장음표시 사용
441쪽
naum, quali cura prole querentur. ita, labores in semine destituti, optatam segetem virtutis ac pietatis ferre non poterant. Inter quotidiano commercio nationu quae isnorat Deu, multa αgrauia in hominiun nostratium mores irrepserant vitia: propiusq;
aberat,vi Europti aduenς aliquid in singulos dies ex Asalleo traheret luxu, quam ut indigenis ipsi Christianae sanctimoni seueritatis quicquam impertirent. Ad hanc morum contagionem accedebat ingenium soli coelique, mire factum ad eorrumpendam vel generosam indolem; quodque, ni summa cautio adhibitast, quamlibet Martium vigorem animorum, otii dulcedine, & variis voluptatum delinimentis, extinguat. Haec Ioannes Rex eum &litteris multorum & iermone didicisset, angebatur intimis sensibus, quippe cui salus hominum, ac praecipue popularium suorum. carinam a semper nisi et . praeterea ,stimulabat animuni illa quoque religio, quod ex decretis Pontifici js, S iure communi, no nisi tue-di augendique diuini cultus , & promulgandi Euangelii nomine,s promulgationem eam impedirent, bellum ignotis inferre gentiabus,& Indicarum frugum ops que decimas & vectigalia capere
sibi liceret. In tanto autem reliquarum artium studio, tantisque diuit ijs, & copia rerum, languere Christianam industria,&ad eo paucos existere, qui mortalibus, inani spe & praua cupiditate doceptis, rectum vivendi monstrarent iter, haud immerith nefas artabitrabatur. Ae proinde, quo pacto hisce occurreret malis, di ea noctesque agitabat animo. Sed in summa rei expediendae voluntate nihilominus haerebant consilia Regis: quippe, ad tantam hominum vim in arctam M angustam ab lata dc spatiosa via traducensedam, tot peragrandas terra marique resiones, tractanda tam variarum nari ionum ingenia, multorum inimicitias atque odia subeunda, refellenda iam inueterata, & penitus infixa captis errore mentibus, Brachmanicae vanitatis aliorumque mendacia; & nu. mero magistrorum, & spectata innocentia vatae morumque, R eis
gregi corporis animique firmitate,&sana multiplicique doctri na, ae super haec, non vulsarii prudentia, magnoque rerum Mu pus esse non ignorabat. Huius autem generis magna perid tempus erat in Lusitaniae regno penuria. Sacri concionatores h finitimis regionibus accersebantur. Liberalium artium sudiosi Com- paulum ferme aut Salmanti eam adibant. nonn*lli etiam Regis impensa Parisiis alebatur.Vnicu erat regni totius olispone Gymnasum infrequens, ab Dionyso rege inchoatum. ibi. pars iuuenis tutis iuri maxime tam si operam dabat . atque id sanὰ gymnasium
442쪽
nensi turrini tu Con imbrigam transtulerar, in urbem antiquam, de Musarum otiis lainante dicatam; ac tum quidem, calligato praeterlabentis Altindae fili minis alueo , salubris parater & amant secessus. Eo clarissimos dicendi magistros, ac mathematicae rei ac medicae professores, & humani dui inique iuris, &sacrarum litte. rarum interpretes, no ex Hispania tantum, sed etia ex Gallia, Germania, Italia, magnis praemiis euocabat: scholisque ex Pariscnsi formula disciplina institutis, aliquot insuper adolescentiu collegia in eadem urbe fundauerat. Sed necdum ad maturitatem ea
peruenerat soboles ι & Indicae necialitates praesciuem efflagita-vant opem; &do inesticis hisce praesidiis, ad excolendam Lusitari iam ipsam, & supplendos magistratus, & sacerdotia tuenda, eg*bat Rex. Neque porro verum erat, quo remotae foueren tur partes, intestina ac vitalia membra destitui. His anxio curis, atque ad Indicam subleuandam rem, externa circumspectanti auxilia, tale remedium haud obscura Dei prouidentia oblatum est. Ignatius Lo-iola Cantaber Uebat Romae, qui paulo ante, cum eximiis aliquot eiusdem proposai viris, affatu diuino sese ad vineae Christi cultu ram, atque ad Euangelii praedicationem sine ulla prorsus aut tem ' rorum aut locorum exceptione, deuouerat. iEa societas I E S V ab ipso Pontifice Maximo, qui tum erat Paulus hoc nomine Tertius, postmodum appellata. Iamque variis Europae locis haud obstu tum egregiae cuiusdam pietatis ac doctrinae spectinen dederant. Id
Ioannes certis auctoribus ubi cognouit, Petro Mastarentae, suo apud Pontificem oratori, mandat, etiam atque etiam agat cum Ignatio, uti alumnos disciplinae suae minimum sex mittat ad se. quando generis humani salutem & Christi Domini gloriam usque adeo sitiant, non defuturas in Asia atque Africa scaturigines, quibus eam aliqua salte ex parte releuent stina: praeterea, nullam in eas terras nauigandi moram fore, simulat', commoda tempestas astu erit, qu que ad nauigationem pecessaria siri, ea ab suis procuratoribus large & copiose pri bitu iri. Hoc accepto mandato Masiparentas Ignatium appellat. Ignatius ex auctoritate summi Pontificis,qu his aliis quoque regionibus pro sua parte consultum vellet, expetenti sex oratori duos tantum assignauit, Simone Rhote-rigium Lusitanum, squem Ioannes ipse Lutetiae in sudio litterarualuerat & Franciscum Aspilcctam Nauarrum, claro inter suos ge
nere natu,cognomento Xaueri u . Ac Simon quide, mature prςm
nitus, quod quartana rum laborabat febri, in Lustania naui tras misi eomite Paulo Camerte, egregia probitate fidE que viro, qui sese cum aliis ad Ignatiu per eos dies adluxerat. Xauerio aute, quo
443쪽
majorem videlicet in re subita ferret obsequeti laudem , non nul pridie quam illi cum Malcarenta itinere terrestri abeundum fuit, denuntiata res est. Ac tametsi, confirmata nondum societate, nihil in caeteros iuris erat I gnatio; Xa uerius tamen ad imperium usque' adeo durum ac repentinum, non modd te igiuersatus vlla ex parte non est, sed etiam incessit omnibus laetitiis: accept6que spatio vix quod salutandis amicis,& resarciendae attritae ac lacerae tunicae s
iis foret,postera luce cum oratore discessit. Huius mihi profectionem viri luam Rhoteri gius, Regis ac procerum deinde rogatu, in Lusitania substititi paulo fusius persequi est animus: ut promulga di Euangelii studiosis hominibus recens propositum sit Apostolixae peregrinationis exemplar. Quamquam huiusmodi narratione exsequenti mihi subit illa suspicio, fore ut quae de piorum hominum in aegrotos ae pauperes, & infimam plebem ossiciis, vel prodita sunt, vel in posterum prodentur a nobis; aut friuola aut etiam sordida videantur iis, quorum videlicet aurex, magnificis de republica, de moribus, de natura disputationibus velfumptuosis bel- lorum appararibus, terrestribusque ac navalibus praeliis , dc inely. tarum urbium expugnationibus adsueuere. Sed habet hoc utique
philosophia Christi . nihil primo aspectu contemptius, nihil in
recessu diuinius. quippe, animos, non ad sitim caedis ac sanguinis, vel ad inanis gloriae cupiditatem; sed ad humanitatem ac mansuetudinem, atque ad amorem solidae ac verae virtutis imflam mali quaeque ab aliis de ossicio vel ostentationis vel etiam animi saepe causa quaeruntur, ea rebus ipsiε ac vita quam verbis multo libentius explicat. Ergo Christianae documenta virtutis, tanto& ad bene vivendum aptiora, & ad narrandum grauiora censenda sunt, quanto facta dictis, & pacu munera bellicis artibus ante. cellunt . Xa uerius igitur, ubi profectionis affui t dies, lannus tum agebatur huius ieculi quadragesimust ita ex urbe decessit, nihil visecum praeter simplicem corpori tegendo vestitum,& in quotidi nas preces Romanum breuiarium extulerit . , Ut fieri eaeptum estiter, illud ante omnia mordicus tenuit, ut intimam sui custodiam, di certa precandi commentandique spatia non omitteret. inde veώgetior in dies atqne robustior, ad opem aliis ferendam semet acria ter incitabat. Hi quo libentius curationem ubi opus esset accipe. rent, cunctis interim ossiciose demerendis, atque omni ratione si-hi eo ne iliandis insistere: deposita seueriore persona, comiter alloqui singulos, hilari ac 'reno respondere vultu, faciles ad se cuiliis . bet praebere accessus, c5temnere omnino neminem, gloriam atquE
fugere atque alii captant': nihil in victumumsedidi praecipuum
444쪽
semere; minimis inlisistinisque cotentus esse: uti quisque pesiime se
acccptuni a prodromo lilaeier c cur, ita huic libentissime tuo lectulo tectoque cedere : ubi quis per nivosa, ac lutulenta, & praerupta itinera labi retur , ad eum subleuandum raptim ad pedcs vel cum
periculo dci; lire: alio quouis casu periclitantibus, ubi non posset
manu, prece votisque succurrcre. Inter caeteros, primarius quidam, sontra Omnium Ieruentiam ausus tumenti fluuio ad transitum se te committere, cum aquarum impetu vor ticibusque ad exitium raperetur, pia lut alsiani .int j Xauerit supplicatione seruatus est. ad haec lassos & imbeciljes omni obsequio ac sedulitate refouere: postremus cubitum ire , primus exsurgere. denique, famulidum quies cunt, ipsis operam clare iumentis. Hac ille summissione, Oiscio, luauitate, clemetia, caeterisque artibus, quas ei spiritus coelestis haud dubii. Iuggerebat, bie ui omnium animos Ita sibi devinxit, uti deinde ni nil ad cuiusquam reprehensionem ab eo proscctum; aut acerbum vili videretur, aut nimium. Neque ipsos dumtaxat qui Hi comitatu erant Iegati, meliores quotidie reddere co- Dabat tu, scd etiam in cauponis ac diuersoriis, cum se occasio daret, promiscue cunctos docendo, momendo, i tritando, excelletis cuiusdam virtutis de caritatis relinquebat impressa vestigia. Per huc modum superatis iam alpibia: & Prrenaeo saltu, in Pompelonis
veniunt fines. cumque inde Xa uerius ad suos facillimo negotio postet excurrere . nunquam adduc rie est pasius, ut quicquam omnino carni aut sanguini daret, atque ad patriae saltem incunabulare uisenda, quamuis modico diuerticulo devia deficcteret. Inter aec, sagaci viro Mascarentae, cognoscendi novi comitis, atque in irospiciendi penitus eius animi sensus, maxima dabatur facultas: hihil enim vitia virtutesque hominum ita explorare consueuit, ut
bene longi itineris diurna pariter & nocturna consuetudo; quippe quae si inulationem quamlibet callidam & arti liciosam diu sus. tineri non patitur,eo liquidi ut Malcarent aede Xa uerio ferrescia tentiam Acuit .cumque in dies notitia pariter & aὸmiratio cresceret viri, praemisso ex itinere tabellario, de ipsus laudibus ad Ioannem ita multa perscripsi, ut Rcx miram in cius videndi ornan dique cupiditatem incumberet. Olis ponem donique tertio mense pς ruentum . ibidem agebat Simon. huius quartana vetus, cuius accesi una ep ipso die exspectabat, Xauerit demum laeto ac salutati amplexu discussa. Post triduum a uerius euocatur in regiae accedenti sese Rexlerhonorificu prcubuit, ac verbis amplissimis, quid de illius meritis ac sanctitate sentiret, in anaicorum ae
procerum corona testatus est. At ille, peracto salutationis ossicio;
445쪽
cum ei lauta ad diuersandum hosp4tia non deessent; ab regia protinus ad publieum valetudinarium,qubd Misericordiae sedaues
procurant, una cum simone &.Paulo Camerte se confert. ibi, dum naues ad cursum parantur, de more tempus ita distribuunt patres, uti nocturnas noras, breui duo vaxat excepto somno, sacris carminibus, & rerum diuinarum contemplationi: diurnas.
aegris omni operesbeillandis, confessionibus quam plurimorum excipiendis, 3c quotquot ad se venirent, aut consilio aut rajuvandis insumerent. Hisce serme occupatiouibus, quod aeli quum erat hveniis, summa populi Olisponensis approbatio ne transactum. Iamque Indicae nauigationis appetebat tempus, cum regii oeconomi,& Castanerianus in primis drnasta, jussu Regis instare Xauerio,vti, eo ultis hominibus peritis, indieem edoret eorum, quae vel ad iter tam longum,vel ad provinciam adeo remotam ne eessaria dueeret.ita sibi etiam atque etiam ab Rege ma
datum,uti prorsus nihil, ipsi vel sociis, neque ad valetudinem neq
ad e6modum cultumve deesse pateretur. seorsum dein illi Ioannes totam Indicam rem accurath commendat: conuertendis ad Christum ethnicis,neophytis in fide firmandis insistat Lusitanae diti uis arees atque praesidia lustrer,deprauat corrigat mores; dequo omnibus rebus quam diligentissim E ad se perseribax. Postremo, quo fibi aptiorem & expeditiorem fore prouinciam intelligat, transmissum ad se ex urbe Roma diploma litterasque Xauerio. reddit; quibus eum Summus Pontifex Nuntium Apostolicum in regionibus i ndicis ampla eum potestate ereaverat. Et Xauerius Regi quidem paueis ita respondit, ut cum eximiae illius benignitavii gratias agerex immortales, tum vero, quod ad proeurationem
Indicae rei pertineret, sese, quantum liceret e post et , serui fidelis
offeto lanciurum esse reciperet.Regiis verb euratoribus,& Casta. neriano praesertim, complura in v m nauigationis identidem ORFerenti, aliquandiu obfirmato restitit animo οῦ dein, ne percontuis
maeiam superbiamve euncta respuere videretur, pqrpellire tadem est passus , ut sibi comitibusque duobus inam ad Paulum Italium, paucis illis diebus, studio pietatis ioeensius accesserat Franciscua Mansilia Lusitan usi singulas erassiore textu lacernas ad arcenda elaca Bdnae spei promontorium Antainicae plagae stigora, item que sacros aliquot libros, euius seneris inopia laborare India di- eebatur,in navim imponi permitteret. reliqui vero eomineatuvatque viatiei genus omne meeiticum ita diaeret:suseepto paupertatis voto, S unius Dei caulam agenti fibi nequaquam esse de et
446쪽
adsumeret, victus quotidiani administruita; Mihi vero, inquit Xa
uerius, dum pedibus manibusque uti licet meis, opus ministro non est. Cum ille nihilominus urgeret ac premeret; indignum ea fore persona quam gerebat, affirmans, si in tanta vectorum ac nautaruturba palam conspiceretur, aut vestem ad nauis margin m ablues, . aut cum caeteris ollam soco in quotidianos cibos ina ponens: At qui clarissime vir, Xauerius inquit, dignitatis tuendae, artes istae & prae cepta quae narras, quo vides loci Christianam rempublicam addua texerunt. itaque mihi & ollas, ubi res postulauerit, inspectante po epulo, non attrectare sollim, sed etiam tergere & lauare pannos, & ης infima quaeque, modo peccatum absit, obire ministeria certum est. ει Cuius veritate responti &in praesentia oeconomo vocem inclusit, di magnam apud eum de se in perpetuum praeclarat cuiusdam ac
diuinae sapientiae opinionem reliquit: quam Castanerianus postea praeditate libenter solebat; illudque crebris usurpare sermonibus, in classis discessu, non minus eum Xauerio sibi certaminis fuisse, ut plus acciperet ; quam cum aliis hominibus , uti ne plus exigerent . Ab eo colloquio , & Simonis deinde amicorum-due complexu, Praetoriam nauim Xa uerius Regis jussit conscendit. ibi vero, qu Mn omnes partes fructuosa eius caritas & industri, fuerit, quo facinus possit existimari,pauca de uniueiso genere Hasi sum Indicarum hoc loco prς fari est necesse. Praeter nauigra permulta, quae variis anni temporibus ex Oli siponensi portu ad alia atque alia commeant noui orbis emporia, quatuor ferme vel quinque in Indiam onerariae destinantur, magnitudinis adeo vastae, vetcum inflatis aura secunda feruntur velis, oppidi propemodum instar obtineant. Harum singulis, pr ter commeatus, instrumenta mercesque, complures hominum ordines vectari mos est. Primus ordo, nauticae multitudinis, ii certis inter se legibus ae disciplin constricti, cursena ex arte moderantur. Secundus est praefectorum ac magistratuum, qui vel ad obtinendas arces ac maria; vel adjus dicendum, & curanda publica negotia , in orientem ab Rege mittuntur. Tertius militum, quique ad naves tuendas, quique ad Indica praesidia supplenda, conscripti sunt. Qitarius est mercatorum, qui cum uxoribus interdum ac liberis in colonias indieas mi prane. Accedit famulorum ac mancipiorum ingens numerus. Nec
desunt medici, seu quos vulso physicos seu quos chirurgos appellant . Populus unius onerariae in uniuersum capitibus modo sex-eentis, modo octingentis, interdum etiam plus mille censetur;&, obuersante plurima leti specie, culeum e sparto & linteum
quisque secum in natam infert, quibus insutiis, si diem obire
447쪽
hosce labores exhausta iam hyeme; Praetor sosa, quod certis de causis praeuenire euperet, quae prima Acii,s nauigandi fuit,rostrata maiore celeriter antecessit; neque X auertum,uiribus utcunque receptis, ab se diuelli permisit. Pauluς & Mansilia in nossic niti procuratione, quoad elassis abiret, iussi persistere.Xauerius inis erim de instituta vitae conluetudine remisit nihil. certam ei nauis particulam ibi quoque Sosa in hospiti uni assignauerat. sane item pater aliis egentibus vltro concessit. ipsi, pro eulei tra funis
anchorarius in spiram conuolutus, pro ceruicali fuit ipsam et ane hora. Ex itinere primum ad Melin dem, tum ad Soco totam nauia
appulia. utrobique, in erudiendis ae subleuandis hominibus, pro demporis breuitate, Xauerti nauitas ac diligentia constitit. Goadenique anno seculi huius quadragesimo secundo peruentum est, pridie nonas Maias, qtio die Romae quondam sanctus Ioannes Apostolus ex olei feruentis dolio illissus emersit. Descensim ne ficta, Pater ad Regis vaferudinarium , uti so Iebat, extemplo se confert. Eodem paulo p5st cum classiariis aegro trς Paulus & Masilia eomites magna omnium gratulatione succedunt. Goanaeta Eeclesiae praeerat lo an es Albuquereius, ide quo supra commem ratum est praestanti sapientia Ρontifex. Ad nunc Xauerius, arat quam ullam reipublicae attingeret parte, adiit honoris & obsequii ea resa; et que fine ambagibus id quod erat expositit: se Pauli Potitis Max. & oannis Regis Luntaniae missu, a sim pertiendum eo renicis euangelium , stabiliendos in fifie neophytos, Christianos aduenas & inqtrilin pro viribus adiuuandos, in ea loca venisse. attamen ita sibi certum eDfixuinque: eommunis rei nihil omnino, nisi ex ipsius Episcopi auctoritate ac sententia gerere. simul. Pori fietas litteras, quibus Nuntius Apostolicus fuerat decIaratus. ei de offert venerabundus: ae profitetur, se se iure illo ae pistestate nequaquam usiarum, nisi quatenus episcopus ipse peris serie. Hae seu altitoechae animi seu modestra captus rei bu quercius, illico ruit in amplexus viri: perlectum probatumque diploma restitui trpbstrem δ, etiam atque etiam Dei seruu adhortatur, uti animo solato ael mero Christianam re ε praescripto summi P5tificis administret, val8e eonfidere se se, illius aduentum, ad Indicae ecclesiae
vel tutelam vel amplificationem, magia ὀpere profuturuid. neq; in praesentia hi b Xa uerium eo miter ac libente caecepit; sed etiam in posterum. praecipuo semper tum iii honos hie 'tum iii amori cunia' etis approbantibus habuit. AH ea salutatione regressus in domi ei lium hospitale Xauerius, consueta pietatis se caritatis munia cli
suis obire perrexit. Praeter haec, salutarem publiet eatechismi ritia in regio
448쪽
in regionibus ijs utiq; primus itistituit. Quotidie ferme prolibat
ipse eum tintinnabulo ,& ingentem promiscuae turbaen umerum in templa cuebat. ibi rectae iidei capita, &Christianae vitae prae-eepta, vulgi Iermone breuiterae dilucidE comprehensa, quq ipsemet postea certioribus ad modulandum adstrinxit numeris decatabantur hoc sere pacto: Verba praeibat pater, inflexis ad aures populi demulcendas leniter vocibus .easilem voces reliqui extemplo reddebant id cum pro populi captu bis terve ae saepius fieret. sequebatur,ut sonus ille, ad aures blande ac suauiter accidens, inmia teuera paulatim sensa totasque perio chas penitus in pectora demitteret vulgi. Ad extremum , ut silentio indicto symphonia con- . quieuerat; certos ex eadem institutione locos, Dei famulus fusEae populariter explicabat. Ita pueruli, feminaeque, ac tarda ple Funque mancipia, paucis horis ac paene ludibundi, multo plura percipiebant de rebus altissimis atque diuinis, quatialia noua ac vetus Academia, lycaeum'; illud inclytum, & omnes antiquet philosophorum scholae, tot leculis, tanta cotentione, tantis lucubra istionibus extundere valuerunt. Haec tum in urbe Goa per hyemema xauerio gesta:&sinini, optimatum rogatu, Paulus Camers, diui Pauli seminario collegitue, quod iam puerorum numero haud paruo constabat, administrando regendoque praepostius. At Xa- uerius, qubd per eos dies de recenti Parauarum &Piscariae gentis conuertione cognorat, Mansilia comite ad eop educendos & conis
firmandos vere ineunte profectus est. ij populi , uti supra docuimus, magna Michaelis Vasaei & Qciorum alacritate, salutaribus illi quidem abluti fuerant aquis;caeterum eius mysterii vim, & r Iiqua ecclesiae sacramenta, itemque precandi formulas, & Christianae fidei articulos,& legis diuinae praecepta penitus ignorabar. Neque sacerdotibus Europaeis, quive Goae quive Cocini degeret, ulla ostendebatur facultas barbariae illius erudiendae: quippe in magna distantia locorum,& nullo propemodum ling s comme cio. ex quo nimirum facile coniici potest, dum peregrinus homox a uerius ignotum sermonem addiscit, coecamque ignoranti et noctem ex ijs mentibus conatur expellere; quam graues illi miseriae, quatus molestiaru cumulus fuerit perferendus. Cum Brachmanis
pretet pue magna seruo Dei fuere certamina.Αbduci a se populum . .s audes'; suas ae mendacia detegi, mortis instar ducebant. cum a vi caedibusque eos turbarum absterreret metus, fi ustra Euang lici praeeonis linguam donis ac mercede alligare saepe eonati sunt Interea, vicino quoda in oppido , quod tyranni metu in patria superstitione perstabat, semiuae, quartu iam diem ex partus dissi ' . Y cultate
449쪽
Parauae sunt populi ad Comorini seu Cori promontorium sint belles ac mites, piscatui margaritarum preces puc dediti. Inde Piscarius quinquaginta scrine leucarum spatio, littus appellant. idq; ab ipsis promontorio initium ducens, meridiem spectat primo , tu in septentriones reflexum, ad usque Remana coris vada, & Manare inissulam. fionte in orientem lolem obuersa protenditur, tanta in fabreui locorum interuallo coeli varietate , quemadmodum supra demonsetatum est, ut ij idem anni mensibus, cis promontortu, aestas & calor; trans idem illud, hyems & frigora sie uiant. pagis vel oppidis quinque circiter & viginti ora ea tota censetur. ij ergo populi ab inquilinis Maho metanis adempto piscandi arbitr1o, cum grauioribus in dies aflicerentur injuriis , coacto concilio, de re eommuni consulta ut Forte in ijs tum locis negotiabatur e Christianis Malabaribus quidam Ioannes Cruceius; qui nuper in
Lusitania fuerat, eumque Ioannes Rex comiter acceptum, honoriribus ac beneficiis auxerat. Hoc maxime audi ore, Parauae, in sum
ma consili; inopia, rerumq; dissicultate, legatos opis petendet Co cinum mittunt magistratus ac decuriones, Patagatini patrio sermone dicunt) hisce imperatum, spondeant, si rebus afflictis auxinium latum sitinaratos Parauas omnes, publico getis decreto, Lumstana sacra suscipere. Et promissis quo maior esset fides, Cocinum delati Patangatini, mandatis suorum expositis, confestim salutaribus abluuntur aquis,&Christo dant nomina. Hoc veluti pigno. Te caeterorum voluntatis accepto; non dubitauere Lusitani suppe-jtias laborantibus ferre.Classis ab Cocino ad Piscarium littus misissa, non modo Malio metanorum audaciam repressit, sed etiam Parauis erepta piscationis iura magno cum ipsorum emolumeto restituit:& sacerdotes aliquot eadem classe delati, lustran ' baptis mo Parauisaeaue suminis atquc infimis, nemine repugnante, in stitere. Ac per nunc modum, paucis diebus, voluntaria c*uuersione, in Christi fidem gens paeti e uniuersa eo cessir. Ad huiusmodi ve- Iuti subitarios fidelium greges, aliqua subinde mancipia vel secudi auxiliares Indi temere adiungebant sese, certorum hominum testatam & illustrem vocationem excipio magis quo dominis aut Lusiano Praetori gratificarentur, quam quod tuis ponderibus religionum ..diserimen ac momenta perpenderem. Ergo, mulis to maxima neophytorum pars, praeter intincti lympha corporis,& nominis immutati memoriam , Christianae disciplinae retinebant nihil. Id autem, partim socordia gentis fiebac, partim eim: iam cultorum inopia; quippe qui, propter pamitatem, nec probe
450쪽
murri, squali cura prole querentur. ita, labores in semine destit ii, optatam segetem virtutis ac pietatis ferre non poterant. Inter haec, ε quotidiano commercio nationu quae isnorat Deu, multa αgrauia in hominum nostratium mores irrepserant vitia: propiusq; aberat,vi Europeti aduenς aliquid in singulos dies ex Asiatieo traheret luxu, quam ut indigenis ipsi Christianae sanctimoni seueritatis quicquam impertarent. Ad hanc morum contagionem a
cedebat ingenium soli coelique, mire factum ad eorrumpendam vel generosam indolem; quodque, ni stim ma cautio adhibita sit, quamlibet Martium vigorem animorum, otii dulcedine, & variis voluptatum delinimentis , extinguar. Hate Ioannes Rex cum MIirieris multorum & iermone didicisset, angebattar intimis sensibus, quippe cui salus hominum, ac praecipue popularium suorum. carissima semper fuisset. praeterea, stimulabat animum illa quoque religio, quod ex decretis Pontifici js, & iure communi, no nisi tue-di augendique divini cultus , & promulgandi Euangelii nomine, si promulgationem eam impedirent, bellum ignotis inferre gentibus,& Ιnai earum frugum opsmque decimas & vectigalia capere sibi liceret. In tanto autem reliquarum artium studio, tantisque diuit ijs,& copia rerum, languere Christianam industria,&adeo paucos existere, qui mortalibus, inani spe & praua cupiditate A Ceptis, rectum vivendi monstrarent iter, haud immerith nefas a bitrabatur. Ae proinde, quo passio hisce occurreret malis, dies noctesque agitabat animo. Sed in summa rei expediendae voluntate nimio minus haerebant consilia Regis: quippe, ad tantam hominum vim in arctam x angustam ab lata & spatiosa via traducensedam, tot peragrandas terra marique regiones, tractanda tam variarum Osionum ingenia, multorum inimicitias atque odia sub- iida, refellenda iam inueterata, & penitus infixa captis errore mentibus, Brachmanicκ vanitatis aliorumque mendacia; & nu. mero magistrorum, & spectata' innocentia vatae moriamque, & egregia eorporis animique firmitate,&sana multiplicique doctriana, Ex super haec, non vulsarii prudentia, magnoque rerum 'su pus esse non ignorabat. Huius autem generis magna per id tempus erat in Lusitaniae regno penuria. Sacri concio natores h finitimis regionibus accersebantur. Liberalium artium studiosi Complutum ferme aut salmanticam adibant. nonnulli etiam Regis ampensa Parisiis alebatur.Vnicu erat regni totius olisipone Gymnasium instequens, ab Dionysio rege inchoatum. ibi. pars iuuenis tutis iuri maxime ciuili operam dabat . atque id seM gymnasium