Hermanni Boerhaave ... Tractatus de viribus medicamentorum

131쪽

De Acribus. 'Iongitudine ab I ad K ejusque omnibus

punctis sustineri debuit; . tota vero vis quae superficiei HI imprimitur, communicatur puncto I, quod, quum Canalis flexilis sit, cedere debet utpO., te plus pressum quam reliqua ejusdem lateris puncta: quumque Canalis elasticus sit, quo sus premitur, eo maiore vi se restituit; unde fit ut motus oscillatorii aequilibrium destruatur, Vasculumque in motus convulsi vos agatur. Corpora' quae hunc effectum pos sunt producere , sunt praecipue Salesiacres, volatiles, & fixi, 'nec non M tallorum particulae corrosilvae , quae lidunt propter figuram quam habent , instar ejusmodi cunei HI, non autem

quatenus Fluida, sed quatenus Solida

assiciunt.

demonstratione hae sequuntur veritates , sea COROLLARIA r

COROLL L Quo particula infiκa rigidior sive minus flexilis est , & quo

altius infigitur, eo pejor & vehementior futurus est effectus : Hinc etiam fit ut Metallorum particulae in figuram tam redactae, v. g. Mercurius Sublimatus corrosivus , Praecipitatus ruber, & an Corporibus nostris essectus multo vehementiores obtineant, quam particulaq

132쪽

o PR O LE Do M. CAP. VI. quaecumque ex Vegetabilibus, aut Animalibus depromptae; sunt enim hisce multo rigidiores , propter majorem gravitatem, altius vasorum lateribus infiguntur. 3. COROLL. II. o gravior est particula , eo vehementior effectus ejus erit , diutiusque permanebit , propter rationem modo allatam

COROLL. III. Ceteris paribus , quovis Fluidi in parte B H major est, eo vehementior est particulae infixae esse etiis, eoque altius infigitur : Unde sequitur , quod vis Cordis plurimum facit ad ocere hoc HI excitandum in motum

stimulantem. COROLL. IV. Ubicumque Humorum in . influxus cessat , ibi quoque perit tum Medicamentorum, tum Venenorum vis omnis : Inde est quod cainicum aegris ad extremitatem re

dactis, & jam jam morituris in quihus scilicet Humorum circulatio non nisi in partibus Cordi vicinis fit admotum, vix ac ne vix quidem agit; quum idem Corpori sano ac vegeto applicatum, intra breve tempus Op

retur.

COROLL. V. In cadavere ergo , ubi omnia quiescunt, particula isifixa nuulum sortitur effectum.

133쪽

De Aeribus . . γνfindrisis, aeque ac in conicis , per lineas parallelas seruntur; ideoque particula acris infixa eundem in olindricis ac in conicis habet effectum ,

sed mitiorem in illis, ouam in his . Enimvero vis Liquidi inpra partic tam infixam ad F , ut in F I G. I. , eadem paululum versus G pressa, quod facile fieri potest, quoniam ab altera parte non resistunt Liquida , ut innieis ) transibit versus B D , ubi aequale priori AC spatium inveniet . In

conicis vero non item; nam , in FIG.

2, Fluidum quod ex parte ADC , in particulam E F puncio F infixam

incurrit, post tranulum inter G E , non invenit isatium aeque capaX, ac

illud ex quo fluebat; adeoque hic ma-

134쪽

dum versus B, quam fuerat in otin' dro. Ponamus, in FIG. 3. , contrario

dc inverso motu fluere Liquida in Va- se conico ABCD, quod hic tanquam Vena considerabitur. Liquor fluens ex AB, non nisi paucis particulis impinget in particulam EF puncto F infi-Xam, quam quidem versus D aliquantulum impellet, Liquido ab ea parte non resistente, & sacile satis pertransibit; quoniam spatium HE aeque , imo & magis , capax est ac AB. Vis itaque impressa particulae a Fluido incurrente , in hoc casu sere nulla est : Unde Aeria in Solida nul- tibi minus agunt , quam cum cavo applicantur ex angusto in latum abeunti ; talia vero sunt Vasa Venosa om

nia .

COROLL. VII Si Aere lateri Vasis

externe haereat , idem secuturus est effectus, ac si interne adhaeresceret .

Punctum enim C, in FIG. sequenti).a Liquido influente & Canalem A B aequabiliter premente , necessario debet distendi; ideoque particulam acrem adhaerentem D premet ,& contra eam nitetur . Quum Vero haec , ob pressionem vel Atmospha rao, vel alius causae, cedere nequeat, necesse est ut Vasis latus, penetret, motumque Fluidorum aequabilem impediat ἔ

135쪽

diat: Hunc in modum agunt Emplatira, omniaque Stimulantia externe appliacata. Porro hinc inserimus , Medica mentorum acti mem consistere in remotione impedimenti motus aequilia brati Fluidorum. COROLL. VIII. A sola praedicta positione unius particulae reliquis omniabus in statu naturali manentibu alterari 'el perturbari possunt Secretio. nes, dilatari Canales, vis concussiva laterum augeri , motusque oscillatorius

COROLL. m. Secretio est derivaris O separatio unius Liquidi a aBo . Omne Liquidum constat ex particulis minutis solidis; & Liquidorum moles quam maxime mixta est, ut in Chemia patet; confundi enim possunt variae S 1idorum species , quae mixtae Liquiadum constituunt, & ex iis rursus possunt fieri Solida. Ad Secretionem tria

sunt necessaria; r. Aglicatio Liquidi

136쪽

4 PR O LE G o M. G A P. VI.sd Canalium orificia; a. orificiorum istorum determinata magnitudo: 3.Vis sum ciens ad Liquidum intra Canales. impellendum. Iam autem, si particula acris infixa efficeret ut Canales , v. g. Renales, plus solito dilatarentur, aut angustiores fierent, tum particulae Fluidorum majores aut minores solito per eos transirent : Hinc urinae EX cretae variatio ; quandoque enim Iirapida , quandoque crassa apparet . Si vero particula eo usque pre meretur , donec Canalis latuli perso raret, tunc Canali infligeretur vulnus particulam acrem magnitudinem a

quans; quod quidem 'per contractionem Fibrarum adeo patulum fieri pose set, ut. Fluidum in Canali contentu imper hocce vulnus exiturum esset:

Hinc etiam stillicidia , salivationes ,

aliaeque quam plurimae evacuationes non naturales, in Corpore nostro contingunt, nimirum , ubi vulnus Vasis sat magis infligitur . Si vero foramen in Vasis aliquibus valde minutis qualia sunt in Pulmone quaedam )iuerit, ex tali vulnere Liquidum solummodo

tenuissimum effluet, quod colore. rubro minime donabitur ; quoniam ruptura sive apertura raro fit adeo ampla , ut transmittere possit glo-hulos rubros sanguineos appellentes;&sup-

137쪽

De Aeribus. ' 7s& supponimus ejusmodi esse Acria , quae nequaquam globulos istos dissol

vere valeant.

COROLL. x. Hinc Tumor & Inflammatio oriri possunt in loco & partiubus vicinis; Liquidum enim a Corde pressum, di in latera Vasis impactum,

omnes particulas suas, quae aperturae respondent, per eandem urgebit, haeque partes, Vicinas prementes , T

morem simul & Inflammationem in iisdem excitabunt. Sic in Morbis plurimis observamus primo dolorem a punctura particularum aerium oriri . D

Arenim nil aliud est , quam separatis partium fibrillae nervosae, vi acris pamriculae perpetrata ; hancque separati nem statim sequitur Tumor, quo eX- orto, sive, quod idem est. effluxo li- COROLL. XI. Liquida quae ibi haerent & stagnant, suam sequunturna turam. h. e. . inter stagnandum put escunt, aeria fiunt, dialcatinum yolatile praebent: istaque acrimonia Liquidorum apta reddit illa ut Vasa nostradi solvant. Haec vero lex in Urina,

Sanguine , Sero Sanguinis , sed monin La mpha obtinet; videmus enim Homines hydropicos Ventrem liquido e Vasis Lymphaticis exstillato reple-D a tum

138쪽

6 PRO LE Go M. CAP. VII. tum habere, absque ulla tamen gangraena in contentis Abdominalibus oria

COROLL. XII. Denique patet ex dictis , Medicamenta Aeria effectus Juos in Corporibus nostris producere, pamtim vi propriae acνis lubstantiae & figurae, partimque si motus Fluidorum arietantium in illud Aere : quippe quiescente Liquido, nullus sequitur eclectus, utcumque aptum sit Medicamentum ad esse stus producendos ; ita enim scalpellum digito i applicatum , licet satis aptum sit ad secandum, ni hil tamen agit, nisi impellatur , Vel ad agendum excitetur: atque sic crea tremulo Liquidorum motu in actum deducitur .. Hὼnc ergo Medicamenta agunt, & essicacia suae substantiae,&Liquidi vitalis effectu ; qui vero effectus a quibusdam Medicamentis prius pendet.

CAPUT

De Viseidis.

i. I seidum est quod Vasis I tertia

V bus tenaciter adhaerescit , i ita tamen ut, propter latam suam superficiem , penetrare nequeat i si enim es, set

139쪽

De Visidis. set superficie adeo parva, ut Vasis lais tera perforare posset, inter Acria est

set numerandum.

' 2. Lateribus 'Vasorum dupliciter ad haerere potest Visidum; I. vel latera tangit non nisi ex una parte , ut ad A ;Σ. Vel latera utrobique pertingit , ut particula H. Viseidi huius effectus, in utroque casu, in F I O u R Α apposita d

monitratur. I Sit A D particula quae

dam Viseιda lateri Vasis adeo tenacia ter adhaerens ad Α, ut a Liquido p ne urgente, secundum lineas EI ,& CF incurrente , inde . moveri nequeat; haec particula sustinebit omnem influentis Liquidi vim, quae sustinenda erat a parte lateris inter A Hcomprehensa; adeoque pars lateris , cui particula insidet , recedet versus exteriora, utpbte magis pressa quam reliquae partes ejusdem lateris, & quo plus recedet, eo majori vi se restituet; unde tolletur harmonia sive aequili' brium motus oscillatorii in illo Vase: Hinc oritur dolor obtusus, qui in Omnibus sere morbis a viscido oriundis

140쪽

/ 78 - PR O L E G o M. C A P. VII. sentitur, scilicet a pressione ortum ducens. Supponamus jam a) , viscidam particulam H ita adhaerere, ut latera vasis utrobique pertingat s ejus effectus considerari possunt, vel re cluipsius Vasis cui inhaeret, vel res,ctu Vasorum lateralium. Respectu prioris, eius effectus erit obstructio integra ,stius Vasculi, simul & laterum distensio; particula quippe a Fluido retro urgente eo usque propelletur, donec fiat sequi librium inter vim Liqui di & vim resistentiis quam habent Vasculi latera; quo semel effecto pamticula manebit immota Vasculi cavi tatem penitus obthurans, simul & illius latera distendens: quod autem 2 quilibrium tandem aliquando futurum sit inter vim Fluidi & resistentiam laterum, inde patet , quia vis Fluidi

continuo minuitur, haec vero resistentia crescit; & Fluidi vim minui ex eo constat, quod, quo longius a Corde recedit, eo tardius moveatur; laterum autem resistentiam augeri manifestum facit cavitas Vasculi in pro gressu suo magis magisque semper diminuta, sive distantia laterum Demper minor facta: Vasculi enim eontei portio angustior non potest ad eahdem amplitudinem extendi, ac major pomtio, nisi vis major adhibeatur.