장음표시 사용
251쪽
Periculum praeterea fecimus in aqua congelationi eX-Congelatim posita in Vacuo , quod mercurii ope perficiebatur Hqμ HS ut cum hac compararemus glaciem in aere formatam , ' posuimus in aquam in vase simili illi, in quo Vacuum erat. His ita per totam noctem relictis, utramqUe aqUam penitUS conglaciatam mane deprehendimus. Hoc tamen da-Difriseu batur discrimen: glacies in Vacuo concreta erat Fequabilior, durior, nunUS transparenS, S minUS poroia qUam euo te in altera: EXaminantes vero quaenam utriusque specifice gra-- fur 6-Vior foret, eam in Vacuo iactam graviorem Obler 'aU1mus. Methodus id explorandi haec fuit; duo utriusque glaciei frusta supra tornum in cylindri formam, proXimeque aequalia fecimus , eaque immisimus spiritui vini, supra quem fudimus vinum rubrum, tum vidimus glaciem in aere factam a fundo citius adscendisse quam glaciem
eX Vae UO, praeterea UtCUnque elevabatur, semper majori cum agilitate & levitate Vino innatabat, cui etiam e Videntisti me multo minUS erat immersa.
ADDITA MENTUM.Sumsi duas, sibi adeo perfecte congruas ac fieri poterat , vitreas phialas; harum una capiebat pluviam usque ad sui medium, reliqua pars aeris erat plena , vitreo tum claudebatUr operculo : altera phiala etiam semiplena , in se continebat aquam maXima cura aere orbatam , edustoque ex vasculo omni aere reliquo, operculum impositum fuit : has seque frigidas exp0sui hyeme gelu in eodem loco; observaturus utrum aequali tempore , an diversu , utraque aqua in glaciem abiret : semper aqua aere privata prius fumum observata fuit emisisse , deinde in glaciem abiisse , cum nondum altera in phiala glacies formari incipiebat. Cum iisdem phialis experimenta qu0que feci , eas imponend0 nivi , cui aliqu0d sal erat admixtum , nihilominus aqua aere orbata , prius in glaciem conversa fuit, quam aqua vulgaris.
252쪽
Singulare aliquid iubar glacie. Conretitio
Di orimen inter glaeiem aqua marinae t
Cum in diversis phialis aquam naturalem destillatam,
Ut congelaretur, posuissemus, hujus aquae glaciem obserWavimus este glacie ordinaria limpidiorem & pellucidiorem. Tantummodo in medio ad magnitudinem nucis erat glacies opacior, majorisque albedinis quam alia; circa quam plurimae, ut ita dicam, barbae glaciei ejusdem qualitatis undique conspiciebantur. Ut vero perfectissimam similitudinem afferamus, in quacunque phiala echianus videbatur in frusto crystalli montanae conglaciatus, eodem modo ac videmus aliquando in succino flavo conmtineri muscas, vel lumbricos , Vel papilioneS; Vel in eadem concludi crystallo filamenta herbarum, paleae, alterius te materiei.
V Tt aquae marin 72 conglaciationem viderem US, Ue pera , cum Thermo metrum longitudiniS 5 O graduum ad 9 subsederat, duo S cyatho S ejusdem aquae plenos aeri sereno exposuimus. Un US horae spatio cyathus, qui altero erat mirans impletus , congelari incepit, sed omnino diverso modo quam aqua VulgariS; quippe maximae valde tenuium & exiguorum planorum copia, Vel Uti lapidis scissilis comminutae parte S in eo cernebantur. Haec aquae pellugiditatem tollebant , sed debilissimam illi consistentiam qualis est potus Sorbetio Vocati, qui aestate frigesit extrinsecus circlam ponendo nivem sensim liquescentem, conciliabant. Aliquo elapso tempore iterum hanc glaciem observanteS, deprehendimus eam duri Orem , pro Ut alagmentum planorum aquae partes fluidas imminuerat. Nane erat adhuc durior, attamen ne illa quam ad duritiem glaciei VulgariS perUenerat, nam a minima
253쪽
nima .quacunque agitatione liquefiebat. Figura planorum erat longiuscula, parum lata erantque inter ea plurimpe partes fluidae: idcirco glaciei massa a parietibus vasis separata , libere facileque in illo fluctuabat. Erat superficieS plana absque ulla prominentia, denique omnis differentia in eo consistebat, quod aquae marinae glacies minus dura minusque solida erat glacie Vulgari.
QUINTUM EXPERIMENTUM.di stillii mum est, glaciei frigus nunquam efficacius Ope
rari , quam cum ipsi qualiscunque sal aspergitur. Vpersyale, De Quo etiam obser a 'imus salem ammoniacum omni- int 'se' iam maXime frigoris Virtutem intendere. Vidimus enim' aequalem quantitatem ejusdem aquae, aequaliS temperiei, in vitreis vasis similiS figurae, capacitatis, tenuitatis, esionei aequalis glaciei in pulVerem tritae quantitate circumdatis, mi momii ita ut aequabiliter haec Vasa ambirentur , a glacio, cui salammoniactam aspersum erat, non fuisse eodem tempore raudo. congelatam, ac a glacie, cui aequali S Νitri quantitaS erat D. admista. Quando enim Thermometriam IOO gradi Um im- tutis mittebatur aquae, tum ea quae ope Nitri conglaciari debe- gelationem bat, Thermoinetrum suspendit ad 7 : gradus; cum aliud huic simile immersum aquae sale Ammoniaco congelandae quarum una descendit ad gradus 5, eo temporis momento, quo gla- μ ν ηδ β cies formari incipiebat, fuerat autem altitudo Utriusque tro, a gera Thermometri prius ad gradus et Die ammo-
Dictum jam alibi est , non modo salia, sed etiam spi- Spiriturritum Vini mirifice operationem glaciei adjuvare , sed si I styos spiritui Vini sal adhuc addatur, vis frigoris fit effic a Cissima o ushesi
Praeterea saccarum aliquantum congelationi contribuit , sed parum respectu salis communis, Nitri, & saliS Am-Saeea, timmoniaci, haec enim salia omnium maXime & admirando idem,sed immodo in conglaciationibu S OP erantur. revi s
254쪽
Longe intensius frigus excitari potest quam ope salis ammoniaci & glaciei , quod experimento sequenti pr0batur , a me capto Trajecti decimo septimo Februarii Anni I 31 mane hora
septima , cum Thermometrum mercuriale secundum scalam Fali-renheytii erat ad gradum aO , p0stq iam aliquamdiu in nive steterat , Bar0scopium erat elevatum ad 29 p0ll. Rhenol. ventus spirabat Libanotus caelum perquam serenum erat. Capiebam duo vasa vitrea cylindrica , singulo immittebam unam unciam nivis, bina usque ad oram sepeliebam in nive , quae copiosissime hac hyeme ceciderat , nivi unius vasculi imponebam Therm0scopium mercuriale nivi alterius Vasculi imponebam aliud minus vitreum Vasculum , cui spiritus nitri Vulgaris uncias duas infuderam : erat tam profunde cylindrus mercurialis Thermoscopii nivi immissus, ut nix ad semipollicem ejus altitudinem superaret: quam alte quoque nivi immitti p0 tuerit alterum Vasculum cum spiritu curatum fuit. Tum
spiritus nitri uncias duas , in nive prius probe frigefactas , assu-di nivi, quae Thermolaopium ambiebat , illico solvebatur quaedam nivis c0pia , ct mercurius subsidebat ad gradum Is infra sero , hoc est infra terminum , qui indicat frigus glaciei ct salis ammoniaci , adeo ut descenderit mercurius 35 gradibus; interim uncias duas spiritus nitri circumfudi circa spiritum , in vasculo altero cum nive positum qu0 reddebam hunc spiritum aeque frigidum , ac erat mercurius in Thermometro , sive 35 gradibus stibgidiorem quam ante fuerat. Exspectabam aliquamdiu , donec n0n amplius mercurius descendebat , tumque ex hoc vasculo cum nive effundebam quidquid erat solutum , atque statim residuae nivi affundebam spiritum secundi vasculi adeo frigefactum , cujus ope illico descendit mercuriu n Thermometr0 infra gradum 3O, qH0- usque descendisset nescio nam Therm metrum , quo usus fui, modopeserat notare gradum hunc infra sero. Verum assirmatum mihi fuit , si tertia vice reiteretur novi frigefacti spiritus affusio , mercurium descendere ad gradum 4O infra sero. Ne vero calor manuum in transeandis vasculis turbaret experimentum , Ope tenacHlorum ferreorum in nive frigefactorum cuncta arripui. Inventor hujus Experimenti insignis est artifex es accuratissimus observator FAH
255쪽
spiritum aceti , aut spiritum vini , quos vulgare apud nos gelu
non congelat. Idcirco Unciam semissem spiritus aceti Vinosi, quem ante annos aliquot confeceram secundum praecepta tradita in Chemia a Medicorum principe , nec sine veneratione nominando ,
HERMANNO BOERHAAVIO , infudi vasculo cylindrico , alto ,
tenui , quod p0sui in maj0ri vase , continente unciam nivis: hoc vas in media nive sepeliebam usque ad oram , deinde aridi mivi in vase unciam sesqui spiritus nitri probe antea refrigerati elapsis minutis duobus in glaciem concrevit spiritus aceti ad S partes , O quamvis diutius exspestaverim , id quod fluidum fuerat , mansit fluidum : effundens hoc ex vase , separabatur id a glacie , eratque limpidissimum , purissimum, c0loris expers, sed linguae impositum adeo acidum deprehendebatur , ut nunquam aliquem Aceti spiritum aeque acrem me 0bservasse meminerim : Reliqua pars, quae concreverat , in glaciem abierat , admodum opacam , sed nullas aereas bullas i tercipientem haec delata in l0cum calidum tarde liquescebat cum vero ab omni parte libera esset a superficie vitri , fere ejusdem gravitatis specificae erat ac fluidum, in quo haerebat , enatabat tamen , quotiescunque enim ad fundum deprimebatur , assurreXit versus superficiem non memini me glaciem magis homogeneam ullis in experimentis in aqua fastis ,
O quae superius descripsi , c0nspexisse : p0stquam diluta erat
omnis glacies , solutionem gustavi , quae erat valde acida , multoque acidior acri Aceto vulgari , c0ntra eXspectationem , nam me phlegma fere aquosum recepturum opinatus eram. Praeterea
erat solutio turbida , milliis obl0ngis filamentis ipsi innatantibus, coloris tamen expers & pellucida , ante famim Vero eXperimen- mentum spiritus Aceti limpidus fuerat. Quam0brem sic patet nova methodus conficiendi spiritum Aceti sertissimum. Non autem experimenti successui acquiescendum ratus , eXPlorandum duxi , an iste spiritus aceti sertissimus , quem in primo tentamine acquisiveram , abiret in glaciem , si imp0neretur denuo nivi , cui astunderetur spiritus nitri ut ante periculum feci pari modo , abiit illico aceti spiritus in glaciem , ne qHidem gutta superstite fluida ; erat haec glacies penitus opaca , albisi sima , implens vas non secus, ac si alba lana immissa fuisset ;erat durissima , nusquam vel aereae bullae indicium dabatur delata in lucum ealidum , ut liquefieret , dissiculter solvebatur s0lutioni innatabat galcies , quae paulo levior fluido : haec soluta A a a mes-
256쪽
3 6 ADDITA MENTUM. multas continebat obl0ngas fibrillas, minusque pura fuit quam ante experimentum : gustata solutio quam plurimum acrimoniae suae amisisse deprehendebatur , nam nunc vix aequalis erat illi , qui spiritui aceti primo inerat. Omnis igitur aceti spiritus , utcunque sertis , ope memoratae methodi sin glaciem abire potest : quia
autem multum de partium acredine in secunda conglaciatione perit , cuspides earum frangi videntur , aliae autem partes in selida c0rpuscula secum conjunguntur. Nostri qu0ndam nauise Viam ad- Indias orientales quaerentes , ct in Nova Zembla hybernantes, observaverunt , vinum congelatione secessisse in phlegma conglaciatum , ct in spiritum , qui fluidus manserat. Quamobrem explorandum duxi , an spiritus vini vulgaris, nostro artificiaIi frig0ri intensissimo exp0situs , abiret in glaciem , partesque spiritu0si0- res a phlegmate , quod destillatione haberi p0test, separaret 8 spiritum vini vulgarem proinde , ut ante spiritum aceti , p0sui in nive cum spiritu nitri sed nullum glaciei signum dedit, mansitque seque fluidus , aeque limpidus , ejusdem Od 0ris & saporis ac ante licet igitur hic spiritus plurimum aquosi phlegmatis contineat , qu0d a partibus spirituosis separatum in glaciem facile abiret,
id nihilominus cum spiritibus certa pr0p0rtione mistum , non congelatur ab hac c0nglaciantissima mistura. Ecce proinde arte productum terribile gelu forsitan id tamen summum non est , ct p0steri ope experientiae duplo triplove intensius detegent; utinam modo incitentur eruditi ad experimentalem Philosophiam ardentius e X- colendam ct prom0vendam linterim observationibus Florentinorum de salibus conglaciatio anem adjuvantibus addam , quod ipse saepe deprehendi . si vas 'Ium aqua plenum nivi imponatur , nivem vero misceamus cum Sale marin0 , Amm0niaco , Nitro , Alumine , Vitriolo martis, Cineribus clavellatis , Saturni saccaro , congelationem aquae in vasculo promoveri ; im0 eadem fere fieri, si memorata salia supra nivem, vaseulum ambientem spargantur. Alia n0nnulla, quae corp0rum refrigerationes spe fiant, infra habentur in Experimentis Pumis sub
257쪽
ΕxPERIMENTUM CIRCA GLACIEM NATURALEM. I
Immissa glacie diversorum metallorum Vasiis , Ut Videre-ρμ-hismus in quibus maXime conservaretur, nihil certi a metallite nobis observatum fuit. Si tamen aliquid , utcunque 'ς ἰς ς rude, dicendum sit, tum ex magno obtervationum nil TU' mero Colligeremta S glaciem optime conservari in plumbo , bene satis in stanno, minus in aere & ferro, minus adhuc in auro , Omnium minime in argento. Accidit tamen interdum , Ut glacies, quae in plumbo & stanno erat, citius liquefacta fuerit quam in Auro & Argento.
Ideo enim monuimus non multum huic eXperimento dendum esse , quod eum in finem poti si inlim proponi- vireto.tur, ut alios ad hoc vii S melioribus repetendum e Xcitemus, quam aliquid statuatnUS, eX quo certaS esse nostras observationeS colligeretur.
Tradit GASSEΝDUS, verissimumque est , laminam
glaciei a parte superiori copioso sale conspersam , GJsse osortissime tabulae , in qua posita est, adhaerere. Ope Ni- reisu ia' tri idem facere conati sumus , sed nullum adiriesionis glutinanda principium videri nobis contigit. In illis vero glaciei la- α' minis , quae ope saliS communis adhaerent, bene Ob- Αθὸpsi alii servavimus, quod longe facilius a tabula separantur, cum perpendiculariter a plano horiZontali elevantur, aiat eodem modo quo aXis rotae immissu S iterum eXtrahitur , De O quam cum parallele ad idem plantam propelluntur. Cete- lam. Turia aqua ex iis dissiliens falsa est. Lamina a parte inferiori 's '
numeris salis particulis minute solutis. Si vero aeri oppo- Gust' inatur sereno Videtur aspera,& pulcre elaborata, quasi api-Σ ' ce Adamantis quaquaversum incisa foret: hinc est simillima illorum poculorum vitro , quod. propter artificiosam similitudinem cum glacie, vulgo glaciatum appellatur.
258쪽
I alitus , qui Vasis Vitreis aquae frigidae aut glaciei
plenis eXtrinsecus adhaeret, aliquando congelatur
reus con- ta miscetur curri spiritu Vini Vel Cum sale. Tum pariter gς sumus nebulosus & humidus e vasis eXhalat, & prout ap-G ciei f-- paret, e fundo Vasorum derivatur, eX qilo aura gelida' spirat, quae sensibiliter cognoscitur, si man US prope V a Sta 'h.basi, teneatur, sed adhUc clariUS animad Vertitur ex agitatione, glaciei ple- quam flammae candelae prope ipsum positae infert. Hoc ΟΠ idem experimentum repetiimus, mittendo gla Ciem conspersam spiritu vini & sale in aliis vasis, di ver lae figurae& materiae, ut obser Varemus, utrum haec Vel illa aliquod ait dis crimen fumo afferrent; Vidimusque materiam ne mi-teria hos nimam quidem producere differentiam, si 'e Vasa fuerint Lbi eX Vitro, Vel e X te ra , vel eX li Lo, Vel ex metallis vel ex gemini S. QUO ad fguram vero nobi S Vi uim est, quod
Aliter se pocula & omnia vasorum genera inferiUS angusta, illico tib a parte inferiori fumare incipiunt , sed contra Vasa lata, avi. antequam in fundo tumus Videtur, in parte superiori brevi temporis spatio valde quam fumant. In poculo latiori au- IV pq JA reo quendam essessum observavimus , qui universali S. injoflui si omnibuS alii S Vasis debet esse, quam V1Sbia aliquibus non gul mi ob- ita bene, ratione sigurae, observari queat. Est autem se-μ 'β quens, cessante fumo crusta glaciei dissolvi coepit ad instarroris in tenuissimam glaciem, quasi pulvis contusi vitri foret, hoc tam diu continuatum fuit, donec glacies in poculo liquefacta fuerit, subtilisque etiam in exteriori ejus superficiei conglaciatus halitus solum S omnino fuerit Fumus qdi e glacie adscendere dicitur, multum di GAciei δε- ferre videtur ab illo , qui ab ardente materia produci-2, 1, tur ed admodum similis est matutinae adscendenti nebulae.LM
259쪽
Explorare Voluimus an speculum conca tum eXposi- Au glaciei
tum masse scio librarum glaciei, sensibiliter reper-ci fa
cuteret frigus ad mobilissimum ThermometrUm gra- flatur ieiu- duum in soco positum. ReUera illico descendere coepitii J VO- liquor , sed propter propinquitatem glaciei diibi Um man- yuvi easpsit utrum frigus directum, an repercussum magis refrige- O lux.raret. Sublatum fuit dubium tegendo speculum, nam quaecunque fuerit causa perinde est) manifestum fuit spiritum vini illico adscendere coepiste. Nihilominus cum
his omnibus affirmare certo non auderem VS, hunc e festii in ab alia causa pro Venire non posse quam a defe- diu reverberationis spectili, non enim ea omnia fecimUS, lirae necessaria sorent ad hoc eXperimentum ita confirmandum , ut fides eidem haberi possit.
Sunt nonnulla Fluida, quae in nostra regione nunquam in glaciem abeunt , utcunqHe etiam urgeat gelu , qualia sunt aqua fortis , oleum Tartari per deliquium, olea aromatum plurimorum destillata, oleum Therebinthinae, spiritus vini, &c. Inquirere hic n0l0, an hoc fiat, quia haec fluida nimiam ignis quantitatem continent, a quo mo Ventur continuo, siVe quod corpuscula, quae forte aquam in glaciem cogunt, non transmittunt, aut non admittunt vel cum illorum particulis non effervescunt, vel propter quamcunque aliam causam potius tentandum duxi, an aqua phialis inclusa, suspensis inmemoratis liqu0ribus, qΠ0 tempore gelat in glaciem mutaretur: exiguas igitur phialas vitreas, aquae semiplenas , suspendi ex filis aureis , chalybeisve tenuissimis in medio magnorum Vaserum , quibus dicta superius inerant fluida di stabant undique phialae a vaserum parietibus ultra tres pollices : Anno III 5 , quo non medi0Cre regnavit gelu , aeri frigido exposui vasa , observans utrum aliquod in c0nglaciationis modo , si congelaret aqua , discrimen daretur 3 animadverti elapso biliorio aquam in omnibus phialis in glaciem abiisse. Non erat omnis glacies seque pellucida , sed haec pluribus ,
260쪽
18o ADDITA MENTUM. altera paucioribus aereis bullis scatebat , quamvis omnibus phialis infusa esset eadem aqua : sphaera quoque aere0 aquea , quae dii tissime fluida manet in media glacie cum ad eandem magnitu. dinem in omnibus phialis pervenerat , non erat ejusdem figurae , sed in hac phialia ovali0r , diametro longiori ad h0rigontem pirallela , in altera phiala erat ovalis sphaerae situs contrario modo in alia propius ad perfectam sphaeram accessit : an vero hoc pendeat ad fluidi ambientis varia indole , an ab ipsis phialis 2 in6rdinata congelatione aquae , mihi nondum constat. In hoc Experimento determinare quoque non potui accuratissime tempus , &quaenam phiala citius , quaenam serius congelata fuit, quia n0n
acquirere potui vasa magna, sibi perfecte simila ct aequalia , quae
fluida continebant, unde maxime errare potuissem. Glacies exp0sita aperto aeri , qu0 tempore gelat , exspirat perpetuo eX se partes, p0nderisque decrementum patitur: animadvertit MARIOTTUS, si glaciei frustum bilanci impositum ad sequia Iibrium reducatur, id perpetuo levius fieri. PERRA ULT quatuor aquae libras gelido aeri c0mmisit , quaru p0ndus , elapsis octodecim diebus , decrevit librae quantitate uti videre est apud duΗAMEL Hs. Acad. re . L I. S. 6. C. 3. S. s. GAUTERO . in VII t.
dei' Acad. Roν. A I o9. Quo tempore Vehementer gelat, glaciem plus exspirare , quam aqua temporU inter aestum geluque medium exhalat, prodidit : HALES in vegetabis Statiks , Experimet to I9 animadvertit, evaporationem ex superficie glaciei in umbra positae tempore diurno novem horarum fui fle . V pollicis. Idem explorandum duxi, cubum glaciei ponderis quatuor unciarum bulanci imposui , cum undecimo die mensis Januarii Anni I 29. intensissime gelabat , haec glacies elapsis a4 horis amiserat pondus quatu0r granorum : in Vast autem aperto magnam glaciei mo-
Iem , I 8 pollices altam per quinque reliqui dies, hujus superior
superficies pollicis modo decrevit. Idcirco in n0stro aere , hyeme saevissima , nequaquam tantum exspirat glacies , quam aqua tempore autumnali vel vernali; vel q1 antum in Gallia exhalare dicitur ; discrimen procul dubio pendet a ventis , eorumve impetu , a l0ngitudine dierum , a solis lumine, tum a varia aeris sicci, late; aut puritate, a frig0re tandem majore minoreve : Quemadmodum glacies perpetu0 partes eX se exspirat , ita quoque nix in terram delapsa perpetuo imminuitur , ipsiusque decrementum , qu0 tempore gelu aliquot perseverat diebus , in oculos manifesto incurritia Fit haec glaciei evaporatio forsitan ab effervescentia ,