장음표시 사용
131쪽
tum illudnescio quid praeclarisma singulare solere existere Titteras autem poste/ritatis causa repertas fuisse:quae subsidio obliuioni ee possint ride Cicero p Publio Sylla adiudices dixit. Et inpi aedieta pro Archia oratione: pleni sunt libri r faenesa.
piencium uoces:plaena exemplorum uetustas:qiacerent in tenebris omnia: nisi Ii, terarum lumen accederet:hinc maximo siem in precio cum alia uatu scripta: tum inprimis historia fuit unde Plinius Capitoni. Uiebus ac noctibuscogito si qua in quoque possim tollere humo id enim uoto meo sussicit:illud supra uotum: uictorque ui Hi nae rum uolitare per ora. Sed satis est q, prope sola pollicetur historia rorationi enim idcq V0 carmini parua gratianis1 eloquetia est summa. Historia quos uomo scripta delectat. desinant Sunt enim hos es natura curiosi:&quamlibet nuda reae cognit A eripiuntur. Cicero autem ipe de si i libris de oratore k de legibus historiam summis extollit laudibus quanti ipsam fecerit ad Lucium Luccium scribens sic ostendit. Ardeo cupiditate in . credibili neq; ut ego arbitror reprehendeta nomen ut nostrum scriptis celebretur tuis:&1fra: neq;. n. ac solia Comendatio posteritatis rapit: sed etiam illa cupiditas : ut uel auctoritate uel iudicio beniuolentiae tuae uel suauitate 1genii uiui perfruamur ecitem infra. Vnus enim Xenophontis libellus in Agesilao rege laudando: facile om/nes imagines hominum statua a stuperauit. Placeten I Hector ille mihi Neuianusqnon tui se laudari laetatur: sed addit etiam a laudato uiro.&Plinius orator Ciceronis imitator:ad Maximum. Quid enim publice laetus: qclarissimos iuuenes nomen r de famam ex studiis petere:Et ad Cornelium tacitum. Equidem beatos puto qbus deo rum munere datu est: aut sacere scribendat aut scribere legenda. Beatissimos quibus utrumq; hov.Et Caninio russo. Hoc quicquid est spis sutilis N caduci si non datur
saetis. Nam horum materiam aliena manu:certe studiis pseramus. Et quatenus no bis denegatur diu uiuerer relinquamus at ii quo nos uixisse testemur. Scribens uero Plinius ad Cornelium tacitum de eius perpetuitate historiarum uaticinatus: id a Tacito ipso postulat. qd Cicero petiit a Luccio. Auguror: nec me fallit augurium: historias tuas immortales suturas: quo magis illis inseri cupio. Nam si esse nobis curae solet: ut facies nostra ab optimo quoque artifice exprimatur: nonne debeamus optare:ut operibus tuis similis scriptor praedicatori contingat: Sed quod ad Cornelium Pristum scribens inquit ipse Pliniustita ab eo tempore fieri desit ut nullos a mille annis:aut paucos aetate nostra scriptores praesertim historiarum fuisse constet. Insit enisuit moris antiquitus eos uel qui singuloru laudes uel urbium scripserunt aut hono/ribus:aut pecunia ornare: tamαsi quid haberi pol daris maius: si gloria ec laus: et aeternitas: Et certe licet pecunia raro donati sint scriptores:gloria tamen de laude nuq caruerui. De quare aliqua hic colligemus: siue doctrinam:&litteras: siue ornatos ob illas uiros contingentia. Plutarchus in problematibus inquit herculi:& musis e5 per Odi munem statutu suisse lacroru cultum: quia Hercules Euandru litteras docuisse pcra tepor astri hibetur: bono quidem exemplo ut hospites amicos doccat: dc propinquos . Per qrbes, E autem tempora scriptores Romae esse perint Aulus gellius sic edocet . Anno uredepentit his conditae quadringentesimo nonagesiino bellum primum panicum indictum annis inde uiginti pax facta:quo anno Liuius poeta fabulas primum Romae dedit. Et paulo post Ennius e poetasuit qui anno aetatis sexagesimo septimo duodecimum annalem sciipsit. Anno quigentesimo urbis. Nevius poeta sabulas apud populum de dii. qui stipendia fecit in primo bello punico. annis inde quindecim secundum bellupunicum paulo post. M. Cato orator dc Plautus Floruerui: Digcne istoicus: Carneades
132쪽
neades N Critolaus Romam uenerunt. Vetustior tamen praedictis notitia litterat usuisse uidetur in libiis Hetruscorui quos rituales appellatos: Fcstus continuisiecit cit: quo ritu urbes condantur: arae aedetq; sacrctitur: curiae: tribus:*centuriae disti ibuantur. Fuerunt autem diu ante apud graecos littet ar scriptorest maximo in hono
re. Nam multi tradidere dc Aulus gellius enucleate colligit: Homerum: & Hesioduannis. Ax. ante urbem conditam sui se Sylviis albae regnantibus :anno post bellum Troianum. clx. Solonque loges scripsit Atheniensibus Tarquinio prisco regnante anno regni. xxxiii. Pythagoras famius in Italiam uenit Tarquinii piisci filio rcgnari te Archilochus poeta suit Tullio hostilio regnante. Eschilus tragoedus insignis quo tempore plaebs per secessioni in tribunos sibi creauit. Empedocles agi igetinus quo tempore Fabii trecenti apud Cremoram inteisceti sunt.Tunc bellum fuit pelopone staeum quod Thucydides scripsit anno urbis cccxxiii. Interi Sophocles : Eurypides tragici: Democritus philosophusic paulo pol Socrates anno urbis. cccc. Philippus Amite filius Alexandri pater: Macedoniae regnat. paucis post anis Plato ad Dionysium Siciliae regem se consert. paulo post Demosthenes orator. tunc AlexandCrregnat. Aristotcles fuit. paulo post alter alcxander molosus qui r& acarnanus in Italiam uenit contra romanos:anno deinde. cccclxx. Pyrrhus cuni Romanis bellumgerit. Itaque prius in Italia florucrunt graeca. Cum pars Italiae Calabria magna tuc orsicia appellaretur. Unde Cicero pro archia. Erat Italiae plena gizecan artium tacdis ei. plinarum: studiat haec in latio uehementius luc cole natur: quae nunc isdem in op/, pidis&hic Romae propter tranquillitatem rei. p. non negligcbantur. fabulae autem quas supra est dietum dedisse Liuium a comoedis scriptae N rccitatae sunt.Nam comedias Festus appellari dicit:ex eo φ initio 1 uicis iuuenes carare soliti cilent crebro cO, uenientes: de emedia rcs priuatorum ec humilium peribtiarum comprehendit non tam alto: ut tragoedia: sed mediocri re dulci stilo. Tragoedia enim egenus carini nis: quo a poeta regum casus durissimi : scelera inaudita: uel deorum resolutio de. scributur. Cothurnis sui tragica calciamenta quibus calciatur tragoedi qui in thea tro dicturi sunt alta: se intonanti voce. Est autem calciamentigenus i humile quide: in modum crepidarum: sicd tale esst ut dextro ec leuo pedi conueniat. Fuit tamen ma/ior honor annaliumq comoediarum: aut tragediarum stilptoribus' primum emma ximi annales gesta publica continentes noti nisi a pontifice maximo scribebant: : qui de cognomen inde habueru t. oc Scipione aphricanum stuperiorem: videmus Enniuannalium scriptorem dilexisse: ut ipsum in contubernio habuerit: ec postea mortuusepulchro suo inferri ac eius statuam ipsi : sepulchro eum suis pol uoluerit. Et Plin. iusseribit Scipioni aemiliano res in aphrica geronte: Polybius annalium conditor ab co accepta classe scrutandi orbis apli rigrariacit cum uectus multa ἴdidit. Post hos maiori item in praecio sucrunt: hinc philosophim:indelibet aliti martium studia:quae quidem liberalia studia Vlpianus legum lator distinit appellata a graecis rQbus rhetores grammatici geometrae Martinetici operam darent: sed ad summam forcnte re. p. litteris omnibus honor maximus fuit. asinius i Pollio primus bibliotheca corta dedicauit uatum libris conteruandis: quorum librorum appellationem sic distinit Vl planus de legatisrut omnia uolumina siue in charta sue in mebrana: siue filica ut ipse appellai quae est θί biblus herba: aut alio in corio librorum appellatione corinca fui i/linius tamen dicit palmarum soliis piimo scriptitatum. inde quarti dam arbos Alibris. Postea publicata monume lita plumbeis monumentis NI priuatali arcis co
133쪽
Libri Istet fici coepta alit carris. Chattasq; pergamuin dedist e&papirum a ciuitate crus nominis circa Babylonem habitinD: librorum autem lint oi um inqbus annalia essent nota/ta Liuius peliaciationem habet:&de libris is ipsiit:quos M. Tercntius in ianiculo. repetit repallinas agrum .sueranti de sit annis quindecim supra quingentos didurauerat. hii arcula marmorea crant carris delibuta itus riit nec aer : nec humor pene
Mbithoe, Romano autem crescete imperio honor linguae latinae cst habitus a quo orbiseemi, pce terrarum. Latinam locutioncm perdiscor coactus est. Siquidem maiores nulli gen/ptor tium nisi latine responderunt nec eos dicentes aliter audieriat. Primus'; Mollo 1 Ee tor Ciceronis praeceptor in fenatu graecae auditus cst. Et Claudium imperatorem scribit Suetonius splendidam uirum:graecaeq; prouiciae pricipem latini sermonio igna rum: non modo albo iudicum erasille: sed in peregrinatum redesiste. Quatam uero operam uiri praestatio ies Rotnae litteris dedetini: quanta eas delectatione didicerit: tacoli curauerint qui intclliget: ec cons1derabit nihil in alus in ea urbe nihil optabistius litteris et doctrina suiste cognoscet. Cicero. M. Varroni scribit. Scito me postea urbem uenerimi odiisse cum vetetibus amicis:idest cum libris nostris ingratiam: modo stet nobis illud una uiuere in studiis nostris:a quibus antea delectationem petebamus. infra: tamen poterimus e scribereo legere policias :& si minus incutia atque in sororat in litte iis talibi is ut doctissimi ucteres fecerunt. Quis enim hoc nodederit nobis: ut cir opera nostra patria sue non possit uti: siue nolit: adcam uitam 1euertamur quam multi docti fortasse notecte: sed tamcn multi etiam rei .pu. praeponendam putauerunt: Et Cicero ipse de se ipso cum rusticaretur: sic Dolobellae gene-
flabi,ue ro suo ec tune consuli serrabit.Nihil est mihi crede uirtute formosius:nihil pulchrius: rint nitul amabilius:& infra: Vbi salutatio defluxit litteris me inuoluo:aut scribo:aut le/go: Inde corpori omne tempus datur. Et Terentium Varronem satis constat annosm Ei ui 1,culi supergressum scit bcndo laenisic. Cn. Poliapeius ec si non mulctum doctus suitu, eo Consecto mithridatico bello domu Posti donii philosophi intraturus: forcs percuti Popς a lictore uel uit. S pio supellior quod supra dixitDusJEnnii statuam sepulchro suo,poni iussit. Saphricae titulus poetice citaequatus. M. Cato censorius Anno claris 1 cii octo sit no sexto Causam pro se egit aduci sus temerariam iuuentutcm. Litteras graecisorius cas didicit. Dc sedit Galba oratore accusatu. Ius ciuile senex didicit. Alteri Cato uticesis libros Craecos i senatu lectitabat ne uacaret . L. Drusus senio cosectus es caecusCatqPι ' ius ciuile docuite dixit. Popilius senator ec Lupus portius eques Romaus celebres L o holi, Oratore S iorum frequentabat senio confecti de caeci. P. Crassus in A siam ad Aristo/D5pitius nicum regem debcllandum missus:graecam linguam i quinq; divisam idiomata om- Porti u ne didicit. Decimus Brutus nocte qua dies secuta est tibi omnium extrema at inscelisos hiri cissima:& si hostibus circundatum se ecquidem iam uictoribus cernebat: Libros de
CCaesar immortalitarc animorum nunquam lectitare cessauit. C. Caesari dicitos omnes non maois pomaratu qlitterarum amore atque ingenti petitia: aut aequale aut superat:qpter multa q in hoc gencrc laudum de co scribi possent: primus omnium instituit ut tam senatus q populi diurna acta conficerentur ec publicarens. Omnes medicinam professos S liberalium artium ductores quo libentius de ipsi urbem saequentarent&caetcri appeterent ciuitate donauit. Augustus inica in rc pro caeteris quati saceret litteras ostendit:cii Uergilii poemata cremari phibuitique Suetonius dicit tradidissse August* uiro cosulari legato succesib re ut rudi lcidocto .1 euoluendis a linguae utriusq; auro
tibus nihil aeque secutum suista: epcepta di exesa publice: oc priuatim salubria: ea qad uerbum
134쪽
ad uerbum excerpta: aut ad domesticos: aut ad exercitum prouinciarumq; rectores: aut ad urbis magistratus: plaetumq; nusis 1e:prout M; monitioeidigebant. Etia sena/tui totos libros legisset popopulo per edictu notos saepe fecisse. V epasianas impe rator ingemata artes maxie fouit primu i ex fisco latinis graecisq; rhetoribu cannua centena constituit praestantes poetas nec non eg artifices ornauit bibliothecas incen igcni' dio absumptas 1 pensissime reparauit. Helius spartianus scribit Hadrianu Traiani familialitate crevissi: causa praecipue orationum quas p iperio die aueiat Nam duo decimum anum fgrestus habitum philosophiae accepit:qui cu studeret:1 pallio: humi cubavit. peripateticae studiosus:audiuit Iulium rusticum: que :&re uelitus est:§atusqdomi militiae pollebat. De Alexadro ais ero mammeae christianae filio dicit.ide Spartianus. Quotiens de magnis tractaret: solos doctos ac disertos adhibuit.Cuderentilitam ueteranos o omnes litteranos praesertim historiaru peritos Vitas plicipum bonorum uersibus sci ipsit. Cum iter I uosconuiuaretur: aut Vlpia/numta ut doctos uiros adhibebat: ut haberct fabulas litteratas quibus recreari dicebat:&pasti: habebat cum priuatim conuiuaretur librum Mare eclegebat. Rheto ixibus:grammaticis: medicis:aruspicibus:mathematicis: moechanicis: architectissa. Iaria jstituitrec auditores decreuit ec disicipulos cum annonis pauperum: filios tame Tae ictimigenuos dari iustit. Et Gordianum cudum scribit Iulius capitolinus: omnes libros peradior Samonici Sereni scriptoris sui: si censebant uxit. M. quae ei reliquit habuisse. Vopiso Fructus κeus autem Flauius de Aureliano principe scribit. Ephimeridas illius uixi scriptas lia Mutahis, bemus. etiam bella caraetere historico digesta: Quae omnia ex libris linteis :1 quibus nusi s quotidiana sua scribi praeceperat:pro tua sedulitate disces . Curabo autem ut ex bibliotheca ulpia libri lintei proseratur. Tu ueli Aurelianum 1 litteras mittas. Nide
Flauius de Tacito imperatore Cornelium tacitum seriptore historiae A uetustae: pa Qtem suu AEdem diceret i omnibus bibliothecis Iocari iussit: ne neglectus in curia deperiret:libru p annos singulos decies scribi publicissencosarebis iussit dei biblio/thecis poni. Ide uero Flauius uopiseus gesta probi Areusti Nildem bene merentis lscripturus:fructu monumentorum quae praeben lucitas: proprie sic expressit.Cn. θPoimpetu tribus fulgetem tritaphis belli Piratici:belli Sertoriani belli Mithridatici
multaru rerumaiestate sublimen quis tandem noscet: nisi eum. M. Tullius: M. T. Liuius in litteras retulissent:Paulum Scipionem Ericanu : Scipi5es omnes seu Lui cios seu Nasicas: non ne umbrae possideret ac trierent: nisi commendatores eoru hi ostorici nobiles a tignobiles extitistet: Quid φ Plautias item Numerianum impera itorem dicit: maluisse sibis alugsenatus sulto ibibliotheca ut pia quam oratorQq lalibi qla Caesa, i. sui haec statuae inscriptio:Numeriano Caesari oratori potetissimo. Laudes uero a litterarum monumentis proficiscentes beatus Aurelius Augustinus si ex christianae religionis institutis nota curauit commendare uituperationes tamen euitadas in deiciuitate sic innuit: Cicero in libris dere. pubi. Scipione disputante a centare inquit melius este apocta notari mostrae duodecim tabulae cum perpaucas Scapite sanxisscnt: in iis quo hanc sanciendam putaueiunt: siquis occentauisset, I V eqsiue carmen condidisset infamiam iaceret sagitiumue alteri praeclare. Iudicii seni apbed magistratuum disceptationibus legit timis: ppositam uitam non poetarum ingeniis notari habere debemus:nec probrum audire nisi ea lege: ut respondere liceatr& iudicio defendere. Sed pter supradictos litterarum fructus:qui maximi erant: nonnullas quo
135쪽
Praescia uillitates minores deici tationesqi Romam a littereis doctrinardm artibus accipiebat. Sulpicius Gallus quem in ossiciis Cicero nimis astiduam mathematicis operam dedille calpit in L. Pauli exercitu cotra Persem ostedit lunae defeetu naturalem ec nihil poste praelio osticere: pugnatu e: Et Paulus uicit: un maximia duxit oramq; ccleberrim utriumphum:pariteri cisi e traditur Pericli matheniensibus. Et Plini Us orator Valeriano scit bens siccotra uoluptates illicitas grauiter est inuectus. Qui uoluptatibus dediti: quasi 1 diem uiuunt: uiuendi causas quottidie finiunt: quem posteritate cogitante memoria sui:opetibus exicndui: his nulla mors non repetitia est Et in ipse Aristoni scribens de suis uoluptatibus alittera 'adiumeto honest e qutis sic dicit: facio nonnuquersiculos parus eueros: facio eccomoedias:rideo:ludorio cori uti omnia remissionis genera breuiter amplectar Eo s. m:nec uero moleste sero hac esse de moribus meis existimationem: ut si nesciuitatis doctissimos grauissimos sanctissimos Eoies scriptitaste: me scribere miretur:ab illis aulcmebus notu e: quos quantosis auctores sequar facile a peratori posse confido rut errare me sed cum illis si,
Dant: quos non seria modo: uerum lusus etiam exprimere laudabile est . An ego ue rear ncmine uiuentiu nς quam in speciem adulationis incida nominabo: sed ego uerear nemo non statiS deceat:qd satis decuit. M. Tullium. Cn.Caluum. Asiniti Pollionem. M. Messallam NHortcnsium.M. Brutum:Sylla. Qu. Catulum . . Scaevola. C. Sulpicium: arrone torquatos. C.Neurum:Lentulugetulicum. Anneum Seneca: Et proxime diuum Augustu:Diuum nervam:Ti. Caesare: Urgilius Cornelius nepos: Ennios Rehiu irno Oem hi senatores: sed sanctitatis nome no distat ab ora dinibus. Et idem Plini. Minutiano sundano: uaurentino meo aut lego aliquid aut scribo :aut et corpori uacorculus sulcturis animus sustines: nihil audio quod audis. se inibit dico qddixisse poeniteat. moapnaequeq sinistris sermoibus carptim minem ipse reprehendo. Vnde non iniuria idcm Sosio senectioni scribciis sic exultat. Magnum prouentum poetarum annus incar ulit: Loto mense Aprili nullus sere dies suit quo non recitaret aliquiS.Iunat me θ uigent studia: proserunt se ingenia ho/minum &ostcntant. Claudium Caesarem serunt cum in palatio spaciaretur audisset. Q clamorei causam requisiuisse: cumque dictum esset: recitare Nonianum: subitu recitanti:inopinatumque uenis Ce.Sed iam usque adeo nos traxit:.nuper cum Pli nio: ec supra cum aliis diuinis ueteribus litterarum commemorationis delectatio: ut uerba paulum perquirere omiserimus declarandis accusationibus: εἰ defc nsionibusneeessat ia. Varro de lingua latina: Neat inquit sunt libri:qui suas operas in seruitu tem pro pecunia quam debebant dum soluerent locant. Et Modestinus ivrcconsal/tas ait acceptilationem esse liberationem per mutuam interrogationem: qua utris contingit ab eodem nexu absolutio.Tollendi uero nexus causa fuit. T. Ucturiusqnexus ob aes alienum datus: cum pari turpia nollet: uerberatus ab incestuoso quaere
lam patribus detulit: qui illum 1 carcerem duci iusserunt. Praeearium este distinit VI, plaus qd praecibus peteti utedu c5cedit :tamdiu: quadiu is q eocesiit patit . Et Mar/tianus: pignus inter othecam tm nois sonus differt. Sed Vlpia. aliter se dicit. Pignus a prie dicim' qd ad creditore trafit. Ipotheca cu n5 transit possessito ad creditore:&Caius dieit pignus .pprie rei mobilis costituit Ulpia. qscii. Redibere e sacere ut rursus heat ueditor qd habuerat. Praes insit Festus est q ppla se obligat: interroga. turque a magistratus praes sit:ille res odit: praef. ec Asco .secsida in Verrem actione Praedes
136쪽
Praedes dicuntur satisdatores locupletes pro re de qua apud iudicein lis os ine vite, net diifidens: causa possestionem detereo rem faciat: tecta dissipcitcxcidararc Iegbeculta deserat: Et placidus gramaticus. Vade dicit 'osore significare datu 1 recapitali Cicero Vadimonium esse in iudiciis obligationciri bonorum cum promissi nC ali Vios Ion quid facienditquo noni picto bona hasta exponi licebat sic in oratione pro . P. O:..in to ostendit. Ad Vadimonium non uenit quis secius: etiam grauius aliquid propiu/ quis: si resista grauissima. Et infra ad Vadimonium non vcnit quis socius etiam gra
uius aliquid ei debemus concedererqui cum te aut uoluntas congregasset: aut so tu macerna coniunxisset: dc instar ad Vadimonium non uenit quis qui tibi piaesto semper fui it. Non dubitaui inquit:eum Vadimonium desertum est:bona proscribere. Sententiae in causis non solum uariae sied uariis r di quandoque inopinatis causis saetae sunt. Plutarchus in Ciceronis vita. Licinius maceruire potentia sua dc Duoribus Clast 1 potens peculatus a Cicerone postulatus:studiis magnitudinis suae fisus: quia iudices inter se distentire compererat domum se recepit: dc confestim menrem abraditiat uelut superior in causa euasisset nitida stola amictos rediit insorum. In haec apud Plaetorium occurrit ei Crastus ac nunciat ut ille sententiis omnium iudicum damnatus esset:quo dolore elanguit& diem obiit. Econtra uero a. L. Piso a. L. Claudio pulchro accusatus: q, graues di intolerabiles iniurias sociis intulisset iam pro condemnato habebatur cum suborto nimbo ipse iudicum pedes exosculans os coeno impleuit: e misericordia liberatus est tanquam satis poenarum laesis dedisset. Celii splendido terracinae loco nati: cum pater incubiculo iuuentus csset occisas in quo Vii ipsi ali ro cubaverant lecto liberati sunt suspitionc: quodlios iuna cubiculi inuetum est ap/tum ipsis post patris mortem dormientibus. Q . Attiliuς Caiatinus soranorum oppidi proditione reus pro damnato habebatur in foro. Tum. .Maximus socer paucis QSS A W- uerbis disit: si eum sontem comperisset:aminitatem direpturum: dc sic Attilius eua Calaisti, sit. C. costonium propter multa enormia. Valerius Valentinus codemnari obtinue/ C. costolus rati eum in iudicio recitatum est ipsius Valerii carmen quo per iocum poeticum affir imabat se puerum praetextatum Mutinem ingcnuam corrupisic. Ea indignitate iu/ S.F1,mi dices Costonio absolum Valerium inagitii ignominia notandum ccnsuerunt. Qu. Duas Flaminius a. . Valerio aedili apud populum accusatafra quatuordecim tribubus:
iam condemnatus erat: cum ipse alta inclamauit uoces: se insontem opprimi. Et Va,
terius in olenter resipondit. Satis sibi csse si periret siue insons: siue nocens: qua uom Asbeiladi audita caeterae tribus eum absoluerunt. Plini. orator in epistola ad Ursuin. Iulius Bas uitassus homo laboriosus ec aduersus suis clarus accusatus cst sub Vespasiano raptiuatis duobus ad senatum remisius diu pependit tandcm absolutus uindicatusq; est, hoc illum onerabat φ homo simplex:&incautus quaedam a prouincialibus: ut amicis a ceperat. Nam fuerat in eadem prouincia quaestor. Haec accusatores furta 8c rapinast ipse munera uocabat. A ppellationii quae post sentctias sequunt naturam Vlpianus breuiter sic diffinit. appellandi usus usit frequens quam necessarius:qin nesciat nemo est: quippe cum iniquitate iudicantiu uel imperitiam corrigat. Licet tibia unquabene latas sentetias in peius resermetrne . n. utiq; melius pro nuc atqui nouis limus sentcntia laturus est. Tepus iam admonere uidete ut de orationibus in accusationetae defensioe habitis toties pinissa exsoluatis. Quo in loco de oratoria facultate multa
posse aesertassis aliquo iiudicio debuisse dici:no ignoraus sed plei recludates do
137쪽
eare. M.Ci. Quintilianu&Aristot .extat libr. Et nos nec canes alias antes bonas docere aut laudibus longe reperitis ornare: hoc in opcre intendimus: satisque di su/perfuerit de arterid quo a apud doetos scriptorcs aut non extat: aut obscurum ec In/volutum est. dum δἰ Armam habendi orationes ita aperirerac inspiciendam pro Dueatie, ponere ut quo modo in suspitionem criminis adducti si sontes cslint accusarentur: quibus ma damnarenturque:aut pcrperam accusati defenderentur: maximum administranda:
A eus, sol ris laude a. M. Ciceroticd exoratione pro . L. Murena defendcndo habita contentinu duo go erimus. Duae enim inquit sunt artes quae postunt locare homines in amplistimo gia ne du dignitatis. Vna imperatoris altera oratoris: boni magnum namque lupra dixerat Cicero esse dicedi laborem:magnam rem raraagnam dignitarem: summam autem gra/tiam. Vnde multos fuisse diYit:qui cum initio hoc maluissent: post id assequition ualuissent fad militiam delapsisuerint. Accusationes duorum eiant generum: aut enim ciuis magistratum g rere idoneus:sui similem accusabat civem: aut pio uincialesci/Uems omanum repctundarum: de uitaut aliter iniuriarum: accusari ab idoneis quς siuerunt.quorum utrosque id a praetore Oportuit impetrarc: scd potuit ciui quod εtitum crat ex officio praetoicoccderetprouinciatrum uero quaerelam a senaria primu
audiri dc ad storem demandari oportuisse Asconius pedianus est auctor.Cuius rei Alaum formam primum ab ipso in Verris accusationesiumemus. Cum siculi expilationibus
coacti Verris quem rapacissimum praetorem anno uno habuerant eum accusari impetundarum ab amicissimo eis. M. Cicerone magna quaesissent instantiaris ad senatum
eosperduxit: Nipso suadente senatusconsultum facile impetratum est: quod praetor ad se delatum in albo suo exsormae de consuetudine palam legendum proposuitrii lique subiecit: decreram esse in . Cn. Verrem pro siculis accusationem. quod autem de albo dictum est: no solum apud praetorem: sed apud omnia collegiar apud omnes magilitatus seruatum fuit: ut apud pt imos vcstibuli parietes album esset spacium in quo a collegio magistratuue publicanda scripto proponeretur hinc superius aliquo do dictum videmus quosdam de albo centuriae abrasos fuisse. Accusatione igie Verris 1 albo pNtotis proposita: reus iam habebatur accusandust quod quidem uerbum Reu fieri Asconius sic exponit. R cum fieri est apud praetorem legibus interrogari. Cumque in ius uentum esset dicebat accusatot apud praetorem reo:aiore siculos spolias eis tacuisset: lis ei extimabatur ut uicto: si negastet petebat accusator a magistratu dies inquirendorum eius criminume instituebatui accus itio: tunc moris suisse dicit A sconius ut accusator obsignaret domum &clausa omnia eius qucm accusaturus crat: ne surtorum indicia aut inuasis: aut insignis:aut litteris constituta ab eo remoueremtur. Ciceronemque dicit Asconius accusatione a praetore ad se delata: tempus inquisitionis Siciliam dies. ea. sumpsisse colligendis litteris a populis: denunciandis re/lliinoniis. Cicerone: δ Qtiinto stati e qui secum luerat ex Sicilia reuersa Srpetiit utra Depat is que pars a praetore patronos. Nam plurins aliquando: N pauciorcs uariantibus legii bus dati sunt. Quod Asconius Pedianus orationem Ciceronis pro . M. Scauro ex ponens sic ostendit. Orationem Cicero habuit pro Marco scauro. L. Domitioenobarbor Appio Claudio pulchro consulibus. Defenderunt Scaurum sex patro nit eum ab id temporis raro quisquam pluribus: quam quattuor uteretur: ac post
bella ciuilia: ante legem Iuliam: Ad duodenos patronos est peruentum. Et licer
138쪽
praetor hiatorem aduocatotum partem ex animi sui sententia daret: petentibus tamepartibus quosdam dencgare praetor nequibat. Et tamen quis eorum causam suscipe i et piincipaliter pertractandam quisue principalis esse deberet accusator: suo resera Marciudicio admittebatur: Hinc seruata fiuit consuetudo: ut ante ichoara accusatio/nem: accusatus ille quem primum fore cuperet peteretque pars: orationem ad praetorem:ac iudices haberet: qua referendam sibi causae dieitionem: tenderet persuadere. Eaquc oratio appellata est diuinatio: de qua Asconius Ciceronis oratione in Verre prima diuinatio dicta. Cn. Pompeio ec.M. Crasso consulibus. Divinatio haec dicta oratio.quia non defaeto quaeritur sed de scituroruel quod iniurati iudicesi hac causa sedeant: alii quod res agatur sine testibus 8c sine tabellis: ec his remotis argumenta sola sequantur iudices: ut quasi divinent:& ipse Cicero ad Quintum fratrem proprς torem Asiae cribens de ipsa diuinatione:&numero aduocatorum sic habet. apud Catonem praetorem crat diuinatio in Gabinium futura inter Menenium ec.T.Nerone S. G. Antonium: sperabanius soror ut Menenio daretur. Exeo autem numero aduocatorum: quos a praetorc solitos dari diximus:post primum qui in dista diuinatione dicenda obtinuisset talu oc diuersis appellabantur nominibus N diuersis fungebam tur officiis. Nam obnubatoresr praeuaricatores: M subscriptores erat. Obnubatores A sconius prima in Verrem actione: suisse dicit quosdam sordidos causidicosiqui adhibebantur ad moram lacicndam: dum meliores aduocati citarentur:ec se denuo copararcnt ad dicendum. Subscriptorcsique dictos fuisse causidicos qui adiuuare accu, satorem solerent:quos oportebat sium illi dicere: datosque etiam eosdem fuisse: ut actores difficilius corrumperentur. Praevaricatorem Martianus fuisse dicit:eum qui concluderet: cum reo translatit munere accusandi defungcretur: co Ood pro prias quidcm probationes dissimularet: falsas uero excusationes admitteret. Vnde Didetur Festus proprie praeuaricatorem diffinisse a praetergrediendo appellatum. Et Cicero philippicoturni ecundo Iam uereor patres conscripti: nc quod turpissimum cst: praeuaricatorem mihi apposuisse uidear:qui me non solum meis laudibus orna, reta sed oneraret alienis. Elpro Aulo Cluetio. An ut pNuaricaretur. Iam id quoque ad corrumpendum iudicium per inci. Et Asconius secuda in Verrem. Multi ita fuerunt subtiles praeuaricatores: ut in tota actionc fideles actores sint nisi: ec in prima actione uult ostedere et praemia puaricationis sbi ostedisse Verre. N Ciee. ite in diuinatione. Vide ne inimicu te fingas: ut puarica fi possis.Sedia adiudicii ordine uenicndu est. Advocatis: Npdie is administris: ploro datis iudices a senatu petebanε : qsmal cupiore auditis partibus iudicaret. Refert Asco. diuinatione Cicer. in Verre expones. Tiberita Gracchulege tu iste: ut eqtcs Romani iudicaret:&iudicasse p. x. annos turpiter: 5 tunc A ureliu tulisset ut senatores eqtes: ec tribuni aerarii simul tu, dicaret. Et siccuda in Verre Cicero dicit. qnquaginta annis equester ordo iudicauit: lege Sepronia sublata potestate populo. . Molata prouocatione i. tribunatu plaebis. Et Asco. ite in Cicerois omne: pro Cornelio de maiestate:aurelia lege coicata sunt iudicia intersi natores: Nequestre ordine e tribunos aerarios. Et ista memoria teneo cuprimu senacorescueqtibus Roma. lcoepi ocia iudicaret. Et ide Asco. inofoncm
Ciceronis praedictam pro Cornelio de ovilestare. M. Plautius syllanus tribunus plaebis. C. Pompeio Strabone. L. Portio Catone consulibus secundo anno belli italici: cum equester ordo in iudiciis dominaretur: legem tulit adiuuantibus nobilibus:
tores Subscripta res praeuaricator
SIudiciaco cata iter senatores esstes.&tribunos aerari
139쪽
quae lex eam uim habuit: ur tribus singulaequinos denos suffragio crearcntiqui eo anno iudicabant: qui numerus sexcentos quinque di ut inti iudices conficiebat. Ex eoque sic tum est: ut sienatores quoque in eo numero essent. Et quidam etiam ex ipsa plaeberquos a dignitate tribunos agrarios uocauerunt: idemque A sconius refert in
- . . . Orationem ClacroniSin. L. Pisonem: Pompeium consulem legem tulisse: ut eYtrib'dietiri 'ordinibus maximi census iudices legerentur.Hi autem omnes sexcenti uigintiquino Accusator que iudices cedulis inscripti erant singulis:quae caedulae caeteris inuolutae pilis in uti horas nam coniiciebanturiec cum praetor iudices in destinata iam accusiatione a senatu pe/heu, - - tiisset: sortitio ex urna petentibus patribus manupueri fiebat unius: Noetuaginta pihabebat larum ea tamen ut uidetur adhibita diligentia: ut pari numero ex unoquoquc tri Resectio umordinum iudices haberentur. Sed priusquam apertis pilis causa agitaretur: testes i*4,--m utriusque partis a praetore per triduum audiebantur: dicta eorum iudices postea publicabantiquarta die adesse omnes in diem posterum iubebantur:quo die cum prae tot adstantibus utriusque partis aduocatis: atque etiam ipsis partibus: si uolebant: pilis apertis una octogesima eductos iudices ad se conuenire iubebat: co animo:&intentione:ut eadem hora considerent omnes A cum accusator duas horas ad dicen μ dum: reus tres haberetillio die iudicaretur. Prius tamen quam leorsum ii tur: ex iu/' dicibus pilaeductis caercarquinos exstingulis ordinibus accusator: totidem reus ictu ciebat: quos ducerent suspeetiores:sicque unus de quinquaginta iudices remanebat: qui sententiam simul cum praetore serrcnt haec omnia ab Assonio non magis ex Verrinarum quam Milonianae orationis expositione sumpta diximus. ec tamen ne dum eo die:quo actio inchoaretur sententia serebatur. sed tredecim uidemus Verrinae accusationis fuisse actiones:quae propter dies seritatos: N propter comperendinationes multis mensibus protraetae sunt: ec tempus agendi in ipsis actionibus singulis supra dicto amplius datum acceptumque suiste ostendemus. primum tamen fiat mur: dc duabus horis accusator utribus reo datis: in Miloniana causa fiuisse seruatum . quod Pompeius tunc sine collega consul sic obseruari lege lata constituit.Sed Plinium Vrso videmus scripsisse egeram tribus horisαdimidia supererat sexquihora. Nam cum accusa rex lege sex horas:nouem reus accepisset. Et idem Valeriae Paulinae sol aue.
latus toga persi itit: e quidem horis septemrnam tam diu disit:& Cicero ipse pro Placio. Reciteturque oratior quae propter eius magnitudinem dicta des cliptio est. Se,cunda tamen in Vertem actione causam praedietae dubitationis non ire. Asconius sietollere uidetur.Dicit enim Ciceronem non usum suisse in ea actionc perpetua ora tione: sed breuiter crimina proponendo ad singula testes dedisser infraque seipsum: sic eYponit. Argumentari est argumentis uti ad rem probadam: Dicere amplificatio/ne uti adcommouendum auditorem oratione perpetua. Itaque credimus agendi te,
pus suisse id quod praetor datique iudices liti expediendae uoluerunt impengere: nisi
senatus: consulcsue aliquo respectu aliter iussissent: sicut Pompeium in Miloniana secisse diximus. Comperendinationes quid fuerint Aseonius seeunda actione se ondit.Comperendinatio est: ab utrisque litigatoribus inuicem sibi denunciatio in pe/rendinu diem.Namque cum in rem aliquam aecret litigatores ec poena se sacramen. ti peteret: poscebant iudicem:qui dabatur post. xxx. dies: quo dato inter se perendis num diem ut adiudicium uenirent denuciabant. hocide uero Cic. ipse melius 5 dissusius tertia actione sic ostedit. Vt Lis ludos diebus interpositis:nemo istu copredi
140쪽
dinatum iudicaret. adimo enim compei edinatum: quod habet lex in se molestissimubis ut causa dicatur. Verum ut opinor. Glaucia primus tulit ut comperendinaretur Reiectiorcu S. Antea uel iudicari primo poterant: uel amplius pronunciari. Reiectio iudicu kudicum de qua superius dictum est a veibi significatione nota est . De qua Cicero pro Platio. An uero nuper clarissi mi ciues nomen editi iudices non tulerunt. Cum ex. cxxy. iudicibus principib'equestris ordinis . .et. L. xx. reus reiiceretqnquaginta referret Omniaq; potius permiscuerunt: aei legi conditionique parerent.Nos nequc ex delectis iudicibus: sed ex omni populo editos ad reficiendum: sed ab accusatore institutos rudices ita seremus: ut neminem reiiciamus. Cicero itqm Attico . Nam ut reiectio im/dicum saeta est: maximis clamoribus tum accusator: anquam censor bonus: homi snequissimos reiiceret: rcus tanquam demens lanista frugalissimum quemque sereri Neret. Non enim turpior unquam inludo talario consetius fuit. Maculosi senatores: Iudicunde nudi equites: ti ibuni non tam aerarii qui appellantur aerati: Iudicum uero dclectus: ta numerus praeter praedictos stantis rei publi.temporibus factos saepenumcro uariauit. Suetonius enim de Caesare scribit:Iudicia ad duo genera iudicum redegitreque. s ris ordinis:&senatoris:tribunos aerarios:quod erat tertiusust ulit Et de Augusto. Ad tres iudicum decurias quartam addidit ex inferiore censu: quae ducenariorum di/ceretur: iudicaretque deleuioribus summis: iudicesta trigesimo aetatis anno colligii idest quinquennio maturius:qsolebat: ac plaerisque iudicandi munus detrectantυbus uix concessit: ut singulis decuriis per uices annua uacatio esset. Et Galba iudici bus sextam dccuriam adiici praecantibus non modo negauit: sede concessuma claudio beneficium ut hyeme initioque iam ad iudicandu euocarent eripuit. Iudices aut ut profertur deputatos maiores consilium appellauere. Cicero pro . P. Quinto. Quaeso.C. aquili uosque qui estis inconsilio. Et pro Roscio. Qui ex ciuitate in senatumr propicor dignitatem: ex senatu in hoc consilium delecti estis propter securitatem. Et infra.Dii prohibeant iudices: ut hoc: quod maiores consiliam publicum uocari uo, luerunt: praesidium sectorum existimetur. Idque nos etiam uerbum per hanc occasionem exponemus. A sconius secunda in Verrem. Sectorem dicit estimatorem redem. proremque bonorum damnati:atque proscripti : qui spem saetatus lucri siuirides spe secutus existimatibis suae bona ora in auctiocu edit:&iseri pecunia 1 aerarm: Nisea. Si coluetus sit reus atq; danatus pecunia reddit cstiata liter hoc est ii 1 pctu reductis olb' furtis illuma peculae proscriptis eius bonis sectores curabat. Lisi aestiatio no sola Cosella fit ex titulo ptopositi crimitiis: sed etiam ex aliis probationibus: quae eae anteactis ro iudiCu ubibus iudices constituerunt. Redeundum uero est ad ea:quae de iudicandi ordine in .choatai ob uarias uerborum expositiones saepe interrupimus diximus supra ex Asconio:ex iudicibus uno octogesimo pilae ductis equinos ex singulis ordinibus accusa. rorum totidem reuin reiecille. Sed uidetur Cicero in oratione proaulo cluentio habita:uoluisse in arbitri opaitium suille uinum: ecquinquaπinta iudices: qui ex rei coctione manserunt: tamdiu mutatos suis Ie quousque partes concordes remansilient suntque haec uerba. Neminem uoluerunt maiores nostri non modo de estimatione
cuiusquar sed nec pecuniaria quidem de re minima esse iudicem:nisi qui inter aduersarios conuenisset: deinde praetores urbani: qui iurati debent: quemque optimum in selectos iudices reserto. Iudicibus: ea de qua diximus diligentia praeparatis: Et testibus a praetore clam auditis: ad sedendum constituta die ibatur. Eratque ut pi ritimum in foro sub rostris: ipse consessus suggesto ex tabulatis: Tam longo : 'am