocabis me, er post me ingredi Venite , ω ascendamus in montem Domini, non cessabis . Magnam horum partem itera et ad domum Dei Iacob er docebit nos vias tam reperies vicesimo tertio Ieremiae capite, suas, oe ambulabimus in semitis ejus, quia quo capite Messiam praenuntiari in consesso de si on exibit Lex, o virbum Domini de Ieine ii apud omnes prope interpretes . Ad sonat rasilem: dc Zacharias co): Haec dicit Domi- dc Ezechiel , dum Christum pollicetur his nus exercituum : Reversus sιm ad Fio et , erverbis ae Et suseitabo super eas pastorem habitabo ιn medio Ierusalem Et voeabitu unum, qui pascat eas, servum meum David, Ierus 4 m Civitas veritatis, S mons Domi-
426쪽
ns exercituum, Mons sanctifieatum: Be Mala chias ta): Etstatim veniet ad Templum suum
Dominator, quem vos quaerit ι , ω angelus testamenti, quem vos vultis. Quod autem subest in Ieremia , congregatum iri omnesentes Hierosolymam in nomine Domiπι,
ut e quoque inest Messiae indicium, vel Beoresith Rabba teste , in qua profertur illud e Sophonia ib): suia tune νeddam populis Imbium electum, ut /nvoeent omnes Lu nomine
Domini: tum subnectitur, nomen Domin lillic memoratum nihil aliud esse quam Μesesiam, juxta hoe Isaiae se)r Eece nomen Dominiivenit de long nqua . Spondet deinde Ieremias suturum ut gentes ad Christi transeant partes,& ad meliorem sese frugem recipiant ; dc sopiris Iudam inter de Ilraelem dissidiis, universum genus Hebraeorum alta pace compositum quiescat. Nempe hoe ipsum Iam ante vaticinatus merat Isaias undecimo capite id , quo Christum promissum esse , ostendimus: Et erit ιn die illa, a te et Do. minus secundo manum suam ad possidenaeum νesiduum populi sui, 2 levabit riuum in na. riones , ct congregabit profugos IsraeI, ω M. Persei Iuda coliuet a quatuor magis reme, o auferetur reus Ephraim, is hostes Iuda peribunt', Ephraim non aemulabitur Iudam, o Iudas non pugnabit contra Esthraim . Idem futurum praemonstrat Ezechiel, per lignorum duorum symbolum , quae in unum conjungit, ut Israelitarum de Iudaeorum m. tura per Chi istum eonjunctio significetur rRex unus, inquit se , erit omnibus i erans , ω non erunt ultra duae gentes, nee dividentur amplius in duo regna. Et servus meus Dat drex foer eos, es pastor unus erιt omnium eo.
rum . Ergo id a Iesu Christo praestitum Paulus scribebat ad Ephesios ' in, cum duos con-aidit in semetipso in unum novum hominem faciens atem, O recone Davit ambos in uno
eorpore Deo per crucem, interficiens inimIeitias ta semetipso . Adoptaturum se deinde Iudaeos promittit Deus apud Ieremiam, ita ut ab illis pater appellari velit, praees aramque ipsis haereditatem pollicetur, quod ec ad gentes Christi obsequio deditas pertinere Paulus ollendit, se Romanos eompellans st)r aecepsis spiritum aroptionis filiorum . in quo clamamus, abba pater. Ipse enim visitus resimenium reddit θιν tui nostro , quo δε-
redes quidem Dei, cobaeredes autem Christ . Quamvis autem haee in Μessiam de Gentium vocationem Rabbini plerique ultro conserant , quidam tamen Christiani nihil aliud in hae sententia quam lsraelitarum ex Babyalonicis vine ulis liberationem odorati sunt. Perperam utique , nam ut acute lis oecurrit Nicolaus de Lira , neque post haee tempora inter ipsos omnis Λrcae vel mentio vel memoria intereidit ; neque solium Domin di. ha est Ierusalem , quae sere spreta , saepe vexata, de tandem foede diruta est ; νiκ ulli vero ex circumjectis populis Iuda leos ritus susteperunt . crotius quoque veteris cultus abrogationem haudquaquam hie notari docet, sed post haec verba , Non Leeue ultra, Area Testamenti Domin , suppleri vult, Praecedat nos ad praelium: dc post illa, Ne
que astendet super eor, suppleri ista , ad eum usum . Quod autem subest, Nee visitabitur, nee fiet ultra , sie exponit, Nee yugnabitur , nec ea fient , qaae in bello fieri solent. Fidem hie Lectorum appello. Λn per illultempus, quo scribebat Ieremias, moris fuit Iraelitis Λ ream deserre in proelia,quod olim Deo jubente factum , tum fieri desierat stPraeterea tantam Ieremiae in scribendo inodiligentiam non agnose imus, ut legentium perspicacitati bonam sententiarum suarum partem supplendam relinquat; illic praesertim , ubi signifieationem plurimi interest certo, de fine dubitatione teneri. Nee enim vel nihil . vel parvi refert,dixeritne Propheta tantam fore Iudaeorum potentiam, ut non amplius tutelari praesentis Areae praesidio proelia sua juvare necesse habeant; an Ariscam venerari desituros ; quod perinde est, ut si ritus eorum, ac ceremonias mutatum iri dicas . Hoc praeterea , Nec visitabitur, si e interpretari, Non pugnabιtur, quam durum est, a C violentum Admittamus tamen interpretationem illam ἔ an hie verbis istis suberit sensus quem putat Groilus, Arcam deinceps haudquaquam delatum iri in piceolia λ minime sane ; verum is loci erit intel- Iectus, nullum deinceps commissum iri proelium; quem nemo sanus admittet. Sed reverbum pagad, nusquam simpliciter significa ,pugnare. Quorsum denique attinebat tam exaggeratis, & efficacibus verbis rem ein
427쪽
exprimere, quae ad aliam rem exprImendam ipsa astita erat nam ut Iudaeorum poteri. tiam notet, suturum ait ut Λrcae praesentis ope in proeliis carere possint. Satis enim id fuerat : Non viceat ultra, area. Testamenti Domini. Cum addat vero, Neque ascendet super cor, neque recordabuntur illius,uee v - tabitin , nec fiet ultra , gravius significatur quippiam , sutura nempe Legis abrogatio . Grotio pervertat hujus interpretationis praemonstratores fuerunt R. David Κimchi, &R. Selomoh Iarchi: quos tamen egregie confutat Don Isaae fibrabaniel ta et si ab ea , non multum abesse Ionathanem satetur quod neutiquam hic agatur de bello , aliisve, quibus nativam sententiam adulterant, dc cor Fumpunt . Hune vero ipse loci intellectum esse vult: Non res ita, ut olim, sic veniente Nessi a se habebunt, de quo tempore loquis tur Propheta r olim enim Israelitarum sanctitas omnis in Λreae,ae Templi cultu,&Ceremoniis posita erat, ita ut eo sere universi
ipsorum ritus reser rentur : postqtiam autem
venerit Messias, ea erit ipsorum pietas , ac sanctitudo, ut non necesse habeant confluentes ad Μessiam Gentes ex Λreae,ae Templi majestate, & reverentia sanctitatem Iudaeorum aestimare; sed totam urbem Hierosolymam tot viris pietate florentibus refertam , Solium Domini aptellaturae sint . Verum v ωλ ις distorqueνe voitatem dc pervertere sententiam hoe est, non interpretari : nam ante decimum septimum comma nulla Gentium mentio; agitur so lum de Iudaeis,quos praedieli Propheta, post quam multiplicati suerint, non dictur sam plius, area Teflamentι Dominι. Nam cum ait, Non ditant ultra, Area foederis Dominι,
eos utique vult intelligi, qui prius id dice. bant ἰ nempe Iudaeos , qui Λ ream sanctissi.
me colebant . non Ethnteos, qui ne noverant quidem . Sumit praeterea κατὰ ad verbum Iuda leo more, quae de Hierosolyma dicuntur, quasi soret olim in magnas opes , ae gloriam restituendar eum tamen omnem ejus instaurandae spem Iudaeis adem. tam esse manifestis Prophetarum testimoniis probaturi simus in .αεα ωλινμ- . At Eccle sam Dei decebat intelligere , cujus typus est Hierosolyma . Frustra ergo his inesse ἄσπασίων causatur , quae apta simul esse
vidi rit ae connexa , si in literae eortiee non haesisset. Deinde a Propheta; dum agitante spiritu sundit oracula , accuratus rerum Osd non est expectandus. Instat fibrabaniel, dcs Iudaicorum rituum hie significetur abra
gatio, mala praenuntiare ait Prophetam, non bona , raaa velo iis , cum tamen bona hic sponderi manifestum sit. Nos vero, umbras exoriente luce evanescere , dc simulacra, ac imagines prodeunte archetypo obsolescere, id malum esse negamus.
Duo subjiciemus testimonia Ieremiae, e ea pitibus, vicesimo tertio,& tricesimo tertio, partim prioris haud multum absimilia , paristi in , de venturi Christi longe significantiora,
quae propter paritatem minime a nobis sue runt disjungenda: Et ego con egabo reliquias gregis mei de omnibus terris, ad quas ejece ro eos illae, ετ eonvertam eos ad νuνasaa : et crescent, et mutisDeabuntuν. Et suscitabas, per eos pastores,er pascent eos: non formida. bunt ultra, o non paυebunt: er uultus quae retur eae numero, dicit Dominus . Quod per Christum esse e venturum sequentia indicant:
Ecce dies veniunt, vicit Dominus, is suscitabo David germen Iasum, is regnabit rex, oesapiens erit, er faciet iudicium , er justitiam in terra b). Quae tricesimo tertio capite te
se retulit: Ecce Hes veniunt,dicit Dominus:
suseitabo verbum bonum quod locutus stim ad domum Israel,o ad domum Iuda. In Hebus itur,o in tempore illo germinare faciam David tremen justitiae: faciet judicium, ρογυι-
tiam in terra . Germen Da id nimirum .
illud est , quod virgam de radice I esse , dc virgultum ab Isaia ivi dictum ostendimus ;quod de germen alibi appellat: In die ilia, in. uit se :eνit germen Domini in magnificentia.
llud est,quod a Taeharia in otiens dictum
est et Eree enim adduco servum meum Orientem: & alibi trin: Eere vir,Oriens uomen eiuδ. Unde Lueas th): Uisitavit vos Oriens ex alto. oriens autem his Iocis est tetamab, hoc est,
germen. Quo nomine Μessiam his Ieremiae,& Lachariae locis significari Ionathan confitetur. Eodem pertinet, & istud Eraehielis ci supra memoratum. Et ustilabosver eas pa- florem unum , qui pascat eas, servum meum Davιdr se pascet ear, Eripse erit eis in pa- florem. Subnectit Ieremias ih : In diebus u. iis salvabitur Iuda, is Israel habitabit ea.-- Men.
428쪽
f enter , ef Re nomen quod vocabunt eum , Dominus justus nosteν . Quae tricesimo tertio capite pene . de λέξιν έσα verbum in iterantur. idem de Μe uiae adventu a Daniele sa piae-o ictum est: septuaginta bebdomades abbreviata' sunt, ut adducatuν justitia se iterna.
Inde Paullistb ait Christum Iesum facta esse
nobis a Deo justitiam. Ergo haee ad Christum haud dubitanter relata sunt in libro Thalmu. dico Bera coth, distinctione Meematat, & in Babba bathra , capite quinto , 8c in Bere tith Rabba, ct in Echa Rabbati, dc in MidraschThehillim,& apud R. Iosephum Albo, in libro Fundamentorum, & apud R. David emΚimchi. Tum deinde tempus affuturum spondet Ieremias e), quo recentibus , & amplioribus bene fietis cumulati lsraelitae, veteris illius vix recordentur , cum AEgyptiorum servitute exemti lunt: quod & decimo inexto capite d) iam supra suerat pollicitus. Capite ero tricesimo tertio te solennem illam Dei Pollieitationem repetit , nunquam interituram Davidis sobolem , perpetuitque i plana florentis regni opibus. ac potentia i ruituram. Quod non nisi in Christo exitum nancisci posse Iudaei fatentur: praesertim eum ijs ad sonet
illustre hoc de Christo praedictum ): Non auferetur sceptrum de Iuda,er dux de femore ejus , donec veniat qui mittendus est , dc se eνιι expectatio gentium . Antiquum hic obtinet Grotius ; nam quae Christum praemonstrare non inanibus argumentis proba vimus, priscorum Iudaeorum , quibus sere se addixit, opinionem lecutus , alio flectere conatur, & Zorobabeli accommodare. Λt quem hic praedicit Ieremias,eum & suturum regem , & regnaturum ait s cum neque rex dictus suerit Zorobabel , neque regnum tenuerit,uti rectissime Iudςis idem cum Grotio sentientibus objicit Theodoretustis . Et Improprie , ac parum accurate locutus est Sa idus Batri Eides , cum Zorobabelem dixit H; erosolymis regnaste; cum praesuisse Rei. publieae dicere vellet, ac deberet. Quod autem addit, regem eumdem appellari capite nono Zachariete hin, Ecee rex tuus veniet ibi Iusus,er Saldatam, id vero ad Christum itidem spectare pertendimus. Itaque incertum Probat per Intertius , & litem lite resolvit. Hoc vero testimonio tricesimi tertii Ieremiae
sedeat supeν tbronum domus Israel, quo caniniam tuam firmare studet, hoc ipsis ad eam labefactandam utimur . Tametsi enit . Israeliticae gentis ebis ductor dc .Echmalotarcha fuerit Zorobabel, non proinde sedere super thronum Davidis diei potuit : uti nec inter Romanos, vel Consules, vel Dictatores, etsi supremum gesserint magistratum, super Romuli thronum sedere idcirco dicti sunt. Nihilo magis probatur mihi. quod disterit ad hune loeum ): In diebus litis saltabituν I uda,'Iθael habitabit confidenter ; o hoe es nomen quod vocabunt
eum, Dominus justus noster z vult enim, con tra laniorum interpretum fidem . populum lsraeliticum eum esse . cui praedicitur scire . tribuendum nomen illud , Dominus justus noster, live ut alii interpretantur, Dominusi justitia nostra . Verum si totius loci perpendatur conneκio, ad Germen Davidis,de quo potissimum hoc commate sermo est , re se rendum este videbitur r nam cum illud appellas et germen justum , dc facturum juri.
cium,ojὐιt am in terra dixi ilat subdit c nintinuo vocatum iri, Dominum nostram justitiam . quod perinderest,ac si dixi si et, post edita singulatis justitiae specimina, Iulii nomenae titulum meritis suis fore consecuturum .
Sic intelleκerunt Hebrςi Doctores quos dixi, sic Chiistiani pene omnes. Iohannem Budi innum excipio , qui in pelli sero opere de abditis rerum sublimium arcanis, sub Salomonis Iudaei perlona , ut hoc Ieremiae testimonium elevet , id quod habet Vulgata , Vocabunt eum , quodque velut novum , & inauditum repudiat, sic interpretandum esse statuit, Et elamabit, si ve, elata voce dicet popular: cum tamen vulgatam Editionem non universi solum interpretes hoc loco, & consimili,qui in tricesimo tertio Ieremiae capite extat,sed BO-dinus etiam ipse sequatur . Addit deinde nomen illud, Dominus jusus noster, sive, Dominus justitia nostra,convenire, nim in Germen Davidis, sed in Israel; dc quemadmodum in Genesi st) Iaeob Aram a se erectam appelώlat , Fretem Deum Israel; dc quemadmodum Ezechiel Civitati oraedicit futurum nomen, Dominus ibidem. Haec sumsit Rodinus ex Muniteri expolitione libri Ieremi ς n r
429쪽
verum ipsus re ponsionem dissimulavit, quae talis est : aliter Arae , & Civitati, aliter Christo, Dei nomen tribui ; illis ad osten. dendum divinae gratiae effectum ς huic , ut Christi si anificetur divinitas, de iustitiae nostrae beneficium , quod benignitati ipsius ,& gratiae acceptum reserimus . His addo, utrumque locum ex Genesi , 8c Ezechiele . longe secus exponere interpretes, ac exponit Bodinus , quod Lectori consulendos relin. quo . Defricandus ipse interim , qui dum Christianis Theologis linguae sanctae igno rationem eκ probrat, suam ipse ineptissime prodit. Nam ut ostendat apud Ezechielem nomen. Dominus ibidem,ad Civitatem pertis nere. repraetentat voces ipsas Hebraicas ada. nai scama, quarum postremam desinere ait in ri, quae nota est seminini generis, non m a. sculini ; cum dictio Rama hoc loco non sent-ficet Nomen ejus, quod perperam censuit,sed illi e . Has cavillationes Bodino, quem ad modum dc Grotio , subministrasse reperio pertinaces quosdam Iudaeos, qui sic praeterea di merunt, feremiam capite tricesimo tertio his verbis mentem suam explicasse ; In die.
Ut vocabιt eam. Dominus jussitιa na ear in quibus inquiunt iis, sceminini generis est, nec alio referri potest, quam ad Ierusalem ; non ergo ad Melsiam. Fateor: quid tum 8 Menistem Prophetae non assequuntur, quae haee est:
In diebus iliis Disabitur Iuda. er Ierusa
Iem habitabit confidentre , ex qui eam υoca. turus est ad se nemste is erit Dominus justitia nostra, hoc est , Messias . At alius est sensus verborum vicesimi tertii capitis. nam cum Davidici germinis ortum praedixisset Iere.
mias , subiunxit: In diebus illis salvabituν Iuda , o IsraeI habitabit eonfidenter verὸ scemo asceν igareu ), er boc es nomen ejus,
quod vocabunt eum t qui nempe germen Da vidis est in Dominus justitia nostra. Itaque . assivum masculini generis, quod inest di ctio. nibus hilee, scemo, Ec igareu, reserendum est ad remabb,germen,superioris commatis,hoc est, Messiam, ubi postquam fore eum iustum, de facturum sistriam in terra praenuntiavit, cotinuo subjicit, sore illi nomen Dominus justitia nastra, ob insignem nimirum justitiam,
quam commemoravit : quae cohaerentia
rerum, dc series manifesta est. Λlius quoque OrIudaeorum fraudibus patu It Ioeus vicesimi tertii capitis e sic enim eum distinxerunt . ut hie sensus effloresceret, Et boe est nomen, quod voeabit eum Dominus , Iustitia reostra. Id eum proponere in medium ausi sunt Iudaei, receptam in codicibus interpunctionem manifesto perverterunt ζ nam voci , iqareu, vocabunt eum, subjicitur accentus chastae, , qui διακειHkὀ: disjunctivuel est , de voca. bulum , eui assi xus est, a sequemi diuinguendum esse indieat. Falso ergo annectunt illi dictionem sequentem , adonai , quae ab ea discreta est, & sequentibus adhaeret; vel R. Ioseph fili teste, qui in libro I Lari lcr ibit a : appellat scr*tura nomen Μessae Deus justitia nostra. Porro Septuaginta Senum interpretatio sie habet δ m -- τὸ ω-34
quae verba non uno vitio laborant. vident ueprimum Septuaginta Interpretes nomen
i plum , quod hic Messiae tribuitur, uti Hebraice conceptum erat, Graecis literis repraeis sentare potuisse , quemadmodum in nomi nibus propriis fieri amat , quae integra asine ulla interpretatione de lingua in lin-ram transire iis lent . itaque nomen locaine Messiae tributum , quod Hebraice Ira isseti pium est, a nai Ue era, sic videntur Graece expressitis Interpretes, μώ --νω Di ctio vero quae proxime praeeedit ἐadventitia est. Nam in antiquis codicibus Interpretationis Septuaginta Senum , quotiescunque sacra vox adonat occurrit, dc ipsa,& ipsius interpretatio exhibentur. laobservavimus in vetustissimo exemplari Re nati Μ archali, quo Graeca Prophetarum
omnium sacrorum Interpretatio continetur. Ubicunque enim se osseri tetra grammaton
nomen . in contextu scriptum est κύ- . in limbo mni, quod est Hebraicum adona, Simile quidpiam factum hie est : nam Ze diis ctio Graeea , dc Hebraica adona , ad seriptae sunt. Ergo vox αὐ- , hic redundatὶ eum Hebraica dictio adonat, in
voce μεδια lateat. Sequitur, a. cuius addita menti haec ratio est . In nono, quod proxime sequitur, commate haec leguntur r Ad Pνophetare Contritum est ear meum n medio mei . Quae sic reddita extant apud
vum comma penitus fuisse ab illis praetet. Eee missa
430쪽
missa notat Hieronymus a . In vulgat Ixautem editionibus ad calcem eapitis rejecta sunt. Unde intelligitur , additamentum hoc ost Hieronymum illuc irrepsisse: multaqueujusmodi lubinde a librariis vel studiosis hominibus sui sse intrusa, parumque sinceram
interpretationem hanc ad nos pervenisse . Utve est, ex hac duorum eommatum praetero mi ssione effectum est , ut sextum & nonum comma cohaererent ; voces vero istae , Φοχ, quae noni commatis erant, ad seκ- tum pertinere existimarentur e quae opimo Theodoreti b temporibus jam inoleverat. Vocula porro, e . sexti commatis est , detorta eκ - , quod ad dictionem ι--εδix pertinebat . Ergo si e locum totum restitues: ri
detur fuiste lemma secuentibus praefiκum , quo sermonem ad Prophetas converti signifi. catur. Sed haec obiter. Futura etiam Messiae mysteria aper; inrtricesimo capite Ieremiae est, ubi Israelita. rum vincula rupturum se spondet Deus , &alieno exemtos imperio, in pristinam liber. talem vinescaturum s quo tempore Deum sospitatorem suum, & Davidem regem suum Iegitimo prosequentur obsequio e servient inquit, Domino Deo suo, o David regi suo , quem suscitabν eis. itaque ad abjiciendum timorem , & sumendam fiduciam Israelem adhortatur , futurum spondens, ut ei per sdi salus parta sit, dc securitas , bonori que omnium copia ,. dum praesentibus. ipsum auxiliis prosequetust. Tum subjicit fore ut primnas sedes recuperet Iacob, & civitas in excelsis statuatur locis, Templumque rite fundetur. Deinde ait id): Et erit rix ejus ex est, ct princeps de medio ejus producetuν , efantie abo eum, oe accedet ad mer qui x enim se est, qu applicet eor suum , er auro' inquet mihi ,. ait Dominus λ et eritis inibὸ iupopulum, et ego eνo vobis in Deum. Davi-dem illum regem lsraelitieargenti promis sum, quem alium esse dicam, quam qui EZe-ehieli memoratust, cum ait te): Et suscitabo, super eas oves pastorem unum . ext ραρανωδ, servum meum David: de rursum D: Et
fervus meus David rex supeν eor, e pastin unus erit omnium : & oleae u): Post hae νevertentur fit Israel, et quaerent Dominum Deum suum, et David regem suum. Quo no mine Messiam de Davidis stirpe oriturum signari terum ipsarum eum praecedentibus, acieque litibus eo haerentia ostendit di id quod toto capite probavit Galatinus in libro Λreanorum ib). Nunc afferemus hoc unum eκ Ezechiele si , quod multorum instar esse queat: Et habitabunt suer terram, quam aedi servo meo Iacob , in qua habitaverunt patres vestri , et habitabunt super eam ipsi et filii eorum , et filii Hfisum , usque imsempaternum,et Davia servus metis princeps eorum in sterpetuum . Dicat Grotiu&, qu
haec detorquet ad Zorobabelem , an sempiternum in Iudaeos imperium Zorobabel tenuerit Ian rex fuerit dictus, ve habitus; an recuperatam ejus auspiciis Chananaeam terram Iudaei perpetuo coluerint . Quod autem addit a Davide Davide m d chum rarobabelem; sicut a Ptolemaeo , Ptolemae spa Caelare. Caesares; alium quempiam ostendat sic dictum, praeter eum quem proponit Zorobabel em . Quod additur praeterea a Ieremia th et Et erit dux ejus eae eo, Θρrim eos de medio ejus producetur , germanum est praedictionis hujus. Michaeae tu, quam , Messiae propriam esse magna consensio est ΣEt tu, Bethlehem Dbrata , parvulus es 1. millibus Iuda; ex te mlh, eg νedietur, qui sit dominatos in Israel. Pergit Ieremias m) rEt aulicabo eum, est aeterit ad me e quod ponti hciam dignitatem regia conjunctam exprimit, juxta illud Psalmi n : Tu es sacer. Eos in aeternum . Quae interpretans Paulus in
Epistola ad Hebraeos so) sic d i sserit: Habes.
res ergo Pontificem munum, qui penetraviteoelos, e Iesum Filium Dei, teneamus te. . fusonem : de deinde ρὶ: me autem ea qllod manere fin aeternum, sempiter m habet sa-eerdotium e unde er salvare 1 re perpetuum potest accedentes per semetipsum ad Deum msemper vivens ad interpellandum pro nobisia Non alium ergo Davidis nomine, quam Davidis filium Messiam, non alium ducem aut prine imm hic notatum censuit Ionathan Uti elides in Thareum . non alium Thalmu-