장음표시 사용
321쪽
r72. Quod si nunc adeo ensibilis non esse 'erra ha- debet differentia terrestris figurae sphaeroida lis ab ipsa sphaerica, id quod exadducti etiam sphaera.
Nevutonianis ratiociniis num II patet, ubi duarum diametrorum in tanto corpore mundano differentia fuit i milliarium nec etiam multum sese nostro asserto opponet nu/n me-ced cui accedit non minus elegas, quam accuratus HVGENII calculus, quo euincit diametru maximam sese habere ad minima uti ad 177, differentia ουτ adhuc iminor sit, quam Neotonianaci ideo in ea manemus eo confidentius sententia tam diu, quod terra possit pro Sphaera agnosci, donec ipsa rei natura certiora prodat argumenta. 173. Quemadmodum autem iam luperius summa ita rotunditate terrae egregia deprehendimus Dςis/pi-
conlectaria cita non minus heic, ubi penitius cglobi terraque figurani intuiti sumus, mirari quia elu.
Oportet ante omnia Dei maXimum hoc corpus cet. magnam partem fluidum num.i I in motu suo sustentantis,sumam potentia. Nonne magnum
imo rnaximum hoc artificium est, quod sine fulcro quasi suspensum moueatur istud corpusξ Nonne maius adhuc , quod aqua non essiuat, imo maximum , quod in perpetuo suo motu conseruetur ' quidem quod prinaum atria
322쪽
net , possumus sane eius rationem ex rotunditate terrae omnino colligere debent nitri Omnes mutes undique aequali nisu ad commune centrum tendere , c quae sibi mutuo opponuntur, puta secundum inferiorerriri superiorem terrae partem debent se in aequilibrio seruare ita, ut una alietius grauitatem si si ineat, promoueat. Quo fit, ut terra Orimagis in unam quam in alteram propendeat plagam de prout vastissima est , omnes eius partes premunt in tantum vertus iniitram, inquantum oppositae parte' in dextram necessario, ac si nullam prorsus haberet grauitatem.
Ideo etiam si vel maxime Archimedi datus fuisset olim locus extra terram, e quo terram atque pedem suum figere potuisset, ipsam tamen mouere terram ob hanc aequalem pressionis causam non licuisset. Multominusquis Libi persuadeat, ac si ingentes monta num. I o.qui huic illiue terrestris superficiei parti insistunt, terramq; nimium quantum obmolem nimiam premunt, illam dimouere valeant. Neq; venti, ut ut validissimi sunt, tanti roboris, ac valoris unqua per hanc ipsam causam erunt, ut molem, de cuius magnitudine insequenti capite, de via sua dimouere valeant quippe qui in superficiei parte tantum sentiuntur , vel etiam in cauernis eius oriuntur. nullam silc habent ad ipsam terram propositio nem, nec libere pergunt, sed incurua varie im-
323쪽
diuntur, periurbantur, sicq; multum de virtute sua&impeduamittuns 'um. 44.
i Insuper dolenda hei magis quam tu aequat L
miranda veniunt illorum ingenia, qui nesciolas stipei fi- quas informitates in nrmitatesque ex inaequa mei terre
litatibus ac irregularitatibus superriciei terre Ii stris sibi faciunt in cerebro, dicentes non pos
se statui, Deum, qui omnia creasses bona, in sua uis est. tra sex dierum creationis spatium tam horrendos montes vallesque terribiles creasse Ast non solum unicus mons Ararad haec talia figmenta risui exponit sed uti necessitas creaturarum suadebat num. 39 bene commiscerentur inuicem terra aqua, ita quoque inaequalem Terrae superficiem montibus vallibusque distinctam Te cimo quasi cinctam grassioribus terrae partibus num. 29ae in unitam, subinde necositas 5 commoditas qui quod ipsa persuadebat suavitas.
Nimirum ij necessitas postulabat ut exagitati venti nu/n i Vehementiores frangerentura non tibus, istique essicerent, ut in aliis quoque locis depressoribus noua emper fieret aeris fluctuatio, permutatio, ne putredo facile accederet aeri , sine quo aeque dissicile ac impossibile est hominibus vivere, quam piscibus ine aquari porro ut homines irruentibus tempestatibus tutiores in vallibus degant , quam in tam patontibus amplis ac a
324쪽
montibus liberis superficiebus It 39 decidentibus imbribus aquae defluerent, cum arioquin terram tegerent perderentque denuo. Commoditas etiam flagitabar terrae inaequalitatem, ut ne creaturae ipsae in barentur faciles; sicuti vel plantae herbae partim arno nius crescentes in locis aridis ac siccis partim aquosis, prout animalibus,praesertim hominibus, postulate necessitate prona ut magis ut nihil dicam de ipsis animalibus,quoru nonnullorum, quae sine dubio creata insimul cum omnibus animalibus intra istud spatii ex dierum,natura necessario postulat, ut sint, cresiacant in solis locis montosis, nonnulla non nisi in depressoribus vivere queant. Nec ultimo dubium est, quin summus Artifex superficiem inaequalem sormauerit vel ideo, ut homines
singuli qui nihilo magis quam multitudine
rerum eiusdemque vicissitudine delectantur, quosviaque oculos vertant, statim sentirent, quanta sit creatoris optimi manus , quanta eius gratia, s sic ea rerum variatione delecta
Montes 17J. Neque tamen haec ira intelligenda per diluvi sunt, ac si non per diluuii summam inunda-R tionem magnam super late terrestri perturbatio facta sit, itemque multi etiam montes altiores effecti id enim iam supra admisi, per inde, ut ab aduersariis admitti oportet, eun-
dem in finem Deum ab initio creasse planitieta
325쪽
iem terrae retro a mari acliuem, ut omnes
luuii in mare praecipitentur, sicuti, vix ullus egitur e mari in terram progrediens 'ast ve- aqua non nisi per decliuia fluit. Est gitur terrae superficies tanto semper gib- 'ositor , quo maius fluuii habent parium alcaturigine decurrendum. Qua gibbostas Miminentia minus destruit globi totius terra-iue rotunditatem , quippe quae num stuxta sensus tantum aestimatur, non Verouxta Geometricum rigorem, ubi insimulle origine invitorum itemque fluxus res
ius maris, longior di quisitio institui posset, visi temporis ac lac habenda esset ratio. 6. Illud insuper maioris momenti esse, Aqua ha ridetur, quod a prior quasi demonstris h. I ex figurε
Iustat superficiem aquarum intra terras con sphoxiψεν lentarum, habere figuram sphaericam, tutiae talia consectari locum heic inueniant. Vimirum natura humidorum docet, quomo-io haec ex altiori loco sine impedimento ruant i depressiora, siue centro propinquioraciotata erum ex hoc defluxu paret, quod omnes se ri u erficiei partes AH GDFEH aequaliter a
latro C distent , superficiemque marisphaericam ilistant. Manc si quis negat vite
is sibi persuadeat, maris superficiem esse lanam Bh,gd, se At, sic non omnes istius par es ditant aequaliter centro . etenim pars
326쪽
vna Ac aut DC est altior altera C , , , Cil&c.hoc est remotior a centro. Ergo ex ipsa natura humidi, istae partes quae sunt altiores idefluunt versus minus altas partes ex tali modi vero defluxu itidem proueniet omniun
partium superficiei maris aequalis altitudo seu aequalis a centro distantia, seu quod idenest aquarum maritimarum superflate sphaerica a. D. Mare non Non immerito falsis censemus ilin,' in lorum sententias , qui contra. Omnem rotunino trius aquae doctrinam afferere coalino natatur, mare esse uno in loco a latus, quam ualtero. Multo magis ex praesentibus miramur aquas tam profundas maximas intra suos manere limites , eosque minus transgredi, licet cum ipsa terrae superficie non rectam constituat lineam, sed gibbosam, multumque altitudines locorum terrestri urtranscendentem: erit gibboisitas aquarus perinde ut circularis gibbositas terrae eranto maior , quo aquae sunt a terra conti ig. II. nenti remotiores: Sit e. g. mare AB Hispaniam inter Cubam quandam America
tens, per heam rectam Adi 86 cuit gibbositas D Geometrico calculo prouenfere iis milliarium, stupenda sane res est,qua tamen nunquam vel Cubae vel Hispaniae in
327쪽
teritum dedit. Quantumuis egregii istius phaenomen caussa mox ex superioribus deducenda prostet , nihilominus hanc aeque ac phanomenon ipsum mirari oportet illos, qui aes cistarum caussas intuentur peni
1 8. Nimirum aquam atque aerem con Mare gli uenire in materia num i hin in fluiditate bonam quam maxime num I 3, imo in isthac aerem
propter lubtilitatem superare quam mulio ties diximus quare etiam necesse est , tactis regio EFGH nullam respectu totius Fig. III. globi aerei sensibilem admittat protuberan
tiam , globique terraque induat figuram,
itidem globosam Iino nullus mons tam altus est , quem non cingat, aut vallis vllatam depressa , quam non aerea substantia compleat, aut terrae cauerna tam profunda, quam non expleat; ut ideo aeris ratio maiorem superioris globi terraquaere aequalitatem summa probet, quam in hac inferio terrae superficie comprobare adsolet aquae natura. Id ipsium insuper Barosiopia testan-ur, de quae quotidie in iis obseruantur phaenomena etenim a loco sublimiuri Mercu Fig. Lius AB adscendens usque ad m, eontra in loco depressiori ad sublimiorem defertur li-ieam C. Quem quidem ad modum altitulinem adsumsi: Obseruatorii nostri4 pertica
uni diuersis diebus differentiam sequentem ibseruauit 1 An.
328쪽
,' ad modula riabili sufflantibus
ventis . Et quanquam per num. I 2 Qeius schematismum, grassior aer nunc euehatur in altum magis, nunc deprimatur, vel etiam vigentibus impetuosis ventis num I 3 cumulatur quasi: non tamen isthaec protuberantia diutiue perdurare potest . perinde ut aqua a manibus cumulata ordinaria ratione diu stare nequit: n, alto minus ob maiorem subtilitatem aer accumulatus vel a calore quocunque, vel etiare
ventis sortissimis perstare nequit. Et quia subtilior sin subtilissimi aeris iubstantia reli- II. quum auitatis spatium ABCD adimplet sequi
329쪽
sequitur ex iisdem caussis, quod ob summam agitabilitatem num .i v ac subtilitatem globum terraquaereum corpus inuoluat, perinde vi album in ovo globulum sauescentem in sua globositate retinet, vel ceparum bulbi interiores partes ouent.1 9. mira sane totius globi istius tru Qvitae,ctura est, non solum in se, sed respectu vi Vt corp racinorum suorum corporum. Nam lue fui 'ixς'g'φ'
cci loco num III hei C plum deprehendirnu quaereum aerem , qui in sua circumferentia maXIma persistere terram aequaliter premit ac comprimit ne ad queant. unam alteramue partem declinet , ra quia hicce bulbus aereus EF GG notabilis pisti Fig. III. tudinis est , de qua in equenti capite sermo erit, saltim tantae, ut nulliina in superficie terrae corpus tam crassium tamque altum existere queat , quod superet aeris, multo minus aetheris altitudinem necesse est , ut circa uniuersam terram contineri ac sistentati sine ullo lap suspericulo queant altissimi Dontes, ut Oceani totius aquae, mi his naues grauissi- mae, multo magis homines, quos antipodas vocant,quibus, imo omnibus creaturis in ter-
rae superficie,quaisi tegumenti& inuolucri lo- co est,quod optime alias per Up' exprimitur,
conseruentur voveantur, vixillud το crestiteli multiρlicamini eo comodius ac tutius exer- ere,vi in lumini nominis gloriani conseruare
330쪽
Globi ter o. Tandem ut reliquas aeris utilitate zaqu ζxei taceamus, haec inter maximas non est mini- ς'li' ma, quod, cum num. 13s aer habeat specula. 'μ' em rationem fiat ut radii per maximum superioris aeris spatium sine ullo obstaculo queant eo citius transmeare , inferioremque ltanquam crassiorem de insimul terram a si lderibus prouenientes radios partim admit-xendo, partim frangendo varieque refringendo,ut supra praemonui,illuminare, collia strare, id quod lane ex nuli commouius alia fieri potuit figura , quam quae hactenus demonstrata fuit in terrae , quae atque aeris uniuersi globosa.
FIgur m Globi terraquaere immediate excipies eiusdem magnitudinis con-