Historia Michaelis Serveti

51쪽

iam exarsit ideo Theologorum feruor, quod, Vt ΜΕLANCH- ΤON ait, multos errores Serueticas blasphemias contra sislium DBl circumferre, si plurimosque, ut homines sunt nouitatis auidi, quae parum intelligebant portenta, amplecti sentirent. At videtur tamen LV ΤΗΕRo nostro diu satis ignotus fuisse homo. Eum enim ad annum MDXXXIIX. nihil magni a sERvETo metuisse, eiusque erroribuS, eX eo colligitur, quod, quum saepius in Arianos consimilis lue furfuris homines calamum strinXit, nullam tamen SERVR-Τi , egregia licet ubiuis occasione ipsi suppeditata, mentionem fecerit; Ut ex locis, quae subiecimus, Videndum. m)Anno vero XXXlX. demum inter Euengelii aduersarios, quos in libro is istin imis recenset,sERVETvΜ numerauit ni

enim lites quae postea de Trinitate motae sunt, Vere praedixit. Extant hae litterae Lib. IV. Epp. MELANCHTOΝ1S, Ubi numero CXL. erunt edit. Lotid. &an. MDXXX lII. scriptae sint. l ita enim ΜΕ LANCATON in

Form. Concordiae de controuersis

Articulis; quae in Actis mormati-en ibus extat Com. IV Opp. ΜΕ- LANCFIT. p. 8O8. scribit. m) Nam in Gucionibus in Ioh. XIV. XV. XVI. & in Tractata de conciliis scriptis, quae I Om. VII. Alteiab. extant. Imo in Libro volt diis lenien Mortengra ubs is 3. conscripto Tom. VIII. Alteiab. p. 3ID mUltisque aliis in locis ne verbulo hominem indicat. Cum tamen toties in Arianos, Iudaeos, Turcas ah -ΟSqUe acriter inuehatur. Vbi prolixe de Trinitate, aeterna ge neratione , aliisque huc spectan tibus ex instituto agit, nil tamen

de SERVETo commemorat. Quin& in con mentationi uae in Cap. I. Iohannis quae in TOm Vl. Alteiab. leguntUr P. Har. seqq. etsi tot haereses refutentur, SERUETUM tamen praeterit.

52쪽

Forte contemsit LVTHERVS hominem, Ut SE B. FRAN M

Lugduni verisimile est fgRvΕT- corrigendis operarum erroribus Vitam sustentasse. p) Namque hoc ipsum deinceps quoque in ossicina CASP. TRECHsELII fecit, qui Biblia eius formis expressit; q) S ex eiusdem TRECHSELII ossicina PTOLOMAEus etiam eius MDXXXV. prodiit: Quid praeterea ibi egerit, nusquam, quod sciam, scriptum legitur ; at non errare me putem, si diXerim, eum in elucubrandis commentariis desudasse, quos postea emisit. Triennio autem Lugduni fere consumto Lutetiam Parisiorum migrauit, ibique studiis iuridicis, ad quae hactenus incubuerat, relistis, misera fortassis corporis valetudine commotus, r) ad artem medicam sese applicuit. Cui quoque

seu 3u hyalten. p) Idcirco non immerito in

ter correliores celebriores a IO. CONR. ZELTNERo relatus est, in Centuria Correctorum eruditorum

quod recte sese habet, uti infra docebitur. G Miserrimus enim corpOris

53쪽

que ducibus sYLVIO & FERNELIo, medicis ea aetate eXperientissimis, tam diligentem nauauit operam , Ut breui temporis spatio Medicinae Doctor crearetur. Antea vero quam id fieret, Magistris artium sese annumerari voluit: quos honores eum taeo appetiisse suspicor, ut aditus ipsi in Medicorum collegium pateret. Ita enim Lutetiae moris est, ut nemo possit in altiorem facultatem recipi, nisi antea in Philosophorum collegium receptus sit. s) Ornatus autem his honoribus artes Mathematicas Studiosis in

illa Academia enarrauit, 0 S medicinam postea semper professus est. su

Verum enim vero non ea propter negleXit, quod dudum susceperat sacrarum litterarum studium. X) Quumqueris eius habitus fuit, id quod ex s) Uid. HERΜ. CONRINGII An- ipsa eius confessione apparet. liquitates Academiae p. 79. Cum enim Iudices, an miatrimo- t) Hoc ex nHij iudicii viderinii foedere iunctus eset ' ex eo Potest, quae excerpsit Cl. LA RO- quaerarent, ipsis respondit: qu' CHE l. c. p. 138. ii ne s' eloit jamais marie, pour ce uJ Id fg Rugae us ipse fassusqu' ii ne se sentoit pas potent veu qu' est , iudicibus respondens: qu'il e si colve sur uini cos o de P au. etant gratae o savant en Medicine . tre it e si rompti Cons. Alta iudicii H P a totiiora pratiquee depuis , uhuius, uti apud Cl. LA ROCHE re- allunt eu aucune autre profession, eX- periuntur l. e. p. I 33. I O. Vide- cepte a Lyon oti iistit tin peti detempstur quoque, sibi ob hanc ratiO- Correcteur ae imprimerie. Cons. LAnem coelibatum praescripsisse ROCHE l. e. p. 1;8.sERVSTubi, de quo ipse i in Resse cx Vnde verba Cl. Domini

tutione Christiasmi p. 134. a testatus IOH. HENR. a s EFLEN non tam stri-

est. Coelibem vitam, inquit, non die accipienda esse videntur , improbo, quam ipse mihi elegi, quam quibus in Selectis Litterariis p. s6. O PAVLVSsupra conjugalem commen' Vsus est, SERVET postea medi- dat: ita tamens ea tibere agatur, cum studium reliquisse coniicien- citra necessitatem I. Cor. VlL tis. Idotis, inquit, mani us, a me

54쪽

que CALVINUM, qui tum Parisiis degabat, magna esse fama, intelligeret, colloquium cum eo instituere concupiit. Cum autem dies illi dictus esset, teste THEOD. BEZA , non

comparuit. V) Factum id esse idem perhibet anno MDXXXIV.

dicina corporis ad medicinam animae accessit. Semper enim Theologiam Medicinae iunxit. cc g. XIII not. U.

praemisia, a. a. b. scribit: Rediit aliquanto post Lutetiam CALVINUS, εο qita si ipsus D EI manu euocatus.

Venerat enim illae impius ille SERVE

TVs, iam tum nimirum ut ex sequentibus videre licet in Jsuum aduerssus sacram Triadem virus di*ergens ς quem sese nihil magis

appetere, quaM eius colla ultim intulante , c dicio loco o tempore CALVINVS idque non citra magnum vitae periculum , quod tum latere propter accensam aduersariorum rabiem cogeretur θ diutius quidem sed frustra exspectiauit, ii is ne CALVINI conspectum ferente. Fuit autem is

annus XXXIV. supra sesqui millesimum. CALVINUs nulli tum ossicio

almotus erat, sed in Galliis purioris doctrinae luce iam collustra-tUS, Varias inter hostium insidio as praeprimis Lutetiae degebat. add. BEZAE Histoire des Eglises Reformees de France VOL I. p. l . edit. Ani erp. lj8 . 8. Sipse IO. CAL, viΝvs in fideli expossione errorum s ERVET 1, opuscul. Theol. p. 687. ed. Geneu. is' . DL Sed. hic ali. Um annum scit. XXXV l . indicat ac BEZA. Dicit enim, cUmsERUETUS captiuus iani Geneuae I S g. com eo colloqui desideraret, se iam ante sexdecim annos non epraesenti vitae discrimine suam operam obtulisse ad eum fanandum. Credo hinc natam esse fabulam aut rUmorem , aesi CALViNVs &SERVEos amicitiam dudum inter sese coluissent, cuius meminisse

video CLAVDIVΜ de SA INCTES,

libro valde raro, qui inscribitur:

guement albed comme recite matbire

55쪽

MDXXXIV. Sed quod causam hanc fuisse, tradit, quoni

am SERVETVS C ALUINI conspectum ferre non potuerit, id metuo, ne paulo gloriosius de CALViNo dictum sit. Namque ipse memorat, periculum imminuisse CALVINO: idem autem periculum omnibus illis tum imminebat, qui Lutetiae Pontificiorum sacris parum fauebant. Ergo metum atque hoc periculum, ne compareret, impedivisse SERvE- TvM , suspicor. Vtcumque est, patet hinc , rerum s crarum studium tum minime neglexisse SERVETVM. Quod Vero quidam, Vt MAIMBVRGiVS Z) aliique de eo perhibent, eum vitam ibi magnificam & ambitiosam egisse, id, credo, satis inopia S paupertas eius refellit. f. XV.Commoratus adhuc Lutetiae sKRVETVs esse videtur anno MDXXXVII, quo anno Ratio eius Θruporum in hac urbe primum sub nomine VILANOVANI prodiit. O) Hunc autem cum emisit librum iam in Italia haud dubie fgRv Tus fuit, ibique per tempus quoddam, at breui fortassis, vixit. Quare nemo admirari debet, doctrinam eius cum alibi, tum Venetiis ita fuisse disseminatam , ut PΗΙLiPPOMELANCΗΤΟΝ Α MDXXXIX. suum esse duceret, ad Se natum Venetum libellum mittere , eumque adhortari, ut errores nefarii huius hominis in ipsa herba opprimi cur

recide la Prinite, s' iis n' et sent labou-νe aveo la varae des Sacramentatres

Caluinis , c' est a dire, s' iis hileti seni se bien ver stet, en ta AEArine Caluinique o Cingliane. Quisnam hic sit RoΗ. CAROLI, qUem laudat, qualisiae sERvE11 Historia, id me nescire fateor.

E) In Mysoria Arrianismi, gablice scripta Tom. lil. p. 3 2. a Hunc hoc anno prodiisse

librum inter alios testatur IOH. ANTON. van der LINDEN de Scriptis

medicis edit. tertia Amstelod. MDCLXII. p. 486. ita de sERUETO

scribens : ΜICHAEL VILLA NOVA

NUS , GALENI interpres do tissimus, o medictis excedentissimus, vixit A. G MDXXXVII. add. s AN DII Biabliotheca Anti-Trinitariorum P. 1 φ.

56쪽

ret. Inteilexi, inquit, icthic circumferri sEROTI libesium, qui reuousuit errorem sAMosΑΤΕΝΙ, initio Ecclesiae damnatum, O labefecit sententiam de duabus naturis in Chriaso, negat in Iohanne verbumsignificare Dp aD seu per-Duam, Ut Uuuc Pst gut, cum sit IOHANNES: In principio erat verbum, O postea, & verbum caro factum est. Et si autem extat meum iudicium de hac controuersia , ac no minatim in Locis damnaui fg RVETI sententiam, tamera nunc quoque vos admonendos e se, atque obtesaudos duxi, ut bortatores atque auctores sitis, ut fugiant , obiiciant, execrentur impium fgRVΕΤi errorem. b) Id certum est, eum in Italia sitisse atque vixisse. Luculentissime enim ideX praejatione PTOLOMAEI quem anno MDXXXV, edidit,

apparet. b) Litteras has ax Lipsia anno

MDXXXIX. ad Senatum Vene tum scripsit MELANCHΤON, & eX-tant Tom. IV. Opp. p. 83J-836 Nostra autem quae citauimUSVerba p. 834 reperiuntur. Insequentibus breuiter sERVET refutat, dc inprimis ostendit, TERTULLIANUM S IRENAEvΜ ipsi inoia fauere, V SERUETVS Voluerit. Pag. 836. sub finem fere tandem ita concludit : Haec sic ipse verbosus, quam modus epistolae patiatur , sed multo angustius , quam magnitudo carinae pitulet. Verum iudicii mei resimonium vobis significare volui, nec grauatim de tota controuersia, si quis petet, copiosus disputabo. Eadem quoque epistola extat TOm. I. En

editarum p. 97-io6. Verba in S.

citata p. Ioa. leguntUr. Haec Vero posteriora p. lo6. Inuenienda sunt. Reperitur qu0que eadem haecepistola in Confliis Theolog. ME

LANCHTONIS A CHRISTIANO PEZE

LIo editis Part. l. p. 336-3 3. Vbi verba in g. citata p 3 O. posteriora aUtem p. 3 2. videri possunt. ARNOLDus in Haere L P. II. Lib. XVI. Cap. XXXII l. g. a. p. qOῖ. dum huius epistolae ΜELANCH-Τ0Nis ad Senatum Venetum me. minit, in margine haec Verba ponit : Uersedgimo: buri Melanchion. Sed quae ista quaeso persecutio ' cum quis alium ob nefanda dogmata monet. Id quod ta

cisse; in solis disco iacet. Dignus itaque ARNOLDus, qui idcirco notetur.

57쪽

apparet. c) Deinde & in ipsa Re titutione Christianismi,

ut vocat, aperte profitetur, Papam Romanum Romae ocu

lis suis in plateis se vidisse. d) At qui vitam eius attigere,

plerique omnes hoc iter omittunt. Ne ipse quidem Cl. LAROeHE eiUS meminit, quanquam alias in hac historia accuratior ceteriS Videatur. Qui commemorant eum in Italia fuisse, male iter illud collocant post carcerem Vienne sem, Ut ipse CALVINVS e ΗsΚRON, BOLSECVS fὶ GoDoFR.

ARNOLDvs g aliique fecerunt. Ego, uti dixi, certissm

c Quae verba g. VI. not. f. allegata vide. Ibi enim anno MDXXXV. dicit, se iam Italicam regionem vidisse, linguamque

Italieam nosse. d) Ita enim in Parte I. de orbis perditione o Christi reparitione Libri I. Tituli III. de regeneratione superna o regno Anti ripi p. 6a.eX MSto nostro fol. 143. a scribit:

Hisce oculis nos vissimus, eum super

principum ceruices cum pompa gestari, cruces sua manu minando, o iumediis plateis a cuncto populo genibus flexis adorari. Vsque adeo, ut quipedes seu calceos ipsius osculuri potissent, se supra alios extimarent fe-oces indulgentias plurimas ese lucratra dicerent O inferni poenas ad multos annos ob id ei e remissas. Obestiam bestiarum sceleratissimam, me retricem impudentissimam i Ex his quilibet satis intelliget, SERVETVM Romae fuisse , Papamque Romanum oculis suis vidisse. mum e) Ille in epistola ad suLCERUMMDLiIL scripta num. Is6. nescio, ait, quomodo elapsus , per Italiam

errauit fere quatuor menses, tandem huc malis auspiciis appulsum , unus ex Ssndicis , me auctore , in carce,

rem duci iussit. f) Qui in vita CALVINI Cep. IV. hoo modo itineris huius meminit. Elapsus igitur, ait , Vien

nae ex custodia SERUETUs , indeque

fuga se proripiens Anno ΜDLIII, in

Italiam , idque Geneua iter habuit.

fecto hic APN0LDUS elam ceteri S,

quos citaui, de hoc itinere scripsit. Id enim si verum esset,eum E a tum

58쪽

mum esse arbitror , eum ante annum MDXXXV. ibi de gisse. Sed hinc constat, quam confuse & imperfecte adhuc SERVETI tradita sit historia.

. XVI.

Circa A. MDXL. in oppido quodam Chartisu dicto,

duodecim milliaria Lugduno distante, medicinam fecit, ibique per biennium aut triennium commoratus est. Sed hic nescio quod commisit facinus, ut diutius ibi subsistere

non potuerit. Tecte tantum hoc HIERONYMUS BOLSECUS

designat. h) Quare solum vertere coactus est, tumque in Delphinatum seu Viennam se recepit.

q. XVII.

tum demum iter Italicum suscepisse, sequeretur, eum bis in Italiam profectum fuisse: Namque, eum iam anno ΜDXXXV. Italiam vidisse, ex verbis F. VI. not. f. citatis . patet. Deinde eodem adhuc anno, quo clam Viennensi ex custodia abiit . Geneuae Vi- Uus combustus est. Id autem omnino falsum

h) Testem huius rei hab

rarissimo libro, quem pauciS Uibdere contigit, & inscribitur : De

IOHANNIS CALUINI, magni quondam

Geneue tum ministri vita, moribus, rebus ge is, sudiis ac denique momte, Historia r Ad reuerendis umArchiepiscopulis o Comitem Lugdunensem descripta; Et nunc ex Gallico eius Parisiis impresso exemplari Latine reddita. Coloniae. Apud

haered e IACOBI SOTERIS

MDCXXXIL in 8. '. pl. Intem pres latinUS, neque nomen, neque praefationem , neque aliud quidquam praefixit, Unde cognosci queat. Quantum vero ex titulo versionis & editionis germanicae apparet, is est IACOB vs LAINGAE doctor quidam Sor. bonicus. Hunc quidem rarissi mum librum suspectum, nori immmerito quidem, reddere PETRUsu AEL Ius studet; nam in dictionario Histor. o Critico Tom. I edit.

nifesement

59쪽

f. XVII.

Ante autem quam firmam Viennae figeret sedem, per aliquot annos Lugduni commoratus est, ibique correctoris munere, quod iam antea fecisse eum, monuimuS, iterum in ossicina TRECrisgoi functus fuit. Fuit hic annus circiter MDXLII. quo anno & Biblia eius ibi edita sunt, de quibus deinceps uberius agemus. Postquam Menuam concessit, ibique aegrorum saluti constituit. Hic constitutus, commercium quoddam litterarum, cum Medico quoqdam DSLAVAv dicto, teste PATiΝo 0 instituit. Quinquaginta , idem. testatur, adhuc commercii huius extare epistolaS, a sKRvKTo ad patrem huiusce DELAVAV scriptaS, eaSque omnes SCALIGERUM ipsum Vidisse, refert. Cete-

tem, prouocat) est suspees. Sed in factis quae ceteroquin nihil lim

fides homini non habenda sit qui Lugduni n illis locis fuit, ubi

SERVETVS commoratus est, nil ego caussae video. Praeterea

BALLivs huius Scripti ex solo vER. DERIO tantum meminit, idque ipsum nunquam fortassis vidit. Nec verbulum de versione latina aut germanica refert. In hoc erso libro Cap. III. p. 7. BOLSECUS Iracundum CALVINI animUm probaturus , sequentem in modum

scripsit: Tesimonio esse potes δε

ΜICHAELE UILLANOVANO Medico, cui SERVETO etiam cognomeu fuit

historia, homone forte legendum homine) arrogantissimo es insolentissimo , quod qui eo usi sunt in Chambeu, ubi sub annum circiter MDXL. apud RIVOIRE commoratus est, te stari pollunt. Is ex Chartisu, ob ea, quae illic. 'sede ue insolenter designauerat, migrare coactus in Delphinatum concessit. Hic germanica versio, de qua in praefat. diximUS, urbem Viennam addidit. Vrbem, quam BoLsECvs Charbeu nominat, eam esse puto, quam indicat Cl. LA ROCHE l. c. p. 8 i. his

verbis: il la medicinam scilicet)

60쪽

rum Lugduni quum commoraretur, coepit iam, ipso CAL-v1No li) teste , litteras ad eum mittere : Inprimis tres ad eum misit quaestiones, ad quas CALViΝ respondit. Ab hoc tempore commercium litterarum cum CALVINO SERVETVs deinceps coluit, l) quo tamen animi eorum magis magis magi Sque eXacerbati inter se sunt.

f. XVIII. . Lugduno Viennam demum transiit, quod diximus,

Delphinatus urbem. Hic cum Viueret, annum circiter MDXLVI. Librum quendam ad cALvlΝVΜ misit, simul que, quid de hocce sentiret cALv1Nus, sibi expetiit. Eo vero in Libro, quod HIERON. BoLsECus testatur , libere CALVINVΜ perstrinXerat, variosque eius erroreS notaVerat. m, Ego librum hunc, quoad sensus , c dogmata, non discre-

NICHAELIS SERVETI Opp. p 606. Geneta. MDXCVII. in sel. ubi tres sequentes quaestiones a SER-vΕΥo ad se missas nobis exhibet. t 'rima: Au homo Ibus crucifixus sis Filius DEI : eo quae sit huius fialiartioris ratio. SecUnda: An regnum Christi it in hominibus: quando quis ingrediatur O quando regeneretur. Tertia: An baptismi b Christi debe at in s de feri scut coenae s quorsum haec instituta sint foedere nouo. His quaestionibus CALVINVS qUidem prolixe p. 697-7O . respondit. SERvEaeus iis responsionibus minime contentus, eas reiecit, litterasque iterum acerbe exaratas ad eum dedit, quibus valde CALVINus offensus est. Hae lites, ansem dederunt sERUΕΤΟ, Ut deinceps conuitiis semper in CAL- UsNUΜ inuectus sit, quod idem

CALVINUS memorat. p. 687.

l) Nam triginta & Lugduno& ex Delphinatu ad CALVINUM litteras scripsit, variisque de rebus Theologicis eum consilUit, quas ipsemet postea typis describi curauit in Restitutione Christia nismi p. J 77. seq. m) Ita enim in libro I. XVI. not. h. allegato scribit: Ex quo loco ex Vienna scilicet) ad CALV1

NUΜ Geneuae commorantem fuit