장음표시 사용
411쪽
R. Da v Id Κ: mehi tM . Christo etiam ista adjudicantur in Epistola ad Romanos bir In die illis raHAI esse, qui stat in signum ρα-pulorum , tuum gentes deprecabuntur . Sic etiam in Beresith Rabba , dc in MidraschThehillim. Quorum omnium similia videre
licet secundo italae capite , quo Christum praediei supra ostendimus. Duodecimum vero
caput Christo adscribendum esse , ex Chaldaica hujus, Zc iuperioris capitis interpretatione colligitur . Λtque utinam Hugo Gro. tius , vir nobilissimi ingenii, ct excellentis doctrinae, dc ob loeatam egregie in Librorum
sacrorum interpretatione operam saepe a n
bis laudatus , hic quoque veniret laudandus, vel noli ras saltem animadversiones effugere pollet; libenter profecto, pro nostro adversust 'tum virum studio . ab omni esus suggilla, tinne temperaremus. Sed quando potius esse debet veritatis thudium , in eo praesertim ope re,quod circa primae veritatis indagationem versatur, atque ita postulat candor noster,dio eam libere, quod & iam supra dixi, valde mihi hanc ejus improbari rationem , qua Ueteris Testamenti Prophetias ac typos, ad suturam Chrilli dispensationem manifesto, dc summo Interpretum omnium, qua Hebraeorum, qua Chrillianorum, eonsensu pertinentes,alio sint et avertere, dc ad temporum illorum historiam accommodarer latentia vero illic Christi mysteria , vel praetermittere omnino, vel
persunctorie delibare , & levi brachio perfringere . Quod passim quidem tactum ab eo
est, maxime vero his capi tib his,quς cum aper.
tam , dc agnoscendam , vel invitis Christi significationem prae se serant , universa tamen detorquet ad Erechiam, de singuIas praedi. ctionis partes ipsi aptare satagit. Christum vero illi e sensu sublimiore laudari , obiter tantum, & strictim fatetur , quatenus autem vaticinii membra particulatim ipsi congruat, ostendere negligit . In quo geminus est iplius error,&qtiod in Erechiam defleκit, quae cadere in eum non poterant,& quod Christo in. vidisse vitiis est, quae ipsi apertissime conste-niebant . Nam ad id primum : Et requiescet fuster eum Piritus Domini, Spiritum Domini Ezechiae perpetuo a sui lis ait : tumne etiam, cum Merodach Baladinis legatis pretiosam suam omnem suppellectilem magnifice osten. tavit ὸ Non juxta beneficia , quae acceperat,
retrjbuit, inquit Auctor Paralipomenon c), quia elevatum est eius er facta est eo traeum ira , er eontra Iudam , es Ierusalem . Quamobrem Dei iple quidem minas; poenas vero etiam progenies ipsius experta el . Ad id quod stibnectit Propheta, suturum ut super florem de radice Iesse ortum requiestat Spl-
ritus sortitudinis, EZechiae constantiam in aduertis notari opinatur Grotius, quam tem pore Sennacheribi egregie testatus lit. tumne, cum audita Sennacheribi ad versum se susce. pia expeditione, ad eum misit nuntios in La-ebis, dicens : Pereavi, reeede a me , er omne
t titit, mitia ad eum magna auri,&argenti ut,
spoliato etiam ad id ipso Dei Templo. & re fixis laminis aureis,quas ad valvas assi xerat
tum ne, cum ex morbo decumbens. & mort ἔproximus, terrore mortis perculsus flevit futumat uos uuamquam ejus sortitudinem alias in saeris literis praedicari non inficior . Ecquando vero percussit terram υ1rga oris su 1, erviritu tablorum suorum interfecit implum λPreces ipsius ad Deum interpretatur Gromtius, per quas Aisyrium confecit; quod quam vi lenter detortum sit, Lector existimet: hie enim, ut alias saepe, Virga regiam potestatem denotat, ut Psalmo secundo M: Reges eos in
Virga ferrea ; & quadragesimo quarto se r
corum tuorum. Quibus sententiis regia Christi praesignificatur potestas humilium vero EZechiae precationum ad Deum effectus minime exprimitur. Quid eximium vero prae caeteris habuit pax illa, quae post profligatum Sennacheribum in Iudaea floruit, ut tanta verborum,& sententiarum amplificatione celebra. retur , dc ad miraculum uritie extolleretur λΛddit Propheta u): In die illa raaetreIesse, qui stat to signum populorum , inum geutes
amreeabuntur : Ad Eeteebiam , inquit Grotius, concurrent multi ex gentibus verum Deam conversi r quod nullo Scripturae saerae testimonio nititur : sed Ac quaedam repugnant. Nam cum scripserit Isaias: Egredietur virga de radice I ese θ fus de eadice
ejus astendet, liquet nondum egressi mella virgam hanc, nec florem illum aicendiise , cum vaticinia haec ederentur . At jam natus
erat Ezechias ; quippe haec Acha Zo regnante scripta esse septimum caput ollendit. Regna
412쪽
ult autem Achazus annos sexdecim, eui eum succellit EZechias annum agebat quintum,&Vicesim iam . Ergo am in vivis erat Ezechias. Unde efficitur nulla rptiniae hoe Isai ς dictum ad eum accommodari. Eadem certe de Mesa
ita , vel Iud sis ipsis testibus, iterata extant Isa iae quadragesimo secundo capite a , quae
undecimor Ecce servus meus suscipiam eum relectus meus eo lacuit sibi in tuo anima mea
dedit Diritum meum suster eum , judicium
gentibus profeνet. Non clamabri, neque acci- is eιρersonam . nec audietur Nox ejus foris. Calamum quassatum non conteret , ct linum fumigans non extinguet, veritate educet judi. cium. Non erit tristis, neque turbulentus, d. nee stonat in terra judicium, o legem ejus in
sulae expectabunt. Et paulo postr Dedi te in foedus stopulι, ιn lucem gentium. Si quis duo
haec invicem contendat testimonia, eodem
perimere comperiet, & sibi lucem, ae robur conciliare . Et tamen Grotius priore ad Ezechiam deflexo , posterius ad lis iam torquet tmultiplex quippe est erroris trames , unicus veritatis . Multo etiam minus in Iosiam cadere i sta possuiu, quem hic notatum esse opinati sunt quidam, cum nee Erechiae splendorem,ac divitias ς qua verit,&Pharaonem Ne .chao Maypti regem temere,ac praeter voluntatem Dei aggressus miserabiliter eonfessus perierit. nedum mors ejus suit gloriosa quam utpote infelicem,& acerbam tamdiu lamen. tis popolares ejus sunt prosecuti. Vanum autem eis, & nulla legitima auctoritate fit ma tum , quod commentus est R. Isaac Abrabaniel; Iosiam propter gentis suae nequitiam in. teri ille. Iudς is vero ab Hieronymo memoratis; qui vaticinationes istas nondum exitum habuisse , sed in sine rerum habituras esse , tuncq. exoriturum esse Christum rentur, Iitem hic non moveo, cum Christum hie praedici sateantur, quod unum obtinere Propositione hae constitui.
Dixi mys superius lapidis symbolo Christam se adumbrari in Psalmo centesimo decimo septimo so) : Lapidem quem νωνobave-νunt aedificantes , hie factur est in caput an gali . Eodem symbolo usum quoque diximus Ita iam sci alio loco, cum Christum suturum dixit lapidem Ossensionis,& petram scandali, ex ejusque offensione plurimos contritum iri. Indidem quoque expressum elIe notavimus
Ecce ego nast tam in fundamentum FIo-ωρ Hem, Iapidem probatum, angularem, preti
sumun fundamentofundatum qui creae deri non festinet; vel iuxta aliam lectionem,quam
confundetur. Hoc ergo uaticinium quod Iesia addixerunt Petrus,& Paulus, Messiae quoque R. Selomoh addixit. Splendidis vero indIeiis praemonstratu Christus toto tricesimo quinto capite Isaiae ,
potissimum vero hac clausula stὶ : Deus 1 eveniet, oe famabit vos. Tune vertentur ocul ea corum , et aures surdorum patebunt: tunc
fallet flaut cervus elaudus, o Verta erit IIN gua mutorum Et mox h): Erit ibi semita,ω via o ma sancta voeabitur: non transibit per eam pollutus, et bine erit vobis directa via, ita ut fuli1 non errent ster eram Deinde si): Et
redemti a Domino convertentur , ω venient
cum Iaude, εν Iaetit a sempiterna super eastuteorum. ln iis Christo adseribendis eum Christianis tonspirant Iudςi, qui ex hoc capit' miracula quaedam comm qnti sunt, in suam gratiam olim a Christo edenda, cum reditum ipsis in Iudaeam parabit. Quin Ac expostremo hoc quod attuli com e probat R. Moses Hadati an in Bere lith Rabba, poenis Gehering damnatos per Messiam liberatum iri, de Paradisum ipsis fore reserandum Sed missis horum suffrae iis, liquet prosecto nulli, vel ReglIudaeorum, vel Prophetae, imo nec morta lihomini congruere posse ea miracula,quae hie patranda promittuntur: at Christo congruere
demonstrat Isaias . eum ait λ): Ego Dominus dedi te tu foedus popuIι , In lueem tem -
rare languores nostros me tulit, oe dolores nostros ipse portavit. Idem demonstrant, &haec Ezechielis sm ex persona Christi: suod eonfractum fuerat alligabo, ω quod infirmum fuerat , consolidabo . Quae in Christo Iesu
completa ei se , una est vox Ser toruin omnium Novi Testamenti. Manifestas etiam venturi Christi testifi .eationes fatentibus sudeis, praefert lis ς quadrages mum Caput π : Vox clamantis in deferto , parate viam Domin . rectas Deite iusolitudine semitas De ngr/ . Omnis vallis
exaltabitur omnis mons er eois humilia
413쪽
.lar 'Iauas . Et revelabitur gloria Domini, er videbit omnis caro , quod os Domini locu tum es . Similia de Chri ito praedicuntur quadrage limo secundo capite. Pergit deinde a rFuper montem excelsum ascende tu,qui evan .gelizas Sion : exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas erusalem; exalta,noli timere: dic civitatibus I uda, Ecce Deus vester , ecce Dominus Deus in fortitudine ve. niet ; er brachium ejus dominabitur; ecce merces ejus eum eo, er opus illius coram illo.
Sicut pastor gregem Dum pascet , is brachio suo congregabit agnos, ex in sinu sua levabit,
faetas ι e portabit. Haec in messi. m convenire , tradunt R. Λben Ezra, & David cura. chi,& metito id quidem, nam insolitum Dei ad ventum , & inusitatam humanarum rerum administrationem hic praedicari manifestum est: at solennia ineptiunt,eum solitudinis muniendas vias, & scabritiem, ac asperitates c5. planandas eκ hoc isaiae praedicto colligunt, ut inoffenso pede a vitam terram repetant. Nec ab Isaia modo typo palloris exprimitur
Christus , sed Ac Ieremia b : sui dispers
Israel, congregabit eum, er custodiet eum,sicut
pastor gregem suum: dc ab EZechiele se : Medicit Dominus Deus , Ecce ego ipse requiram oves mear , Θ visitabo eas, Acut visitat pastor gregem suum, in die quando fuerit in medio avium suarum dissipat. rum , sic visitabo oves meas: tum alio loco d : Et servus meus Da. Φid rex suρer eos,er ρ astor unus erit omnium eorum: a Michea etiam se) : In unum conduiscam reliquias Israel: pariter ponam illum qua greeem in ovili,& a Zacharia tra: Per.eu te Pastorem, εν α ergentur oves . Eodem
symbolo a se iplo exhibetur Christus Iesus,&ah Apostolis. Bonum se Pastorem appellat st=; Pastorem magnum Ουium , dicit Paulus ibin ;Petrus ti): Pastorem, 2 Eρiscopum anima.
rum nostrarum , Θ Principem presorum. Ex quadragesimo secundo capite Isalae multa in Novum Testamentum traducta, o Christo Iesu aptata licet animadvertere: unde proclivis existimatio est, ereditum vulgo fuisse Christi Iesu temporibus MesIiς adventum capite hoc prς dici. Sic enim arbitror, ut jam supra dixi,quae Ueteris Testamenti prς dictiones Iesu accommodatae in Novo reperiuntur, eas tanquam Christi certo praenuntias hae tempestare vulgo suisse habitas, oroindeque utilissimum id esse visum Novi Testamenti Scriptoribus argumentum ad comprobandam Christianam fidem. Ecce servus meus, inquit Isaias k , suscipiam eum, com- piaculis bi in ιllo anima mea, deri Diritum meum super eum, iudicium gentibus proferet. Totum hoc comma cum sequentibus Christo
Iesu ad dicit Μatthaeus sIJ. Nempe hie ipse notatur, de quo alio loco ait lisias mj : Ee
tune dicit Dominus, formaus me ex utero seris
'um sibi , ut reducam I acob ad eam . dc rurisium cnὶ : Iustificabit ipse justus servus meas
multos,& Iesum Dominum formam servi accepisse scribit Paulus to e in eoque sibi eom-pIaeuisse clara voce de coelo edita Deus non semel testatus est ρὶ, & primum quidem , cum Dei Spiritus columbae specie super eum lapsus esset r quae de Christo ab Isaia tν jam supra vidimus prςdicta his verbis: Et requiescet super eam spiritus Domin . Addit
i aias sin: Non eνIt tristis, neque turbulentur. σee stonat in terra judicium, Θ legem ejus insulae expectabunt: & jam ante vaticinatus suerat Iacobus suturum Christum expecta.
tionem gent um t . Idem infra de Christo Uerba facturus c3 : aurite Uutae , es attendite popuIι re Iove; dc rursus κ r Prope est justus meus, egressus est Famator meus,oe braebia mea populos judicabant . Psalmi vero septuagesimi primi , quem Christo praenuntiando dicatum esse supra ostendimu , initium hoc est : Deu ν judicium tuum Regi da,er justitiam tuam filio Reris. Et in Evangelio Iohannis ν) sc Iesus ipse de th: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedia filio. Pergit deinde Isaias et : Ego Do.mInus vocavi te injustitia,er apprehendi manum,er servaυι te,er dedi te in foedus populi,
in lucem gentIum: ut asterires oculos caecorum,
er educeres de conuumne vinctam , de domo eareerIs sedentes in tenebris. Et jam ante praemonuerat Isaias nono capite ασὶ, quo Christum praedictum esse ostendimus , suturum ut Populus , qui ambulabat in tenebris, visurus esset lucem maguain. Idem de Christo apertius alio loco sbb D. Parum est, ut sis mi δι
414쪽
Israel convertendas . Exe dedi te in iurem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum 1errae: Deinde a : Servavi te aer deat te in foe-aus p vult, ut suscitares terram, cupassideresinereditates ἄρ. iras, ut diceres bis,qui vincti sunt, Exite; Et bis qui in tenebris, Reve. Iam n I. Et hoe iplis loco tricesimi quinti capitis μ), cui vaticinationem de Christo ven. turo inesse docui: Deus ipse veniet, ct salva -hIt vos: tune aperientur o uti caecorum ieraures furaeorum patebunt. Alde istud meridiana luce clarius te : Dirrius Domini super
me, eo quod unxerit Dominus me, ad auuun riandum mansuetis misit me , ut mederer contrItis corde, praedicarem captivis indurrentiam,2 clausis apertionem. quae in se evenisse Iesus Dominus t M Nazarethi inter po utares suos publice praedicavit . Subjicit satas ce) : Desertos faelam montes, oe colles,
o omne gramen eorum exsecabo, di ponam sta mina in insulas, o stagna arefaciam ἰ ducam caecos in viam quam nestiunt, o in semitis quas ignoraverunt ambulare eos faciam, ponam Ienebras coram eis In lucem , & prava in recta. Quorum consimilia Illa sunt, quae
supra de Chuillo nuntiata suisse probavimus ): Et erit ibi semitaMr vias via Ducta vocabitur, non transibit per eam possutus, o bare erit vobis directa via , itavi sulti uonςrrent per eam . Rursu in Iu) : Parate viam Momini , rectas facite semitas Dei nostri. Omnis vallis exaltabitur , o omnis mons, ercestis bu Dabitur , ο erunt prava in directa, o aspera in vias planas . opponi potest Septuaginta Interpretum auctoritas, qui ad Iudaicam gentem hare videntur deflexisse: si e enim primum capitis comma reddiderunt:
vus meus, suscipiam eum: Isradi elecius meus, suscepit eum anima mea. Hanc scripturam
repraesentavit Iustinus dii putans adversus Tryphonem, quae nec reliquis interpretibus, praeter eos,qui Septuaginta Senes secuti sunt, neque Hebraico ipsi exemplari eonsentit nee
a Matthaeo agnoscitur, ut ab Eusebio b), dc Hieronymo si observatum et . Sed verum tamen sensum retinuit Iustinus,& Iacobi, ae Israelis nominibus Christum hic signati do. cuit , quod di ipsos Senes Septuaginta verise
millimum mihi sit Intellexisse; Uel σωι- χαῖς per seneedoobo usurpato liraelis nomine, pro eo, qui limele prognatus, & Israeliticae pentis pars erat ; quemadmodum Iacobi , dc lsrael; s . de leminis Λ Mahami nominibus assi et Chiillum tradit Tne odoretus A ;quemadmodum de David alibi Christus appellatur;& quemadmodum Albanos Romani dicuntur devicisse, quamvis unius Horatii virtute parta ipsis victoria sit: vel potius typo pro re lignata usurpato , quod haudquaquam novum, & insolens est; Chrilli autem typus fuit Israel qui ut adversus Angelum Dei tota nocte luctatus , neque tamen victus est , sic tilius Dei patris irae se opposuit, eaque placata quasi victor irae illius eκtitit. Ergo de Christum Israelis nomine infra Isaias si sic
compellat: servus meus es tu, UraEl, ocita in te gloriabor . filioqui nonnulla extant hoc
capite, quae de Israelitico populo dicta esse . nemo sibi persuadere queat, quod recte Eusebius im) animadvertit ; velut illud r Legem ejus Insulia evectabunt in . Eequando uero lsraelitis paruerunt suae ad occatum gentes, quae insularum vocabulo notantur e Quid
hoc vero est : Dedi te in faraeus populi tοὶ δQuod perinde esset ut si dixisset , Dedi populum in foedus populi. Subest deinde sp) isuis caecus nisi servus meus , is su dus nisi
ad quem nuntios misi P de quae his subnexa sunt, quibus Isae litarum impietatem a Deo argui autumant optimi interpretes, & in his Hieronymus , Cyrillus , dc Proeopius ρὶ . Quis credat autem Iudaico populo coecita intem exprobratis Deum , de quo se proximedis eruerat: Dedι spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. Deinde : Ego
Dominus vocavi te in justitia, oe apprehenm manum tuam,inservavi te. Et dedi te in foedus populi , in lacem gentium , ut veri res oculos corcorum. Contraria haec sunt &smul pugnant, quae non aliter componi posis
sunt, quam si hie Christum , illi e Israeliticam gentem intelligas. Multo etiam minus convenire ista possunt i satae, quem hie a Deo compellari Grotius ir) opinatur . Quamvis autem superiori capite dc tequenti Iudaica gens Israelis & Iacobi vocabulis notetur, non idcirco concedimus, eamdem quoque hie no latam Septuaginta Senes existimasse. Sei bant
415쪽
bant illi quoppe, voeabula eadem alias a IIanque subire significationes, & eodem saepe eapite sensum mutare . Ut ut est, in sola certe Septuaginta Magistrorum interpretatione vitiositas haec reperitur. Vitiositatem dico, quae primigenium exemplar adulteravit, &supposititias intrusit voces, qirae ex Hebraiocis sontibus non manarunt, nec in Λquila comparent, aut Theodotione, aut Symmacho, & jam ante Eusebium obelo fuerant inductae , uti ipse saὶ testificatur, & quas in Evangelium non admiserat Μatthaeus, qui totum comma transtulit. Venturi porro Chri. sti mysterium capite hoc explicari, palamis
praedi eat Ionathan ben Uziel . Idem & in Midrasch Thehillim reperies . & apud R. Davidem Κimchi,& Μaimoniden. Praee initur quoque Messias in quadragesi- no nono eapite Isaiae b): Audite insulae, erat tendite populi de longe: Dominus ab utero
vocavit me , de ventre matrιν meae recor .
eκs es nominis mel. Et posuit os meum quasi gladium acutum: in umbra manus suae protexit me , er posuit me Hat sagittam electam,
ιn pharetra sua absconisit me : er dixit mibi, servus meus es tu, IsraEl, quia ιn te glor abor. Haec paria sunt istorum Isaiae se , quae infra pertinere ostendam ad Christum : Posui verba mea in ore tuo, oe in umbra manus meae protexi te, ut plantes carus , er fundes ter. ram , er di3as ad Sion, Populus meus es tu.
Palla sunt & istorum ejusdem id), quae Chri-so congruere supra docui. Percutiet terram
virga reis sui, er spiritu Iabiorum suorum nte ciet impium. Ergo cum se Iohanni spectandum dat et Christus in Apocalypsi se ,
De ore ejus gladius utraque parte acutus exι-bat: Λ pol olis vero suis a jebat f): Non veniparem mittere , sed gladium. Unde Paulus in Epistola ad Hebraeos tr): Vivus es enim sermo De , er e ax , er penetrabilior omni gladio aneipit . Phocylides scriptor in miss admonitionum vir christianus , vel Chri. stianorum certe doctrinis imbutus r
Telum est homini sermo, ferro acutius. Acutae quoque sagittae Christo, si e tanquam vim bellatori tribuuntur in quadragesimo
quarto Psalmo bὶ , quod constat vaticiniis de Christo. Servum denique Dei Christum jam supra ab Isala dictum provi me notavi inmus . Pergit Isaias i): Et nunc dicit Dominus , formans me ex utero servum si, ut reducam Iacob ad eum, o IsraEl non congregabitur, ει glorifieatus sum in oculis Domini , Deus meus factus es fortitudo mea: es dixit, Parum est , ut sis mihi servus ad suscitandιrrtribus I acob, o fecer Israel eon Dertendat . Eere aedi te in lucem gentium , ut sis fatur mea usqὲ ad extremum terrae r quae Messiam,& Μessiae officium perspicue exponunt. At illustriora etiam quae sequuntur e dieie Dominus redemptor IsraeI, sanctus ejus, adeontemtibιlem animam, ad abominatam gen lem, ad servum dominorum , Reges videbunt, cie consurgent Principes, o adorabunt propter Dominum, quia Melis est ; er sanctum Uraia, qui elegit te . Idem de Christo praedictum jam supra deprehendimus in his P almi septuagesimi primi hJr Reges Tharsis o Insulae munera offerent, Reges Arabam er sabadona adducent: er adorabunt eum omnes reinges terrae, omnes gentes serυient ei. Rursus
Isaias to : Raee dicit Dominus , In temρere placito exaudivi te T in He fabbarbi auxi natus sum tui, er servavi te, o dedi te iufaedus ρopuli, ut suscitares terram, er ρσ-deres heνeditates di alas p ut vicerer his qui vincti sunt, Exiter, er bis qui in tenebris,
Revelamin . super vias pascentur , ει ια omnibus planis pascua eorum : nou esurient. neque sitient, ex non percutiet eos aestus ergoI ; quia miserator eorum reget eos, es a fontes aquarum potabit eos: Θ ponam omnes montes meos in viam , er semitae meae ex Mistabuntur. His similia , ac propemodum eadem , quadragesimo secundo ea pite de Christo dicta vidimus, quae huc iterum adducere nihil attinet. Λtque haec pronuntiata de
Christo Iesu, quem Simeon vir pius Lumen ad revelationem gentium mi appellaverat, ad se quoque pertinere arbitrati Iesu Christi ministri Paulus & Barnabas, sic apud Λntio. ehenos Pisidas differebant n): De enim prae .
emit nobis Dominus: posui te in lucem gentium , ut sis insalutem usque ad extremam terrae. Sic quoque Iesus ipse Paulum alloque. batur Hr ad hae avaruit tibi, ut constituam re ministrum, oe tes em eorum quae vidisi, ereorum quibus anarebo tibι, eripiens te ce cc a populo
416쪽
Uuu es gentibus, In quas nune ego mitto te,
resterire oculos eorum, ut convertantur a tene
bris ad lucem , er de potesate satanae ad Deum. Quippe hoc ipse iam ante fuerat effatus M: eredit in me, opera quae ego D
rio Θ ipse faciet: dc pollea b): Uerba quae Eedisti nMbi, ridi eis. Tempus illud placitum , dc diem salutis, hoc tempus esse vult Paulus , quo per Christi Jesu mortem parta hominibus gratia est e se enim scribit ad
Corinthios sc) : AHuvantes autem exhorta-mtar ne in vacuum gratiam Christi recipia- eis r ait enim : Temρore accepto exaudivi te,
o in die fatur1s adjuvi te . Ecee nune tempus aecceptabile , ecce nune dies faturis . Eos qui rigni, Christi videt ieet Iesu, fana ut ne fue-xint, non semis, aut sitis vel aestus incommo. da fore sensuros ex his Isaiae praedictis probat
Iohannes in Apocalypsi ta) . Quos hie ad
fontes aquarum poturtim Christum praedicit Isaias ey, eosdem hausuros aquas in gaudio in fontibus salvatoris praediverat capite duodecimo , quo praenuntiari Christum docuimus. Totum hoc de se ipsum praedica sse Isaiam contendebant olim nonnulli, ut testatur Procopius f . Contendunt hoc ipsum Hebraeorum Magistri, etsi non omnes; nam hie agnoscitur Christus in Midralch ThehfIlim . Verum quis haec in Isaia ul eventum habui sse putet y Eere dedi te νn Iutem gemtium , ut sis falas mea usquo ad extremum rerνae : & illa quoque th): Reges vj debant, o tonsurgem Principes , ω adorabunt str
pter Domi uum, quia fidelis es ; ο fanctum Israel, quia elegit te : & ista praeeipue i :Dedi te in faedus popuIl , ut sufeitares temram, ef ptis feres haere itates auspatas , ut diceres his qui Pancti sunt, Exite; is bis quι
in tenebr1s, Redelamini. Qui depromtorum ha ctenus ex Isaia test, moniorum meminerit, minime is profecto
dubitabit , quin Chri ii, quoque νη- id i Fruseaiiea sint ista e quinqua Eesimo primo ejusdem eapite hJ Attendite ad me, postule
meus, er tribus mea, me audite, quιa DA a
pra vidimus : De Fion exibit lex , ω verbum Domini de Ierusalem . oe iudicabit gentes, O arguet postulor multos: Ac deinde m rDo. mus I aceb, venite, er ambulemus an nomine
Domini. Vidimus & saepe Christussi lucem gentium dictum . Vidimus id quoque Christi
proprium , ac illorum pene germanum : Non erit trista neque turbulentus, donec ponat is
naves maris . Alio vero loco Christum aper. tissime nuntiaturus, hoe utitur exordio is et Eraehium Domini cui revelatu es λ Denota tur etiam Christus hoc commate quinquage simi primi capitis qὶ: Posui verba mea in ore tuo , er in umbra manus meae protexi te, ut plantes caelos oe fundes te ram , fidi dicas ad Sion, Populus meus es tu . Simile hoc quoque est, quod de Christo ab Isaia lν dictum proxime vidimus: Postin os meum qaa gladium
acutam , in umbra manus meae proreAit me, er dixit, Fervus meus es tu Israel. Scio ex iis
stimasse Cyrillum dicta illa a Deo homi nibus piis dc si delibus; sted istam tamen Dei
manum Chris ure esse vult, di proxime deprompta a nobis capitis hujus verba ad Chri-1ium t pectare. Infra quoque Isaias coeli no vi. dc terrae novae creationem in Christo non semel pollieetur. Nec hic indictam praeterire pollum Grotii interpretationem, parum sane veritati ae pietati consentaneam , qua Cyrum Iusti & Falis roris vocabulis hie nota tum esse contendit , insularum vero ni mine Persas senificari; gentem tam insularem , quam Germaniam . Profecto si nulla certior est Λuctoris exponendi ratio, quam per ejusdem verba , sensum loci hujus excipiemus ex aliis loeis, in quibus dictum non semel ab Isaia notavimus, Christum ab insulis expectari. Qua voce eum gentes omnes, tum eae
designantur potissimum ab Hebraeis Scriptoribus, quae spectant ad occasum; quippe quς mari tantum ab iis adiri possint. Apud eas autem praecipue fore re videmus Iesu Christi cultum , juxta Isaiae praedictiones . Dicat deinde Grotius, utrumne Persas intellexerit Isaias, cum dixit ex persona Christi it : Me Uulae expectan/, o naves maris in principios
417쪽
pio, ut addueam filios tuos re longe. Haudis quaquam vero praedictum hoc adscripsi is et Cyro , si partium ejus- eonnexio nem observasset. Lex, inquit Isaias, a me exiet, Θ judietum meum in lucem populorum requiestet: legem populo suo spondet Deus: tum per quem serenda sit leκ ilia statim sub .iicit: Prope est jusus meus , egressus es salvator meus , o bracbja mea populos juvi ea bunt. Ergo Hebraeorum legislator Cyrus fuit, quod non puto Grotium facile conces.strum . V ideat, utrumne in Cyrum , an in Christum ea dant testimonia Isaiae consimilia, quae a nobis adducta sunt, & quibus mysteria Christi manifesto subesse demonstravimus. Videat postremo, utri aptius conveniant Iusti oc salvatoris cognomina , Christo, an Cyro. Venimus tandem ad celeberrimuω Isaiae& clarissimum de . Christo telli monium , quod in quinquagesimi secundi capitis septimo versu exortum, ad usque sequentis capitis finem pertingit. Parum caute sane factum est, quod haec apta sponte sua & connexa, in duas partes dissociata sunt , neglecta argu . menti serie dc cohaerentia , ae auctoritate
tenore repraesentarunt I ut unicam Prophe.
tiam, tricesimam nempe Isaiae , apud He. braeos i sta constituunt. vaticinii autem hujus
Initium a decimo tertio commate repetunt ,
Iullinus iij a decimo, nos Procopium se se. cuti, a septimo. Magnum profecto aliquid &inexpectatum portendit hoc exordium ).
Guam stulabri fuer montes pedes annum riant f ει ρraedicantis Pacem, annuntiantir onum, ρν ae dicant f salutem, Heentis sios, Regnabit Deus tuus . Quibus Evangelii nuntiationem significari non semel docet Pau. Ius ut, regni nempe Messae. quod pleno ore
Prophetas omnes promittere, Partim jam probatum est, partim uberius probabit ut in. Da . Addit litatas suturum, ut Prophetae pro spectam mentis oeulis Sionis emendationem palam praedicent. Tum ad laetitiam ad hor. latur Hierosolymitas , propter parata illis a Deo solatia , suturamque eorum redemtio.
nem , Ac salutem iis eximio Dei beneficio
comparandam: cujus ut mereantur fieri comis
potes , jubet illos mundari, eluendo nempe labes animi salubti poenitentia . Subnectit deinde ex Dei persona hin. Ecce intelliget
servus meus , exaltabitur, er eleυabitur , oesublimis erit unlae . Μes iam Deus servum suum saepe appellat, ut supra a nobis observatum est. Humilitatem praeterea ejus Ac Obscuritatem praedicat , quam summa deinde gloria consequatur. Quo respexisse videtur
Paulus, cum ad Philippentes i) de Chritio
haec scriberet : Semetipsu=n exinanivit formam Ierυι accisiens. in similitudinem bominum factus , is babitu invenlus ut homo .
Humiliavit semet sum factus obediens usq;
ad mortem , mortem autem crucis . Proρ ter
quod Deus exaltavit ilium , ef donaυit tu nomen, quod es super omne nomen. Deinde suturum praenuntiat Isaias , ut gentes plurimas aspergat, nempe μντιων, vel ut alii interpretamur , mi Pergat , aut juxta sal tos , doceat: haec quippe omnia ad officium Μelsiae pertinent, adeout reges stupore defixi ne hiscant quidem cum cultum ejus per orbem increbrescere, eique gentes harbaras se
dedere videbunt. Quae itidem de Chri lio Paulus interpretatur in Epistola ad Romanos lae . Neque ab his abludit Hebraeorum doctrinarnam in Midrasth Schir Halschirim Μessias
pronuntiatum hoc esse dicitur : suam puLebri super montes pedes annuntiant f pacem Iam illud vero: Ecce intelliget servus meus,
Ac sequentia , ad Messiam spectare docetur in Thargum Ionathanis Uzielidae, & in Expositionibus R. Selom oh Iare hi, & R. Isaaci Abrabantelis,& R. M ,sis Alschechi, qui Mid a magistris suis accepi illa se a junt: item in Beresith Rabba, dc in Midrasth Thehillim,
Ac in Thanchum a. His animad ver sis consectat tum est ad Christum quoque sequens caput, quod priori huic cohaeret , pertinere . suis credidit audi tui nostro, o bνachium Domin 1 cui revelatum est λ Et ascendit sicut virgultum coram eo , oes cui radix de terra sitienti l . Sub radicis,&germinis, Sc virgae, dc surculi symbolo denotari Cht i stum constat sic Balaamus in libro Numercitum sm : Consurget virga de IsraEI: se supra Isaias n): In die illa erat germen Domini in magus entia , dc aliquando pol o rEt egredietur virga de radice Iesse , ex Made
418쪽
rasite ejus ascendet Ieremias quoque ta iEcce djes veniunt, dicit Dominus, o suscita ba David germen justum r Iohannes in Λ p calypit ibi: Vicit leo de tribu Iuda , radix David . Itaque Christo Iesu haee ad Icribunt
ad arsan in Beresith Rabba,& Maimonides in Epistolis. Appellatur deinde ab Isaia se ,
Despectits o novissimus υirorum , vir dolo. rum, sciens infirmitatem. Sie & in Psalismo vicesimo primo d , cui praeclara insunt de Christo vaticinia: Ego autem sum vermi , is non homo, πρrobrium hominum, er abje
Dominus ad contemtibilem animam e dc iterum ); sie inglorius erit inter viros assteinctus ejus . Unde Marcus fg : Scriptum est
kn Filium hominis, ut multa patiatur, ex con rem natur . Nee aliter Abrabant et . Subest
aeutem vulneratur in propter in quitates ua
stras, attritus est ρνυter scelera nostra: vise plina pacis nostrae super eum, o livore ejus
testimoniis apparet existimasse Veteres de Christo haee esse dicta. Sic etiam Ionathan, hie dc per totum fere caput. Sic Gemara capite ultimo libri Sanhedrin, unde discimus, Iudaeos ex vatieinio hoc Isaiae male accepto tinxisse sibi Messiam lepris laborare, dc inter aegros eadem labe insectos in porta Romae sedere . Quod calculo suo eonfirmat R. Sel moh Iarchi . Lonstissime hi quidem recedunt a veteribus illis Rabbinis, quos opinatos esse refert R. Selomoh, mulieris ea pillo devinctum Messiam jaeere in Paradisi ambula
Cris, perverse eo torquentes comma quin
tum septἰmi rapitis Cantiel Canticorum . Resertur dc ad Messiam hoc Isaiae prςdictum in Siphre, libro veteri qui Thalmude ipso ha hetur antiquior, dc in Beresith Rabba R. Μ sis Hadarsan . Subdit Isaias il)r Omnes uos
quasi oves erraυimus , unusquisque in viam suam deesinavit, er posuit Dominus in eo inliseuitatem omnium nostrum . Constat sibi Petrus smὶ, dc id quoque Christo tribuit; ae merito,qui Ec superiora tribuerat. Eodem flexit
sequentia commata Philippus in Actis in , cum Eunuchum Candaces ad fidem cape Glandam institueret. Ergo ista satis indicant, quo reliqua pars lapit Is pertineat, InquL
Christi innocentia,& mors, dc mortis genus,
ac fructus praedicuntur: Si posuerit, inquit εὶ:
pro peccato animam suam,videbit semen Iongaevum,is voluntas Domini ἐπ manu ejus viri rigetur . Pro eo, quod Iaboravit anima eius,
o debit at saturabitur in scientia justificabit
ipsejustus servus meus multos,et iniquitates eorum i e portabit. Ideo dispertIam ei pla. rimos, oefονtium dividet spolia, pro eo quod tradiisit in mortem animam suam ,ει cum βω-leratis reputatus es ἰ ime peccata multo. rum tulit, Θ pro transgressoribus rogavit: quae praeci ara sane sunt. Fortium spolia divisurum eum ait. quemadmodum supra nomen
ipsi futurum praedixit γ) : Aecelera spolia
trabere, festina praedari . Quaecunque autem continentur hoc loco, sic per necessariam cohaero. t tam apta sunt ex superioribus,ut qui unum adscripserit Christo , alterum quoque eidem adscribere necesse habeat. Quo magis miror Iudaeorum impudentem audacia ν ,
qui cum postremam quinquagesimi secundi capitis partem a priscis Magistris suis Christo applicari fateantur, sequens tamen illud, cujus lucem serre non possunt, dc alio detorisquent ipsi, ct ab iisdem detorqueri pertendunt. Quod etsi aliis argumentis ostendi esse salsissimum, satis tamen utrosque,& priscos,
dc recentiores coarguit capitis utriusque .series,& connexio, ita colligata,ac conferta, ut unius ejusdemque argumenti contextus , continuae , dc nusquam interruptae orationis complexio appareat . Itaque nulla cert vipsis, ac constans in hoe interpretando capite opinio est. R. Moses Alschech secundum comma capitis drujus exponens , Magistros ait , qui superiora Regi Μessiae tribuerant , haee sequentia Iusto cuivis adscribere, qui amoris in hae vita perfert angustias. Quod cum amplectatur ipse , quippe priscar vim,
doctrinarum satis retinens, in nono tamen commate aliam tenet rationem, δέ quae nulli certae personae applicaverat, Mosi tandem
addicit; atque ita Prophetiam hanc , quam unieam Iudaei eonstituere solent,trices mam videlicet , in tr a membra secat , quorum a prius in Messiam sit eonserendum; secundum a secundo commate quinquagesimi tertii capitis exorsum, in Iulium illum quemvis viorum ἰ tertium denique in Mutem , quem ta
419쪽
men videtur se tanquam Iusti illius exemplum proponere: Qiae interpretatio id habet commadi , quod cum iustum quempiam secundo membro notari statuat , Messiam non excludit; Mosem vero in tertio cum Iocat, non tanquam definite significatum , sed tanquam Iulii illius exemplum admittit. R. Isaac Abrabant et fatetur, etiam super; ra de Christo interpretatos ella Ueteres, &primum p aeterea fortasse hujusce capitis comma; at reliquam ejus partem ad populum Israelitum vult referri. Atque id quidem priore tua eκ positione . Q aam sententiam areeentioribus Iudaeis Iarchio , Κimchio,
aliisque magno consensu propugnatam, ve
teres Iudaeos tenui me tradit quoque Origenes libris contra Cellum a . Verum cujusnam tandem dolores portavit Iudaica gens λ ecquis ejus livore sanatus eu' an morti obta. ta est quia tua volu tὸ an inIqultatem non fecit, nee ritus fuit in ore ejus ὸ an denique Deus populumJudaicum propter peccata populi sui percussit ' quod absurdum dictu est.
Quis non ex loci hujus lectione satis intelli. gri , non agi hic de multis hominibus, sed de uno aliquo ' Ergo ejus demum opinionis Ablabanielem poenituit, cum alteram saam expositionem pertexeret, & Iosiam hie in.telligi sanxit. Idem allegoricas interpreta intiones hic admittit nonisunquam , si sibi uti. Ies sint; nonnunquam respuit, si rationibus suis adversentur . vanitatem hominis satis ipsius inconstantia coarguit. Ejusmodi prete. terea argumento usus est, quod nobis valde conducibile esse dixi. Petitur illud ex serie orationis, in qua cum populi Iudaici supra, Instaque mentici fiat, mentionem hic quoque ejus fieri eoncludit. Λt suo sibi jugulatur gladio; nam cum Christi mentionem in fine sise Perioris capit iu& hujus initio fieri Ueterum adductus auctoritate falsus sit,idem huic quoque capiti subesse argumentum fateri debuit. Verum ne prirnum quidem versiculum capitis hu; us sibi Christum vindicare patitur. Adde nee ipsi deinde tanti fuit se hoc argu
mentum,ut non priore repudiata explicatio.
ne novam adscisceret, & in medio hocce depopulo Iudaico sermone celebratum ab Isala fuisse Iosiam pertenderet . Quae posterior
sententia minus etiam trilerabilis est, cum
contra Dei interdictum pugna lis Iosiam sacrae teItentur Litterae, nec ulla ratione dici
possit, livore ejus sanatos esse Iudaeos, aut ipsum volentem interiisse, & ad certam mortem ivisse, aut illatam silentio sustinuisse ,
cum eam effugere conatus sit,cumque praelio ad curandum vulnus excessisse eum tradant
Paralipomena b); aut propter toleratam mortem spolia sortium divisisse. Haec obiter: nec adversus horum Iudaeorum disputationes deesset nobis de sensio longior quam eum viri docti suscipere jam occuparint, addendum duntaκat s uperest, versum nonum : Et dabit impios pro seρultura , ct Hυ tem pro mor te su r, quem in Mosem convertit Alschech, ab aliis quos sequitur Aben Ezra ad Iudaeos in eκilio mortuos, & gentes ista ille ditiores detorqueri. Postremum quoque comma iiDdem ad judicat: quod Siphre , & liber Thal. mudicus Sotah , perinde ut Alschech , Muliadlcribunt. Quae opinionum varietas ex falsitatis sonte proficiscitur, omnemque integri .
tatem Prophetiae luxant,& cohaerentiam abrumpunt. Unum prae reliquis Grotium mira ori subit, qui Saadiam Gaonem ducem secu tus,ducem ipse se Christianis quibusdam nimis iacile sequacibus praebens , totam hanc vaticinationem , quam ne Iudaei quidem nobis integram eripiunt, ipse tamen extorque estudet, & quicquid a versu septimo capitis quinquagesimi secundi ad calcem usq; sequentis pertinet, Ieremiam, ipsiusque ad veribscasus contumelias,ignominias, arcerem,& dein mum gloriam proprie, ac praecipue praemon strare asseverat; ad Christum vero eatenus
pertinere, quatenus ejus figura suit Ieremias, remote Widelicet, & oblique. Quam vis enim ista in Ieremiam quidem prius congruere dicat; sed potius, sublimiusque,saepe etiam magis xα- λα, ad verbum in Christum ; singulas tamen praedictionis partes persequitur
accurate, ut Ieremiae accommodet, de Christo plane securus. quem leviter ac ne vix qui dem attingit . Hujus tamen interpretationem si quis resecet ad vivum,& propius aspiciat, absonam in multis, & parum congruam deprehendet. Nam id interpretans: Vere languores nostros ipse tulit, oe dolores nostros
se portavit, ait Isaiam haec affingere Iudς is, talia post captam Urbem dicturis r Haec imis
merItus tulit,quae nos meriti sanaus. Primum
quaero an Guνes nostri recte dici possint, qui
utcunque nobis debiti, numquam tamen ad nos pervenient. Deinde utri potius crede dum H Lib. L .XXXV. M.
420쪽
dum, GrotIo ne nobile hoc praedictum se Interpretanti,an Isai ς ipsi mentem suam subin-ue sic exponenti: Vulneratus est ρrUter iniquitates nostras,attritus est propter scelera no .stra: tum r Propteν scelus ρσult me ι percussi eum . Atqui di versa haec sunt: Scelera nostra caussae suerunt,eur plecteretur, eaque supplicio suo eκ piavit,quod vult Isaias, ἐκ Christo construit, non Ieremiae; & , Poenas tulit im. merito, quas nos eommeriti sumus,quod vult Grotius, Y utrique congruit sic deinde exponit ista . Disti lana paeis nostrae super eum, Θ livore ejus sanati fumus', Pacem, & latu.tem fuissemus consecuti, si monitis ejus paruissemus. Quae per indicativum reddita, uti reddi debuerant, quemadmoda totius capitis
contextus ostendit, in Ieremia vero non erant; per potentialem autem modum exposita , uti exponuntur a Grotio, ut ad Ieremiam flecti queant , Christo non convenient: vere enim
livore ejus sanamur α-χυ - absolute) non γ' - .sti, sex bNothesi . Quis non videt praeterea idem istis significasse Prophetam,ae illis: Dolores nostros ipse portavit: Quae cum Per modum potentialem neq; reddiderit Gro. ius, neque reddi possint frustra ac praeter rationem modus ille hIe adhibebitur, qui supra adhibitus non est. Quam vero recte haec Ierena is conveniunt: ObZatur es, quia ipse voluit, or non aperuit os suumὸ tumne, eum in ner- vum missus a Phassure, indeque eductus, maximas illi ea lamitates vaticinabatur, dein suas ipse conquerebatur miserias, δc natalem demum suum eκecrahatur Z tum ne,c, m a Sacerdotibus, & Piophetis comprehensus , &supplicio proximus , mortem deprecabatur plumne , cum Sedeciam supplici hae oratione obtesta satur : Nune erto audi , obsecro, Do
mine m1 rex 4 υaleat deprecatio mea in con-Dectu tuo, er ne me remittas in domum I o. nat,an scribae ne moriar ibi; dc cum iterum a Sedecia accersitus , Ac de suturis interrogatus, Si annuntiavero tib , inquit a , num quid non nterficies me k Nimius essem , si singula pertequerer i desinam in his duobusrsi ρofuerit ρ o peccato animam suam , video bit semen longaevum . Dicat Grotius , ec- qu.3 nam prole unquam auctus sit Ieremias, quem virginitatem servasse scribit Hieronymus b). Deinde: Abstissus est de terra viυen tium t quibus consonant ista r Dabit impios
pro sepultura , es divitem pro mον e suartum : si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum: dc mox et Tradidit in mortem animam suam: hare tum contigisse vult GrOtius, eum in lacum coenosum 'deis millas est, & cum se lplie mortis periculis pro tuenda veritate objecit. Verum hic rursus ad totius Prophetiae connexionem attendi velim; manifestum procul dubio erit ex tot con similibus locutionibus veram mortem signi ficari. Idem persuadet de istud : Use vulneratus es mehulal proρter iniquitates nostras, quibus mors exprimi videtur: nam balal non vulneratum solum , sed dc trucidatum significat. Itaque caput hoc, ut docui, Abrabaniel aptabat Iosiae , qui sagitta trajectus ne cubuit . Candidius ac verius de praedictionis hujus sententia disseruit Grotius in libro de veritate religionis Christianae, ubi consuta lo Iudaeorum commento, qui Iudaicam gentem hie denotari volunt, totam Prophetiam Christo asseruit. Iam vero ut dissertationem hanc compendi faciam . ex iis quae supra disputata sunt, manifestum est, corruere aliorum quorumdam Iudaeorum opiniones , quorum alii ad Abrahamum, alii ad Angelos ministerii haec torquete conati sunt At Μessiae clari vi mo suffragio adscripsi R. Maxir libro
secundo Pulveris Aromatici e docet enim Deum in procreatione rerum Messiae animam rogasse, num post certa annosum cur ricula homines redimere vellet. eorumque
illinere morbos , uti deinde ab Isaia p. aedictum est quinquagesimo tertio capite atque haec se libenter obituram respondisse. Sed dc complures Iudaeos ita permovit una haec prs dictio, ut a Christiano dogmate jam inde minus abhorrerent; quidam etiam palam id
amplexi sint. In his Iohannes Ilλ acus Levita c , qui in scriptis . suis hoe ingenue de se professus est. Significativa sunt dc illa Christi, quae habentur quinquagesimo quinto capite tu : Au.dite, ετ vivet anima vestra , es feriam vo biscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. Nempe foedus illud est, quod in Christo cum hominibus pepigit Deus, quem supra se in Isaia e loquentem audivimus : Ego Dominus vocavi in justitia, er ρrehbndi manum tuam , er seνυavi te, erderi te in foedas populi, in lucem gentium.