장음표시 사용
71쪽
scilicet, pro solutionis causa datam sed ira ad ταυτολογίαν tollendam nihil proficit SolGere e satisfacere qui di
ferant , vulgo notum est tamens itisfactis pro solistione es t. 52. f. de solui neque non contra . q. B. . de re judic. Igitur, omni argutandi ratione missa , concedamus , omnia eic Συνώνυμα esse , quid tum postea I sti)τό s muri quam obscuri maluerunt esse JCti nostri , ut plurimis in jure exemplis constat. Ulpianus in I. I. I. . de aedit edis . verba edicti aedilicii interpretaturus , quaerit , an vitium a morbo differat e mox subjungi : Ego piit AEdiles tollendae dubita
eodem idem dixisse , ne qua uesitatio superesset Nisi per edicti excusationem sibi quoque eandem parasset JCtus , occinneretur ei jure merito illud Satyrici: Lor pedem rectus derideat, aeth o.
Etenim a diles bis idem dixisse refert j ipse rationem addit , quae bis idem dicit , cum ait Tollendi dubitatio iis gratia , ne qua dubitatio superessset. Taceo nobilem illam stipulationem Aquilianan in . I S. o. f. de accepi il doli definitionem a Labeone traditam in I. I. . . de dot mal.
in quibus , etiamsi multa Occurrant
quae subtiliter disserendo distingui pol
sunt , qui dubitationis tollendae , nequa dubitatio superesset , vel sensus magis venusti gratia , quaedam conjuncta dicit , non erraverit . Ita rao-quutio praesens , aliaeque , etiam apud Auctores non sori uri dicita passim Formula lustrationis apud Catonem de re rus cap. Io I. Cum ivli volentibus , quodque ene eveniat, mando tibi,
Mani , ut ultae Suo ita uritia, fundum ,
Arte nisi terrσmque meam, quota ex paris
te sive circumagi , si e circumferenda censeas , uti cures lustrare . Sed exemisplorum plena sunt omnia. Tunc eo amplius , quo pos solvam
Si illa quindecini suo die soluta non sint, tunc id est statim post Calendas
suturas, eo amplius id est praeterm suis pra tortem , nam Verbo AMPHUs superiora repeti sci ibit Pomponius in I. g. q. de legat s. ito pos solvam Cula C. de Oloman contra receptam ubivis lectionem volunt, QUOAD C sol am , idque ex mera conjectura nimio fortasse s ygae studio . Idem Paulus, eodem quaestion libr. tertiori in cautione , quod ad loquendi modum . nostrae in universum non absimili , rquit etiam cui opsi solvetur, in L 26. D. de verbor oblig. Scaevola , quo tardius in . ult. . de re iudic neque hilum differt senius . quin imo, conces s emendatione , pejor et , si credas Donello ad h. l. Poeum nomiae . per poenam hel usuram intelligi sequentia abunde proh nt. Iliena autem cum sit generale nolTent. I I. I. . de verb. an . recte debitores , qui variis dilationibus spem creditorum idem idem eludunt, max misti iuris vice cujusdam punie su Diciti itur
gendum esse de usuris , quae vires trahunt ex mora, res ipsa loquitur l. potassde vero oblig. illae etenim non propter lucem petentium , sed propter moram
de fur illae proprie dicuntur punire coercere debitoris, suo tempore non solventis, negligentia, undem ipsum
foenus a roivi appellatum volunt nonnulli . Atque ita eleganter hic Paeme , quod in cautione legis I 26. H. . de verb. o. u. usurarum nomine dicitur.
72쪽
denarios iugulos dari puratus es Pullius Mit iusta popondi ego Lucius Titius.
N dies tria via . Aliqui libri , intercitu eos anui criptus meus, legunt in dies viginti quinque , quam scripturam sequitur editi R. Stephani Palisae risis, anni S 2 . , tanquam Ttilaa-
iam commemorat Fr. Connantis comment tur cit'. lib. . cssp. I. n. IZ A
que hinc Alatatus, aliique ea sunt usi. Sed haec tanti non sunt , t ea propter uiolemus sacram Codicis Florentini f. dem, moti non tantum ejusdem aufforitate , verum, tralatilio more stipularidi sortem usuras in singulos tria ut dies , id est , menses singulos, prout dictum supra . Unde Accursus vitiosae lectionis tenax forte hujusce ritus conscientia ductus, XXV.
dies interpretatur mensem , OVO p UdJCtos calculo. Quare autem illud mendum invaluerit , non alia Videtur ratio, quam quod triginta per notas scriptum XXX mutetur acile in XXV dimidia parte posterioris numeri X)insuria temporis eges C. Testimonium Augustini vide lib. 2. emendat. css .io. si duos testes desideras , adde aequin maronem comm . ad h. l. Dei e denarios centenos , denarios suis gulos dari c. tot ergo in sortem universam facilis foret computatio , de quantitate credita constaret sed hanc fere incertam esse disputavimus clip. g. inris quindecim. Expediet autem , ne in rationibus ineundis vagemus, certi quid statuere , Q, velut magis probabile,
subsistere in f, ndecim e tertiis . Jam vero Auindecim sestertia pariunt ter
mille , septingentos quinquaginta
denarios siquidem, secundum receptam pecuniae veteris colliationem, unicus deis narius valeat quatuor sestertios numis
mos , de mille sestertii unicum sestertium in gen neutr. Illud sestertium ita. que valebit ducentos quinquaginta denarios , qui , si per quindecim sestertia ducantur , facient TSO. den Si vero quadruplentur, habebis mille sestertios, id est unicum sestertium . Hinc facile est otii gere , usuram integram sortis Tio dein quot mensibus dare denarios triginta septem cum dimidiori non
XXXVIII. ut minus accurate Duareis nus ad tit de reb. credit cap. s. ad . lectae . Namque centum dabunt unum si veri ut ait Paulus , denarii centeni denarios singulos , ergo mille decem ac ita deinceps Unde et ix mis arisubit moto mannum ad . . in causae consi tutione , eandem nobiscum facere summam usurariam , quum tamen XU.
denarium millia fuisse credita sibi alii l-que persuadeat illius enim sortis Centesimam in singulos in enses ad CL den. adlurgere , etiam non Lynceus facile viderit. Hie qui di sius intelligere eisl tri ex amentarii abaco melius , quam JCtorum I brli examinabit, dicere liceat cum Alciato ad h. s.
Porro advertendum est , verba , in quorum explicatione versamur, exactam usurae Centesimae descriptionem continere . Cum enim denarius menstruus in denarios centenos penditur , erit ipla Centes mari ita dicta , non a centesimo mense , quo sortem sequat , ut perperam nonnulli credunt . sed a centesima sortis parte menstruatim exlblvenda , quemadmodum , praeter auctoritatem
ipsum vocis etymon satis probaverit. Fuisse autem Centesimam hanc tempo
re de veri vel caracallae dicitum , '
73쪽
quandoque stipulatam praesens cautio dubitare non patitur . Attamen Basilici lib. 23. tit. I. cap. 2 posuisse con-
videlicet jus abrogatum suae purgationi inseruisse hoc loco viderentur : gnari quin ne per t. 26. C. de usur. Centesi. imam esse sublatam Multa de Centesimae origine , naturari, quae sunt id genus alia , dici
possent . sed quandoquidem , explosis Veterum chimaericis , paene dixerim , sonentis, post Hermolaum aibarum , Socinum JCtum , quid illa sit , palam innotuerit , minutiis circa hanc discutiendis non immorabimur , quod vastis voluminibus ab aliis praestitum
Pretium tamen operae erit , datam supra Centesimae definitionem vindicare ab una alterave dissicultate , quae eam tantum non subvertit . Diximus , chodie dicunt omnes , usuram CentesImam esse, si centesima ibriis par quoque mense solvatur Puti in proposito Sp.den. H-S. ubi caput debiti erata 5 den. vel, quod idem , si duodena annua in singula C. praestentur. Aliud tamen velle videtur juris civilis Gothici interpres Anianus , seu quisquis alius in interpretatione . . C. Theod de usur ita scribit : Si quispitis i ares legitima Centesima continet, id es , ires siliquas in anno per j Iid in , ampliis debitori suo , occasione nec juatis, accipere vel auferre protinae- ferit , . . . constrictus quadrupli poena,
restituet . Anne tres siliquae in anno per solidum constituunt Centesimam immo plus. Constat utique tres siliquas obolum , octo obolos solidum , atque adeo hunc capere liquas XXIV. ita. que tres efficiunt partem solidi Stavam , quae in centenos quotanni veram Centesimam XII. liquis id est semisse runo exsuperat, ut Ant. AD L. LECTA CAP. VII. ET
Augustinus lib. 2. emenda cap. IO. d. Cul ac ius lib. H. obser cap. Is ad nov. 32. rationes ducunt Nihilominus
quoque alibi iervata cernitur Antaneae Centesimae rario . . namque Graeci lib. 38. χTιλι - , iit. S. Gentesimam si
3 . annuas siliquas des singulos solidos alm agricolis usurarum . nomine laxigi permittas L quod ipsum Graecorum Aniani rerientes incidit sic ut octavae
partis usura in eorundem Centesimam
Franc Hotomannus ira. 2. Obser . cap.
p. adhibitin calculi labore sese animadvertisse sit , usinianum nom. sq.api barbaras sentes , Sc hiam nimiis
rit in am, pro consuetudine fermonis popularis ita locutum esse , ct m Latino sermone utens, dicturi s fuisset Frugum quidem usuram debere Centes.
mam . pecuui vero numeratae trientem .
Post irodum , putatis, rationibus vidit disterentiam, quam modo sumus e Xecuisti . atque huic leo: propositae sibjungit: Ex ito initia igitur, quanta fuit iuoelava frumentaria ad Centes nam Uecti , tantam esse In filiqua secuniaria
ad trientem exuperantiam . Male , eandem enina mira usque rusure proportionem lse, ex praecedentibus clarere uistem, sed quid Hoto mannum fefellerit , videbit , qui calculum sacere non gravabitur . Tandem concludit , Iustinia, num Scythico sermone cum Scythis locutum se rationem non habuisse sarvuli discriminis , sed numero usum esse reo.
74쪽
rundo , ne imperita re tardae multitudini injiceret scrupulum. Habes rigitur
hei interpretationem sum ad motam rex ea ii cultatem , qua valeat, etiam liceret uti ad noet . 2. ais tam ad eundem Barbatorum Praesidem .
Sed , ne quid dissimulem, illa ex pol stulatio adversus Ius linianum rustica ne loquentem videtur mihi sic satis , ut ita dicam, Scythica . Singulis Provinciis, qui Romanorum legibus regebantur, suo cuique mores fui si scriptum retium
legimus nunquam V ut neque illud, praecipuum quid Barbaris, illis quod id
usuras , fuisse concessum . Usuram par- tis octavae , in aliis quoque negotiis , retulit idem Imper in mora nos. Non satisfacit igitur Hotomanni ratio, Uamvis Contius ea quoque rufus it L 2 leectioii. si cap. g. non iduntaxat ad interpretationem d. -υ sed ah interpretationem ani an rotunde scilicet haec res e accipienda , set quaerenda est ratio universalis , qua locis,
quae Irotulimus , omnibus reτόψον contingat petes axdoν. In eo tacem praeferet mi Augustinus d. libr. . cap. o. Nam postquam
sententiam Alciati , praeceptoris sui quis vulgatam , Oniani centes-mam confundit lib. 2. parem cap. q. minus veram effe probasset, de Aniano scribit , eum videri sui temporis usuram , quae non multum a centesima fuisse interpretatum , non aliter fere, atquci Iac Gothos redus in prolesio m. Cod Theodos ea . . versi . ex Di. Cui acius ad noυ. 32. I6O. Usuras ibidem , ut boυ. g. commemoratas interpretatii etiam centesimas tam . tesimae trientes , sed auctoritate Ania. ni Leonis . cum alioquin fateatur , veram centesimam excedia liquot liquis excurrentibus et hinc observat. Iib. E. cap. Is di-
stinguit inter centesimam comment. po ad . 2 o. c. usur Vetus res vulgaris illa ae duodecim si centum annuata Nova est Aniani , Leonis, Justiniani , qua de nos agimus . Novissima est ex Harmenopulo os mox claudando , estque omnium maximari Illam autem Aniani novam sive majorem arcessit a tempore Imperatoris Constantini larg. l. a. Theod i. r. Sed vereor, ne eam ibi rustra quaeras, loquitur enim de usura uertiae partis supersi te in frugibus hoc est ut ipse Constantinus explicat, si quis pro duobus modiis creditis teri um amplit S coi sequatur a quod incidit in usuras , quae Graecis dicuntur ic male ut
videtur intellectas roti, in or Eu, sparsis ad I eos qui 26 hsur. Optime de his Gothos redus ad . l. I.
C. Theon . Est quidem verum, cito tecσcontinere centesimas Ania natas quatuor;
sed ubi nulla centesimae mentiori neque aliunde haec nova tunc modo introducta probatur , res est ubi ica statuere Constantinum eius rationem servasse: cur magis quam Graeci in suis viatoλιαισδDica imus itaque o videri definitionis incertae , quo tempore centesima major accreverit. Illud tamen accidisse, eo referendos centesimae movae Scriptores non est dubitandum Quapropter rectes Augustinus ad Anianum recte etiam Cui acius tria temporum intervalla distingui suam cuique adscribens
centesimam. Verum neuter idonee satis hanc sententiam munivit in ZYToc pi ri centesimae rauctae nihilominus retinentis nomen adstruxit Igitur nos gae ooγM discernimus o πα-λxioc, et quia centesima Romana iaput erat , a quo reliqum usurae an inquam membra , dependebant, hinc postea H Bysanti nos Gothos existima unus usuram suorum temporum
75쪽
maximam centes nam nuncupasse in allatis supra exemplis quo etiam commode referas , quod scriptum est in iusigotorum legi u li S. tit. s. l. 8.Gaique ita in trientibus , ceterisque s sis partibus illius centesimae habuisse ra
Nunc de veritate eorum , quae dicta sunt , disquirendum superest haec autem videtur usu probari . Nam ecce Harmenopulus , ejusve Scholiastra lib. g. it. Ise duplicis centesimae meis minit , veteris sive verae , is haec addit:
t si Tm. Novam ver seu novissimam , ut Cujacio placet, quum Anianaeam , cujus nulla ibidem mentio, superet si quis probe excusserit , reperiet eam ultra sexdecim annua in singula centena exsurgere , et tamen centesinam vocari vides iod si initur usura , quae prisam centesimam plus quarta parte exsuperat , ejus tamen retineat nomen , jure quanto meliori ea, quae semisse tantum uno excurrit. Ursus quae centesilina non est centesima
tamen dicitur Sidonio e s. q. lib. d. nam eam dicit centesimam, qui e per bilusere producta tempus modum fortis ad duplam auxit. Vult igitur octenniscentesimam usuram sorti bquari quum tamen desint adhuc quatuor mense . Notavit id Josephus caliger de re numinaria p. et simile locutiones fiet mT lavo κατα o veteto in rebus quae numerori pondere, mensura constant, idem abunde ex aliis observavit p. I. cad. Quinimo eo usque xet vovet is centesimae ipso Aniani aevo videtur invaluisse, ut si vero simile , eam I TA 'Te i pro usura , non untaxat gravisti.
mari sed Implicita fuisse acceptam Testis est ipse Anianus dum ad Pauli sentent. lib. 2. it. I I. ita com-
mentatur et Pactum nudum dicitur , si cautio creditori a debitore, in qua CENT EslMAs e soluturm pro Misit , nes putatione iam Per centesimas improprie hic usuras esse intelligendas nemo
non vi lat, cum ex Paulo , quem interpretatur , tum ex verbis Aniani sequentibus , ubi simpliciter usuras dicit . quas hoc loco centesimas dixeraei. Latius adhuc ea loquutio vagata est . neque enim alio sensu intelligendum quod traditur in cap. g. causis I . quoes.
. Si quis . . . . CENTES lMAS Aegem rit , aut ex quo ibet negotio turpe luis, runt Merserit , aut . . . . aliq: a incrementa susceperit, de gradu suo beectus, allem h et beatur a Ciero . Centesimas hei promiscue pro usuris accipi palam est inam incrementa , ibidem memorata, non sunt simplices usurae talioquin centesimas proprie dictas intelligere posses sed munuscula diversi generis , sive abundantia illa , cujus meminit cap. q. quies pr.eced. mum Dariis
nus illud , quod Alex. Severum sustulist e refert Lampridius in ejus vita cap. Iis. Qui, non quidem erat usura, sed id , quod creditores a debitoribus sportularum nomine , stipulabantur in fraudem legis , severissime iis, a Justiniano interdicium in I. 25. I. C.
de usur. Deniqi te loquentem audiamus Ambrosum cap. ult. caris. I . qu . o Cui iure Inferuntum armari huic segitimae indicantur usurae et quem bello incere non potes , de hos cito potes CENT Est M vindicare te Tota A n-brolii declamatio in genere es contra usu iam , quam , ubi tamen non est inistentio major , cente silmam nun talpat
Atoue ita satis superque probatum est, ipso usu , quem penes arbitri vini est , vis, norma loquendi, appellationem centesimae populariter ca ut ram produci Quanto magis itaque
76쪽
δυνkas et is p aev c ad usura in euerat eis, ut et ante di at Ped usta omnium maximam apud Anianum nullum esse coluratium , dicillim bl ea. reliriuos , quum ita vocabuli proprie tionem , qu e uoti habeat ius con Deu-tis plus maneat sarta tecita Z Tantum tionem c. Sane elegantior definitio
de Romanorum , post hanc Bysanti quam illa Pedi Ulpiani , vix est,
norum Gotharumque centesima , quod L dari queat , quicquid Interpretumonitiere neque res ipsa , neque Prae cepi 8 LOP si excogua verit . O nin conis sceli, a Ie eis Urae verba permittebant tractu conventio inest, at non contra: sitis . Postquam haec scripseras anno sit quidem ergo vocabulum couvenire ocisis o . CL Nood anno sequenti edidit currat , ubi nec vota , nec vestigium tibi um de fueuore, usurras ibique lib. contractus est , erit nuda pactio , qu p. cap. 2. indem eatentiam de cente pet cum illa, praeter conventionem, iis sim veteri aucta tamen centesi hi requirat ad persectionem sui rabimae nomen retinente , X presiit , iis rei, crba, quidve aliud accedit , conis de sere rationibus usus quibus ipse Uentiouum pleraeque in aliud nomen transeant . . I. t. Habenda igitur erit semper subjecti argumenti ratio, inde jus ex re conliriuendum . Adde sis Duare num in comment ad
netenitque inter nos , fit pro Mieυ oe si uini suprascripta mensi uos refundere debeam denarios trecenos , ex
omni summa ei , heredive ejus.convenitque inter nos et inas stipuislationes excipit con Ventio, Iertium cautioni membrum.
Conventionem lanes fuisse nudam dc incontinenti stipulationibus Iunctam indicat satis inferior Pauli disputatio
De et, incontinenti iactionis Iropositae dicemus cap. ao. Sed an coneteniendi verbum per se nudum pactum arguat, acris, est Doctorum contentio ei ,
ro ρματικω; Isserentem , ducem sequitur in . n.' . f. de paci. ii eniIO-nis verbum , inquit , generale ad omnia pertinens , de AEt ibus negotii contrahendi transigendique causa consentii ni, qui inter se agunt. Et post ii ammaticam potius L quam duri dicam Thoonvenire observationem explicitam , ita pergit . Adeo autem conventioni nomen d I. I. pac ubi date pro
in pro M. ix ex summa suprascripta: Etiam contra auel oritatem Codiis cis Hetrulci , cum vulgitta in Halo andro legendum esses utilio Maedio, jamdudum animadversum est D nam an satis latine Lucius Titius dicatur solvere vel refundere pro Maeoto, pro Publiouevio, equidem non video. Error videtur natus ex contracta scriptura PLO vel PLO, unde Descriptores PNO, exiguo unius luctus discrimine . Si cui tamen lederit , lectionem Florentinam pertinaciter aueri dicat eetito idem esse, ac in utilitatem Maevii Ceterum tr. Motomannus ad h. haec omnia, pio MeUio ex summa suprascri
glossema esset existimat certe , sit a buudare non res dubium . Sed te eo
Menseruos refundere debeam denar os trecenos Refundere, tum hic, tum alibi est reddere, restituere, etiam .rre,
sensu , quo dupra Lita accipitur in .
77쪽
LIBRI SINGULARIS AD L. LECTA CAP. VIII
er. Ne minor. I. go. s. solui. ia- irim mi jure sexcenties . Rarius illud uocabulium in Auctoribus offendes er tamen repetitum exstat apud
Tr Pollionem in Claudio cap. g. duo
sis dimidii pensionem j addas , habebis
demum mensis decimi tertii di bus integrum debiti caput , videlicet S SO. denarios . Ita sors secta erit in pensio.nes menstruas duodecim cum dimidia . praeterea rex emplas suppeditat Connanus Attamen aliis eam iis cerpunt sim prae-
ad exposit. I. S. C. de sun patria mons Utque rude, irrationale sit Ant. Fabri duci cium sim rational ad i. d.
secuta ubi et refundere se proe constituere os Diis placet , inquit Tribo niani inelegant te insciti e , si Diis placet ,
Verum propius ipsum conventionis argumentum intueamur . Debitori exprimi a stipulatione integrae s ,rtis soluistio alendis f ituris imminebat: si minus , ex secunda praesto erat usura vois ram, avidumque in tempore foenus .
Ipsum itaque ad angustias redactum ,
.Pub Maevium , conceptis hunc in modum precibus adiisse fingit Zasu in
conum ad h. l. Vides, frater, quod ibi intolerab Iem acturam ingeris ' prora atomihi terminum solutionis ad certo termiueos, quibus te solvere possisn aequis, sima Luc. Titii laborantis querelae annuit creditor , interque eos convenit,
ut menstrui refundantur denarii treceni ex summa supra scripta id est, ex Tio. den si v quindecim sestertiis neutro, prout cap. q. explicuimus. In gens sane debitori solatium t est namque lucrum temporis, cui imprimis studere adsolent , qui in aere alieno sunt, hei valde conspicuum. Universa enim sors, quae alendis proximis illico erat restituenda , virtute hujusce pacti , ante idus mensis tertii decim cum effectu peti nequit: trecenti denarii cujus que mensis , duodecies aucti , pariunt, lapso anno , EOO his autem si is O.
denar dierum quindecim, sive men- stationes quinquaginta, sed hoc illi qui quindecim denarium millia credita
fuisse augurantur . Haec de sorte , de usuris convenit nihil . Ex omni stemma ei , heredive eius Recte observat Donellus , inculcationem hic esse deo addit, non prorsus Otiosam. Quod ut probet, partes convenisse proponit , uti e summa i supra scripta refunderetur illa et recenorum sensio , id o ne qua sit dubitatio e non ex parte aliqua eius summie , sed lac omni umma me herede Meoli, quia nihil die umerat, idcirco di de eo nunc addita Nerisba video , sensum non . item primo
equidem quod summa supra scripta
dictum erat , de universa sorte dictum esse, dubitaverit nemo . Dein quid reseri, an ex omni summa , an ex ejus dem parte C. C. C. 'efundantur quid etiam refert , utram de herede cautum sit , nec ne , quia plerumque tam her dibus no prico quam nobisne ipsis cademtis l. s. f. de probat ' ait . . pleis rum me, adeoque quod ad heredis mentione, attinet existimam IS tamen,
etiam ei loci , in ejus persona sperari effectum formulae 8 proba recte, qua de cap. g. illa renim ' qui solutionem concernit , fusa intelligitur per stipulationem conventionemque iecu
tant untaxat. Quare autem idcirco P. Maevius, suae mortalitatis conscius hic siccessoris meminerit, ut mi stipulatione usuraria sub generali appellatione ejus, ad quem ea res pertinet, executi sumus uap. 6 uerb. ubi o Meυ oeite c. Patet igitur, Donellum, quum
78쪽
illud proba recte supervacaneum esse di. eat , adhuc proficere mihi , nisi sorterationem aliam , quam ipse non exprimit , probe recte muncia verit laruspex alius. Quod ad repetitionem , ex omni summa subsistimus in eo , quod dictum est e to in data , soliuia dc nimirum sine exemplo im esse , bis de eodem idem dixisse , deque . in cautionibus formulis , quibus Pragarnici,
rerum omnium ut plurimum imperiti non minus ae hodie ejustem ferme professionis homines , superfluas verbor maautelas adjicere soluerunt. Et hinc illa in pignoribus dandis T*χ ε η , ut, quo nus dignus Cenisset , reliquum de: hilo reddereti eam quippe quia pio jure creditori hypothecario cautum est,
pro non scripta labendam si respondet Pomponius apud Paulum in I. . D. si de diserae . Iesu. Praestat utique net ex omni Istam Trevetsλoγία , adgnostere, quam cum Hotomanno glossema in Publio Mari,io ex summa suprascripta: haec etenim excedit medicina modum Praeter quod non sita commode sareamus et , quam ipse sine ullo populi suffragio od timae insimulat. Interim neque insuperuacuas orationis significationes seu repetitiones Iemere consentiendum esse , palam iaciunt ea , quae hactenus disseruimus de formulis, earumque virtute in superioribus passim obvia. Atque ita ipsam cautionem excussimus , a qua omnem sinistram interpretationem abesse facile quis credatra sed de usuris, quia in conventione nihil dictum erat , hinc illi motus, hinc illae turba , de quibus jam jam dispiciendum est.
IT si aestum es de obligatione usurarum et quoniam numerus mensum , qui solutio ii comPetebat, transierat.
P Riusquam controversae statum aperiamus , placet , ordinis gratia
ait ille .st ouiam numerus mensam, qui solutioni colupetebat, transierat. In manuscripto me est . , quia jumeri c. sed hoc serio de . Etiam cibi , mensium quem adroilum in aliis Codicibus
lecunuum vulgareis Grammaticorurn reis
mensum norat in ivr sngt L T: IEDp torum, de huj(il modi vochbulis Attamen deinctione, illam rusus rabunde sustinet tam in oratione prosa quam versa retenim mensum Censorinus dixit de die Naissi cap. . cap. 22. bis itidem Ovidius festori in lib. s. vers. IST. Cum tua sint , cedantque tibi confinia
Si etiam Auctor Carminis de Pascha. te, Lactantio attributi:
Nobilitas anni, MENfUM ux Lma dierum. Transierunt itaque menses solutioni competentes . Fiustra namque trepsiades apud Aristophanem in nubis ad . a. c. s. meditabatur de sistenda veneficiis luna , quo creditoribus imponeret
venit tandem tempus ineluctabile
79쪽
fatum. Sed quis esset ille decursus mensium numeriis , quem solutioni competiisse Paulus memorat 3 Interprete non una utuntur sententia . Sunt , quo inter Holman , qui solutionem , qua de agitur, ad primam pensionem pertinere rati , primum statim mensem designari volunt , ac si P. Maevius , diligens paterfamilias , lapio die , primae pensioni condiecto , cons stim classet cum sacco L. Titium , in solutione morantem . Verum quam levia haec sint vel inde liquet, quod a prima stipulatione ad usque futuras Halendas qi,ibus prima debebatur pensio , unicus ad luminum mensis transiisse potuerit, qui non nisi perquam absurde Utato
diceretur timerus mensum Adde, quod mense primo usurarum dies non cum venerat, utpote quae ex mora promissae
eodem , quo sors , tempore deberi non possunt . Quomodo igitur tunc de earum obligatione quaesitum esse dicemus 3 Alii melios sapiunt, dum illud, quod
de solutione dicitur, ad universam tortem referente , aut uinant et fluxisse an. tum mensum , quantum ex pasto competebat sortis custirarum praestationi universae . Sors autem , siquidem crediti sint g so denarii, prout nos disputavimus , mensis tertii decim idibus isti vero secundum Cujacium aliosque XV denarium millia fuerint .ata mutuo , anni quinti mense secundo exigi
poterit id est catu priori post mentes diodei.os in idium I posteriori , post
quinquagenos , id cap. S. De ut iris o nium pensionum debitis idem dicendum, modo unicum mentem , peniti nisultimae usuram adliciam C: utque adeo quintiis decimus dies mensis decimi Parti ex nostrari ex aliorum sententiarniensis quinquagesimus primus compe
rum omnium doliationi. Si cui tamen religio sit certi quid
definire in re incerta, is opi Tis cum Glossa numerum quendam mensium
forte trium ut est apud Basilicos ,
quatuor, pluriumve praeterii si e statuat quum illa de staris quaestio in nervulneium peret competebat enim hunc te mispus solutioni , non quidem totius oristi quod non opus est dicamus quandoquidem indefinite loquatur Ctus
sed pentionum pro rata temporis . Valeat igitur ei illud Labeonis : Suum
Luaesitum es de obligatione usurarum et Post lapium numeri mensum lolutioni competentis de surarum obligatione quasi tum esse refert quidem Paulus , quid autem circa eam quaestum sit nobis divinandum relinquere videri potest . Hunc Pauli morem vellicat Cujacius in comment ad lib. s.
quo fric in exposit. l. 88 h g. f.
ad leg. Falc e Paulus no a respondet, nisquit, palatu, sed abrupte, obstare, couincise , nitore suo . Rurius idern de eodem lib. I. v. o. Mercatoris sui pro suo enim Lui acius Mercatorem agi.oscit obser . lib. q. cap. I. tibi ad Pauli t. r. H. f reai codd. ita scribit rauem castim nobis coghandum reis linquit , plus sentiens , Nili ius scribe ac, Paulus nure suo novo, illi nota Adde alicis aliorum de obsclaritate cum Paulo expostulationes, relatas ctro. I S DOMnellum ad h. l. asi . . o xviii s d. cap. I. re veru in est, Paulum nostrum, utcunque alibi , praesertini tamen in Qua stionum opere , brevitati studere, in eaque sibi plet cereri ed illud juxta cum aliis Ic tis in scis siti stionum ii bris , qui ceteroquin e , si 'gnantem controversiae dispi tardae campini in imis mensum cies Cereri . . ihil e go hic Paulus praecipuum. Concisa dicendi ruis
80쪽
tiori si quam habet dissicultatem , insocili est superare verborum serum
In prasenti utique Sphinc: non est
opiis ad conjiciendum controversiae a. tum is enim, si non ex ipsa cautione clare , saliena ex Fat linis adscis arsitum responsionibus manifes e filiis colligitur . Cai: tionem Vidimus esse m . . -*αλ constantem quippe ex bina stipulatione , conventione nudata Conis ventio si sti seq uita non suis et res omni careret dubio. Stipulationes adeo prudenter or linatae , tot tantitque cautelis munitae sunt , ut calumniam omnem, nedum litem iustam princidant. Sed minus providi pactio , tanti caiisa motus , accessiti ea namqUesmpliciter convenit , Ut sors , que ex
stipulatione prima alendis proximis simul, semel erat refundenda , diffinderetur in varias praestationes menstruas. De usuris autem , stipulatione sectanda comprensis . altum flentium .
Hinc suspicari non est dissicile , disceptatum fuisse de valore illius pacti
conventi , num scit stipulationem usurariam immutaret quoque , pro mutata ratione sortis. Verum non est necesse ut huiusmodi suspicionibus o stygia Edis adstquam mur , cum ex iis , quae Paulus in auditorio Papiniani disputata refert, tu Squam manifestum sit. Ipsus alebat, pactum incontinenti factum tantum Valere, ut ei inde sit, ac si creditor per singulos menses certam pecuniam Iliptita-ius , quoad tardius soluta esset , i suras ad ec set tur nito primo niense pri me pensionis usi ras currere reliqua . contra Antagonistae : Pactum ad
sortis solutio iem tantum pert nere , non etiam ad usurarum , . . . . di deo non solidita pecunias . tutis penson bus , ex
te sipi lationis usuras deberi Quis non
videt, quaesitum fuisse de ineunda suis
rarum pensitatione , utrum videlicet
singulis alendis integrae sortis usurae
C Urrant , an vero illiu duntaxat pensionis , quam ex pacto refundi convenerat 3 Paulus , finito primo mense , primo tantum pensionis . Antagonistae mox a primae stipulationis die Capitis universi usuriis praestari volebant. Adeo.que P. Maevius & L. Titius implacatabilite di senserunt , ait Zasius in naris rat ad h. l. neque mirum , vegrandis enim fuit usurariae quantitatis differentia. Universae sortis faenus si quot me nissibus debeatur , pendendi erunt a prima statim mora XXXVII. denari ,
sestertii duo et sin autem pensionis unis taxat suo die non olutae , tribus denariis usurarum nomine poterat, defungi debitor, cum ita sors , puta menstruata non adscendat ultra C. C. C. den
Vide cap. . Atque hoc discriminis momentum illic sese prodit inpensione prima in secundam reliquis,
qu sim immane 'escat, parebit cap. II.
Utque ita insolens non sic si dulci tuis do usurarum creditorem egerit tran
Unica igitur erat quaestio , an ad rationem solvendae sortis usurae debeo
rentur, an simpliciter universae: Qtamen controversae status tam varie a variis proponitur . Sunt , qui quaestiorem principalem cum argumentis hinc inde prolatis confundunt. Alii , a ver-
his sententiaque legis prorsus alieni
nescio clia non confingant. Accursus quaesitum refert Luando incipiat curre. re se pul.rito usurarum . Item an ex terist o pacto hilo nascirti l . Utrumque Osteros ex angerat Donellus in comment ad
h. l. quidem , ut videtur , recte quod ad quaesitum de actione ex pacto competente quid enim hoc ad praesentem materiam 8 immo contra nego