장음표시 사용
231쪽
In scenam (a , quam decretum erat, pr
Nam t c Citius . Dicitur etiam temperiur , & penes Plautum legitur temperi a Chalino prolatum. O . M. II. A.
ta J Sema hie loci pro theatro sumitur . atque in
Elorentinis pandectis, ut vocant, tale nomen adiei diphton-go , veluti loquuntur grammatici , perscriptum legitur et Ea vero est, sicuti ab Iarii consultis . Labeone praesertim, definitur, quae olim ludorum publice faciendorum caussa ubivis erigi consueverat ; quam quidem definitionem ad edictam de his, qui notabantur infamia, accommodavit Ulpianus. Leg. f. b. ult. Leg. V. s. v. Dig. de his , qui non infim . veruntamen ubivis theatrum erigitur, omne qua prosilire videntur in scenam , quandoqaidem quis velit iuspicere taequam tu speculum , ut cum Terentio loquar , is vitat omulum atque eae aliis famere exemplumsi . Adelph. Aet. iii. h. ni. v. Lxii. Profecto hamana vita commoedia est, in qua suas q iisque partes agere debet dum inicietur alienas. Dda nudira ut si ( Hispaniensem lubet an ferre Sanehegii sententiam 3 no ex otra cosa fluo una comedis , o representacion . Diqi es eI que da Ios obos , di a uno manda que represente re , otro labrador , a otra matrona , o a es, esilaeta . Si tu labrador quieres representar redi , o cons . mal haeter , di presumes contra quieut dio et Acho de Iabrador . Anotae. dei estotc. Epid. c. xlx. Anim Ite Epicterus μέμαra . inquit, irι sextus it ahamrop qim . Q. Manuat. c. xvi. Sed quam in scenam prosilire legimus dictum a Giacomellio In theatrum iamdiu paratum prodire intelligimus , quo haud reserato fabulae quum agi non amplius queant , inmfra subjungit Latinorum academicorum culpa non esse factum , veluti rumor erupit foras , ut scena conticesceret.
232쪽
Id nostris factum factiosis(e) moribus
Vt scena conticesceret; non amylius
Daturos (f) ullam nos latinam fabulam; Nostro ingruisse atrocem (g , di asperam gregi
t a J Davus ait apud Terentium e Venit meditatus a D
esude . Andri Aei. II. sc. iv. v. iit. Toxilus etiam excitatus a Plauto ita loquitur : Rogas 3 Asicunde exora mutuum. Pers. AE . I. sc. I. U. XLIV. b Rumor est amare . Terent. Andr. Ae . L se. u. v. xlv. Rumores distulerunt . Prolog. Heautont. v xv I. Nam qui erit rumor populi . Phorm. Aei. U. se. vir. v. xvim. Rummor venit datum iri gladiato es . Prolog. Hecyr. v. XXXIX. Sic Suetonius rumore . ait . ab obtrectationibus delato . vit. August. n. xiv. Dispersuc rumor i haec Phaedrus . Pabis. L. V. fh. v. v. M. ) Uitatem concitat . . . e A Terentio Chaerea inducitur Antiphoni dicens: Iamne erumpere .... licet mi Eunuch. Ad. III. h. v. v. n. Vereor ( Geta Phormioni dicit ne isthaec . . . . erumpagdenique . Phorm. Aci. II. Q. II. v. XI.
d i Progreditur foras . Plaut. Menaechm. AEE. I. sc.
misi , Megadore, in mentem te esse hominem divitem , factiosum . Aulular. Ael. II. sc. n. v. L. Multi t audiamus Pistoclerum cum Mnesilocho audacter loquenrem . . . . rem periuntur . lingua facti si . Bacchid. Ael. DI. R. vi. v. xiii. f vid. Giacomeli. Versic. in Andae. v. iv. in Eulluch.
v. vi. in mautont. d. v II. Prolor. Ne r. l. v. LIII.
233쪽
Irarum tempestatem; & ut dicto fidem
Assirment, caussas asserunt sane graves et
De eo certari partes qui primas agat (a); Secundas alium conqueri sibi dari; Alium quod ultimas (b , clamare Deum fidem a
tro . Terent. Heautont. Act. U. Q. i. v. ore. saeie hic est senex, quem video in intima platea 3 Phorm. Act. I. Q. v. v. xxxvita. Aliquam sedare dilcordiam . quantulacumque ea fit. inter juvenes humanioribus impense studiis da tes operam fortasse exortam facile est . eam vero superbieu-tes , ta imperitos inter comoediarum actores , qui musicis qaum litarint spectaculis primatum prae reliquis tenere se jactitarit . componere dissie illimum: Nam est genus homicum i ut cum Terentio loquar qui esse primas te omnium rem rum volunt . nec sunt . Eunuch. Act. II. Q. 13. v. xvii. am quidem dicendi rationem in vernaeuIum transferensidioma pro more suo Daceria ity a, inquit , ne certaiustes e de gens . qui pretendent erre lea premiars en rout . quop qu u ae' en fit riev pourrant. Vid. BourI. Galies. SamraIbin. Marou. me . GaIlis. Terent. Eiusmodi tamen disco dias cum inter fabularum actares , tum inter eos . qui spectandi gratia in theatrum convenerant, Romae quondam inter patricios et plebeiosque viros accepimus excitatas. quia hes lactum ut aliquando contra aedilium , quibus fabulae saepe dabantur, expectationem scena contieesceret. Eos a meam . qui theatri regimen nacti essent, di parandis , nata
randisque proscentas debuissem invigilare . id eurae sibi Diuitiam brum Cooste
234쪽
Et hominum (a : Concertationem hujusmodi Dirimere non potuisse quemquam denique.
Quam quoque sumpsisse traditum est , ut nemph pro pacandis
rebus omnes prudentiae nervos intenderent , atque in mutua promovenda tranquillitate libenter adlaborarent . Tales fortasse ii fuerunt, quos nobis vetus offert inscriptio a Venutio Desin. LII. Pop. a' Erco . p. LIX. relata , atque in ruderibus Herculaniensibus reperta:
Anno vero ab v. C. DcLxxxvii. lex Roseia M. Acilio Glabrione, de L. Calpurnio Pisone COSS. a L. Roscio Othone tribuno plebis lata est , qua sancitum ut nemini , nisi ex equestri censu esset, in xlv. primis theatri gradibus spectandi gratia sedere liceret . eorum ut quilibet proscenio vicinior quum foret, discordias agentium fabulas propria statim auctoritate componeret . Qaae tamen lex, tametu mitior ab Augusto reddita, plebeiis , qui promiscue cum equitibus scelucos antea ludos spectaverant , talem ignominiam fecit, ut magnas turbas in consulatu excitaverit Ciceronis , qui solemnem pro hac lege habuit orationem . Cicer. DF. ad Attic. L. II. v. i. a J Pamphilus dolenti percitus iracundia apud Terentium exclamat et Pro Deum, atque hominum fidem S Andr. Aet. I. sc. v. v. HI. In vaticanis Codd. deest fidem , quam tamen vocem in versione vernacula supplendam censuit Fo teguerrius ita reddens Terentiana verba r Per la sede degli uomini , e de numi I Insuper pro Deum fidem ( ita Pythias facinus foedam i Eunuch. Aet. v. sc. v. v. r.
235쪽
mam falso id confictum sit (a ipsa res
Interi a J mei, t Pamphilo dicit Laches 3 itiariam, consuli facis caumas ad Fh iam . Terent. He r. Ain IV.
et vid. macomeli. Versic. in Phorm. v. m. mora est huic nomen fabulae . Terent. Prolog. Hec . v. s. Pamphilum exh bee adolescentem Lachetis senis , & Sostratae filium, qui uxorem duxit amicam Philumenam h Phidippo sene , Myrrhinaque prognatam , cui virgo quum esset iam vitium temulentus intulerat eam ignorm s Philumenam esse, eique per vim detraxerat h digito annulum . atque alteri amicae, cui Bacchidis inditum nomen erat , statim tradiderat. In Imbrum postea Thraciae insulam Mercurio sacram profectus recenter nuptam se a tigerat quidem ; eam tamen ex eo gravidam Myrrhina m ter .ut aegram, inscia Sostrata Pamphili matre . suam transfert in domum . Revertitur post dies complusculos ex Im-hro ramphalus, ac resciscit ita sortem tulisie , ut quo die ipse Athenas appulit, eo ipso pepererit Philumella , partumque celat , & coniugem , quam nondnm attigerat, ignarus jllati a se vitii renuit excipere . Phidippa. t ut cum Mureto. Argum. Veram loquar acc sare aeuorem , O dicere haec omnia ivisa cuma eo tingere . /ua contra reculare se, re eulpam deprecari nullius se rei consciam esse cur Da eo Detudo nurui odiosa esse debeat. Sed Laches eius parens dum eaptum a filio consilium in Bacchidis amorem putat regerendum , accidit ut Myrrhina Plialumenae mater avnulum
236쪽
Inter nos falsum, & plane nugatorium e (. . Sane puderet vanitatis (b , ludicra ( c)Si in re tantillum (dj quaereremus gloriae; Nec quisquam adeo est nostrum tam levi (η
v forte recognoscit PhiIumenae ereptum a Pamphilo, ab eoque Bacchidi traditum , atque is annulus elicit ut eamdem ab ipso censeatur fuisse vitiatam . Hinc Pamphilus , qui pollicitus erat se Philumenam ducturum uxorem , eam laetus una cum filio recipiens finem imponit fabulae . Atque hie obiter adnotandum errasse Muretum Argum. Heram quum Philumenam Lachetis dicit, & Myrrhinae filiam ; alioquin sororem suam duxisset uxorem Pamphilus, eo quod Lachetia esset. filius, quandoquidem Philumena erat Phidippi filia, My rhinaeque . Haec autem Terentii comoedia statim post Andriam aedilibus datam locum obtinet iuxta nonnullos. & ante Phormionem ob caussas relatas a Uossio. Da poet. Latiu. Vid. Petit. De re comoed. Terent Verbum hoc impudentiam notat, ut animadve tit Donatus. Ad sor. in meyr. Hinc Terentianus Laches: Tu sada Morere i Sostratam alloquitur quae perturbeἔ haec tua imis pudentia . Hecyr. Act. IL sc. i. v. xvi. t a 3 Operam meam tita Sicophanta apud Plautum eum Charmide eolloquium instituit 3 hodie locavi ad arras' se toriar . Trinumm. Aet IV. sc. n. v. i.
t e J Vid. Giocomeli. Proloe. Phorm. v. xxxv. t d i suem ..... tantivum in mavibus gestavi meis pTerent. Adelph. Act. IV. se. v. v. xxiv. Si hercle tantivum Perea P . Plaut. Rudent. Ast lv. se. Iv. v. cvi.(e 3 Infida scilieet, vili , inconstanti . Ad homines quoque transfertur a Terentio . qui Bacchidem inducit Lacheti, dicentem : Nolo fama fama esse gnatam suspectum
237쪽
Voluptarium ut abduceret Iudum ad sui
Animi molestiam ( a), vel aegritudinem V Vanissimae spe laudis ductus (c). Neminem Porro expetere laudem in nugis puto, nisi
Miruum , nee laviorem vobis. Hecyr. AP. V. se. i. v. xxxii. a J Vbi quid irum animo est molestiae . Terent. Eunuch.M. iv. sc. ii. v. ii. In aliquibus Coad. MSS. habetur tibi quid animam ( seu mavis animasi es molesta. hancque lectionem non improbavit Parejus ; de quo tamen loquendi genere consulendus Heinsius. Comm. is Ovid. Metam. L. XIV. u. cci x. Sed Terentii phrasis mihi magis arridet , eamque Pareianae anteferendam centat inesterhovius a Comm. in Terent. Eunuch. p. cccrax.( , Aegrotare animum posse fatetur qnispiam . Sed& Terentius ipse Simonem inducens cum Davo imitentem si quia . inquit, magistrum cepit ad eam rem improbum , ipsum animum aegrotam ad deteriurem partem plerumes applicat . Andr. Act. I. se. 1'. v. x xl. Animo fere pertur,ato i in MSS. Lipsiensibus, & Bodleianis legitur conturbato atque iucereo prae aegritudine . Heautont. Act. L sc. s. v. Lx i. Vix sum compos animi ( exclamat Geta iram hanc . evomam omnem, dum aegritudo haec est recens . Adelph. Ae . ni. sc. ai. v. xH. xiv. Atque i am exturbes s lunt Palinuri verea apud Plautum ex animo aegritudinem . Curcul. Aei. Il. sic. i. v. ix. 1sthanc vero dicendi rationem Charinus apud Plautum usurpare solet dum maxime dieit quod amorem consectantur cura, a ritudo, nimaque elegantia . Prolog. Mercat. v. Rix. idei auectus. Sic Terentius Davum inducit Si moni dicentem . Id voluit nos sic nec opinantes duci falso gaudio . Andr. AEL I. se. Id. v. ix. Vid. Par. De Terent. Plaut. imit.( d 3 Terentii Chremes Syro dicit et suid AT p meisia
238쪽
Misera quis ambitiuncula aegrum (a Janua mum gerat (b ). Excelsum quippiam , magnum, & laudabile
Sibi destinat ( c), bene ingeniatus (.) qui
siet Non opes, non honores, non hic ingeni Contentio ulla, quae tria excitant velut
e Auctor argumenti Plautinae fibulae , eui Epidici
nomen inditum , monet quod eo sororem destinat imprudent juvenis , nimirum Chaeribulus, vel ut aliis lubet Apoecides v. iv. At Theuropides apud Plautum ipsum interrogat Danistain , & Tranium tali pacto et suis p ra. . idest aedes. quanti desinat 3 Mosteli. Ael. MI. ic. i. v. cxnI. A cturus denique Pleusidippum adolescentem , Atticumque civem Palaestram ait puellam a Labrace Cyrenensi in arte fidicina institutam amare coepisse . Hinc minis triginea sipti Ilam desinat . Prolog. Rudent. v. XLv. vid. Aderis. Animadu. ct interpret. in Plaut. Radent.
t d Palestrio servus ita apud Plautum cum Ple de ,
239쪽
Spectamus illud, hinc ut voluptas aliqua Nobis existat, qua severioribus Ab shidiis fessum recreemus (c) animum. Modo
Aures praebete M), quaeso, cum silentio (e),
ae Periplectomeno loquitur e sui lapide ingeniatus ( alii minus recte rveuuatur esset, vitam longinquam darent (st ilicet Dii l m. Act. ni. s. r. v. cxxxv. II ferest juste (Gallice reddidit Limierius 3 qu ita ( les Dieux vnassent une
u1 tangue via a erarum , qai aur est que de bonura inclinatioux ist a J Amaas . ita ut fare, agitando ardesit magis .
gitur husu Modi parere 3 in animo cupiditateῖ , scilicet voluptates . Tereur. Norm. Act. V. s. iv. v. ii. Cumque cura ris facibus inflammari soleamus ad omnes fer/ cupiditater . Cicer. Tusculaa. quae t . L. I. n. Lxx. animi morbi sunt cupiditater . De finib. L. i. n. xx .s . In agendis Terentii fabulis dum occuparentur Latini aeademici sessum ab studiis severioribus animum recreabant, simulque Latinas excolebant litteras, hamanosque observare poterant mores ibidem repraesentatos . Eiusmodi arte factum ut ab otio litterato traherentur ardentius . plamia conscii quod aliam, ut inquit Seneca , siue litteris mors R. Epist. ad Lucit. ep. LMmi. Nec vero id essici pos ossido i Tullianis verbis dicam quod sentio 3 quod se posts- laudam quidem est, at omnes adolemaei es se ad stadia comvertant . pauci utinam I De divinati L. II. n. v.( d 3 Iisdem verbis priorem absolvit Hecyrae prologum
240쪽
e 3 Hae e Gia mellius , pland conscius iure dixisse
Terentium silentium date . Prolog. Hecyr. v. Lv. Nam potanquam Pr,mo Mecyrae actu placuerit fabula , ob populi tamen perstrepentis clamorem , atque tumultum i cum interea rumor venit datum iri gladiatores v. xxxix. accidit ea ut in reliquis non amplius placuerit . Romae vero ab Latinis academicis iuvenili adhuc aetate florentibus nimius fortasse plausus, quo comica repraesentatio disturbaretur , timendus
erat , ille praesertim , qui manibus fieri assolet iuxta vete rum morem h sophistarum auditoribus deductum , di ab ipla alibi explanatum Giacomellio in adnotationibus in S. Joannem Chrysostomum . De sacerae L. V. c. u. Hinc jure meri- eoque ipse veteres inter comicos Plautus adeste , inquit , cum silentio. Prolog. Trinum. v. lim. Uid. Giacomeli. Pr v. Phorm. v. M. Quando autem lignum laetitiae, ti bene placitae comoediae dabatur a veteribus, innui consueverat per verbum Naadite . Terent. Andr. Ae . U. R. vi. v. xvii. Eunuch. AEL U. E. Di. v. LVII. Heautont, Ast v. R. T. V. axul. Adelph. q. v. se. ix. v. XL. Phorm. A t. U. se. UI Hevr, Aci. v. sc. iv. v. xc Unde si fabula quaevis placuisset repetuis acclamation1bus populus plaudabat;
sin minus sibilis, de lupplosione pedum coit piam inde molestiam , fastidiumque demonstrabat. Insuper plebeii maxime,
quasi de genere Getarum essent, Latinas aliquot voces omisnino irridere non verebantur . forsitan iuerari quod rid asstolidi oerbo Lativa Getae ovid. Trist. L. v. eleg. E. v. xxxvies. ea sano ratione , qua ips Punica penea Plautum audientes verba risum compescere nequimus. Revera Ha no Poenus loquitur Punice , de postquam salutaverit dicens avo . rogatur ab Agorastoele ut Punice rursus salutet . dicitque mebar bocca, ac prosequitur messuma , deinde vero misulachianna , ta tandem Oech lachananem limi nichor . Poenu . Act. U. sc. m. v. xxxv LI. Lit. L. Liss. Sed de Punicis v cibus Plautinia non pauca prolata legantur a criticis, aliisque scriptoribus . vid. Casaubou. De Punic. Plaut. ex ma f. p. cxxi. Geth. Prodrom. Copt. A. cLxxax. Aldret. Autuo. ria. P. ccvn. Rusiet. Atlant. p. Dccxxxl. GP- . omm. ad Plaut.