장음표시 사용
51쪽
mitti poenitentiam , viaticum, Zesepulturam. Hollieni. hic in principio ; Imo et sit mani tellus sit , si men numqtiarii monitus fuerila potest recipi ad poenitentiana . Gl. Ldicto cap. v. in contusaracia. ets Notandum secundo , quod raptoribus, qui poenituerunt in morte, sed fati sacere non possunt, denegatur sepultura in Ecclesia, iron vero ua Cae-ineterio. GL sin. in disto C. ita tamen ut Oerici dictae sepulturae in Fresse nequeant. Abb. in dicto C. nu. r. in fin. P Notandum tertio , Clericos rapinaepaiticipes, vel facientes contra prohibitionem dicti Textus deponendos fare ab ordine , dc privandos Beneficio, ut dicitur in dicto C. quae tamen paenae non incurruntur ipso Jure, sed a Jud. sunt imponendae. Barbos. ad dictum c. n. 23. 3 Rursus in cap. de raptoribus desumpto ex Conc. generali Latera
nensi celebrato sub Alexandro III. excomunicationem iis infligi , qui Christianos propter negotiationem , aut alias iustas causas navigio Vectos capere, aut rebus suis spoliare praesumunt, vel eosdem naufragium passis damnabili cupiditate rebus suis spoliant , nisi male ablata resti
i Quae prohibitio diripiendi res naustas a ratium habetur etiam ex Constit. Friderici III. Imp. relata in Ailth. navigia C. de surt, id quod antea
vetitum etiam reperiebatur L. COrnelia de Sicariis , qua statuta fuerat poena adversus naufragium supprimentes. L. 3 F. item is sL ad L. CorneL de Sicar. & ex Rescripto Antonini Caesaris relato in L. prima Cod. de Naufrag. lib. ii. Ec apud
Rhodios Lege cautum erat, ut cuidquid levandae navis causa ejectum erat a naufragis, aut timentibus naufragium, veteribus dominis restitue- levandae fead L. Mi odiam , ct L. salsus s. si factum it . de surt.
Et hac duo obiter ad Certe : pri-ῖ2mum , res levandae navis cauia in mare prolectas manere in Dominio eorum , quorum suerant, nec haberi pro derelictis, L. qua ratione g. sq. ff. de acqiit r. rerum Dominio , cumcas animo non derelinquendi Dominus proiecerit . L. i. & tot Tit. T.
de incendio, & ruina. Secundum, licere propria auctori- ista te merces navi vectas ipsius levandae causa iii mare proiicere , quia id fit salutis publicae causa, & ob bonum navis totius, sicut licet arcendi ignis causa vicinas aedes incidere absiaque eo quod actio in pactuna vel Legis Aquiliae detur , dicta. L. r. Illi autem qui tali jactu res proprias salvas fecerunt , tenentur pro rata contribuere, & damnum reficere Dominis mercium ej restariam juxta Legem Rhodiam , de qua in L. I. dc 3. ff. ad L. Rhodiam. Caeterum nunc in Bulla Carnae
Domini excommunicatione i. exco- in unicantur CAcommunicatione, Sitnamo Pontifici reservata, & anathematizantur Omnes piratae, & latrunculi maritimi discurrentes mare praecipue Ecclesiae Romanae , omnesque eorum lautores, receptatores , dc defensores, sub quibus tacite comprehendi etiam consulentes censuit Na-varr. in man. c. a7. num. '. quam vis contrarium teneat Suar. disp. 2rde censit r. sect. 2. num. 22. Intellige
tamen dicta censura ligari depraedantes bona fidelium, & Christianorum , quia intentio Papae est providere bonis fidelium tantum, Suar. loc. cit. num. 2I. sic ut i non comprehenduntur qui occupant res Christianorum naufragium facientium, si hostes ta
men sim illi populo, & genti , quae
Occupat : Minc enim occupatio ex
Iure belli justificatur , sique bellum
injustum fuerit, non censenti ir Piratae , seu latrones , sed injusti bellato
minibus praedantur , nsen in mari Suar. loc. Cit. Dum. 2 - & Molin. Tom. de Iust, ct Iur. trach. a. disp.
31 Quare iniquae sunt Leges Principum, quibus statuitur, ut bona eorum, qui naufragium Patiun ir , ad Fiscum Regium , vel alterius Principis devolvai Hur, quem abusum sortasse taxavit Iuven. Satyr. quarta . conspicuum pulchrum-
Rei Fisci est ubicumque natat ;Sancitur enim in L. i. Cod. de Naufragiis lib. ii. nihil furis habere Fi-
se uni tu aliena calamitate , ut ex re
iam luctwofa compeudium qu.erat , cum dictae Res Jure naturali , ac divino ipsis Dominis restitui debeant.
& Azor. parte et . Instit. Moral. lib.
38 Quamobrem in eadem Bulla Caenae Domini Excommunicatione quarta, e Xcommunicantur, & anathematizantur omnes, & singuli qui Christianorum quorumcumque navibus tempestate jactatis , vel quoquo modo naufragium passiis, vel in litore inventa cujuscumque generis bona in cujuscumque maris regionibus , &littoribus surripuerint , aut scienter acceperior, aut ab aliis rapta receperint , ita ut ob nullam consuetudinem , privilegium , aut longissimi temporis possessionem excusari posse sinat, & haec etiam absoliuio est Papae res et Vasa.
Notandum , hanc quartam ExcOmmunicationem ab iis non incurri, qui talia bona acceperint non animo praedandi, sed vero domino restituendi, nisi fuerint in mora restituendi, quia
tunc ratione morae excommunicantur
a Concilio Lateranensi in cap. 3. de raptoribus citato, nec eos, qui ignorent talia bona esse naufragorusia,
etiamsi nolint restiti iere, vel sint in . mora restituendi .ec in bonis , quae Dominus habeat pro derelictis, quia ea utpote nullius Iuris facta, hominas fiunt primo occupantis, vel si diripiantur bona Infidelium, haereticorum, & aliorum Christiani noministio tuam, tum quia Canones loquuntur de piratis spoliantibus Christianos tantum, tum quia scuti Infideles de-
praeaantes non incurrunt zκ commit-m carionem, quia nullius censi irae caligantur Cnmitiani piratae , si s m
liant infideles , ut utrimque servetur ae 'talitas: ac demum dicta Censura reservata Papae non ligari surripientes quid modicum, quud non attingat culpam lethalem , ita ut aliqui requirant pro incursu dictae censurae quod furtum, seu bona rapta excedant du .is aureos : Ita Mol m. lec. cit. n. 6. T. Qua ranta in Summa Bullat v. bona naufragantium sui. Oo6. &se' Cum autem haec excommunicatio qomentionem non faciat de sautoribus , adiutoribus , seu receptatoribus , hi ea non comprehendentur , nisi proxime auxilio, aut con si lio cooperati fuerint ad rapinam , vel recipiant scienter bona naufragorum , ita ut furti participes censeantur . Ita Suar.
CAPUT UNI SUM. De dicendiariis , Ο violatoribus Eeue arum.
Ar filiis raptori est incendiarius, qI
qui proprie est is , qui data opera sive sciens, & prudens apposito
igne incendit civitatem , domum , aut praedium , aliudve aedificium, sive urbanum sive rusticum, aut Segetes, vel similia aliena, sive dolo malo ex odio, aut vindicta, seu qui ad hoc mandatum , auxilium , vel consilium scienter dedit. Can. pessi mam 23. q. 8. Can. cum de . , tilissimamia. qu. 2. C. si quis domum de mJuriis; quare non dicitur moediarius qui
52쪽
Ius indicendi bellum , alienam domum, vel aliam iem incendit , aut: casu . vel negligentia , quamvis
teneatur ad damna, &interesse: capuli. de Iniuriis. Iura Civilia varias psnas incendiario doloso imponunt, quae tamen va rietas juxta distinctionem casuum,3 circunas tantiarum ad concordiam sa-cile reducitur.
Primo. enim si incendium si magnum, dc in Civitate vel Oppido nobiles de capitantur, & procedit disse positio Text. in L. Capitalium f.qui ob inimicitias T. de pen. Zc L. ultima issi de incend. ruin. & naufragio . viles vero comburuntur vel bestiis lacerandi traduntur. juxta Teλ t. in L. qui ades ed L. ultima ff. de incend. Vel furcat, ut nunc in usu est , sus penduntur , clim hae penae inter se aequiparentur, & quia quaelibet summum in perat supplicium juxta Cynum in L. data opera Cod. qui accusare non possunt .
Secundo , si incendium factum in Civitate vel oppido sit par Vum, no biles in Insulam deportantur, & mi stat T t. in dicta L. ultima f. qui data, & in L. 3. I. sin. T. ad L. COr- de Sicar. viles capite puniuntur, α procedit Text. in L. Capitalium
I , nonnumquam T. de pς a. quamdistinctionem approbant Caball. resol
ei Huri, regulando penam ex Iurivus praedictis, ut in quolibet casu juxta qualitatem. personae mitior impo- ῆtur ea , quae imponitur pro incen-
. si incendium si magnum , no Dues deportantur, viles capite puniun-
titum' in perpeti iam viles vero pςna metalli
loso extra Civitatem, & oppiduna esse Iudici arbitrariam, Sc allata distinctio in materia incendii inter nobiles& plebejos deli liquentes est fundata in ipsa Iuris dispositione expressa in L. licere f. qui data T. de incend.&c.& in L. Pedius f. Divus Pius f .eod. sicuti in dicta L. Capitalium fundatur distinctio inter incendium commissum in Civitate, & Villa , cum in Civitate vel oppido periculum sit ne homines comburantur , deformitas ornatus Urbis eveniat, & similia. Quod si ex incendio etiam Ruri facto homo perierit, nullo habito respectu , incendiarius condemnari debet ad mortem juxta Bajard. ad Clar. qu.
68. num. 32. Caball. loc. cit. num. F.& Giurb. consi. - . numer. 16. in s n. sique incendium commissum suerit e κculpa lata . aut levi , pena corporalis, vel arbitraria Iudici infligenda est
citra tamen mortem , ut videre est apud Raynald. TOm. r. c. I . ilu.3s.ct seq. sique culpa fuerit levi isma , non habet locum pena Criminalis ,
sed ejus loco damni emendatio . Farina cc. quaest. lio. num. 2 o. sique incendium fuerit mere fortuitum , ad nullam emendationem , vel satisfactionem quis tenetur. L. si vendita si ce periculo, & commodo rei vend. L. penultinia is de incendio &c. indubio autem praesumitur incendium sequutum culpa inhabitantium , nisi Contrarium probetur . L. 3. T. de Offici
Incendiarios vero messum mortis pqna puniendos sore, dixi ex Bald.&Angelo de Federi C. Resol. 37. nu. q. maxime quando messis fuerit prope aliquod aedinctum , cum tale incendium tendat in eversionem, dc detri-n tum publicae utilitatis , qui tamena , hoc Hrtasse
bitrio suo punit : quare Caball. ibidem
micitia acervum iis menti triturati noctu combusserit , damnandum fore ad Triremes ad tem
3 Hi autem depopusi noctu crimen conamiseritu , alienas segetes combusserint , privantur Ecclesiastica immunitate ex nota Bulla Gregor. XIV. & ego dixi in meis
Instit. Canonicis parte 2. Tit. II.
Hactenus recensuimus poenas a Iu- ire Civili contra Incendiarios statutas de Iure autem Canonico Incendiarii si Ecclesiarum locorum piorum, imo&Caemeteriorum , & locorum quae contigua sunt intra So. passus , ipso Jure sunt excommunicati Can. Canonica II. quaest. ubi ibidem statuitur de omnibus violatoribus Ecclesiali da, dc facii legis, dc tales incendiarii postquam per sententiam fuerint declarati excommunicati , a nullo praeter Papam absolvi possu it . C. tua nos de sent. Exco m. antea vero etiam Episcopus pote it absolvere . Hostiens. in sum. Rubr. de Incendiariis n. 9. Incendiarii vero aliorum aedificiorum non sacrorum sunt excommuni
candi. Can. si quis, & Can. seq. 27.
qu. 8. quamvis ex recepta consuetudine & hi, esto non fuerint denunciati, habeantur pro excommunicatis
ipso Jure juxta Hostiensem loc. cit.& by lv. in sum. v. Incendiarii quaest.
Contra Clericos incendiarios nulla a Iure pena est statuta, sortasse quia
Canonum conditores non sunt arbitrati , Clericos huj iis nodi scelus absque ulla utilitate propria , dc cum magno aliorum detrimento patratu ros fore i quare iuxta loci , & dam: ni qualitatem & quantitatem , pq na quo ad Clericos est arbitrio Iudicis determinanda . Dia a. in prach. Can.
uer Ulterius Ius Canonicum incendiariis prohibet Ecclesiasticam sepulturam. Can. pessimam 23. qu. 8.
3 Eκcipi debet , nisi incendiarius in
morte penitens, ct absolutus obierit tu ac enim in loco Sacro sepestri posse se decernit Text. iii C. inoliteris de raptoribus dic. in quo dicitur incendiarium', qua sero sepultura donandum Ee lesiastica , Hus- condigne
quia Text. addit ut fic a peccato Ua-a toerar , putant Interpretes lectionem esset mendosanu, & legendum fore in plurali vo leant liberari . Qua te us nempe haeredes resarciendo damna a destincto illata liberentur acumpa negligentia Ἀ- seu omissionis : in se
enim defunctus jam a culpia suis liberatus fuerat per contritionem , &praeceptum factam laet redibus de damnis reficiendis. Ita legunt Navarr. in man. c. 27. nu. 68. & Pirring. in s De creta l. Tit. 17. se 2. 2. num. Gongaleet autem ad dictum Text. num. 3. putat absque ulla literae correctione mentem Alexandri III in dicta Decretali fuisse , haeredem debere satisfacere pro damnis illatis a defuncto , quia cum ipse valde negligens suisset in satisfactione , si ejus onus haeredibus injunxerit , hi restituere
debent , ne incurrant peccatum non restituendo: alias enim certum est ,
restitutionem factam ab haeredibus non liberare animam defuncti a Purgatorio, quia vel hic e vita decedens praecepit haeredibus , ut restituerent , & etiamsi non restituant , anima in Purgatorio non detinetur ; sequeretur enim, quod si numquam haeredes restituerent , semper anima in Purgatorio detineretur, quod est absurdum, quia quis pateretur pro culpa non sua , quaeque non est ullo modo in libera ejus potestate: vel debitor culpabiliter neglexit restituere , nec etiam haeredes decedens jussit re. stituere , ct ejus anima non liberabitur a poenis inserni , ad quas damnatus est propter peccatum, &omissionem faciendae restitutionis . Ita S. Tho m. quodlibet 6. art. IJ. Navarr. l. cit. Suar. Tom. q. inci parte di p. S., sea. d.
53쪽
In Institutiones Criminalessue
s est. S. num. 2o. Barbi ad dictum cap.
is vero violatores Ecclesiarum ii in Iure Canonico dicuntur proprie , qui Ecclesias, vel alia loca Religiosa, pia violenter effringunt , ea Gque spoliant, qui ipso Iure sunt eκ-
communicati. Can. Canonica II. q. n. omnes , dc Can. quisquis , qu. q. & C conquesti de sententia excomm. ibique Gl. ver b. excommuni caros: ad quam excommunicationem incurrendam , copulative requiritur
effractio violenta , & spoliatio gravis sive per furtum, sive per aliam gravem laesionem illatam rebus , Vel bonis Ecclesiae; alias enim excommu nicationem ipso facto non incurrunt, sed sunt excommunicandi sacrilegi jusmodi per sententiam Iudicis. Glo Leit. dc Suar. de Censur. disp. 22. secl.
Ulterius hujusmodi violatores in ipso crimine deprehensi, non debent admitti ad poenitentiam nisi prius damna resarciant, ac de iis reparandis caveant , sique in articulo mortis constituti cautionem hanc praestare nequeant, ad poenitentiam quidem admittuntur , sed Clericis vetitum est eorum sepulturae interesse aut ele mosynas ab iis recipere quae praesumuntur provenire a rebus subtractis.& alienis ) sub poena depositionis ab
ordine , & privatione Beneficiorum . C, super eo, de raptoribu S.
De Crimine iniuriarum, & famosi libelli.
i INjuria hic contumelia est, vel lae- sio in hominis corpus , re S , vel
famam illata. 1 In corpus insertur : primo curn aliquis verberatur L. prima T de injuriis, & sainosis libell. imo etiam si
quis verberatus non suerit, per ipsas minas verberationis dicitur injuria commissa ; imo per solam elevationem manus , alapam comminantis juxta Text. in L. item prope initium T. Tit. mox laudato. 3 Secundo, si quis curaverit, ut persona cujuscumque sextis eκ honesta impudica evaderet. L. attentari Teod. Tita6 Tertio , cum quis laeditur in sui , vel suorum imaginibus . L. si sta tuassi dicto Tit. 6 Et ultimo si quis in cadavere, vel
liberis, uxore, aut altera persona suae potestati , vel affectui ,subjecta , laesus fuerit . L. I. vers. per alias C
s Non laeditur autem uxor ob injuriam illatam viro g. patitur Inst. de
injur. quia vir defendere debet uxorem , non uxor virum , nisi tamen iniuria est et communis , puta quia quis diceretur maritus meretricis , tunc enim uxor eam nomine proprio vindicare posset. Farinata in pra X. p. q- IOS. num. 27 . Ita etiam Episcopus agere potest ob injuriam illatam Ecclesiae suae, vel Clerico sibi subdito, & Abbas Regularis ob injuriam
Monacho subdito laetam, Farinac. lotacit. num. 29 I. & seqq. In rebus autem injuriam dici tur committere primo qui in sun dum il-terius invito domino ingreditur . L.
qui In domum T. pariter eod. a Ulterius qui prohibet alium re sua uti pro libito . L. si quis proprium
T. eod. Tit. Fama autem , vel honor alienus 9 dupliciter laedi valet, vel verbis, vel scriptis. Vel bis primo laeditur per convi- IOesum , scilicet per contumeliam a pluribus in aliquem dictam , vel ab uno in coetiim plurium ; ut enim ait Text. in L. item issi dicto Tit. Cum
in unum complurei Voces conferuntur , convicium appellatur, qua con-
Secundo , per maledi stum verbis itinjuria alteri insertur, quando scilicet in alium, non tamen in plurium conventum , turpe aliquid improperatur quod si esset verum, injuriam passus fieret infamis , puta si dicam alicui, tu es falsa rivi , vel honestae mulieri,
Poena Criminalis hujus delicii , re- ligulariter Iudici arbitraria est , nisi
poenam determinatam loci consuetudo in Luxerit . Farina c. de variis ac diversis criminibus quaest. IO S. num.
6. & seqq. Praeter actionem criminalem, com- It et it etiam injuriam passo actio civiis ad aestimationem injuriae receptae sibi applicandam. Verum tamen est , quod si prius 1 intentata fuerit actio civilis, nequeat postea criminalis intentari , & vice-Versa, quia cum utraque ex illis tendat ad vindictam injuriae passae , per
electionem unius videtur alteri renunciatum. DD. communiter apud Farina c. l. C.' num. 23. & Ia
Advertendum tamen , quod si prius is suerit intentata actio Civilis, non ad insuriae aestimationem , sed ad damnum, & interesse , non intelligatur prohibita actio Criminalis juxta Farina c. ibid. num' JO' . . . . Finitur autem actio criminalis inru- Io
54쪽
juriarum, praesertim si injuria gravis suerit, evadit infamis. Cur. ibid.
Inter injuriarum species potissima censetur illa, quae ex libello famoso descendit, qui definiri potest quod sit
Cartula qui e sam reperta quocumque Ioco , ad alterius infamiam scripta , vel picta . Contra quod crimen insurgunt Text. in L. unica Cod, de libet. iam os. & S. Pius V. in Constit. incipiente Romani Pontificis providen
Ad constituendum autem libellum famosum plura simul requiruntur. Primo , quod auectorinon exprimat nomen suunt: dicta L. uni C. Clar. u. 68. num a G. CarpZOV. prael. Crim. q. 38. num. 23. & seqq. parte a. cessat enim nomen, dc poena libelli iamosi, quando injuria adversus authorem , qui se ipsum manifestarit , vendicari potest. Secundo , debet exprimi nomen eius contra 'uem libellus suit exaratus . Fasin. rq est. IO . num. q76. qui aitiaon expressis nomine , deveniendum fore ad Torturam contra reum , ut personam iudicet si autem ex ipso libello , & descriptione in eo sacta constet contra quemnam emanaverit, adhuc libelli famosi poena locum habet. L. quod senatus is . de injur. Berta Z. cons. 2ῖ . num. 6. IOdoc. practi c. Cr parteci, quaest. IOS. Πu ITI, tertio , requiritur , quod publice- oriri 'G i num quae tamen non est omnino necessaria juxta Fa
pi . iiiiiii οφφ liis In Institiitiones Criminales
Qtiario requiritur , quod interveniat dolus malus. L. te A Cornelia F. si quis librum is de injur. & L. i. m. ad L. Iul. majest. Farina . lo c. cit. n. 4 i. ct seq. Ac demum sussicit, quod in libello dii quis dicatur cri ininosus, nec requiritur quod certum crimen designetur, cum in libello famoso scribatur id , quod scribitur ad meram insam iam , vel diffamationem alicujus .
Bocer. Trach. de libell. sana. cap. 2.num. I . 2. Raynald. TOm. I. cap. II.
Poena lituus criminis est ultimi supplicii. L. uni c. cit. & in allegata Constit. S. Pius V. innovans pquas a Legibus , dc bacris Canonibus contra ejuscemodi delinquentes statutas , casiadem in statu Ecclesiastico extendit
etiam ad poenam mortis , nec non contra literas monitorum nuncupatas di avulsi, continentes alicujus famae laesionena, aut edentes scripturas , in
quibus de suturis successibus , vel de iis disseritur , quae coram Pontifice , vel aliis ad universalis Ecclesiae status regimen deputatis, secrete tractata tuerint, quae poena extenditura eta iam ad dictantes , scribentes, dc isti anile tantes libellos famosos , nec non consulentes , ct mandantes ut edantur , componantur , emantur aut vendantur , & inulto magis eUS vendentes, & ementes.
Et qliamvis Clarus lib. s. 68. tium. 2 s. lit. I. dicat: Ego aut in pia circa numquam vidi servari .
per vidi -ρου poenam extraordisa
vis. od fummum paeuam Trio e-. Balard. tamen additione ad illum num. 69 lit. I. advertit: Cout rarium tamen vidi Romae feret tu viri Nico-
mistam Picci nardum Cremonensem
ob Satyrica carmina eXarata contra
Clementem VIII. Pont. Maκ. praedestinctum , ct nonnullos Cardinales , sui me de capitatum , ct mulctatum Confiscatione bonorum ; quodve si libelli famosi in proprii Principis injuriam, ac dedecus, vel aliquem ex ejus supremis Magistratibus exarati suerint , poena mortis indistincte habeat locum, re bo iorum confiscatio, quia tunc delictum ita crimen laesae Majest. transfunditur, dixerunt Bursati. cons. Io. num. s. Caball. Crim. Res. 23s. nam. ec Matthaeus de Re Critia.
io Maxime s libellus famosus ais geretur in Ecclesia , vel poneretur su- per Aliare. Ah gel. in dicta L. uni c. C. de libell. sam. & Raynala. lo c. c. num, qa. F. fit . quia locus est circumst alitia delictum aggravans et Advertit autem cum pluribus Raynald. loc. cit. num. o. quod libellum famosum ab alio factuna publicans obcuriositatem , levitatena , aut simplicitatem, non vero animo infamandi, sed potius stylum , & modum compositionis laudans , ac de eo delecta tus , quam de proximi infamia , non incurrere poenam ordinariam impositam contra edentes , vel publicantes libellum famosum , quamvis tamen illa teneanthr Bibliopolae, & mercatores vendentes , & retinentes hujusmodi famosos libellos. αῖ Adverte etiam Text. in L. unica ,& Bullam Planam eanadem capita lem poenam imponere etiam contra manifestantes . Text. enim in L. uni-da ait: si etero non satim easdem carrulas, vel corruperit , vel igne cou-
sumpserit, sed vim earum manifestaverit , sciat se quasi aut horem hujusmodi delicti capituli sententiae subjic- o di m Et S. Pius V. in Bulla inquit :atim quod illos . seu illam habuerit,
antequam vim earum manifestaverit, corrumpere , seu igni tradere &c. Volunt autem DD. quod hae poenales
los , ad hoc , ut illos non lacerans incidat in poenam ordinariam rigor O sam: Ita late pluribus allegatis rarinum. qco. seq. quit i invenientem libellum famUsum assi κum , praefer tim fabricatum contra Principem , vel ejus ossiciales . ut eum deserat secreto Magistratui, & Iustitiae, praesertim si illum invenerit in propatulo, di coram aliquibus, si enim tunci una laceraret, esset puniendus, tum qiua impediret judicis processum eκ delectu corporis delicti , tum quia praesumeretur , quod cum esset ipse aii thor libelli, laceraverit timens punitionem : si autem dum solus est , ni illoque vidente teste , illum iuve-
nerit , benefaciet , si lacerabit ; pote lenim is, qui dicit invenisse , fi neminem manifestet , torqueri , quia Lex pri comeret, quod ipse fecerit; idi, de
quodam ob hoc torto Ferrari. e refert Cephal. cons. 3 i. nuis. JO. Sunt verba Raynales loc. cit. g. 2. num. II. etsi Bajard. ad Clar. lo c. cit. num. 6 firmet contra scribentes , vel retinentes libellum famosum hodie ex generali consueti id ine non imponi poenam capitalem , sed ad summum pecuniariam . Baiani, sustisationis , vel ictuum
funis. Adverte ulterius eum, contra quem 22
scri plus suit libellus famosus , excusari a poena libelli famosi ordinaria ,
si contra scribentem tamquam prO- vocalus alium ediderit famosum libelluna. Bajard. lo c. cit. num. 67. Farin. lo c. cit. num . q33. & Gramiuat. dec. 37. num. S. videtur enim species quaedam de sensionis , quae tolli non debet , nec potest ; scriptum est enim Proverb. 26. vers. s. responde stulto fecundum sultitiam svain , ne fibi sapiens esse videatur. Quinimo si responsio injurianti fiat 3 ocum moderamine, dc incontinenti ac
seri potest si enim libellus editus
sit voluminosus , requiritur tempus congruum ad apte respondendum, &hi a con-
55쪽
consutandum illum, ) nulla poena in- rentem , cum honor 3 & fama homi-
curretur; Ita enim & S. Hieronymus scripsit contra Russinum , cc S. Bonaventura contra Guillelmum de Sancto Amore , eos impie conviciantes ; si que hoc moderamen in respondendo servatum non fuerit, ad summum tenebitur immoderate , ac in te imperan ii calamo respondens actione injuriarum, numquam autem poena samo si libelli, quorum utrumque tollit praecedens provocatio . Beria2aol. & ad eum addendum, cous 327. num . . &Farina c. lo c. cit. num, q89
Idemque dicas si aliquis in injuriam ins erentem injuriam retorqueat,s enim : incontinenti faciat , & modos adsit beatur , non tenebitur actione inJuriarum , nec erit puniendus ;sicut enim vim vi incontinenti repellere licet L. a. ff. de Iust. & Iur. ita dc injuriam retorquere in . eam insenis omni pecuniae sit praeponenda L. io . ff. de Reg. Iur. Clar. f. inju
A prae satis autem libelli famosi pς-nis quis non excusatur , si asserat se ejuscemodi joci causa secisse . Zaul. Tom. I. ad stat. Favent. lib. q. I libr. 2q. num. 2 . & 2 i. ideoque sub dicta prohibitione veniunt etiam Pas. quilli vulgo P qiιinate ita dicti, eo quod ad Pas quini ut vocant notissimam , dc vetustissimam in Urbe statuam affigi mos improbus invaluerit , quas tamen a Principibus parum fore curandas monet Farina cc. dicta quaest. Ios. inspect. io. Videte late de his Pas tu illis disserentem Car-
Et haec satis in secunda parte harum Institutionum dixisse lauaciat.
Prooemium. 34 Criminibus communibus in si B hac postrema Parte nobis 'agendum , de illis scilicet ,
quorum cognitio spectat ad Iudicem , aeque saecularem, ac Ecclesiasticum, si a Laicis tamen committantur : si enim a Clericis perpetrentur , de illis cognoscere potest solus Jude κ Ecclesiasticus . Text. in cap. cum non ab homine de Iudiciis. 3s Scitote tamen, neminem possie pro eadem causa vexari coram pluribus, Iudicibus, ut insertur e X c. penultimo de Foro com p. & ex L. qui de Crimine Cod. de accusat. & ubi coeptum est judicium, ibi sore terminandum . L. ubi acceptum sL de Iudiciis .
36 Quamobrem si plures Iudices quivis interim illi sint ) in idem crimen,
vel eamdena causam animadvertere
velint, ad illum spectabit cognitio, qui alium praevenerit ; p. pen. de soro compet. & L. si quis postea is. de Iudiciis. 37 Ille autem alium praevenisse dicitur, qui prius partem coram se litigantem citaverit , dummodo tamen citatio fuerit realiter exequuta, imo valide, & legitime sacta , quia quod nullum est , nullum sortitur essebum . Ita Farina c. de Inquisit. q. 7 n. 6. sio. & 6 r. ,s Quid si unus IudeA praevenerit
praeventione verbali , nempe per citati Onrm , alter vero praeventione reali, nempe per capturam personae,
ad quem ex his Iudicibus spectabit talis causae cognitio 'Respondeo ad Iudicem qui realiter praevenerit per delinquentis capturam , esto prius alius praevenisset mere verba liter percitationem, quia realis, quae est potentior, praesertur verbali debiliori teste Farinac. loco mox cit. num. 33 Advertite tamen , conclusionem clo hanc procedere quoad vere realiter captum , nam si reus ab uno Judice citatus, comparuisset, & constituisset se in alterius Iudicis carceribus , tunc deberet remitti ad priorem Iudicem; praesumitur enim illum fraudolenter alterius Iudicis, cui delicti qualitas abunde innotescebat , jurisdictionem evasisse , ad effugiendam veriorem sententiam , quam ab illo serendam metuebat, juxta Boss. in Tit. de Foro competenti n. 98. sicuti pariter si reus captus opponat coram Iudice capturae praeventionem verbalem ab
alio Iudice saciam, ad illumque remitti petat , ejus est votis a 'nuendum, & praeserenda in hoc casu anterior verbalis praeventio reali juxta Fasin. ubi supra nu. 3. f. sublimitateriis, ex quo patet requiri rei capti consensum, ad hoc ut Judex Capturae, licet ab alterius Iudicis citatione 'praeventus. reum captum punire . queat.
In dubio autem an praevenerit Ju- 4 Idere saecularis , vel Ecclesiasticus , causis cognitio spectabit ad Indicem Ecclesiasticium , veluti dignioiem .
Butr. in cap. caeterum nu. 9. de 'Judiciis,
56쪽
i DLasphemia est verbum contumeliosum prolatum in Deum , I l
Dividitur Blasphemia in haeretica lem , eam scilicet. quae expresse hae resina continet, & in non haeretica Jem, eam scilicet, quae nihil contra rium fidei per se syniscat. 3 Hoeretica iis bla phemiae primo reus eris, cum tribu es Deo aliquid , quod illi non convellit , iit si dixeris illum in usium , mendacem &c. 6 Secundo, si neges aliquid de Deo, quod ipsi convenit , ut si summam mus providentiam, vel scientiam persi icta fronte negares. Tertio , si aliquid Creaturae tribuas, quod est proprium solius Dei; ut si voces aliquam Creaturam omnipotentem, sumnae sapientem, in fallibilem &c. Consule Castropa l. parte I. operis Moralis Tract. 16. disp. a. punct.
ο Blasphemiae non haereticales sunt illae, quibus mediis aliquid mali Deo, vel Sanctis ejus imprecatur, tu si dicatur, Deus si Maledictus ; vel boc
faciam aut Deus nolit ; nuti veApt ,
cum per huiusmodi impiam loquendi
formulam Divinae omnipotentiae derogetur ad mentem Sanchea lib. 2. in Decal. cap. 32. nu. Is. 18. Imo ma Iedicens Creaturas quatenus sunt Creaturae Dei, blasphemus esset, cum re
fundatur maledictio in Creatorem
illarum ad mentem D. Thon m a. a.
Blasphemiae pariter non Iaaerericalis reus esset quisquis indecore, & inhoneste Deum, vel Sanctos auderet nominate, ut si illos irrisorie, & percontemptum nomines , pina jurar d' per pudenda Christi Domini, Sanctorum , vel Beatissimae Virginis. Et genera liter quod libet juramentum ssalsum , vel injustum blasphemiam est, cum in testena iujustitiae, vel falsita ris vocetur Deus, adeoque tribuatur illi aliquid, quod ab ipso omnino est alienum, nempe quod mendacio, vesii justitiae favere debeat . Consulite Castropa l. loc. cit. num. 7. 9. De Iure communi blasphemia pu- 'nitur ultimo supplicio juxta Text. in Auth. ut non luxurientur vers. senim. De Jure autem Divino blasphemi lapidibus erant obruendis , ut constat ex Levit. cap. 2 Eκ praxi ramen, & consuetudine Isblasphemiae poena nunc temporis est Iudici arbitraria i modo enim pecuniaria est, modo infami mitra ten pora redimiti ante fores Ecclesiae blataphemi stare coguntur, modo eis lingua impium tanti sceleri 9 instru mentum perforatur , nunc ad bellina imponuntur publicis irrisionibus impetendi , & modo etiam damnantur ad triremes, quemadmodum testatur Farina c. de Deliet. & pcen. quaest. ταnu M. 6ώ. &TI-
Pars tertia Titulus I. & II. rog
r Cortilegium , cum non tot, quin plures sui species habeat, describi verius, quam definiri potest , i quod sit superstitis illusoria, πο
peia, qua utitur homo daemon simina sterio. Desumitur haec descriptio ex D. Tho m. a. a. quaest. 93. art. q. a summa, & primaria sortilegi j divi sio est in divinativum , in matο-rium , oc in venes rem. S. Didinati υum est id , qao sorti legi ilatura quaedam, praesentia, aut prae- tei ita ipsis ignota conantur vaticinari modis indebitis , scilicet daemonis instructione . 1 Amatorium vero est illud quod fit ad anim is alias pudicos tum mulierum, tum virorum flectendos ad impudicum amorem , de quo ait Text. in L. eorum Cod. de Male sic. & mathematicis . 3 Amatorium sequitur sortilegium , quod veneficum, seu maleficum nuncupatur ; eo quod semper tendat ad malum alicui inserendum, & .est illud, vigore cia jus in thominibus, aut brutis variae gignuntur calamitates , morbi , quibus deinde correpta , vel moriuntur illico, vel absumuntur paulatim ad Text. in dicta L. eorum, & L. multi .i C de maleficis, & mathem.
ώ Iam vero alia sortilegiorum divisio est rin illa, quae sunt conjuncta cum haeres , & in illa , quae conjuncta
7 Sortilegium haeresim continere dicitur primo tunc cum sortilegus eX- preise pactum init cum Daemone , vel ab illo petit ea, quae a solo Deo fieri. & cognosci possunt, ut si pe
teret resurrectionem destincti , vel scientiam arcanorum, quae in homi num cordibus occultantur. becundum esset, si Daemonem cin
teret, eique preces landeret, dc praestaret obsequium. Tertium, si sacramenta , sacramen 9: alia , y l quascumque alias res sacras adhiberet in maleficis usus quia tunc cetue ur ipsum credere res sacras habete virtutem ad gignendos hujusmodi effectus execrabiles. aliartum, si sottilegus baptizaret Ioimagines, puerum baptizatum rebaptizaret , vel aliud si mile ageret, quot haeresim manifesto prKseserret, committeret sortilegium cum haeresi etiam conjunctum. ita AZOr. Tom. I. Inst. Moral. lib. 6. cap. 26. quaest. q. Et demum eZ parte saltem operan- irtis haereticalia sunt omnia sortilegia commissa ab illis , quia diabolicam hujuscemodi artem profitentur expresse ; ab illis scilicet , qui fidem
Christi eκ presse abnegantes ii erum se baptizarunt in nomine Beelzebub dc diaboli , ct ipsi met homasium , &obedientiam promiseruiat, vel private , vel dum in seli R ille tenebrarum Princeps in suae iniquitatis solio residebat convocato infami coetu strigarum, nec romantium, & similis sarinae maleficorum . Consulite Fari n. dedet. & poeta, quaest. 2O. num. 77. &
Inter sortilegi a haeresim man festo ianon continentia recenseri possunt vanae qxiaedam Obser vatio nes, ut essent
colligere herbas in die S. Io: Baptistae , vel aliqua nolle iacere in die Veneris ; nam si qui, credat herbas dicta die. collectas majori virtute prα-ditas, vel die Veneris peracta negotia infausto eκitu fore donanda, procul dubio superstitiosi notam incutiet ;quam enim cum hujusmodi essectibus dictae dies habent connexionem t J Ita text. in Can. non obter velis, Ocseq. 2 si, quaest. 7.
57쪽
I it Sicuti pariter sortilegium esset censere necessariam vanam aliquam ci cum stantiam ad operandum aliquem effectum, v. g. certum Crucium merum tali, & tali hora adhibitum&c. juxta Bonacm. Tom. 2. Operis Moralis disp. 3. circa primum De cal. praeceptum quaest. - punct. q.
Deveniendo jam ad poenam, qnae sortilegos persequitur: Dico primo, quod sortilegi haereticales puniendi sunt modo , quo diximus agentes de haeresi puniendos haereticos Text.. in cap. accusatus f. sane de haereticis in aliis vero sortilegis tantum impo nitur de Iure Civili poena cremationis, & gladii juxta Text. in L. nullus , & L. nemo C. de maleficis, oc
io De Iure autem Canon. si Clericus est sortilegus , deponitur ab Ordine Is
sacro, quo est in s gnitus , & omnibus privatus beneficiis detruditur in monasterium, ut ibi perpetuam admisi: sceleris agat. poenitentiam . Text. in Can. si quis Episcopus 26. quaest. s. & in Can, ad Oceant 26.
Quod si sit Laicus, variis Poenis assicitur , modo scilicet verberibus , modo carcere , modo exilio , modo
excommunicatione, ut constat ex variis textibus in caus. 26. quaest. F. Caeterum eκ praxi solent hujusmodi sortilegi non haereticales , vel su-
stigari , vel infami mitra publice dehonestati banniri , vel ad triremes transmitti , vel nauictari pecuniariter, & juxta sortilegi , dc sortilegi q-rum qualitates arbitrio Iudicis asiligi modo gravius , modo levius , teste Farin. de delia. & p uia. quaest.
De Sacrilegio. 1 CAcrilegium est rei facrae iam ,
I seu etiolatio ad mentem D. 2 h.
a a. quaest. 99. art. I. R. es autem
sacra illa est , quae Lege divina, vel Ecclesiastica in cultum Dei est destinata; adeoque vides discrimen intercedens inter Blasphemiam, sortilegium, & sacrilegium , quod nempe prima duo delicta offendant Deum in se ipso, sacrilegium vero Offendat Deum in rebus suis , quae indebito modo a sacrilego pertractantur , &in hoc stat hujus Criminis malitia. Ita Suarea tomo primo de Religione Tract. lib. 3. de sacrilegio in proae
Triplex est sacrilegium correspondens rebus sacris violatis quae pariter & ipsae in triplici sunt differentia ; aliud namque est sacrilegium personale , quo personae sacrae laeduatur, alienim sacrilegii; m locale, quod fit per violationem loci sacri, & ultimum sacrilegium reale, quod
committitur cum res sacrae violan
Sacrilegium autem reale, quod cir- 3ca res sacras committitur tripliciter fit , aut scilicet per hoc. quod tollatur sacrum de sacro, aut sacrum de non sacro, aut non crum de sacro. Text. in Can. quisquis inventus 17. quaest. q. Tollitur sacrum de sacro, cum v. qg. ex Ecclesia, vel ejus sacrario tollitur patena , vel Calix.
Quod si aliquid ex hujusmodi re- Ibus consecratis, non ab Ecclesia vel ejus sacrario auseratur, sed ab alio loco, ubi affervata eκ istat , committitur alia species sacrilegii realis, nempe sacrum de non sacro. . Et demum dicitur tolli non sacrum si de sacro, cum aliqua res non consecrata
rata e loco sacro aufertur, qualia essent nota argenta .ltaribus appensa , vel lampades Ecclesiae. . Eκ quo inseri Bonaci na Tom. a. operis Moralis disp. 3. circa priminia Decal. prae c. quaest. 6. punct. uniconum. 23. F. hinc colligitur , quod fur occulte alteri crumenam in Ecclesia surripiens sacrilegium cpmmittat , cum non sacrum de sacro tol-8 Poena autem hujus delicti modo
gravior, modo levior arbitrio Iudicis imponenda est pro mensura sacrilegii ipsius ; certum autem est , quod si sacrilegium sit grave, possit arbitrium Iudicis extendi. usque ad poenam mortis, quale sacri segium v. g. esset sur- tum alicujus custodiae , in qua Sacrosancta Eucharistia asservaretur , teste Claro lib. s. sentent. v. sacrilegium
Rationem autem , qua dictus Iu - 'deκ modo augere, modo minuere debeat hujus criminis p nam , affert
Text. in L. Sacrilegii pinam fissi ad L. Iuliam peculatus site inquiens: Sacrilarii paenam debebit Proco ui pro
'Vatitate personiae, proque rei conditisne, temporis , . tatis ,
sexui , vel severius , et eI clementius flatii cre : scio multos ad bestias damnasse facrilegos, nonnullos P vivos exussisse , alios vero in furca fi pendisse : Ex quibus poliremis verbis clare colligitur aliquando iactilegi una capitali mortis poena sore mul clandiana. Vos interim consulite Castropa l. loco su peritis citat. f. q. per
De Crimine in literis Apostolicis commissi.
a Crimine salsi , quod est deli- ctum mere saeculare, in secunda parte harum Institutiomam jam diximus, de illo nunc , quod committitur in literis Apostolicis , iit pote de eo, quod est mixti Fori, agimus hic. et Scias igitur nomine literarum Apostolicarum venire illas, quae nomine si in mi Pontificis expediuntur, .quae si plumbatae sint Bullae, si Cerco signentur sigillo, Brevia , si vero offerantur Summo Pont. & ab ipso, vel alio ejus nomine signentur, supplicationes vocantur : quapropter inter literas Apostolicas receias eas Bullas Da-iariae, Cancellariae, & Poenite tutariae δpostolicae juxta Jo: And. in cap. etaliteris de Fide Instrumentorum i v. q. a Illas vero salsificare dicitur , qui salsificat non solum literas , & iupplicationes a S. Pontifice signatas, sed etiam ab alio de mandato tamen Pa Pae ipsius juaeta seaetam Excommu nicationem latam in Bulla Coenae Domini . Et falsaritis est qui l iteras Aposto- licas falsificat, esto eis postea non utatur, &qui easdem jam in suo effecompletas falsificat, quamvis injustae sint, vel invalidae, imo aeque si sal si catae suerint per se , ac per alios jugla d ext. in cap. ad salsarior uinde Crimine salsi , qui textus licet ad
salsariorum hii jus nodi pumtionem requirat, quod dictu ni falsitatis vivus nexerceant, & per consequens verbiana exercere videatur secum ferre delictis requentiam, tamen non impedit quin puniri debeat etiam ille , qui unica vice literarum Apostolicarum suerit falsarius , quia verbum excrceri' indispositione poenali per unicam etiam vicem veri fica tur . Ita barma c. de salsitate, & simulatione quaest. ibi.
Imo etiam si quis per i iteras Apo- sstolicas i alsificatas nemini praeiudicium
58쪽
Iosattulerit adhuc poenam suam non declinabit, quia ad illam subeundam sufficit contemptus Pontificis, qui literas concessit , & cujus auctoritati non levis irrogatur injuria per temerariam hujusmodi literarum salsificationen , quod patet ad sensum in literis gratiae , dispensationibus, Indulgentiis &c. quae a sede ApostolicaeX pediuntur , & quarum Ope luilli damnum potest inferri, cum sint literae gratiae, non autem justitiae juxta Castropa . parte sexta operis litor.
o Modos, quibus literae Apostolicae
falsificantur enumerat Tex . in cap.
1. de Crimine salsi , ibique Gloss. in V, falsittatis, ne nape si pro illis aliae
supponantur salso apposto Sigillo . Secundo si aliquid addatur , vel immutetur, puta data earumdem, tempus nempe quo fuerunt expeditae. Tertio sit cancellentur , vel interlineentur. Qii arto si filum soram tuis immutetur, vel detruncetur i ct quinto si abradantur in una etiam litera, ex qua abrasione sensus immutatio
Praecipue tamen dignoscitur falsitas literarum ex improprietate titulorum, quibus Pontifex appellat eos, ad quos scribitur, ut dicitur in capitulo quam gravi de crimine falsi ;iciendum siquidem quod Pontis ex Pa triarchas, Archiepiscopos, & Episcopos Omnes nomine fratris appellat, ut ostendat illos in partem sollicitudinis vocatos, & in exequuti e S cerdotalis ossici j coadiutores esse Pon-
tificis. Cardinales autem , si illis permixtim loquatur, vocat Venerabiles fratres, si vero snptilis, nuncupat di lectos filios . Reges appellat Carissimos filios, alios vero Pi incipes dilectos filios. His praesuppositis dico primo, quod ssalsifica lues literas Apostolicas tam per se, quam per alios, vel Laici sint, vel Clerici , excommunicantur C. p. de Crim. falsi.
Dico secundo, si Clerici id criminis auserint, beneficiis, & officiis esse spoliandos juxta dictum cap. deci
Rico terti', quod ulterius Clerici οhujus criminis rei, degradandi sunt,& curiae taculari tradendi, ut ab ipsa ultimo tradantur supplicio , qua poena affliguntur etiam Laici falsificantes rescripta Regum, vel Principum habentium Iura Regalia TeX t. in L. tibi salsi Cod. ad L. Corneliam de falsis , ibique, Glosis in v. commisit Farina c. de salsitate dicta qu. I ς I. n. q. &Notandum tamen , Clericos, qui non per se, sed per alios hoc salsita-tlS Vitium eXercuerint, non esse degradandos, ct saeculari tradendos Curiae, iat ab illa puniantur. Text. est in
si Clerici literas Anostolicas non falsarunt , sed illis salsis scienter , vel culpabidi s lorantia ducti utantur
non ipso facto, sed per Iudicis isti
tentia ui si iis beneficiis privandi sunt
Hoc nomen Ulitra importat commodum vel fructum provenien- rem e X usu aliculus rei juxta illud Tullii de senectute: Terra Numquam fine usura reddit quod accipit ; Quod si commodum hoc oriatur eκ contractu mutui, usura est crimen, & quatenus crimen est , definitur usura :Lucrum immediate ex mutuo prove
, Dicitur lucrum , id est quodvis tem- porale pecunia aestimabile.
, Dicitur immediate ex mutuo pro veniens , qu a ut usura delictum sit , non debet utcumque provenire ex mutuo. sed tamquam debitum si rictum,& rigor oste Iustitiae commutativae :Hinc si motu ans intendat taliquid consequi a nuit uatario, sed eκ mera gratitudine. euec honestate , non imponendo tamen ills ullam aliam obligatio
A Dividitur primo usura in mentalem , dc realem : mentalis usuramus es, si vi natatui intendas consequi aliquod lucrum tamquam tibi ex justitia debitum , quod tamen tibi vere deberr non potest. Realis vero, cum revera hoc lucrum accipis vel illud recipiendum deducis in paciunt.1 Rursiis alia est usura propria , quae committitur in contractu mutus alia impropria, seu palliata, quae in maltis contractibus intervenire potest, in quibus si non adest mutuum expresesum, saltem est tacitum. O Et primo quiderii in emptione, &venditione plurina is in casibus usura
7 Piimus casus est , quando Titius
e. g. v euderes domum Cajo majori prct i O , ac esset pretium iu premum d nius . concessa iameit illa dilatione quinque uriti ad solvendum : tunc
enim ceti setur Ca jum emptorem solvisse illico pretium domus venditori , & venditorem postea receptum pretium mutuas se emptori usque ad terminum illi concessum ad solven dum, adeoque cum aliquid ultra sortem , & pretium j iustum illi a mutuatario, seu emptore solvendum sit, usura committitur. Ita D.Th. r. a. q. 78. art. 2. ad T. & DD. communiter.
8 Secundum casum pariter ii a s- 8guro'. Titius vult emere equum ab ejo, & quia solutionem pretii anticipat, emit illum minori pretio, ac infimo, adeoque injusto . Dico, illum
esse usurarium . Ratio est quia censetur pecuniam , quam solvit , mutilasse venditori usque ad tempus praefixum traditioni Equi venditi, di per
consequens lucrum quod acquirit mi- ιnus pretium solvendo, acquirit ex capite mutui ; ergo cum usura . Ita D. Thom. loc. cit. & cum ipso DD. turba non levis . Potest etiam usura palliata inter- 9 venire in contractu pignoris , vel hypothecae ; quomodo autem evenire possit explico. Primo , si ego e. g. darem mutua scio. Petro, & debetem ico. Ioanni, dc cogerem Petrum mutuatarium, ut daret pignus Ioaiani ineo creditori in securitatem ejus , quod illi debeo , usuram prorsus committerem obligatio enim pignorandi , quam impo no mutuatario est pretis aestimabilis. Ita Oonate rom. 3. de contractibus p r. T acf.3O disp. to 6.sect. . n. s.& i eq. Secundo , pactum legis conamisso- itriae in pignoribus usuramum est. Pactum legis commisso lite ita dicitur, noli quia aliqua lege sit inductum, sed eo quia oritur ex conven tione partium vicem Legis habente . Dicitur commissori. e , quia contia tum
Violans , in quo hujusmodi pactum esto a
59쪽
incidit in coininusum plos' enes se retineat, nec reddat de oppost una , idest privatur jure istyo . Paclum igitur Legis commissoriae in pignoribus est cuna debitor con enit cum crediti re, ut ipso ad diem statutiam debit una non solvente, pigniis N aneat creditoris . Reprobatur
hoc ob periculum usurae palliatae , quae sub ii o latete solet, quia cum plerumques ignora superent semper in valore debitum , seri facile potest , ut creditor ius radjecto modo pignus acquirendo, accipiat a debitore aliquid amplius, quam sibi debeatur. Text. in cap. significati te de Pigo. &Castropalaus Tom. 7. Operis Mor. Trach. disp. q. punct. 2S. nti
Et esto in aliquo casu pigi us datum non excedat debitum, adhuc paci una hoc si fuerit appositum est reproban dum, china ad hoc, ut pactum non valeat, fatis sit, quod ex vi illius periculum fuerit, ne aliquid creditor ultra debitum exigeret a debitore . Et Lex mota fuit ad haec pacta damnanda ex periculo usurae palliatae . ideO-que non requiritur quod illa intervenerit, sufficit quod potuerit intervenire juxta Castropa l. ibid. is Sed inquies: pactum Legis commisse soriae licitum est in venditione, Pomaest enim fieri a venditore pactum . cum emptore , quod si emptor tali die preti uni non solvat, res sit inven dita, ut patet ex toto Tit. E. de Lege commisibria : Ergo simile Legis commistoriae pactium licitum erit etiam in pignoribuS. i5 Respondeo concedendo antecedens,& negando conseq. Ratio discriminis est, quia in emptione, & venditione si pactum hoc apponatur, non est periculum usurae , seu quod possit aliquid ultra sortem accipi, quod tamen pei cui una intervenit , si hujusmodi pactum in pignoribus apponatur. 17 . Testi HS casus, quo usura committitur in pignore, est, si data sit inpleus res fluctifera , ct creditor, dedit his expensis, isti ictus ex illa percebitori, aut in sortem capitalis computet, quia nos diximus agentes dapignore, e. a na esse hujus contrastus natur. am, quod nempe detur non ad
fructi scandum creditori, sed in praecisana crediti securitatem ad Text. in cap. I. & a. de usus. Limitatur tamen haec conclusio in is marito, qui lii pro dote adhuc resia soluta in pignus habuerit a dolante praedia frugifera , potest fruchus cacillis perceptos retinere; praesumuntur
enim dati pro substinendis oneribus matrimonij . Text. est in cap. salubriter de usuris. Limitatur secundo coii clusio in pro- I9prietario, seu Domino directψ , qui si a Vastallo Feudum, vel abii Emphi te uta rem Emphi te uticam in : pignus acceperit, potest etiam licite fructius ex illis accipere , & sibi retinere ad Text. in cap. primo de Feud. & cap.
conquestus de usur. Et rationem cum Cova r. lib. R. vas. cap. primo nu MK reddunt DD. conanam niter,iquia cola
suetudo jam obtinuit, ut quoties Dormino directo Feudum, vel Emphit eu sis tradatur in pignus , possit illos Dominus directi is accipere, quin compia' i et in sortem, cum de facili res revertatur ad suam naturam, & siu-ctus ad proprietatem, Riserit tamen Castropa l. parte p. z. operis Moral. ubi sit pra puncto 22.nu. I. teneri in dicto casu Dominum directum remittere Emphi te uiae, Vel Vasi allo pensione ita consuetam, quae
ab illis solvitur Domino directo in recognitionem, & pro dominio utili
quod habent; tructus enim , quos colligit Dominus directus, sunt subroga ii in locum pensionis a Dominis utilibus solvendae . Sed dices quae utilitas oritur DO- 2Imino directo ex i perceptione i storum fructuum, si eos colligendo pensiones remittere debet Domino utili 3
Responde', hoc ipsum esse pretio strae Itimabile, idest obligare vi mutui debitorem, qui pignus tradidit, ad sub
sti fiendam hanc aequi Valentiam , ut creditor possit suum debitum consequi , vel percipiendo fructus eκ pignore , vel aliter cogendo debitorem ad debiti solutionem, ultra suod majori fruitur utilitate creditor, qui rei fructi serae debitoris incumbit , quam qui pro debito assequendo, adhuc debitorem persequi debet. 23 Vidistis quomodo in prae satis contractibus usura palliata intervenire queat. Scitote nunc in reliquis contractibus onerosis etiam usurana intervenire posse, quando dicti contractus
transeunt in mutuum tacitum . Pro
qua usura palliata dignoscenda regulam habeatis , quod quoties ratione anticipatae, vel dilatae solutionis, aut pecuniae, aut mercium ultra sortem, id est ultra justum pretium rei conventae aliquid accipitur, usura palliata delitescat . Regulam hanc menti tenaciter figite, resert enim illam On-
Scitote jam dari quasdam causas
excusantes ab usura , & tamen per-
Secunda conclusio suit bet refice
tem accipere. Harum prima est damnum emergens, quod Oriatur e X minuo vigore cujus potest , absque usurae labe , aliquid praeter sortem eXigere mutuans, cum nemini beneficium proprium debeat nocumentum afferre juXta DD. communiter Verbi graii a Titius habebat pecuniam paratam ad resciendam domum rilinae proximam , eam mutuavit Sejo', ' quare domus non resecta , vel faciliori ruinae remansit exposita , vel vere ruit. R. a-tione hujus jacturae passae in rebus suis, potest aliquid accipere ultra sor
Quo ad damnum igitur emergens it prima conclusio. Si mutuans cogitur ad mutuandum , vel Iudicum potestate, vel praecisa vi , potest petet redamnum emergens , etiamsi de illo solvendo non pepigerit cum nrii tuatario: dc ratio est I
reficere damnum emergens' irinmutuanti , etiamsi de hoc non fuerit
dii politum in datione mutui. L. cum
quidam S. si pupilio in f n. ff. de usit r. cc panim DD. Ratio autem est trita regula Juris in cap. mora de Regul. Juris, qxuod ne nye mora sua cuil bet sit nociva: & ratio a priori est, quia
cum hac tacita lege mutuum censetur. Concessum , quod nempe mutua ia r ius si sit in mora restituendi, omnia damna pendere debeat. Tertia Conclusio ex mutuo non a Scoacto etiam ante moram licet aliquid accipere ultra sortem ratione
damni emergentis & ratio est quia
naumatarius tenetur reficere damnum,
quod infert, nec mutuans debet detrimentum stibstinere ex proprio beneficio. D. Thom. 2.2. quaest.78. art. 2. Ed I. Ut autem hoc damnum emergens et 'ex mutuo absque usura exigatur ,
tres conditiones a DD. sunt requisi
Prima est , quod vere hujusmodi sodamnum sequatur ex mutuo , alias enim mutuans illud ex proprio benescio non sentiet. Secundo requiritur , ut da in 'um II sit certum , & juxta certitudinem , quam habet , prudentum arbitrio aesti
Tertio, debet hoc damnum solvendum deduci in pactum , dc notis rari mutuatario , alias enim illi injuria seret. Videte Less. lib. 2 capitul. 2C.
Sicuti ratione damni emergentis , 33 ita parit ex citra usura in potest aliquid ultra sortem exigi ratione lucri cessantis, ne scilicet mutuans ex suo beneficio detrimentum patiatur . Ita DD. communiter . Verbi gratia mutua vi tibi pecuniam jam paratam ad
60쪽
vel triticum , quod amittendi pretii rei venditari Ioseminaturus , ratione lucri cessantis aliquid a te licite exigere citra sortena 34' Debent tanten ad hoc aliquae conditiones concutiere , quarum prima est quod lucrum quod cessat , vel sit in , quo traditur mutuum , vel in pote sitia proxi ma : nam non dicitur cessare quidquid pote ii acqui ii , ted quod de iacto erat acquirendum . Abb. in cap. consul ut de usu
vere cesset ex causa mutui dati ; hinc si quis nullam haberer voluntatem negotiandi pecunia mutuata , cum ob ejus mutuationem nussum Iucrurua miserit, nihil de Iucro cessante pacisci pG:erit. Navarr. in sum. cap. 17.
Tertia est, quod si statuatur pretiuIrrlucri cessantis a mutuatario ibi vell-dum, debeat hiijusmodi pretio aestimari, non id quod vere esset lucrum
in re, sed tantum id quod est in spe
cum enim lucrum in spe non sit certum , minus valet quam lucrum reipsa sequutum. Ita Sol. lib. 6. de Iust. α Iur. qu. i. ari. D in fin. uarta est, ne statim tempore mutuationis lucrum exigatur , quod idem dic de damno emergente: si enim mutuas I . & pacisceris restitutionemeto. statim faciendam , jam non mutuas nisi 8o. Ic tantum accipis proebo. quantum acciperes pro ICO, quod secum fert manifestani fraudem , &
Poteli etiam exigr ex mutuo aliquid ultra sortem si interveniat periculum prudens amittendi sortem, vel si venditare, prudenter timeatur amis- pretii ab emptore solvendi ; potest enim res tunc carius Vendi , ac alias vendita suisset Ratio primae pastis est, quia exponere se periculo a mutendae sortis in gratiam nauiua tarii est pretio aestimabile . Rario secundae partis est , quia periculum, vendi
potest . Leis. loc. cit. dub. I S. nu. III. dc cap. 21. dub. 6.
Diximus agentes de mutuo pericu- 39lum sortis nultuatae, & casum sortuitu a spectare ad mutua tari uni vii dominum; si ergo per pactum explesse sum mutuans suscipiat in se tale periculum, potest aliquid ultra ior tena exigere citra usurae labem ob colat actum assecurationis , quae est pretio aesti inabilis Juxta receptissimam D D.
Certum tamen est apud DP. quod gQ si obliges mutuatarium eκ vi niuius ad celebra induui tecum hujus in odicontractum assecurationis, regulariter usurani committas, quia haec obligatio est nova obligatio pretio aestimabilis, ad quam ex vi mutui ipsius , mutuatarius non adstringitur. Deveniendo jam ad poenas usura- qi
Dico primao, usurarium manifestum q- incurrere infamiam . Can. insanaes β. porrI I. quaest. I. Usurarius autem manifestus ille est , qui vel palam omnibus videntibus foeneratur , vel domi reclusus paratus est illuc accedem ibi is scenerari , dummodo tamen
id publice constet juxta Menoch. de
Debuit tamen non semel , ves ite- Irum, sed frequenter crimen hoc exercuisse ille, qui censendus est usurarius manifestus judita Menoch. ibi d. a
Clericus hujus et minis reus suspen- η dendus est ab ossicio , dc beneficio c. praeterea de usuris , & repet sendus insuper ab officio , & beneficio obtinendo Cap. inter di Iechos de Excess. praelat. quod si contumax suerit, privandus erit beneficiis obtentis , ac deponendus in perpetuum . Larci autem usurarii excommuln- 4scantur m cap. praeterea de usuris , quousque senora male acquisita resti
Ita pariter excommunicantur ipso q. facto qui usurarios manifestos ause rint
i; ni tradere Ecclesiasticae sepulturae , nisi de facto usuras restituerint , vel de illis restituendo ab ipsis, aut hon- redibus eorum praestita suerit cautio idonea . Text. est in Clem. prima de sepult. Imo nisi plene satisfecerint , vel cautionem praestiterint, nequeunt hujusmodi usurarii in sor' poenitentiali absolutionem obtinere , vel ad consessionem admitti T Ouod si aliquis usurarius manale,stu. decesserit nulla satisfactione, veli cautione praestita , ejus testamentum irritum est , & nullum iuκta text. in cap. quamquam de usuris in seκto ,& haec annullatio militat, non solum in testamentis, sed etiam in codicillis, ct qualibet ultima voluntate , alias dicta Decretalis facile posset eludi juκ-xa Gloi1. ult. in cit. cap. quamquam , Cave tamen ne censeas usurarium arnon manifestum nullis subdi poenis :nam Iudicis arbitrio relinquitur illum extraordinariis pinnis afficere . Videte Menoch. de arbitr. casu 298. num, IS
De Crimine Ludi. Non omnes ludi prohibiti sunt ,
- Primo enim prohibiti non sunt lu- di , qui fiunt ad agilitatem corpo ris exercendam , puta jaciendo pa tum , luctando , currendo ad metam , agendo torneamenta &c. Sicuti pariter ludi , in quibus dominatur ingenium , vetiti non sunt , ut essent ludi Scacchorum , vel tabularum, in quibus tamen non adhibeantur taκilli . Clar. lib. s. sent. f. ludus
I E contra vero prohibiti sunt omnes illi ludi, in quibus vel sola sors versatur, vel ea mixta cum ingenio, ut ludi alearum , ta Rillorum &c. cap.Clerici ossicia de vit. & hon. Cler. &L. alearum usus C. de Religiosis , &sumptibus su nerum. Sed cum in hac materia contrarius, qvel usus si interim vel abusus , pene integras Iuris prohibitiones abrogaverit, ab hoc crimine me expedio solum addendo , quod ludentes ludis prohibitis puniendi sint extra ordi