장음표시 사용
641쪽
Tertium est, fi quid positum vel suspensum si ibi, qua vulgo
iter fit, quod probabiliter cadere Iosset, & cadendo nocers. Hinc datur actio de positis & luspensis , praetoria, populatis , competens cuivis ex populo , contra inhabitantem , vel eum , qui quid in aedibus poni vel suspendi passus est, ad poenam decem aureorum. H S. r. h. r. c s.s6. f. de bis qui luc
Quartum est, si damnum datum sit in navi, Itabulo vel caurona per eos, quorum opera utitur exercitor. Hinc datur actio praetoria exercitoria ex quasi delicto com-
intens damnum passis, contra eΣercitorem , ad durium damni
in jus persequendi in judicio , quod sibi debetur priIudicium est legitima causae cognitio, distussio, & desinitio
inter actorem & reum coram judice facta: sic ut tres personae principales judicium constituant, actor, reus, & judex: advocati enim & procuratores ac apparitores aliique sinailas accessoriae tantum peIsonae sunt. . . Variae autem actionum divisiones lunt , & quali cialles, alquas actio unaquaeque referri potest, & unde actionis cujusquet ermini generales petuntur. . Primδ itaque actiones vel in rem sinit, vel in perlonam , vel
Actiones in rem sunt, quae nascuntur ex Jure in re δέ genera liter appellantur vindicationes. I. I. o I s . t. Actiones in personam iunt, quae ex jure ad rem, adeoque ex obligatione, nastuntur, ac gemraluer condictiones vocantur. d. f. LMixtae actiones sunt; quae partim ex iure in re,partim ex ob- Iigatione nascuntur : ut tamen semper in hisce praedominetur vel natura actionis in rem; quod fit in actionibus familiae ercis- cundae, communi dividundo, finium regundorum , & petition e haereditatis. I. 2 . h. arg. l. r. f. in. regund. L aa. S 4.erei cunda L 7. C. δε petit. Vel natura actionis in perso-aeam; quod evenit in illis, quae dicuntur actiones personales in
642쪽
L. Actiones vel civiles sunt. vel praetoriae. Civiles sunt, quae ex legitimis & civilibus causis descendunt. Praetoriae , quas praetor ex sua jurisdictione comparas habet.
3. Actiones vel rei persecutoriae sunt , vel poenales , vel mixtae. Rei persecutoriae sunt , quibus tantum rem persequimur et quales sunt omnes in rem actiones, α actiones in personain ex contractu vel quasi. Pamales dicuntur, quibus meram p rim petimus: qualis est actio furti manifesti & nee manifesti Mixtae sunt , quibus partim rem parti in poenam exigimus: qualis est actio de vi bonorum raptorum , α ex lege Aquilia.
. Actiones aliae in limplum conceptae sunt ; aliae in duplum, aliae in triplumi aliae in quadruplum : ulterius autem nulla actia
s. Actiones vel bonae fidei sunt, vel stricti juris , vel arbi
Bonae fidei actiones sunt,m quibus judici permittitur ex aequo&bonoa: stimare , quantum alteriam alteri oporteat tribuere , licet id in conventionem aut petitionem non fuerit expresso deinductum. 3. 3 o. h. t. pr. iugi. de obor. ex consensu. l. as. circasin. f. depositi. Et recensentur omnes in L 28. ct 29. h. t.
Stricti juris actiones dicuntur, in quibus conventioni & petitioni partium est adstricta judicis potestas. pr. inst. de obLex eo sensu, in . L 99 I. de wrb. oblig. Arbitrariae sunt , in quibus nisi arbitrio judicis aliquid fiat .
condemnatur reus, praecipuὸ propter dolum, aut contumaciam aut loci adjcctionem. I. 3 I. h. t. 6. Quibusdam actionibus certum petimus, id quod frequentius fit; quibusdam incertum,veluti cum petitur res in genere vel alternative debita, vel iactum, vel id quod interest. f. 32. L. t. Sive autem certum si ve incertum potatur, cavendum est , ne plus . petendo peccetur I plane minus petendo quam debetur , nemo peccat , cum possit teliquum vel eodem vel alio judicio adhuc Pςrsequi. f. 3 32 3 . 3 s. t. . eodem judicio si errorem in libello ante sententiam emendaVerir. d. f. 3 6. 3 s. Plus peti potest quatuor modis, Ie, loco, tempore, causa. . Quisquis autem re vel loco vel causa plus petit, in triplum damni dati tenetur reo: sin tempore plus petierit i, tantb
temporis spatio post dici vel coadimui. eventum expectare
643쪽
tenetur, quanto maturius petiit, & adversario impensag litis re fundere. M. f. 13. h.'τ. Quibusdam actionibus solidum consequimurr quibusdam minus quam solidum ; idque vel ex natura actionis , quod fit in stione de peculio, tributoria , de in rem verso &c. vel ob beneficium personae datum , quod duplex est , aliud competientiae , aliud cessionis , usi deniquς propter compensati*nem
Beneficium competentve est, quo quis munitets eondemnari sequit ultra vires patriolii, sed tantum in id quod facere potest, retento eo ne egeat l. r7s f. R 8. as. f. de V. S, L s . f. tere,u . eoque gaudet maritus de dote reddenda conventus, parentes, patroni adversus liberos aut libertos , donator adversu danatatium , socius contra socium , milites ex pririle , gio. IT. 38. h. t l. I 6. Oseqq. f. in re iudie. Ceilionis benefietum est quo debitor obaeratus qmnia sit bona piaesentia nullis retentisi luis cedens creditoribus, a earcereris squaliore liberatur, i ult h. r. l. 1. C. qui bon. cedere pi .non tamen ab ipso debito, 1i enim ad meliorem sortunam reversus fuerit, adhuc creditoribus solvere tenetur, gaviturus iupc beneficio competentiae, sic ut modicum acquisitum ei non auferatur. l. 6. f. de cessione honor. Compensatio est debiti & crediti inter se contributio. L r. f. de eompe ut. qua ipso jure debitum viri inque tollitur usque ad qu ntitatem concurrentem. o. I. I 2.ff. de compens fi modὶ debitum utrimque liquidum & purum sit, ac quantitas fusdem generis utrimque debeatur, non item corpas. l. . 8. ult.
. Actiones vel directae sunt, quae ex verbis legum dantur; vel utiles, quae ex mente legum & interpretatione competunt. F.ult. in . te tege Aquil, Al iae insuper divisiones titulis quibusdam sequentibus contianentur , ibidem proponendae. Caeterum, cum magna ex parte actiones hoc titulo occurremtes in anterioribui jam fuerint descriptae; quaedam etiam in titulis sequentibus. ut sede propria, sint definiendae, recte me fi cturum crςdidi, si hie tantum specilegium instituerem actionum illarum, de quibus alibi agendi occaso defuit vel defutura est: secuturus filum Justiniani in illis recensendis. Prima ordine est rei vindicatio , quae est actio civilis in rem arbitraria , competens iis , qui jure gentium vel civili domini fini L 23 .ff. da rei vinc adversus quotvis possessores & detento
644쪽
aes, quique horum loco censentur. l. 7. o. f. et .s 3. f .fin. h. t. ad id , ut res corporalis restituatur cum
accessionibus & stuctibus , adhibita inter bonae & malae fidei possestores differentia. L ao. Is de rei vind. s. a. rum ae UI 1a-
Actio consessotia est in rem , albiιraria , civilis, qua quis
vindicat servitutem sibi vel ptaedio lito constitii ram 3 adeoque datur ei, cui servitus constituta est, adversus quemvis rei possessorem, vel in servitutis possessione turbantam. l 1 t . i. . 1. si serviri vind. f. a. h. t. ad id ut os declaretur set vituti obnoxia,α praestetur id quod interest, ac caveatur de non turbando in poastirum. ι 4. a l. 6. , 6. L 7. L ia.ssi sexquiri m. Negatoria itidem est in rem, civilis , arbitraria , qua quia
vindicat suae rei libertatem , & negat alteri servitii tem compe . tete oadedque datur domino rei, contra eum , qui servitutem in illa usurpare vult, ad id ut res declaretui libera ab illo onere se vitutis,&praestetur id quod interest, ac cautio de non turbando 'in posterum interponatur. d. g. a. h. t. ric S a. c7 . caris.
publiciana actio est praetoria, in rem, arbitraria, qua quis rem , cujus possessionem justo titulo ac bona fide nactus erat , ac casu amiserat antequam usucepi siet , repetit a quovis jure debiliori possidente: in pari namque causa melior polscientis quam petentis soret conditio. s. q. o. r. ιδ a. 3. 4 9. S. ff.
Actio rescissoria duplex est; alia usucapionis , alia alienationis resti storia. - . Rescissoria uuleapionis est actio in rem , praetoria , arbitraria, competens et , cujus res Verd usucapta est f idque vesab alio praeiente , cum ipse dominus justa de causa absens es, set , vel ab alio quacunque de causa absente , cum dominus ipse praesens esset J adversus usucapigmem , ad id , ut rescissa iusucapione res retrituatur cum omni causa et olim intra an num, jure novo intra quadriqnnium continuum instituenda. f. s. h. r. l. 7. 8.ιχο. f. L aε-i 3 3. s. ult. I. uv.f ex quiba
us majores as . AEnn. rest. junct. ι Μlt. C. de tempor. ιn antegri restitur ' i 'Reseissoria alienationis ast actio in rem , praetolia . arbitraria, annalis, . competens creditoribus in possessionem bonoruindebitoris minis, in quorum fraudem res a debitore post missio. nem alienatae sunt ἴ contra quosvis bona vel mala fide possidentes , ad id , ut rescissa alienatione res alienasa restituatii KS. 6. h. t. arg. i. s. c. μν εν uls. Hωρr OG Huic
645쪽
Huic similis in multis est actio Pausiana; quae est actis praetoria , perlonalis. arg. l. 38. f. .st. Ae u ru. l. ι . U. frau .ereri alien. sec. annalis, competens creditoribus, in quorum fraudem res a debitore ante vel post missionem in pollessione in alienatae sunt, adversus posse flores regulariter fraudis paseticipes, quandoque ramen & non participes fraudis, si Q. pupilli sint, aut titulo lucrativo possideant; ad id ut rescissa alienatione
Actio Serviana est actio in rem, praetoria, arbitraria, competens domino locatori praedici rustici. contra quosvis possessores, ad pcrsequendas res coloni expressὸ pro pcntionibus obligatas. F. 7. h. r. Quasi serviana, seu hypothecaria, est actio praetoria, in rem. aIbitraria, competens creditoribus, quibus res expressὰ vel tacite vel legis dispositione fuerunt pignori obligatae, contra quocvis bonae vel malae fidei pollessores, ad avocandam rerum obligatarum posscssionem d. f. r. h. t. ut tamen jure novo ante tertium bonae fidei possessore in excutiendus sit ipse debitor & fide-justores ejus- nov. q. c. 24
Constitutum est conventio praetoria; f seii pactum a praetore eonfirmatum J qua quis sine stipulatione promittit , se solui tum quod ipse vel alius debet. Hinc datur actio de constituta pecunia ; quae est praetoria perionalis, competens ei cui constitutum est, adversus constituentem , ad id ut pi aestetur quod constitutum seu promistum
Si plures pro eodem constituerint, gaudent beneficio divisionis. exemplo fidejussorum. l. uir. C. de constiι. pecvn. Actio de peculio est praetoria personalis in rem scripta , ex contractu vel quasi contractu non delicto filii f. aut servi , competens illis , qui cum filios aut servo contraxerunt, conotra patrem vel dominum , & quosvis peculii possessores, ad id, ut praestetur . quod contractu vel quasi contractu comprehensum est, quatenus est in pesulio tempore rei judicatae. S. Io.h. t. S . Inst. quod cum eo, qui in alien. potest. l. a . S a. l.
Iusjurandum est resigiosa Divini Nominis invocatio is testi.
monium veritatis. Et vel voluntarium est, vel judiciale vel ne cellarium. Voluntarium est, quod a parte parti desertur vel refertur extra
646쪽
Judietate est, quod a i arte parti desertur, vel refertur in judicio. L ia. C. de reb. credit. γ iureiurand.
Necessarium est, quod judex ob defectum probationis , parte
utiam non petente, desert actari vel reo. l. 3ι. V. δε jure uri Ex jurejurando voluntario praestito vel remisso, ut &'judiis ciali, quoties non est subsecuta judicis sententia , datur actio in factum ex jurejurando, quae est actio prκtvria personalis, competens actori, qui deserente vel reserente ad versario juravit rem suam esse ves sibi deberi, ad verbus eum, qui detulit & retulit, ad id quod jurejurando actoris coinprehensum est. S. M. h. t. I s. S. ωθ. ff. de iurejur. l. R. C. de reb. cre rim iures . Actio in factum de albo corrupto ςst acti. praetoria, popuI ris, poenalis, competens cuiVis eX populo , contra eum, qui a xum praetoris perpetuae jurisdictionis causa propositum dolo corrupit, ad poenam so . Vci, ut alii lcgunt, quingentorum au- Icorum. l. r. st . de iurisdict. Actio in factum de in jus vocando est actio praetoria, poenalis, annalis, competens parenti vel patrono sive venia in jus vocato, contra liberos vel libertos V anze. , ad poenam quinquaginta aureorum. l. 4. f. l. L pera .f. 4e in vo Ando. f. uti. Ins. da poena temere litig.
Actio in factum de in jus vocato vi exemto , est actio praetoria, poenalis, annalis, compere' actori, qui reum exemtum iujus vocaverat, contra Vi eXimentem , ad id ut praestetur , quamieare, est in judicium deducta, licet pςr calumniam petita. l. 4.
i. s. f. ne quis eum quι in νιμ voc. vi eximat.
Λctiones praejudiciales sunt, quae de statu ac conditione alicua jus moventur: puta, de libertate vel fervitute, ingenuitate vel liis bellinitate, & de jure familia . f. I s. h. t. De libertate vel servitute est judicium liberale, eivile, quamvis augmentum a praetore acceperit , competens domino contra Iervum, qui se liberum esse asserit, de vicissiin servo ad libertatem proclamanti, contra dominum: qui proclamantem contenodit suum esse servum. tis.1. m C. de liba rati causDe libertinitate vel ingenuitate est actio praetoria, competens patrono contra libertum, qui ie ejus libertum est e negat ; vel ingenuo aut libertino, neganti, se libertum csi e ejus, qiu jus patro. natus praetendit. rat. V. si ingenum esse dicetur.
De jure familiae est actio praetoria competens parenti, contra eum, qui se silium esse salso negat aut asserit ι ut x filio contra oum, qui se parentem esse falso negat, Vetarumat. l. s. l. R. f. ri agnosci almoriaris. d. i. ι3. h. α
647쪽
Actio statum tegundorum est actio inlaeta , duplex , stricti juris, competens confini adversus confinem, de spatio quinque pedum, seu turbatis agrorum sinibus regundis de discernendis. l. i. . . I. Io. Is finium regund. f. pen. Inst. deosci iudicu. s. o.
Actio de servo corrupto est person alis praetoria , coinpeteno dominis, aut jus pignoris ususseustus , aliudve simile habenistibus; contra eum, qui mores servi dolo malo corrupit , ad id ut pristetur duplum damni dati & rerum , quas servus fugienstsecum abstulit, aut in quibus damnum dedit. l. I. g. s. l. a. 49. g. l. l. ι 3. L i q. f. 4. deIervo corrupto. s. a 3. h. t. utilis actio datur ob moles filiis corruptos. l. iq. 3. I. f. de Iervo
Actio condictitia contra actores plus petentes est condictio ex lege, competens reo, qui per plus petitionem laesus est, adis versus actorem plus petentem, ad id ut praestetur triplum damni lari. f. 24. h. t. Actio condictitia contra executores litium est condictio eglege competens reo nimiam exactionem pallo, contra execu tores litium plus justo exigentes , ad quadtupluin damni dati , sic ut triplum jure novo cedat fisco, simplum actori laeso. S. 1 f.
Metus est instantis vel suturi periculi causa mentis trepidatio.
Metus justus dicitur ι qui cadit in virum sortem ὀc constan,
te m. l. s. 6. δ. quod meim causa. Actio quod metus causa est praetoria , arbitraria . persona. iis in rein scripta , compotens metum pasto & ejus haeredIinita quadriennium continuum , contra eum, qui metum feoeitia quemvis rei per metum amiti, possessorem , ad id , ut res metu an illa restituatur , aut eX contumacia . quadruplum praestetur. 3. 27. h. K l. s. f. t. I. l. l . I. quod metἐcausa.
In actione in factum de calumniatoribus ille ealumniator diacitur, qui pecuniam accepit, ut, vel ne litem iniquam alteri pee calumniam moveret. t. i .st. de calumniator. Quamvis alicia quin in criminalibus ealumniator sit , qui salsa elimina scienter intendit, i. i. s. r. m. ad SCons. Turpil. Actio in factum de calumniatoribus est actio praetoria, alianalis, competens ei, qui pecuniam dedit , ne sibi lis movere. turper calumniam ι urecei , cui lis pet calumniam movenda eratis contra sum , qui accepit , ut vel ne litem iniquam mo vate
648쪽
vetet, ad quadruplum ejus quod datum est, L 1.LL S. ult. L s. r. o S. r. I. I. f. de calumniato rabus. Actio praescriptis verbis aestimatoria est actio personalis bonae fidei ex contractu innominato, competens ei, qui rem aestismatam vendendam dedit, adversus eum , qui rem vendendam accepit, ad id, ut vel res iocorrupta, vel pretium, quo aestimata & vendita est restituatur. ι I. f. de simatoria. Λctio praescriptis verbis ex permutatione est actio bonae fidei. competens ei, qui rem propriam ex causa permutationis dedit sadversus eum, qui illam accepit, ad id, ut vicistiin det, quod
promisit, vel praestet, id, quod interesti L f. r. 1. da pra
Petitio haereditatis est actio mixta , bonae fidei competens haeredi ex testamento vel ab intestato , adversus eum, qui pro haerede vel pro possessore possidet , aut pro tali habetur , ad id ut restituantur res haeroditariae cum fructibus & accessionibus , adhibita inter bonae & malae fidei postessores differentia, I. 28. h. t. l. 7. C. de potit. haria. L t. i. II. I a. I3. S. I l. 2O. p. o M.seqq. f. perit. hared. a deost. 1udicis.
Actio doli est actio praetoria, personalis, subsidiaria, famosa , competens intra biennium ei, qui dolum passis est, ad ver .sus eum, qui dolum fecit, ad id urres dolo amissa restituatur, aut praestetur id quod interest. l. a 3. LI uit. LII. L a 8. F.de
Actio de eo quod certo loco, est actio personalis arbitraria, qua - res ex negotio civili stricti juris, certo loco praestanda, alibi petitur , facta mentione loci adjecit, ut judex pro locorum diversi- eate pluris minorisve reum condemnet. 3. 3 3. Inst. h. t. ι a. L a. S. ult. i. 3 f. de eo quod certo loco. Actio ad exhibendum est actio personalis in rem scripta arbitraria . competens illis, quorum interest peculiariter ex justa causa & jure in re, contra quosvis possessores & detentores, ad id tit res exhibeatur. f. 3. Insi. de ρF. jussicis. l. 3 S. . O uit. ι 4. L s. l. pen.d. Ad hibend. Exhibere autem est sacere in publico potestatem, ut ei, qui agit, experis i sit copia. Laus ad Moli ιnd.
649쪽
ta I . In in .mit. ULT 1 T. VII.
suod cum eo, qui in aliena potesates,negotium gesum 6se dicetur.
ACtiones variae non tam novae sunt , qΗam portus qualita tes adlectitiae aliarum actionunt. Tales hcie tit. sex occurrunt; puta, actio quod justu, exercitoria , institoria , tributoria, de peculio, & de in rem versi. Actio quod jussu est actio personalis competens illis . qui eum filios. aut servo , jubente patre vel domino , contrax Tunt ν contra patram vel dominum , ad id ut praestetur cre ditum, quatenus jussus est interpositus. I. I. h. t. quod i. v. ' . . Exercitor est , ad quem quotidianus navis quaestus pertin
Magister verδ navis dicitur, ad quem quotidiana navas cura
spectat. Actio exercitoria est actio praetoria , personalis perpetua, eompetens illis, qui cum magistro vel sub magistro navis conistraxerunt, ejus rei gratia, cui is praepositus erat, adversus exer citorem, ad id ut prae stetur, quod contractu magistri vel sub. magistri comprehensum est. l. I. S. 3. 7. 1.2. Lult. f. de exercit.
Institor dicitur, qui tabernae vel omcinae est praepotitus. l. 7. L s. f. de instit. act. Actio institoria est praetoria, personalis, perpetua, competens illis, qui cum institore contraxerunt eius rei gratia , cui is erat praepostus; adversus praeponentem, ad id ut praestetur, quod imstitoris contractu comprehensum est. S. x. h. e. Actio tributoria est actio personalis perpetua , eo petens ei. qui filios. aut servo in merce peculiari negotianti sciente& permittente patre vel domino , credidit , contra patrem dominum , ad id . ut merx peculiatis aut pretium inde re dactum aequaliter pro rata inter patrem vel dominum εc t
liquos creditores dividatur. S. 3. h. t. l. I. I. I. L. 37-3. I. R. f. de tributi act.
Actio de in rem verso I diversa ab actione de peculio quaerit. praeced. fuit proposita J est actio personalis , competens ei, qui in rem patris vel domini eredidit filios. aut servo, conis
650쪽
tra patrem vel dominum, ad in ut praestetur quatenus in rem eorum vere versum est. S. 4. h. t. l. .f. Me m rem very Macedoniano Senatusconsulto cautum fuit , ne quis filios i mutuam credat pecuniam , & si crediderit, repetere volans reis pellatur exceptione Senatust. Macedoniani, in odium tanerat eum introducta. i. pen. b. t. I. f. G Mnax use. MMed. o. F. a. M. aniab.
Actiones noxales vel competunt ex delictis semorum,ver Ut factis animalium: dc sunt qualitates novaealectitiae acti tum directatum. Actio noxalis ex delictis servorum est acti. personalis, eo petens illis, uuibus actiones directae ex delicto essent competiis turae, si liber homo deliquisset; adversus dominum servi novissi. muni, Se quemvis servi possest em, quive lo ad evitandum novale judicium possidere desiis, ad id, ut damnum veparem aut servus noxae detur. pr. is F. s. b. t. t. χἀ . I L. I 34s de Loa .action. Caeterhmnodiae deditione transit dominium, si noxae dans do. ininus est, &plenissima contingit liberatio. S. 3. b. t.
Si quadrupes pauperie fecisse dicatur.
PAuperies.st damnum sne injuria facientis, adedque ab ani mali datum. r. h. r. . Actio de pauperie est actio per tialis , civilis competens ei. cui nocitum est , adversus dominum animalis, contra nuturam sit generis, nullo instigante, laedentis; ad id ut damnum reparo vir aut animal noxae detur. pr. h t. L r. pr. 1. h. t. Actio de pastu peretum est actio personalia , civilis , competens ei, cui animal alienum a nemine immissum , alieno iando depascendo nocuit; adversus dominum animalis, ad id ut dam Num Taparetur , aut animal noxae detur. L ε4. S. Frripi. verb. L uti. C. ad teg. A L 1 Est Sc actio in factum ex aedilitio edicto contra eos , qu canem, veIIem. VIum, uisum , iociuem , aut aliud sinulo si x Enim M