장음표시 사용
21쪽
at qui virat facultate vacuus est 5c cassus, ne homo quidem ille, si argumentati a definitione volumus, quod sane legiti mum est argumentum. Proinde non humana sed immanis vi ta dici potest,quae nec literarum humanitate condita est,qua si sale mercuriali nec communi prudentia sic perpolita,visi ne literis ipsa diserta esse possit,quod in multis mortalib' na turae praestantia euenit. Nos autem hominis existimationem in praesenti facimus, non ad trutinam vitae ciuilis,quae suam quandam ipsa habet humanitatem,in officina scilicet urbani tatis,non etiam Mineruo expolitam: cςterum ad philosophiae Iibram,ic limatae cui dicitur 9 veritatis,hominis appellatio nem nunc perpendimus .Quae fc mortalis ipsa 6c hominis Oguificationem,nec loco eodem nec numero habendam esse cesset.Certe nemo sanae mentis inficias ibit id quod quidam is pies olim homo dixit, Literarum scientiam iustam,iuueni morum temperantiam,seni solatia vitae afferre in rebus secundis ornamentum,in aduersis subsidium esse. Ecce tibi in sermone de Mercurio , Hermes ille cognometo ter maximus,Mcte autem cinquit dc orationem,uni ex omnibus animalibus homini deus ipse largitus est: non minotis,tilaestimanda, s ipsa est immortalitas.Nam qui his conuenienter,ic ad ea quae de corum est utitur,la nihil ab immortalibus differt .Quippe qui
vinculis tandem corporeis solutus,ab utrol eorum ad chorubeatorum diuorumq; perducatur.Et rursus, Beatus cinquit deus animam in corpore,mentem in anima, in mente verbum pronunciatnt:deum autem horum patre esse assirmauit. Graeci porro prodiderunt Mercutium Iouis N Maiae filium essedi his nominibus intellectum indagationems significates. Alii Iouem animam mundi esse dixerunt,id quod eodem pertinet. Nihil vero mete foecundius est,nec quod plura concipiat atq; patiat.Caeterum vel intellectili vel masculae menti obstetrice opus est, ut inquit apud Platonem in Theaeteto Socrates: quidc ipse Maiae id est obstetricis erat filius. Ac cum nihil patia
22쪽
ait ipso tamen parturientibus aliis adiumenta affero: quod
plerael faciunt obstetrices, aut natura steriles,aut aetate iam effoetae. dem etiam spectat quod supradictus Hermes ait,
Mentem notiones omnelS concipere tum bonas tu malas. bo
nas quidem.cum a deo semen infusum aecipit: malas, cum a daemonibus quibusdam semina iaciuntur, ut in terram, sic in animam. Itaq; qualia semina accipit anima,tales edere part solet.e malis seminibus adulteria, stupra ,homicidia,ec huiusecemodi scelera edit:e bonis quae pauca sunt ipsa ec rara,pietatem,temperantiam,virtutum j omne genus . Ex his igitur in telligendum relinquitur, sensa metis humanae e seminibus in olescere bonarum malarum qi disciplinarum.quibus ines grauidata,rationem paritat*orationem, semina sua referentia.
Haec porro semina homines studiosi ab iis auctoribus hodiei mutuantur,qui in latino quondam agro atq; attico, Palladis arua Mercuriis colueriit. Nam animus ipse coli dicitur,cum liberalibus artibus instituitur.vnde illud Ciceronianum in libro de Finibus,Sed animi cultus erat ei quasi humanitatis cibus .Et illud in secundo de Oratore, Subacto mihi ingenio o pus est,ut agro non semel arato,sed nouato dc iterato,quo meliores foetus possit ec grandiores edere . Proinde ex diligenti cultura animi,si naturae solum no sterile fuerit, messis doctrinae enascitur. quae si ad frugem bonam euaserit,ad rerum honianarum diuinarunis cognitionem homines, atq; etiam sui metipsorum perueniunt: id quod delphicum illud oraculu fa
cere admonebat. Inde autem consequens est, formalem ut ra.
tionem homo genetis sui tenere valeat atq; tueri:simuis monus suum conuenienter naturae suae obire. Quapropter humanae mentiu munia propria,antiquissima cura nobis dil praeci pua exercenda sunt. Est enim cut inquit Isocrates mens bona in corpore humano sita res maxima in minima collocata.Doctrina vero cultu animi quaesita,efficit in homine bona voluntate praedito:vt mens philosophiae copiis tanquam firmo suco
23쪽
cincta praesidio,sursum versus libentius quam deorsum Intota sit e longeque alias quoquo ipsa versus e specula contena plationis prospectans , praeterita re futura cum instantibus, circumactu quodam collustret prudentio atque sapientiae,ex
quo fit ut nequeat nec morte, nec aduerta rebuS Opprimi, cuomnia quae incommode ipsi cedunt, ante prouisa habeat lo perpensa. At vero suimetipsius rerumque humanarum Igm,
ratio,nihil aliud quam mulcta qusdam est numinis Philolo giae vel neglecti,vel minus religiose culti. Quo genere ani inmaduersionis diuinae, cum omne genus hominum excolenda animi negligens,lum vero sacri ordinis centuric classicae,ea rumque duces maxime,plecti mihi videntur, quorum tamen propriam esse decebat utique dc assiduam culturam animo rum .ad eos enim pertinet intestim hominis institutio. At multorum videmus animas, quasi inaneis vaginas in praesidiis dominicis esse:eo utique gladio vacuas,quem dominus in terram misisse se pro concione contestatus est. Quanta est autedeformitas in delubro Seruatoris,literarum lumine eos orbatos ab omnibus spe stari, quos facem caeteris praeferre lexis crosancta iubet,in editumque candelabrum tollere In uniuersum autem pauci animaduertunt,quo dispendio bonorum se
se si afficiant,quibus literarum dc philosophiae cultum,ambiationis re cupiditatis illecebris mutasse praeclarum esse vide
tur dc palmarium,quae tamen maxima pars est hominum qui in vita ciuili aliquo numero esse censentur . Quicquid enim eorum quae bona iam olim ciuili sermone 6c in medio versan te dicuntur, ultra modum quaeritur, ita bonum est ipsum is vis demum utile sit ec commodum, non item ut postessione. Siquidem ex facultatum parte redundante,nequaquam est vita Vnicuique nostrum,quod Seruator oraculam sermone dixit Lucae cap.duodecimo At usus eius quod circunfluit,non ad
eum redit qui usus est:quippe qui ad alios traseat necesse este fructus autem ex usu ita demum percipitur ab Heninsipieri
24쪽
probabiliter,si circunspecte erogetur quod superest. Quotus
vero quisque eam ob rem praecipue locuples esse meditatur Quoto porro cuique diuitias uti inculpate contigit, hominum quos vi)imus Zc meminimus eorum enim sunt ista quae pro pter se amantur re exoptantur magno errore vitae,ut quae ni hil habeant ipsa quod conditum penes possessorem, propter se asseruandum sit. ut edulia con)itanea dc vestes reconditae, non alias vitς prosunt,quam cum ad usum promuntur .Quain re ut sint ista sicut appellantur bona: tamen si animus proniored velut affixus abditis illis incumbat, quod piae runque eue nit,ipsa velut in carcerem ac compedes aureas auaritiae con iecta dici debent re compast non etiam benefica atque com modantia:cum hoc quoque quod nec scelere illi vacare, nec hominum odio possunt, qui tam illiberaliter, tam arcte,tam maligne eas custodias habeant,quae si benigne in lucem pro ducerentur, dc custodi utiles ec compluribus essent Quomo do autem animus vel honeste vel innocenter oblectare se ma gnopere earum rerum complexu potest , quae bona fortasse sunt externa non animo ipsi commoda , non corpori, suapte quidem ipsa natura oblectare se dixi quid si etiam non anxie, non meticulose,ec vero sine aegritudine angente,in iis nequit
acquiescere hi mirum qui sciat se hinc absque iis bonis, ec propter ipsa fortasse bona, ante diem emigraturum Ne hic qui
dem fidum eorum comitatum perennemque habiturum, spondere sibi ausit,nisi tanta ignorantia praeditus sit,utfluxaS reS, ut precarias, ut in hunc atque illum temere desultorias , hu iusce generis facultates elle non recordetur .Congerat igitur cogitatione qui volet dc poterit,eorum bonorum acervum,a quibus beati homines communis sensus iudicio latine quon dam appellati sunt. dein altrinsecus sistat iustae dc elegantis eruditionis opes,cum animo imbuto rectae opinantis philolophiae studio .simul quid homo homini praestet expendat,quid coditus homo intellectuis demum aspectabilis atq; vis edus
25쪽
externo homini veternosor denique quid ille immortalis huic mortali dc caduco.tum M opinor intelliget quanta sit, quam aperta, quam frequens in bonorum optione hominum circunscriptio . At multos hoc modo falsos atque deceptos, vita ciuilis eademq; erratica , frugi homines esse censet, ac de plebis patriciorum, sententia quotidie pronunciat. ut de tutela sui suarum 3 facultatum sciteα sapienter metitos .Id quod vice versa utique ipsum eueniret, nisi illa bellua capitutam multorum,vasto quidem illa corpore , sed nullo aut an gusto pectore, quem mundum sapientia dei vocat, omnibus internis sensibus capta esset,impotensque assensionis delectus in fortunae ludibriis . fucum enim sibi factitati anima uerteret a prudentia communi, cuius placita atq; iudicia pex lineam ut dicitur diagonon opposita sunt germanae sap1e tiar diuinitusque comprobatae.Verum haec quae propria sunt sanctioris philosophic, a qua utiq; una hodie restitutio peti debet circunscriptarum sensus fallacia mentium illotis ma/nibus it opinor a nobis tractari videbuntur,cum inter alu innos eius profiteri iure meo non possim .prsterquam P nec loci huius est,nec temporis fortasse harum rerum disputatio.
Sed iuuat interdum quasi in elysios animi causa digredi. Vorum ad illud reuertar quod dicere coeperam de conceptu metium . Quoniam igitur haec aetas mentium foecunditate felix
coc si in laeuam partem non minus olim hoc ipsum saeculum insigne futurum est i quod honoris,fidei, pietatis sanctissima
templa solo pene aequauit,quae templa tot aetates sanctarum animarum foecundissimae, magno sudore dedicauerano Sed tamen quando haec aetas complureis iam foetus ingeniorum non ignobiles peperit, plureis etiam parturire eiusdem nobis litatis creditur,prope iam ut una ipsa sarciendam suscepisse
videatur tot saeculorum cladem, quae vim magnam pr1scoHruna Voluminum cum ingenti detrimento rei literariae deuo
rauerunt. hic commemorandum duxi quod Socrates apud
26쪽
Platonem in hanc sententiam 1nquit. Arti autem obstetrica , tus quam ego eXerceo, eade prope insunt quς inarte ipsa mulliebri .hoc demum refert, quod steminis mulieres, ego viris operam navo:quod illς corpora,animas ego specto parturientes .Et in nostra quidem arte hoc praecipue videndum est:pro
bare ut possimus,omnique ratione explorare,virum iuuenilis .commentatio mendum ac simulachrum,an verum potius scetum id genitalem edat .hactenus ille .Quemadmodum autem mathematici diagrammata illa quς Vocant,ex elementis conficiunt, hoc est linearum ductus multiplices ad theoremata sua demonstranda, sparsis intus elementis ipsis , angulorum indicibus atq; interuallorum, ut ex iis ipsa diagrammata ad
demonstrationem progrediantur ex qua scientia comparatur conclusionui eundem pene in modum ex elementis do strinarum discendi, cunabulis, progredi ad summum oportet di
sciplinae orbicularis, indeq; semina legere ad conceptus ani morum .Hos porro scelus mens edere ipsa nequit,ut quidem vegeti sint ac vivaces, nisi illis tanquam mammis lactentur ec alantur dicendi scribendique facultatis,quae sunt inuentio atque elocutio. At huic facultati nutricandae Sc roborandae vix triginta anni satis sunt. Quantum est enim humana princordia,Mineruς numine afflata sic esse,penitusq; imbuta, ut
in oratione hominis docti re eloquetis Pitho ipsa quam suadam vocaverunt,usquequaque suffusa sentiatur ec exuberastati indidem vis dicendi cum admiratione audientium eualescat quasi numen eloquentiae Nam sermo qualibet clegans re nitidus i nec aptus nec sententiosus est,uel si horum alte ro deficitur, tanquam partus quidam cassus est,ec veluti uri num ouum,quod nec diuturno incubatu nec assiduo ad vita Iem foetum proficit. Quod genus partem magnam officina Tum occupare nunc solet.plaetique enim scribendi dulcedine ducti nostris vltra modum ingeniis indulgemus , eorumque , Deturis. ec simulac parturire ante exactos menses coepim ,
27쪽
gestientis vita re gliscentis impetum quasi mussit seruenili Isustinere non possumus. Ita fit ut eiectitia interdum pro ma turis pariamus . Quanquam ne post triginta quidem stipen dia,sedulo in his statiuis exacta, Mercurius protinus absolu tus est: qui nec ex omni ligno sculpitur Cut aiunt nec quoli. bet luto fingitur .Nam cum csterarum fere disciplinarum genii nullam non materiam admittant,haec quae cuctas complectitur, intra iuris sui fines esse defendit , Mineruam non ruamuis,sed atticam sane poscit ec tanquam phidiacamitum emum quidem certe,cum artis ipsa specime facere instituit, dignosq; partus hominum expectatione edere, dc simul id neos qui in sicula erudita ituti existimentur alia atq; alia,ita
ut gratiam quoque cum aetate perferant. haec enim nota erit antiqui artificii,cum gratia,cum dignitas ec auctoritas annis cessisse non videbuntur. Nunc igitur si decimare legiones iuvenum institerimus t indeque lectissimum quenque sumere, iterandi etiam erunt hi lectis limi, ac decimus quilque rursus numero etit eximendus,ut decuriam unam efficiamus homi num delectorum, quae insignire saeculum suum possit: quod tamen vix aetate Demosthenis contigit.Nec enim non eadem raritas doctissimorum hominum fuit nobilibus illis saeculiuquae literas ad summam manum expoliverunt . Nam quot aequales tandem literis maxime florentibus,dicendi faculta te inclaruerunt,prster illam heroicam atticorum aetatem at qui tum consuetudine emendata non minus quam methodo Sc cura, dc Graeci re Latini eleganter re composite dicebant. Mihi vero haec scribenti in mentem veniebat, paenitendam meam sortem oc pene deplorandam esset qui iuuentutis flore totumque robur aetatis in his studiis contriuissem,literarum luce nondum cis Alpes exorta, nisi admodum exili nec me moratu digna .runc vero cum haec proderem,claritate liter rum plane reddita viis,insperatam iuuenum ad eadem Hidia contentionem exarsisse viderem cum profectu memorabili.
28쪽
Greco uin etiam voluminum vim magnam peruagati cu one
nuria feliciora queas nunc quattiuis lectionis helluonibus ad satietatem fritillaetus epulis,quibus ego tantu-naum auidissimum pascere tuc cogebar,inani sepe mero co
tentione atap arrata .mihi adeo,ut d huius prolidus , a
m eo quod curriculii ineuntibus gratuler: quo ipse G. . in p' ΠΤ, paruiti esse Videatur,qui cum annos ipse meos numero in studio cosumptos, Tithonus mihi esse videor cum quae desidero ad iustam eruditione,armino,non plane e t rombus excessisse me sentio.Caetem quod ad eos attinet dii
tos diluuio,quod tandiu mortales in caligine densa discioli sisti tabas '' -ςδm ae uiae latinae,emeia 1aelint,etsi adhuc sertassin fugientes ipsae ob vetustate aliqua tu dici pos causa est certe digna,quam ob causam si cui se Uzgyδm x- m,per vitae ratione id , Eh modii facultatum,ingema,periclitari libeterre accurate de me.Quid est enim post religionem doctrina Christit Serua toris conditam, post pietatem a discipulis eius constituta dici insontis vitae, tot talibiubi plicias diuorum necibus p mirificis sanctam alui testata ratiL
c natura comparatum rite nouimus ,post primordiale illud
29쪽
admissum 1llecebrae piaculatis,ut nisi ratio sedes in solio pisticipatus animi, habenas efferatorum sensuum in manibus ha/beat,nihil ferocius,nihil impotentius rationali sit animali,nυhil adeo dc praeceps ec in necem suam procliue dc incitatum. Iccirco Plato,tametsi nescius ipse fuisse videri potest commercii coelestis,quod immortalitatis pignus humano generi da
. tum iam erat diuinitus:tamen ut alia permulta,sic hoc quoq; commentus est,quod e partibus animae bigas iunxit equinas. quarum alterum equum , honestum esse dixit Zc bonum, ex bonisq; 5c honestis oriundum: alterum huic cotrarium, atque e contrariis ortum .his bigis iracundiam cupiditatem, signia ficans:quibus aurigam etiam accommodauit, quam ratiori nandi vim nuncupat.Et molestam quidem Gnquio aurigationem in nobis utique esse,aegreq; tractabilem necesse est, pro pter equorum discrepantiam. Quippe cum iracundia rations plerunque obtemperas sit,interdum etiam rationis .esa,atq; in pugna auxiliatrix:at cupiditatis partes contumacia praedi tae,nec sine molestia ductiles,ad impetia accipienda solet ob surdescere,vix ut flagello cedat pariter ec stimulo. Haec vir ille summus,&,ut eo tempore,diuinus,in Phsdro.Caeterum in primo Legum, uisque inquit hominum cum unus sit,duos habet intus consiliarios imprudenteis, eosdem contrarios i ter serium dolorem voluptatem, dicimus. Habet etiam praeterea duas opiniones futurorum, quibus spes quidem ipsis comune nornen est.Caeterum spei quς dolorem praecedit,timor ei quae doloris contrariti,fiducia nomen est peculiare: de hisce ipsis autem faciendum nobis est hoc ut modo commentemur. Existimemus unumquenq; nostrum miraculum quoddam se ne diuinum inter animantia esse:siue ludicrum sit deorum, ue opus serium mam virum sit horum, minime ipsi costituere valemus. id vero demum exploratum habemus, has affectio
nes tanquam neruos in nobis esse,aut fidiculas nos trahentes eqs cum sint ipsio sibi contrariae,altrinsecus stantes,vtii di
30쪽
INsTITTENDO XIIII uersos nos distinen ac pertrahunt ad contrarias adtiones .mi bis limes est virtutem vitiumq; dirimens . Dictat autem ra tio unumquencynostrum , sic uni horum tractui praebere sese semper oportere Obsecundantem,nec digitum transuersum ab eo abscedere,cstetis ut attractibus omnibus obluctetur. Huc porro ductum aureum es e dc sacrum .qui si in uniuersum ipse valet in esuitate,appellatur lex communis. Caeterum alios ductus duros esse ec ferreos , cum hic ec aureus sit ec mollis, reliquos vero tractus formis similes multifariam variis,oportere opitulati optimo legis ductui. Nam cum ratiocinatio tum bona sit, tum placida , tum expers violentiae: nimirum eius ductum indigere ministrorum , quo in nobis genuS auin reum praeualeat generibus aliis . Haec Platonis ccmmen inlatio eo pertinet, quod ipse dixit libro tertio Reipublicae, sub persona ut opinor Socratis cum Glaucone disseren iis , explicantisque quonam pacto persuaderi posset ec ma μgistratibus ciuilibus , dc militari ordini, dc simul plebi, ut quod sui esset muneris id quisque exequeretur. Caeterum inoquit o Glaucon, audi quod superest fabulae . Estis autem
omnes vos qui diuitatem incolitis fratres. c alemus ipsi ad eos, hoc modo fabulabundi verum deus cum vos fingeret, quicunq; vestru digni erant qui cςteris imperarent,eorum ipse ortum auro permixto ait erauit:vnde sit,ut illi plurimo qstimenturiat qui idonei erant fututi illorum adiutores, his deus argentum immiscuit'. postremo aere dc argento attemperauit figmentum agricolarum dc opificum .Hic Platonis apologus gnis aedibus domini disposita sunt: alia ad honorem, alia ad
ignominiam.Cum igitur humana natura tanta varietate con
stet,motus ta diuersos, impetus cp ta contrarios in semetipsa,ati ex sese ipsa cieat: cum N placida intus natura re efferata
tropum habet consentaneum qualis alludentem,cu Valu au
reis re argeteis conscii illius hominis diuinς sapietiar,atq; etialigneis, in secunda ipsius ad Timotheum epistola:quae in ma